Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथितो भवता सर्गः प्रतिसर्गस्तथैव च । वंशानुवंशचरितं पुराणानामनुक्रमः

ఋషులు పలికిరి—మీరు సర్గము, ప్రతిసర్గము, వంశోపవంశ చరిత్రము మరియు పురాణాల అనుక్రమమును కూడా వివరించారు।

Verse 2

मन्वन्तरप्रमाणं च ब्रह्मांडस्य च विस्तरः । ज्योतिश्चक्रस्वरूपं च यथावदनुवर्णितम् । श्रोतुमिच्छामहे त्वत्तः सांप्रतं तीर्थविस्तरम्

మీరు మన్వంతరాల ప్రమాణం, బ్రహ్మాండ విస్తారం, జ్యోతిశ్చక్ర స్వరూపం యథావిధిగా వర్ణించారు. ఇప్పుడు మీ నుండి తీర్థాల విస్తృత వివరణ వినదలచుకున్నాము।

Verse 3

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पापघ्नानि शुभानि च । तानि सूतज कार्त्स्न्येन यथावद्वक्तुमर्हसि

హే సూతపుత్రా! భూమిపై పాపనాశకములై శుభప్రదములైన తీర్థములు ఏవైతే ఉన్నవో, వాటిని నీవు యథావిధిగా క్రమంగా సంపూర్ణంగా వివరించవలెను।

Verse 4

सूत उवाच । इदं पृष्टं पुरा देव्या कैलासशिखरोत्तमे । नानाधातुविचित्रांगे नानारत्नसमन्विते

సూతుడు పలికెను—ఈ ప్రశ్నను పూర్వం దేవి, నానాధాతువులతో విచిత్రంగా మెరిసే అంగములు కలిగి, నానారత్నాలతో అలంకృతమైన కైలాసపు ఉత్తమ శిఖరంపై అడిగింది।

Verse 5

नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते । यक्षविद्याधराकीर्णे ह्यप्सरोगणसेविते

అది నానావిధ వృక్షలతలతో నిండినది, నానాపుష్పాలతో శోభించినది, యక్షవిద్యాధరులతో కిటకిటలాడినది, అప్సరాగణముల సేవతో విరాజిల్లినది।

Verse 6

तत्र ब्रहमा च विष्णुश्च स्कन्दनन्दिगणेश्वराः । चंद्रादित्यौ ग्रहैः सार्धं नक्षत्रध्रुवमण्डलम्

అక్కడ బ్రహ్మా, విష్ణువు, అలాగే స్కందుడు, నంది, గణేశ్వరులు ఉన్నారు; చంద్రసూర్యులు గ్రహములతో కూడి, నక్షత్రమండలమూ ధ్రువమండలమూ అక్కడే ఉన్నవి।

Verse 7

वायुश्च वरुणश्चैव कुबेरो धनदस्तथा । ईशानश्चाग्निरिंद्रश्च यमो निरृतिरेव च

అక్కడ వాయువు, వరుణుడు, అలాగే ధనదుడైన కుబేరుడు ఉన్నాడు; ఇంకా ఈశానుడు, అగ్ని, ఇంద్రుడు, యముడు, నిరృతి కూడా అక్కడే ఉన్నారు।

Verse 8

सरितः सागराः सर्वे पर्वता उरगास्तथा । ब्राह्म्याद्या मातरश्चैव ऋषयश्च तपोधनाः

అక్కడ సమస్త నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు మరియు నాగులు కూడా ఉన్నారు; బ్రాహ్మీ మొదలైన మాతృదేవతలు, తపస్సే ధనమైన ఋషులు కూడా అక్కడే ఉన్నారు।

Verse 10

मूर्तिमंति च तीर्थानि क्षेत्राण्यायतनानि च । दानवासुरदैत्याश्च पिशाचा भूतराक्षसाः

తీర్థాలు స్వయంగా మూర్తిమంతమై ప్రత్యక్షమయ్యాయి; క్షేత్రాలు, ఆయతనాలు (దేవాలయాలు) కూడా; అలాగే దానవులు, అసురులు, దైత్యులు, పిశాచులు, భూతాలు, రాక్షసులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 11

तत्र सिंहासनं दिव्यं शतयोजनविस्तृतम्

అక్కడ శత యోజనాల విస్తీర్ణముతో ఒక దివ్య సింహాసనం నిలిచి ఉండెను।

Verse 12

लक्षायुतसहस्रैश्च रुद्रकोटिभिरावृतम् । तन्मध्ये सर्वतोभद्रं सिंहद्वारैः सुतोरणैः

అది లక్షలూ వేలలూ జనులతోను, రుద్రుల కోటులతోను ఆవరించబడింది; దాని మధ్యలో అన్ని దిక్కుల నుండీ శుభప్రదమైన ఒక మండపం ఉండెను, సింహద్వారాలు మరియు సుందర తోరణాలతో అలంకృతమై।

Verse 13

स्वच्छमौक्तिकसंकाशं प्राकारशिखरावृतम् । नन्दीश्वरमहाकालद्वारपालगणैर्वृतम्

అది స్వచ్ఛమైన ముత్యాల వలె ప్రకాశించెను, ప్రాకారాలు మరియు ఎత్తైన శిఖరాలతో చుట్టుముట్టబడెను; నందీశ్వర, మహాకాల మొదలైన ద్వారపాలగణాలు దానిని కాపాడుచుండిరి।

Verse 14

किंकिणीजालमुखरैः सत्यताकैरलंकृतम् । वितानच्छत्रखंडैश्च मुक्तादामप्रलंबितैः

అది మ్రోగే కింకిణీ జాలాలతోను, ప్రకాశించే అలంకారాలతోను అలంకృతమై ఉండెను; అలాగే విటానాలు, ఛత్రఖండాల నుండి వేలాడే ముత్యాల దామాలతో సుశోభితమై ఉండెను।

Verse 15

घंटाचामरशोभाढयैर्दर्पणैश्चोपशोभितम् । कलशैर्द्वारविन्यस्तरत्नपल्लवसंयुतैः

అది గంటలు, చామరాల శోభతో మెరిసే దర్పణాలతో మరింత సుశోభితమై ఉండెను; అలాగే ద్వారమున ఉంచిన మంగళ కలశాలు, రత్నపల్లవాలు మరియు కోమల అంకురాలతో అలంకరింపబడి ఉండెను।

Verse 16

चित्रितं चित्रशास्त्रज्ञै रत्नचूर्णैः समु्ज्वलैः । स्वस्तिकैः पत्रवल्याद्यैर्लिंगोद्भवलतादिभिः

చిత్రశాస్త్రంలో నిపుణులైన వారు దానిని కళాత్మకంగా చిత్రించారు; ప్రకాశించే రత్నచూర్ణాలతో అది కాంతిమంతమైంది; స్వస్తికాలు, పత్రవల్లి నమూనాలు, లింగోద్భవ-లతాది మంగళచిహ్నాలతో అలంకృతమైంది।

Verse 17

शतसिंहासनाकीर्णं वेदिकाभिश्च शोभितम् । आसीनै रुद्रवृन्दैश्च रुद्रकन्याकदम्बकैः

అది వందల సింహాసనాలతో నిండిపోయి, వేదికలతో సుశోభితమై ఉండెను; అలాగే ఆసీనులైన రుద్రగణాలు మరియు రుద్రకన్యల సమూహాలతో కిటకిటలాడెను।

Verse 18

लक्षपत्रदलाढ्यैश्च श्वेतपद्मैश्च भूषितम् । अप्सरोभिः समाकीर्णं पुष्पप्रकरविस्तृतम्

అది విరివిగా ఆకులు, దళాలతో సమృద్ధిగా ఉండి, శ్వేత పద్మాలతో భూషితమై ఉండెను; అప్సరసలతో కిటకిటలాడి, నానావిధ పుష్పరాశులతో విస్తరించి ఉండెను।

Verse 19

धूपितं धूपवर्त्तीभिः कुंकुमोदकसेचितम् । वंशवीणामृदंगैश्च गोमुखैर्मुखवादनैः

అది ధూపవత్తులతో సువాసనగా ధూపింపబడింది, కుంకుమసుగంధ జలంతో సింఛితమైంది; వంశీ, వీణ, మృదంగ, గోముఖ శృంగం వంటి ముఖవాద్యాల నాదాలతో మార్మోగింది।

Verse 20

शंखभेरीनिनादेन दुन्दुभिध्वनितेन च । गर्जद्भिर्गणवृन्दैश्च मेघस्वनितनिस्वनैः

శంఖ-భేరీ నినాదంతో, దుందుభుల గంభీర ధ్వనితో, గర్జించే గణవృందాలతో—మేఘగర్జన వలె ఆ ధ్వని చుట్టూ వ్యాపించింది।

Verse 21

गणानां स्तोत्रशब्देन सामवेदरवेण च । प्रेक्षणीयैर्महानादैर्गेयहुङ्कारशोभितम्

గణుల స్తోత్రశబ్దాలతో, సామవేద గానరవంతో అది శోభించింది; ఆశ్చర్యకరమైన మహానాదాలు, గీతంలోని మధుర హుంకారాలతో అలంకృతమైంది।

Verse 22

वृषनर्दितशब्देन गजवाजिरवेण च । कांचीनूपुरशब्देन समाकीर्णदिगंतरम्

వృషభాల గర్జనశబ్దం, ఏనుగులు-గుర్రాల రవం, కాంచీ-నూపురాల ఝంకారంతో—దిశాంతరమంతా నాదంతో నిండిపోయింది।

Verse 23

सर्वसंपत्करं श्रीमच्छंकरस्यैव मंदिरम् । वंश वीणामृदंगैश्च नादितं तत्र तत्र ह । ऋग्वेदो मूर्तिमांश्चैव शक्रनीलसमद्युतिः

సర్వసంపదలను ప్రసాదించే శ్రీశంకరుని ఆ శ్రీమందిరం, అక్కడక్కడ వంశీ, వీణ, మృదంగ నాదాలతో మార్మోగింది। అలాగే ఋగ్వేదం స్వయంగా మూర్తిమంతమై, ఇంద్రనీలమణి వంటి గాఢ నీల కాంతితో ప్రకాశించింది।

Verse 24

दिव्यगन्धानुलिप्तांगो दिव्याभरणभूषितः । संस्थितः पूर्वतस्तस्य दीप्यमानः स्वतेजसा

దివ్య సుగంధాలతో లేపబడిన దేహముతో, దివ్యాభరణాలతో అలంకృతుడై, ఆ ధామానికి తూర్పు దిశలో నిలిచి తన స్వతేజస్సుతో ప్రకాశించుచుండెను।

Verse 25

उत्तरेण यजुर्वेदः शुद्धस्फटिकसन्निभः । दिव्यकुण्डलधारी च महाकायो महाभुजः

ఉత్తర దిశలో యజుర్వేదము నిలిచియుండెను—శుద్ధ స్ఫటికసమానంగా కాంతిమంతము; దివ్య కుండలధారి, మహాకాయుడు, మహాభుజుడు।

Verse 26

स्थितः पश्चिम दिग्भागे सामवेदः सनातनः । रक्तांबरधरः श्रीमान्पप्ररागसमप्रभः

పడమర దిశలో సనాతన సామవేదము నిలిచియుండెను—శ్రీమంతుడు, రక్తాంబరధారి, పద్మరాగమణి సమాన ప్రభతో ప్రకాశించుచుండెను।

Verse 27

स्रग्दामधारी चित्रश्च गीतभूषणभूषितः । अथवांऽजनवच्छयामः स्थितो दक्षिणतस्तथा

స్రగ్దామధారి, విచిత్రంగా సుసజ్జితుడు, పవిత్ర గీతాల భూషణాలతో అలంకృతుడు; అంజనంలా శ్యామవర్ణుడై దక్షిణ దిశలోనూ నిలిచియుండెను।

Verse 28

पिंगाक्षो लोहितग्रीवो हरिकेशो महातनुः । इतिहासषडंगानि पुराणान्यखिलानि च

పింగాక్షుడు, లోహితగ్రీవుడు, హరికేశుడు, మహాతనువు—అక్కడ ఇతిహాసములు, వేదషడంగములు మరియు సమస్త పురాణములును కూడా సముపస్థితమైయుండెను।

Verse 29

वेदोपनिषदश्छन्दो मीमांसारण्यकं तथा । स्वाहाकारवषट्कारौ रहस्यानि तथैव च

అక్కడ వేదోపనిషత్తులు, వైదిక ఛందస్సులు, మీమాంసా మరియు ఆరణ్యకములు ఉన్నాయి; అలాగే ‘స్వాహా’ ‘వషట్’ అనే ఉచ్చారణలు, గూఢ రహస్యవిద్యలు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 30

एतैः समन्वितैश्चैव तत्र ब्रह्मा स्वयं स्थितः । शक्तिरूपधरैर्मन्त्रैर्योगैश्वर्यसमन्वितैः

ఇవన్నీ సమన్వితమై ఉండగా అక్కడ స్వయంగా బ్రహ్మదేవుడు స్థితుడై ఉన్నాడు—శక్తిరూపం ధరించిన మంత్రాలతో కూడి, యోగైశ్వర్య సిద్ధులతో సమన్వితుడై।

Verse 31

सहस्रपत्रकमलैरंकितैः सुरपूजितैः । पूजितैर्गणरुद्रैश्च ब्रह्मविष्विंद्रवंदितैः

సహస్రదళ కమలచిహ్నాలతో అంకితమై, దేవతలచే పూజింపబడినవాడు; గణులు, రుద్రులచే కూడా పూజింపబడి, బ్రహ్మ-విష్ణు-ఇంద్రులచే వందింపబడినవాడు।

Verse 32

चामराक्षेपव्यजनैर्वीजितैश्च समन्ततः । शोभितश्च सदा श्रीमांश्चंद्रकोटिसमप्रभः

చుట్టూ చామరాలు, వ్యజనాల ఊపులతో వీసబడుతూ, సదా శోభాయమానుడై శ్రీమంతుడై—కోటిచంద్రుల సమానమైన ప్రభతో ప్రకాశించెను।

Verse 33

ज्ञानामृतसुतृप्तात्मा योगैश्वर्यप्रसादकः । योगींद्रमानसांभोज राजहंसो द्विजोत्तमः

జ్ఞానామృతంతో తృప్తాత్ముడై, యోగైశ్వర్య ప్రసాదాన్ని ప్రసాదించువాడు; మహాయోగుల కమలమనస్సులపై రాజహంసవలె—ద్విజోత్తముడు।

Verse 34

अज्ञानतिमिरध्वंसी षट्त्रिंशत्तत्त्वभूषणः । सर्वसौख्यप्रदाता च तत्रास्ते चंद्रशेखरः

అక్కడ చంద్రశేఖరుడు విరాజిల్లుచున్నాడు—అజ్ఞానాంధకారాన్ని ధ్వంసించువాడు, షట్త్రింశత్ తత్త్వాలతో భూషితుడు, సమస్త సుఖాలను ప్రసాదించువాడు।

Verse 35

तस्योत्संगगता देवी तप्तकांचनसप्रभा । पूजितो योगिनीवृन्दैः साधकैः सुरकिन्नरैः

తప్తకాంచనసమప్రభ గల దేవి ఆయన ఒడిలో ఆసీనురాలై ఉండెను; ఆయనను యోగినీగణాలు, సిద్ధసాధకులు, దేవతలు మరియు కిన్నరులు పూజించిరి।

Verse 36

सर्वलक्षणसंपूर्णा सर्वाभरणभूषिता । योगसिद्धिप्रदा नित्यं मोक्षाभ्युदयदायिनीम्

ఆమె సర్వ శుభలక్షణసంపన్నురాలు, సర్వాభరణాలతో అలంకృతురాలు; నిత్యం యోగసిద్ధులను ప్రసాదించువది, మోక్షమును మరియు మంగళకర అభ్యుదయమును దయచేయువది।

Verse 37

सौभाग्यकदलीकन्दमूलबीजं च पार्वती । देवस्य मुखमालोक्य विस्मिता चारुलोचना

సౌభాగ్యకదలీ యొక్క కంద-మూల-బీజస్వరూపిణి పార్వతి దేవుని ముఖాన్ని దర్శించి; ఆ చారులోచనా దేవి విస్మయమొందెను।

Verse 38

आनंदभावं संज्ञाय आनन्दास्राविलेक्षणम् । उवाच देवी मधुरं कृतांजलिपुटा सती

ఆయన ఆనందభావాన్ని గ్రహించి, ఆనందాశ్రువులతో నిండిన నేత్రాలను చూచి, అంజలిపుటం ధరించిన సతీ దేవి మధురంగా పలికెను।

Verse 39

देव्युवाच । जन्मकोटिसहस्राणि जन्मकोटिशतानि च । शोधितस्त्वं जगन्नाथ मया प्राणनचिंतया

దేవి పలికెను—వేల కోట్ల జన్మలలోను, వంద కోట్ల జన్మలలోను, ఓ జగన్నాథా! ప్రాణచింతన ధ్యానముతో నేను నిన్ను అన్వేషించితిని।

Verse 40

अर्द्धांग संस्थया वापि त्वद्वक्त्रध्यानकाम्यया । तथापि ते जगन्नाथ नांतो लब्ध्वो महेश्वर

నేను నీ అర్ధాంగముగా నిలిచియున్నను, నీ ముఖధ్యానమును కోరుచున్నను, అయినను ఓ జగన్నాథా, ఓ మహేశ్వరా! నీ అంతము నాకు లభించలేదు।

Verse 41

अनन्तरूपिणे तुभ्यं देवदेव नमोऽस्तु ते । नमो वेदरहस्याय नमो वेदैः स्तुताय च

అనంతరూపుడవైన దేవదేవా! నీకు నమస్కారం. వేదరహస్యస్వరూపా! నీకు నమస్కారం; వేదములచే స్తుతింపబడువాడా! నీకు నమస్కారం।

Verse 42

श्मशानरतिनित्याय नमो गगनचारिणे । ज्येष्ठसामरहस्याय शतरुद्रप्रियाय च

శ్మశానమందు నిత్య రమించువాడా! నీకు నమస్కారం; గగనచారియైనవాడా! నీకు నమస్కారం. జ్యేష్ఠసామ రహస్యస్వరూపా! నీకు నమస్కారం; శతరుద్రీయప్రియుడా! నీకు నమస్కారం।

Verse 43

नमो वृषकृतांकाय यजुर्वेदधराय च । ब्रह्मांडकोटिसंलग्नमालिने गगनात्मने

వృషభచిహ్నముతో అంకితుడవైనవాడా! నీకు నమస్కారం; యజుర్వేదధారియైనవాడా! నీకు నమస్కారం. కోటి బ్రహ్మాండముల మాల ధరించినవాడా! నీకు నమస్కారం; గగనాత్మస్వరూపా! నీకు నమస్కారం।

Verse 44

मणिचित्रितकन्दाय नमः सर्वार्थसिद्धये । नमो वेदस्वरूपाय द्विज सिद्धिप्रियाय च

మణిరత్నాలతో విచిత్రంగా అలంకరింపబడిన నిధి-స్వరూపుడా, నీకు నమస్కారం; సమస్తార్థసిద్ధిని ప్రసాదించువాడా, నీకు నమస్కారం. వేదస్వరూపుడా, ద్విజుల సిద్ధులకు ప్రియుడా, నీకు నమస్కారం.

Verse 45

पुंस्त्रीविकाररूपाय नमश्चंद्रार्द्धधारिणे । नमोग्नये सहोमाय आदित्यवरुणाय च

పుంస్త్రీ వికారరూపాలలో ప్రత్యక్షమయ్యే నీకు నమస్కారం; అర్ధచంద్రధారిణీ, నీకు నమస్కారం. హోమంతో కూడిన అగ్నిరూపుడా, నీకు నమస్కారం; ఆదిత్య-వరుణరూపుడా, నీకు కూడా నమస్కారం.

Verse 46

पृथिव्यै चांतरिक्षाय वायवे दीक्षिताय च । संयोगाय वियोगाय धात्रे कर्त्रेऽपहारिणे

పృథివీ రూపుడా నీకు నమస్కారం, అంతరిక్షరూపుడా నీకు నమస్కారం; వాయురూపుడా నీకు నమస్కారం, దీక్షిత ప్రభువా నీకు నమస్కారం. సంయోగ-వియోగరూపుడా నీకు నమస్కారం; ధాత, కర్త, అపహారిణి (సంహారక) రూపుడా నీకు నమస్కారం.

Verse 47

प्रदीप्तशूलहस्ताय ब्रह्मदण्डधराय च । नमः पतीनां पतये महतां पतये नमः

ప్రదీప్త శూలాన్ని చేతబట్టి ఉన్నవాడా, నీకు నమస్కారం; బ్రహ్మదండాన్ని ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం. పతీనాం పతి—అధిపతుల అధిపతికి నమస్కారం; మహతాం పతి—మహాత్ముల స్వామికి నమస్కారం.

Verse 48

नमः कालाग्निरुद्राय सप्तलोकनिवासिने । त्वं गतिः सर्वभूतानां भूतानां पतये नमः

కాలాగ్నిరుద్రా, సప్తలోకనివాసీ, నీకు నమస్కారం. సమస్త భూతాలకు నీవే పరమగతి; భూతపతియైన నీకు నమస్కారం.

Verse 49

नमस्ते भगवन्रुद्र नमस्ते भगवञ्छिव । नमस्ते परतः श्रेष्ठ नमस्ते परतः पर

హే భగవాన్ రుద్రా, నీకు నమస్కారం; హే భగవాన్ శివా, నీకు నమస్కారం. హే పరాత్పర శ్రేష్ఠా, నీకు నమస్కారం; హే పరాత్పరుడా, నీకు నమస్కారం.

Verse 50

जिह्वाचापल्यभावेन खेदितोऽसि मया प्रभो । तत्क्षन्तव्यं महेशान ज्ञानदिव्य नमोऽस्तु ते

హే ప్రభూ, నా నాలుక చంచలత్వం వల్ల నేను నిన్ను బాధపెట్టాను. హే మహేశానా, దానిని క్షమించుము; దివ్యజ్ఞానస్వరూపా, నీకు నమస్కారం.

Verse 51

ईश्वर उवाच । ममोत्संगस्थिता देवि किं त्वं सास्राविलेक्षणा । अद्यापि किमपूर्णं ते तत्सर्वं करवाण्यहम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, నా ఒడిలో కూర్చున్న నీ కళ్లలో కన్నీళ్లు ఎందుకు? ఇప్పటికీ నీకు ఏది అపూర్ణంగా ఉంది? అది అంతా నేను నెరవేర్చుదును.

Verse 52

वरं ब्रवीहि भद्रं ते स्तवेनानेन सुव्रते । ददामि ते न संदेहः शोकं त्यज महेश्वरि

హే సువ్రతే, వరం చెప్పుము—నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఈ స్తవం వల్ల నేను నిస్సందేహంగా నీకు వరం ఇస్తాను; హే మహేశ్వరీ, శోకాన్ని విడిచిపెట్టు.

Verse 53

निष्कले सकले देवि स्थूले सूक्ष्मे चराचरे । न तत्पश्यामि देवेशि यत्त्वया रहितं भवेत्

హే దేవీ, నిష్కలమైనదైనా సకలమైనదైనా, స్థూలమైనదైనా సూక్ష్మమైనదైనా, చరమైనదైనా అచరమైనదైనా—హే దేవేశీ, నీవు లేనిదిగా ఉండగలదేదీ నాకు కనిపించదు.

Verse 54

अहं ते हृदये गौरि त्वं च मे हृदि संस्थिता । अहं भ्राता च पुत्रश्च बंधुर्भर्ता तथैव च

హే గౌరీ! నేను నీ హృదయంలో ఉన్నాను, నీవు నా హృదయంలో స్థితమై ఉన్నావు. నేను నీకు అన్ననూ, కుమారునూ, బంధువునూ, భర్తనూ కూడా.

Verse 55

त्वं तु मे भगिनी भार्या दुहिता बांधवी स्नुषा । अहं यज्ञपतिर्यज्वा त्वं च श्रद्धा सदक्षिणा

నీవు నాకు సోదరి, భార్య, కుమార్తె, బంధువురాలు, కోడలివంటిది. నేను యజ్ఞపతి, యజమానుడను; నీవు ఆ యజ్ఞాన్ని నిలిపే శ్రద్ధా, శుభ దక్షిణా.

Verse 56

ओंकारोऽहं वषट्कारः सामाहमृग्यजुस्तथा । अहमग्निश्च होता च यजमानस्तथैव च

నేను ఓంకారము, నేను వషట్కారము; నేను సామము, అలాగే ఋక్ మరియు యజుః. నేను అగ్ని, హోతా, యజమానుడను కూడా.

Verse 57

अध्वर्युरहमुद्गाता ब्रह्माहं ब्रह्मवित्तथा । त्वं तु देव्यरणी चैव पत्नी तु परिकीर्त्यसे

నేను అధ్వర్యువు, నేను ఉద్గాత; నేను బ్రహ్మా, బ్రహ్మవిత్తు కూడా. కాని హే దేవీ! నీవు అరణి; యజ్ఞంలోని పత్నీగా—దీక్షిత సహధర్మిణిగా—ప్రసిద్ధి పొందినదానివి.

Verse 58

स्वाहा स्वधा च सुश्रोणि त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । अहमिष्टो महायज्ञः पूर्वो यज्ञस्त्वमुच्यसे

హే సుశ్రోణీ! నీవే స్వాహా, స్వధా; నీలోనే సమస్తం ప్రతిష్ఠితమై ఉంది. నేను ఇష్టి, మహాయజ్ఞము; నీవు ఆద్య యజ్ఞమని చెప్పబడుతావు.

Verse 59

पुरुषोऽहं वरारोहे प्रकृतिस्त्वं निगद्यसे । अहं विष्णुर्महावीर्यस्त्वं लक्ष्मीर्लोकभाविनी

హే వరారోహే! నేను పురుషుడను, నీవు ప్రకృతి అని ప్రకటించబడుతున్నావు. నేను మహావీర్యుడైన విష్ణువును; నీవు లోకాలకు సంపదనిచ్చే లక్ష్మివి.

Verse 60

अहमिन्द्रो महातेजाः प्राची त्वं परमेश्वरी । प्रजापतीनां रूपेण सर्वमाहं व्यवस्थितः

నేను మహాతేజస్సుగల ఇంద్రుడను; ఓ పరమేశ్వరీ, నీవు ప్రాచీ—తూర్పు దిక్కు. ప్రజాపతుల రూపంలో నేను సమస్తముగా స్థితుడను.

Verse 61

तेषां या नायिकास्तास्त्वं रूपैस्तैस्तैरवस्थिता । दिवसोऽहं महादेवि रजनी त्वं निगद्यसे

వారిలో ఉన్న ఏ ఏ నాయకీ/అధిష్ఠాత్రీ శక్తులైనా, నీవే ఆ ఆ రూపాలలో స్థితమై ఉన్నావు. ఓ మహాదేవీ, నేను దినము; నీవు రజని అని చెప్పబడుతున్నావు.

Verse 62

निमेषोऽहं मुहूर्तश्च त्वं कला सिद्धिरेव च । अहं तेजोऽधिकः सूर्यस्त्वं तु संध्या प्रकीर्त्त्यसे

నేను నిమేషము మరియు ముహూర్తము; నీవు కళా మరియు సిద్ధి కూడా. నేను తేజస్సులో అధికమైన సూర్యుడు; నీవు సంధ్యగా ప్రసిద్ధి చెందావు.

Verse 63

अहं बीजधरः श्रेष्ठस्त्वं तु क्षेत्रं वरानने । अहं वनस्पतिः प्लक्षस्त्वं वनस्पतिरुच्यसे

నేను శ్రేష్ఠమైన బీజధారకుడను; ఓ వరాననే, నీవు క్షేత్రము—భూమి. నేను వనస్పతి అయిన ప్లక్ష వృక్షము; నీవు కూడా వనస్పతిగా చెప్పబడుతున్నావు.

Verse 64

शेषरूपधरो नित्ये फणामणिविभूषितः । रेवती त्वं विशालाक्षि मदविभ्रमलोचना

నేను నిత్యం శేషరూపధారిని, ఫణాలపై మణిరత్నాలతో విభూషితుడను. ఓ విశాలాక్షి, మదవిభ్రమ దృష్టిగలవాడా, నీవు రేవతీదేవి.

Verse 65

मोक्षोऽहं सर्वदुःखानां त्वं तु देवि परा गतिः । अपां पतिरहं भद्रे त्वं तु देवि सरिद्वरा

నేను సమస్త దుఃఖాలకు మోక్షమును; కాని ఓ దేవి, నీవే పరమగతి, పరమాశ్రయం. ఓ భద్రే, నేను జలాధిపతిని; కాని ఓ దేవి, నీవే శ్రేష్ఠ నది.

Verse 66

वडवाग्निरहं भद्रे त्वं तु दीप्तिः प्रकीर्तिता । प्रजापतिरहं कर्त्ता त्वं प्रजा प्रकृतिस्तथा

ఓ భద్రే, నేను వడవాగ్ని; కాని నీవు దాని దీప్తిగా ప్రఖ్యాతి పొందినది. నేను ప్రజాపతి—కర్త; నీవు ప్రజలు, అలాగే వారి ప్రకృతి కూడా.

Verse 67

नागानामधिपश्चाहं पातालतलवासिनाम् । त्वं नागी नागराजोऽहं सहस्रफणभूषितः

నేను పాతాళతలవాసి నాగులకు అధిపతిని. నీవు నాగీ; నేను సహస్ర ఫణాలతో విభూషితుడైన నాగరాజును.

Verse 68

निशाकरवरश्चाहं श्रेष्ठा त्वं रजनीकरी । कामोऽहं कामदो देवि त्वं रतिः स्मृतिरेव च

నేను నిశాకరులలో శ్రేష్ఠుడను; నీవు రజనీకరీలలో శ్రేష్ఠ. నేను కాముడు—కామనలను ఇచ్చేవాడను; ఓ దేవి, నీవు రతి, అలాగే స్మృతియు.

Verse 69

दुर्वासाश्चाप्यहं भद्रे त्वं क्षमा समचारिणी । लोभमोहतपश्चाहं त्वं तृष्णा तामसी स्मृता

హే భద్రే! నేనూ దుర్వాసుడను; నీవు సమ్యగాచారిణి క్షమ. నేనే లోభము, మోహము, తపస్సు కూడా; నీవు తామసీ శక్తిగా స్మరింపబడే తృష్ణ.

Verse 70

ककुद्मान्वृषभश्चाहं योगमाता तपस्विनी । वायुरप्यहमव्यक्तस्त्वं गतिर्मनसूदनी

నేను కకుద్మాన్ వృషభుడను కూడా; నీవు యోగమాత, తపస్విని. నేనవ్యత్క వాయువును కూడా; హే మనసూదని! నీవే దాని గతి.

Verse 71

अहं मोचयिता लोभे निर्ममा त्वं यशस्विनि । नयोऽहं सर्वकार्येषु नीतिस्त्वं कमलेक्षणा

హే యశస్విని! నేను లోభమునుండి విమోచకుడను; నీవు నిర్మమ (మమకారరహిత) వైనది. నేను సమస్త కార్యములలో నయము (వివేకము); హే కమలేక్షణి, నీవు నీతి మరియు ధర్మవ్యవస్థ.

Verse 72

अहमन्नं च भोक्ता च ओषधी त्वं निगद्यसे । अहमग्निश्च धूमश्च त्वमूष्मा ज्वालमेव च

నేను అన్నమును, భోక్తను కూడా; నీవు ఔషధిగా చెప్పబడుతావు. నేనే అగ్ని మరియు ధూమము; నీవు ఉష్ణము, జ్వాలయే కూడా.

Verse 73

अहं संवर्त्तको मेघस्त्वं च धारा ह्यनेकशः । अहं मुनीनां रूपेण त्वं तत्पत्नी प्रकीर्तिता

నేను సంవర్త్తక మేఘమును; నీవు అనేక విధాల వర్షధారలు. నేను మునుల రూపములోనూ; నీవు వారి పత్నులుగా ప్రఖ్యాతి పొందినది.

Verse 74

अहं संसारकर्त्ता वै त्वं तु सृष्टिर्वरानने । अहं शुक्रास्थिरोमाणि त्वं मज्जा बलमेव च

నేనే నిజంగా సంసారకర్తను; ఓ వరాననే, నీవే సృష్టిస్వరూపిణి. నేను శుక్రం, ఎముకలు, రోమాలు; నీవు మజ్జా మరియు బలమే.

Verse 75

पर्जन्योऽहं महाभागे त्वं वृष्टिः परमेश्वरि । अहं संवत्सरो देवि त्वमृतुः परिकीर्त्तिता

ఓ మహాభాగే, నేనే పర్జన్యుడు (వర్షమేఘం); ఓ పరమేశ్వరి, నీవే వృష్టి. ఓ దేవి, నేనే సంవత్సరం; నీవు ఋతువుగా కీర్తింపబడుతున్నావు.

Verse 76

अहं कृतयुगो देवि त्वं तु त्रेता निगद्यसे । युगोऽहं द्वापरः श्रीमांस्त्वं कलिः परमेश्वरि

ఓ దేవి, నేనే కృతయుగం; నీవు త్రేతగా చెప్పబడుతావు. నేను శ్రీమంతమైన ద్వాపరయుగం; ఓ పరమేశ్వరి, నీవే కలియుగం.

Verse 77

आकाशश्चाप्यहं भद्रे पृथिवी त्वमिहोच्यसे । अहमदृश्यमूर्तिश्च दृश्यमूर्तिस्त्वमुच्यसे

ఓ భద్రే, నేనే ఆకాశం కూడా; ఇక్కడ నీవు పృథివిగా చెప్పబడుతున్నావు. నేను అదృశ్యమూర్తి; నీవు దృశ్యమూర్తిగా ఉచ్యసే.

Verse 78

वरदोऽहं वरारोहे मंत्रस्त्वमिति चोच्यसे । अहं द्रष्टा च श्रोता च त्वं दृश्या श्रुतिरेव च

ఓ వరారోహే, నేనే వరదాతను; నీవు మంత్రంగా ఉచ్యసే. నేను ద్రష్టా, శ్రోతా; నీవు దృశ్యమూ, శ్రుతియే.

Verse 79

अहं वक्ता रमयिता त्वं वाच्या परमेश्वरि । अहं श्रोता च गाता च त्वं गीतिर्गेयमेव च

హే పరమేశ్వరి! నేను వక్తను, ఆనందింపజేయువాడను; నీవే వాచ్యము. నేను శ్రోతను, గాయకుని; నీవే గీతి, గేయమూ నీవే॥

Verse 80

अहं त्राता च गन्धश्च त्वं तु निघ्राणमेव च । अहं स्पर्शयिता कर्ता स्पर्श्यस्त्वं सृष्टमेव च

నేను రక్షకుడను, సుగంధమును కూడా; నీవే ఘ్రాణము—వాసన గ్రహించే క్రియ. నేను స్పర్శించువాడను, కర్తను; నీవే స్పర్శ్యము, సృష్టమైన జగత్తు॥

Verse 81

अहं सर्वमिदं भूतं त्वं तु देवि न संशयः । स्रष्टाऽहं तव देवेशि त्वं सृजस्यखिलं जगत्

హే దేవి! ఈ సమస్త భూతభావము నేనే; నీవు కూడా నిస్సందేహంగా అదే. హే దేవేశి! నేను నీతో సంబంధించి స్రష్టను; నీవే అఖిల జగత్తును సృజించుచున్నావు॥

Verse 82

त्वया मया च देवेशि ओतप्रोतमिदं जगत् । एकधा दशधा चैव तथा शतसहस्रधा

హే దేవేశి! నీచేత, నాచేత ఈ జగత్తు ఓతప్రోతమై నేయబడింది. ఇది ఏకరూపంగా, దశరూపంగా, అలాగే శతసహస్ర రూపాలుగా కూడా వ్యక్తమవుతుంది॥

Verse 83

ऐश्वर्येण तु संयुक्तौ सर्वप्राणि व्यवस्थितौ । अहं त्वं च विशालाक्षि सततं संप्रतिष्ठितौ

ఐశ్వర్యముతో సంయుక్తులమై మేమిద్దరం సమస్త ప్రాణులలో స్థితులమై ఉన్నాము. హే విశాలాక్షి! నీవు నేనూ సదా దృఢంగా ప్రతిష్ఠితులమై ఉంటాము॥

Verse 84

क्रीडामि क्रीडया देवि त्वया सार्द्धं वरानने । त्वं धृतिर्धारिणी लक्ष्मीः कांता मत्प्रकृतिर्ध्रुवम्

హే దేవి, హే వరాననే! నేను నీతో కలిసి క్రీడారూపంగా క్రీడించుచున్నాను. నీవే ధృతి, ధారణశక్తి, లక్ష్మి, నా ప్రియకాంత—నిశ్చయంగా నా ధ్రువ ప్రకృతి.

Verse 85

रतिः स्मृतिः कामचारी मम चांगनिवासिनी । देवि किं बहुनोक्तेन प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

రతి, స్మృతి, కామచారీ నా గృహమందే నివసించుచున్నారు. హే దేవి, మరెందుకు చెప్పాలి—నీవు నా ప్రాణాలకన్నా కూడా అధిక ప్రియమైనది.

Verse 86

वरं वरय देवशि यत्किंचिन्मनसि स्थितम् । तत्ते ददामि तुष्टोऽहं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

హే దేవేశి! నీ మనస్సులో ఉన్నదేదైనా వరంగా కోరుము. నేను ప్రసన్నుడనై అది నీకు ఇస్తాను, అది అత్యంత దుర్లభమైనదైనా సరే.

Verse 87

देव्युवाच । धन्याहं कृतपुण्याहं तपः सुचरितं मया । यत्त्वयाऽहं जगन्नाथ हर्षदृष्ट्याऽवलोकिता

దేవి పలికెను: నేను ధన్యురాలిని, పుణ్యవతినిని; నా తపస్సు సుశ్రేయస్కరంగా ఫలించింది—హే జగన్నాథా, నీవు హర్షదృష్టితో నన్ను దర్శించినందున.

Verse 88

यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दातुं ममेच्छसि । तन्मे कथय देवेश सांप्रतं तीर्थविस्तरम्

హే దేవా! నీవు నాపై ప్రసన్నుడవై నాకు వరం ఇవ్వదలచినయెడల, హే దేవేశా, ఇప్పుడే తీర్థముల సంపూర్ణ విస్తారాన్ని నాకు చెప్పుము.

Verse 89

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पापघ्नानि शिवानि च । तानि देवेश कार्त्स्न्येन यथावद्वक्तुमर्हसि

హే దేవేశ్వరా! భూమిపై ఉన్న పాపనాశకములైన, శివమంగళకరములైన సమస్త తీర్థములను మీరు యథావిధిగా సంపూర్ణంగా నాకు వివరించవలసినది।

Verse 90

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वपापहरं नृणां पुण्यं देवर्षिसत्कृतम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, వినుము; నేను తీర్థముల ఉత్తమ మహాత్మ్యమును ప్రకటించెదను—అది మనుష్యుల సమస్త పాపములను హరించును, పుణ్యమయము, దేవర్షులచే సత్కృతము।

Verse 91

तीर्थानां दर्शनं श्रेष्ठं स्नानं चैव सुरेश्वरि । श्रवणं च प्रशंसंति सदैव ऋषिसत्तमाः

హే సురేశ్వరీ! తీర్థములలో వాటి దర్శనమే శ్రేష్ఠము, అక్కడ స్నానమూ అలాగే; వాటి మహిమను వినుటను కూడా ఋషిశ్రేష్ఠులు సదా ప్రశంసించుదురు।

Verse 92

पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमंतरिक्षे च पुष्करम् । केदारं च प्रयागं च विपाशा चोर्मिला तथा

భూమిపై నైమిష తీర్థము, అంతరిక్షప్రదేశంలో పుష్కరము; అలాగే కేదారము, ప్రయాగము, మరియు విపాశా, ఉర్మిలా కూడా ఉన్నాయి।

Verse 93

कर्णवेणा महादेवी चंद्रभागा सरस्वती । गंगासागरसंभेदस्तथा वाराणसी शुभा

కర్ణవేణా, మహాదేవీ, చంద్రభాగా, సరస్వతీ; అలాగే గంగాసాగర పావన సంగమము, మరియు శుభమైన వారాణసీ కూడా ఉంది।

Verse 94

अर्घतीर्थं समाख्यातं गंगाद्वारं तथैव च । हिमस्थानं महातीर्थं तथा मायापुरी शुभा

ప్రసిద్ధమైన అర్ఘతీర్థము, అలాగే గంగాద్వారము; హిమస్థానం మహాతీర్థము, మరియు శుభమైన మాయాపురీ కూడా (పవిత్రమే).

Verse 95

शतभद्रा महाभागा सिन्धुश्चैव महा नदी । ऐरावती च कपिला शोणश्चैव महानदः

మహాభాగ్యమైన శతభద్రా, అలాగే మహానది సింధు; ఇంకా ఐరావతీ, కపిలా, మరియు మహానది శోణ కూడా (ప్రసిద్ధ పుణ్యనదులు).

Verse 96

पयोधिः कौशिकी तद्वत्तथा गोदावरी शुभा । देवखातं गया चैव तथा द्वारावती शुभा

సముద్రము, కౌశికీ, అలాగే శుభమైన గోదావరీ; ఇంకా దేవఖాతము, గయా, మరియు శుభమైన ద్వారావతీ కూడా (పుణ్యతీర్థాలు).

Verse 97

प्रभासं च महातीर्थं सर्वपातकनाशनम्

ప్రభాసము మహాతీర్థము—అది సమస్త పాపాలను నశింపజేయునది.

Verse 98

एवमादीनि तीर्थानि यानि संति महीतले । तानि दृष्ट्वा तु देवेशि पुनर्जन्म न विन्दते

హే దేవేశీ! భూమిపై ఉన్న ఇలాంటి తీర్థాలను దర్శించినవాడు మళ్లీ పునర్జన్మను పొందడు.

Verse 99

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । संजातानि पवित्राणि सर्वपापहराणि च

ఈ భూతలమున తీర్థములు మూడు కోట్లు మరియు అర్ధకోటి ప్రాదుర్భవించెను; అవి అన్నియు పరమపవిత్రములు, సర్వపాపహరములు.

Verse 100

गंतव्यानि महादेवि स्वधर्मस्य विवृद्धये । अशक्यानि शिवान्येवं गंतुं चैव सुरेश्वरि । मनसा तानि सर्वाणि गंतव्यानि समाहितैः

హే మహాదేవి, స్వధర్మవృద్ధికై ఆ తీర్థములను దర్శించవలెను; కాని హే సురేశ్వరి శివే, అన్నిటికీ వెళ్లుట అసాధ్యం—అందుచేత సమాహితమనస్సుతో మనసులోనే అన్నిటినీ దర్శించినట్లుగా గమించవలెను।

Verse 101

।देव्युवाच । भगवन्प्राणिनः सर्वे सर्वोपद्रवसंकुलाः । अल्पायुषः सदा बद्धा व्यामोहैर्मंदिरोद्भवैः

దేవి పలికెను—హే భగవన్, సమస్త ప్రాణులు నానావిధ ఉపద్రవములతో నిండియున్నారు; అల్పాయుష్కులై సదా బద్ధులై, గృహజీవనమునుండి పుట్టిన మోహభ్రాంతులచే మోసపోతున్నారు।

Verse 102

त्रेतायां द्वापरे चैव किं नु वै दारुणे कलौ । तस्मात्तेषां हितार्थाय तत्तीर्थं त्वं प्रकीर्तय । येन दृष्टेन सर्वेषां तीर्थानां लभ्यते फलम्

త్రేతా ద్వాపర యుగములలోనూ ఇట్లయితే, దారుణమైన కలియుగములో ఏమగును? కనుక వారి హితార్థమై, కేవల దర్శనమాత్రమున సర్వతీర్థఫలము లభించు ఆ తీర్థమును మీరు ప్రఖ్యాతి చేయండి।

Verse 103

एवमुक्तस्तु पार्वत्या प्रहस्य परमेश्वरः । उवाच परया प्रीत्या वाचा मधुरया प्रभुः

పార్వతి ఇలా పలికినపుడు పరమేశ్వరుడు చిరునవ్వు నవ్వెను; ప్రభువు పరమ ప్రీతితో మధుర వాక్యములతో పలికెను।

Verse 104

ईश्वर उवाच । त्वमेव हि चराः प्राणाः सर्वस्य जगतोरणिः । त्वया विरहितो देवि मुहूर्तमपि नोत्सहे

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ! నీవే సమస్త జగత్తుకు చలించే ప్రాణవాయువు; నీవే జగదుత్పత్తికి అరణి స్వరూపిణి. నిన్ను విడిచి నేను క్షణమాత్రమూ తట్టుకోలేను.

Verse 105

शिवस्य च तथा शक्तेरंतरं नास्ति पार्वति । न तदस्ति महादेवि यन्न जानासि शोभने

హే పార్వతీ! శివునికీ శక్తికీ మధ్య ఏ విభేదమూ లేదు. హే మహాదేవీ, హే శోభనే! నీవు తెలియని విషయం ఏదీ లేదు.

Verse 106

त्वया विनाऽहं न क्वास्मि न त्वं देवि मया विना । चंद्रचंद्रिकयोर्यद्वदग्नेरुष्णत्वमेव हि

నీ లేక నేను ఎక్కడా లేను; నా లేక, హే దేవీ, నీవూ ఎక్కడా లేవు. చంద్రుడూ చంద్రికా ఎలా విడదీయలేనివో, అగ్నికీ ఉష్ణత ఎలా విడదీయలేనిదో—అలానే మనమూ.

Verse 107

तव देवि ममापीह नास्ति चैवांतरं प्रिये । सर्वं चैव सुरेशानि यथावत्कथयाम्यहम्

హే దేవీ, హే ప్రియే! ఇక్కడ నీకూ నాకూ మధ్య ఏ తేడా లేదు. అందువల్ల, హే సురేశానీ, సమస్తాన్ని యథాతథంగా నీకు వివరిస్తాను.

Verse 108

रहस्यानां रहस्यं तु गोपनीयं प्रयत्नतः । नास्तिकाय न दातव्यं न च पापरताय च

ఇది రహస్యాలలోనూ పరమ రహస్యం; దీన్ని యత్నపూర్వకంగా గోప్యంగా ఉంచాలి. నాస్తికునికి ఇవ్వకూడదు; పాపరతుడికీ ఇవ్వకూడదు.

Verse 109

दातव्यं भक्ति युक्ताय स्वशिष्याय सुताय वा । पूर्वमेव मया ख्यातं सारात्सारतरं प्रिये

భక్తియుక్తుడైనవానికి—స్వశిష్యునికైనా, కుమారునికైనా—ఇది ఇవ్వవలెను. ప్రియే, నేను ముందే సారములోనూ పరమసారమును ప్రకటించితిని.

Verse 110

तीर्थोपनिषदः ख्याता लिंगोपनिषदस्तथा । योगोपनिषदो देवि पूर्वं वै कथितास्तव

తీర్థోపనిషత్తు ప్రసిద్ధమైనది, అలాగే లింగోపనిషత్తు కూడా; యోగోపనిషత్తులు సైతం, దేవీ—ఇవి ముందే నీకు వివరించితిని.

Verse 111

पार्वत्युवाच । लेशेनापि न सिद्ध्यंति कांक्षमाणाः परं पदम् । योनीर्भ्रमंतो दृश्यंते नरा नास्तिकवृत्तयः

పార్వతి పలికెను: పరమపదమును కోరినప్పటికీ వారు లేశమాత్రమూ సిద్ధిని పొందరు. నాస్తికవృత్తిగల నరులు యోనియోనులలో తిరుగుచూ కనబడుదురు.

Verse 112

तीर्थव्रतानि सेवन्ते प्रत्ययो नैव जायते । मोहितं तु जगत्पूर्वं मिथ्याज्ञानेन शंकर

వారు తీర్థవ్రతములను ఆచరించుదురు, కాని నిజమైన నిశ్చయము జన్మించదు. శంకరా, పూర్వము జగత్తు మిథ్యాజ్ఞానముచేత మోహితమైంది.

Verse 113

किं ते फलं सुरश्रेष्ठ जगद्व्यामोहने कृते

హే సురశ్రేష్ఠా, జగత్తును విమోహింపజేయుటలో నీకు ఏ ఫలము కలుగును?

Verse 114

सारात्सारतरं नाथ तव प्राणप्रियं हि यत् । तन्मे कथय देवेश प्रियाहं यदि ते प्रभो

హే నాథా! సారములోనూ సారమైనది, నీ ప్రాణాలకు అత్యంత ప్రియమైనది ఏదో అది నాకు చెప్పుము. హే దేవేశా, హే ప్రభో! నేను నీకు ప్రియురాలినైతే దానిని వెల్లడించుము.

Verse 115

इत्युक्तः स तया देव्या श्रीकंठः सुरनायकः । प्रहस्योवाच भगवान्गंभीरार्थमिदं वचः

దేవి ఇలా పలికినప్పుడు, దేవతల నాయకుడైన శ్రీకంఠ భగవాన్ చిరునవ్వుతో, అంతర్లీనంగా గంభీరార్థమయిన ఈ వచనాన్ని పలికెను.

Verse 116

ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भूत्वा पृष्टोऽहं यस्त्वयाऽधुना । निष्फलं तत्प्रवक्ष्यामि वस्तुतत्त्वं यथास्थितम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఏకాగ్రచిత్తంతో వినుము. నీవు ఇప్పుడు నన్ను ప్రశ్నించిన విషయమై, యథాస్థితమైన నిజ తత్త్వాన్ని నేను చెప్పుదును—తప్పు భావంతో చేరితే అది ఎలా నిష్ఫలమవుతుందో కూడా.

Verse 117

पूर्वमुक्तानि तीर्थानि यानि ते सुरसुंदरि । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटी च ब्रह्मांडे सचराचरे

హే సురసుందరీ! నేను ముందుగా నీకు చెప్పిన తీర్థములు, ఈ చరాచర బ్రహ్మాండములో మూడు కోట్లు మరియు మరొక అర్ధకోటి సంఖ్యగా ఉన్నాయి.

Verse 118

तेषां च गोपितं तीर्थं प्रभासं चैव सुव्रते

మరియు వాటిలో, హే సువ్రతే! ‘ప్రభాస’ అనే తీర్థము గోప్యంగా రక్షింపబడి, సులభంగా వెల్లడికాదు.

Verse 119

एवमुक्तं महादेवि प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । दृष्ट्वा संस्काररहिताः कलौ पापेन मोहिताः

హే మహాదేవీ! ఈ విధంగా ప్రభాసం పరమోత్తమ పుణ్యక్షేత్రమని ప్రకటించబడింది. కాని కలియుగంలో సంస్కారశూన్యులు పాపమోహంతో మోహితులై దానిని దర్శిస్తారు.

Verse 120

राजसास्तामसाश्चैव पापोपहतचेतसः । परदारपरद्रव्यपरहिंसारता नराः

వారు రజస్సు-తమస్సులతో నడిచే, పాపంతో గాయపడిన మనస్సు గలవారు—పరస్త్రీ, పరధనం, పరహింసలలో ఆసక్తి గల నరులు.

Verse 121

उद्वेगं च परं यांति प्रतप्यंति यतस्ततः । आत्मसंभाविता मूढा मिथ्याज्ञानेन मोहिताः । वर्णाश्रमविरुद्धं तु तीर्थे कु्र्वन्ति येऽधमाः

వారు పరమ ఉద్వేగానికి లోనై, ఎటు చూసినా దుఃఖంతో దగ్ధమై తిరుగుతారు—ఆత్మగర్వంతో మూర్ఖులు, మిథ్యాజ్ఞానంతో మోహితులు. వర్ణాశ్రమధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే అధములు తీర్థంలోనూ అటువంటి అపచారాలు చేస్తారు.

Verse 122

तीर्थयात्रां प्रकुर्वंति दंभेन कपटेन च । तीर्थे मृता न सिध्यंति ते नरा वरवर्णिनि

వారు దంభం, కపటంతో తీర్థయాత్ర చేస్తారు; హే వరవర్ణినీ! తీర్థంలో మరణించినా అటువంటి నరులు సిద్ధిని పొందరు.

Verse 123

एतदर्थं मया देवि तीर्थानि विविधानि च । लिंगानि चैव सुश्रोणि गोपितानि प्रयत्नतः । न सिद्धिदानि देवेशि कलौ कल्मषकारिणाम्

హే దేవీ! ఈ కారణంతోనే నేను వివిధ తీర్థాలను, లింగాలను కూడా, హే సుశ్రోణీ, శ్రద్ధతో గోప్యంగా ఉంచాను; హే దేవేశీ! కలియుగంలో కల్మషం చేసే వారికి అవి సిద్ధిని ఇవ్వవు.

Verse 124

ये नरास्तु जितक्रोधा जितलोभा जितेंद्रियाः । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चादम्भमत्सराः

క్రోధాన్ని జయించి, లోభాన్ని జయించి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించిన వారు—బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు లేదా శూద్రులు అయినా—దంభమూ మత్సరమూ లేనివారు.

Verse 125

मद्भावभाविता देवि तीर्थं सेवंति सुव्रताः । तेषां चैव हितार्थाय कथयामि यशश्विनि

హే దేవీ! నా భక్తిభావంతో నిండిన సువ్రతులు ఈ తీర్థాన్ని ఆశ్రయించి సేవిస్తారు; వారి హితార్థమే, హే యశస్వినీ, నేను ఇప్పుడు వివరిస్తున్నాను.

Verse 126

प्रभासमिति विख्यातं क्षेत्रं त्रैलोक्यवंदितम् । तत्क्षेत्रं नैव जानंति मम मायाविमोहिताः

ప్రభాసమని ప్రసిద్ధమైన ఈ క్షేత్రం త్రిలోకములచే వందింపబడినది; కానీ నా మాయచే మోహితులైన వారు ఆ క్షేత్రాన్ని నిజంగా ఎరుగరు.

Verse 127

परोहं त्वेकचित्तैश्च बहुजन्मभिरर्चितः । ते विदंति परं क्षेत्रं प्रभासं पापनाशनम्

నేను పరముడను; ఏకచిత్త భక్తులు అనేక జన్మలుగా నన్ను ఆరాధిస్తారు. వారు పాపనాశకమైన పరమ క్షేత్రమైన ప్రభాసాన్ని తెలుసుకుంటారు.

Verse 128

मद्भावभाविता देवि मम व्रतनिषेविणः । तेषां प्रभासिकं क्षेत्रं विदितं नात्र संशयः

హే దేవీ! నా భక్తిభావంతో నిండినవారు, నా వ్రతాలను నిష్ఠగా ఆచరించేవారు—వారికి ప్రభాస క్షేత్రం నిశ్చయంగా తెలిసినదే; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 129

यमैश्च नियमैर्युक्ता अहंकारविवर्ज्जिताः । तेषामर्थे वदिष्यामि तव प्रश्नं सुदुर्ल्लभम् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रदेवानां पुराणं कथितं मया

యమ-నియమాలతో యుక్తులై అహంకారరహితులైన వారి హితార్థం, నీ అత్యంత దుర్లభమైన ప్రశ్నకు నేను సమాధానం చెబుతాను. ఈ పురాణాన్ని నేను ముందే బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు మరియు దేవతలకు కూడా వివరించాను.

Verse 130

सोऽहं देवि वदिष्यामि कर्णं देहि वरानने । पृथिव्यामपि सर्वेषां तीर्थानां सुरसुंदरि

కాబట్టి, ఓ దేవీ, నేను చెప్పబోతున్నాను—ఓ వరాననే, చెవి పెట్టి విను. ఓ సురసుందరీ, భూమిపై ఉన్న సమస్త తీర్థాల విషయాన్ని నేను వివరించుదును.

Verse 131

एकं मे वल्लभं तत्र प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तस्मिंश्चैव महाक्षेत्रे तीर्थैः सोमेन पूजितः । वरांस्तस्मै प्रदायाथ सदैकांते स्थितो ह्यहम्

అన్నిటిలో నాకు అత్యంత ప్రియమైనది ఒక్కటే—ఉత్తమమైన ప్రభాసక్షేత్రం. ఆ మహాక్షేత్రంలో తీర్థాలతో కలిసి సోముడు నన్ను పూజించాడు; అతనికి వరాలు ప్రసాదించి నేను అక్కడే నిత్య సన్నిధిలో నిలిచియున్నాను.

Verse 132

तेन गुह्यं कृतं स्थानं तव देवि प्रकाशितम् । तत्र मे योगयुक्तस्य दिव्यं लिंगं बभूव ह

అతడు ఆ స్థలాన్ని గుప్తంగా చేశాడు, ఓ దేవీ; అది ఇప్పుడు నీకు ప్రకాశింపబడింది. అక్కడ యోగస్థితిలో ఉన్న నాకు ఒక దివ్య లింగం ప్రాదుర్భవించింది.

Verse 133

दिव्यतेजस्समा युक्तं वह्निमेखलमंडितम् । लक्षमात्रस्थितं शांतं दुर्निरीक्ष्यं तु मानवैः

అది దివ్య తేజస్సుతో నిండినది, అగ్ని-మేఖలతో అలంకృతమైనది. లక్ష ప్రమాణ ఎత్తుగా నిలిచి, శాంతంగా ఉండెను—కాని మనుష్యులకు దర్శించుట దుర్లభం.

Verse 134

इच्छाज्ञानक्रियाख्याश्च तिस्रो वै शक्तयश्च याः । तस्माल्लिंगात्समुत्पन्ना जगत्कर्तृत्वहेतवे

ఇచ్ఛా, జ్ఞానం, క్రియ అనే మూడు శక్తులు నిజంగా ఆ లింగం నుంచే ఉద్భవించాయి; అవే జగత్ సృష్టి మరియు నిర్వహణకు కారణం.

Verse 135

तस्मिंल्लिंगे लयं याति जगदेतच्चराचरम् । पुनस्तेनैव संभूतं दृश्यते सचराचरम्

ఆ లింగంలో ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు లయమవుతుంది; మళ్లీ అదే పరమం నుంచే పుట్టి చరాచర జగత్తుగా తిరిగి దర్శనమిస్తుంది.

Verse 136

गुह्यं चैव तु संभूतं न कश्चिद्वेद तत्परम् । जन्माभ्यासेन तल्लिंगं ज्ञायते भुवि मानवैः

ఇది పరమ గూఢ రహస్యం; దాని అత్యున్నత తత్త్వాన్ని ఎవరూ పూర్తిగా ఎరుగరు. అనేక జన్మల సాధనాభ్యాసంతోనే భూమిపై మనుష్యులకు ఆ లింగం నిజంగా తెలిసివస్తుంది.

Verse 137

क्षेत्रं प्रभासिकं प्रोक्तं क्षेत्रज्ञोऽहं न संशयः । तत्र सोमेशनामाहमस्मिन्क्षेत्रं वरानने

ఇది ప్రభాస అనే పవిత్ర క్షేత్రమని ప్రకటించబడింది; దీనికి క్షేత్రజ్ఞుడు నేనే—సందేహం లేదు. ఓ సుందరీ, ఈ క్షేత్రంలోనే నేను ‘సోమేశ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను.

Verse 138

ममांशसंभवा ये च अस्मिन्क्षेत्रे समुद्भवाः । तेषां तु विदितं लिंगं पूर्वकल्पे तु भैरवम्

ఈ క్షేత్రంలో నా అంసం నుండి ఉద్భవించి ప్రదర్శితమయ్యేవారికి ఈ లింగం తెలిసినదే; ఎందుకంటే పూర్వకల్పంలో ఇది ‘భైరవ’ రూపంగా ప్రకాశించింది.

Verse 139

अन्यैरपि युगैर्देवि इदं लिंगं सुदुर्लभम् । घोरे कलियुगे पापे विशेषेण च दुर्लभम्

దేవీ, ఇతర యుగాలలో కూడా ఈ లింగ దర్శన-లాభం అత్యంత దుర్లభం; పాపమయమైన ఘోర కలియుగంలో అది విశేషంగా మరింత కష్టం.

Verse 140

अन्यन्निदर्शनं तत्र तत्प्रवक्ष्यामि पार्वति

పార్వతీ, ఆ విషయానికి సంబంధించిన అక్కడి మరో నిదర్శనం (చిహ్నం/ఉదాహరణ) నేను ఇప్పుడు నీకు వివరిస్తాను.

Verse 141

कलौ युगे महाघोरे हेतुवादरता नराः । वदिष्यंति महापापाः सर्वे पाखण्डसंस्थिताः

అత్యంత ఘోరమైన కలియుగంలో హేతువాదం (శుష్క తర్కం)లో మునిగిన మనుష్యులు మాట్లాడతారు; మహాపాపులు, అందరూ పాఖండంలో స్థిరపడి తమ వాదాలను ప్రకటిస్తారు.

Verse 142

मिथ्या चैतत्कृतं सर्वं मूर्खैश्चापि प्रकीर्तितम् । क्व क्षेत्रं क्व प्रभावश्च कुत्र वै सन्ति देवताः

‘ఇది అంతా అబద్ధం; మూర్ఖులు సృష్టించి ప్రచారం చేశారు’ అని వారు అంటారు—‘ఎక్కడ క్షేత్రం? ఎక్కడ దాని ప్రభావం? దేవతలు నిజంగా ఎక్కడున్నారు?’

Verse 143

सर्वं चापि तथालीकं मूढैश्चापि प्रकीर्तितम्

మళ్లీ, ‘ఇదంతా అలాగే—నిర్మలమైన అబద్ధమే’ అని మూర్ఖులూ ప్రచారం చేస్తారు.

Verse 144

एवं मूर्खा वदिष्यंति प्रहसिष्यन्ति चापरे । नारका नास्तिका लोकाः पापोपहतचेतसः । सिद्धिं नैव प्रयास्यंति संप्राप्ते तु कलौ युगे

ఇలా మూర్ఖులు మాట్లాడుతారు; మరికొందరు ఎగతాళి కూడా చేస్తారు. పాపంతో దెబ్బతిన్న మనస్సు గల నాస్తికులు, నరకగాములు—కలియుగం వచ్చినప్పుడు—సిద్ధి కోసం ప్రయత్నించరు.

Verse 145

तीर्थे चैव मृता ये तु शिवनिन्दापरायणाः । तिर्यग्योनिप्रसूताश्च दृश्यन्ते सर्वयोनिषु

కానీ తీర్థంలో మరణించినప్పటికీ శివనిందలో నిమగ్నులైన వారు త్ర్యక్-యోనుల్లో జన్మిస్తారు; అనేక నీచ యోనుల్లో కనిపిస్తారు.

Verse 146

एतस्मात्कारणाद्देवि तीर्थे चैव सुदुःखिताः । दृश्यन्ते युगमाहात्म्यात्सत्यशौचविवर्जिताः

ఈ కారణం వల్లనే, ఓ దేవీ, యుగ స్వభావ ప్రభావంతో సత్యం, శౌచం లేని వారు తీర్థంలో కూడా అత్యంత దుఃఖితులుగా కనిపిస్తారు.

Verse 147

इदं हि कारणं प्रोक्तं क्षेत्राणां चैव गोपने । एतत्ते कथितं सर्वं सिद्धिर्येन सुदुर्ल्लभा

క్షేత్రాలను కాపాడుటకు ఇదే కారణమని చెప్పబడింది. నేను నీకు ఇవన్నీ తెలిపాను—దీనివల్ల అత్యంత దుర్లభమైన సిద్ధి లభిస్తుంది.

Verse 148

युगेयुगे तु तीर्थानि कीर्तितानि सुरेश्वरि । तेषां मे वल्लभं देवि प्रभासं क्षेत्रमेव च

ఓ సురేశ్వరీ, యుగయుగాలలో తీర్థాలు కీర్తించబడతాయి; కానీ ఓ దేవీ, వాటిలో నాకు అత్యంత ప్రియమైనది ఈ ప్రభాస క్షేత్రమే.

Verse 149

इत्येतत्कथितं देवि रहस्यं पापनाशनम् । क्षेत्रबीजं महादेवि किमन्यत्परिपृच्छसि

హే దేవీ, పాపనాశకమైన ఈ రహస్యాన్ని—ఈ క్షేత్రానికి ‘బీజం’ను—నేను వివరించాను. హే మహాదేవీ, ఇంకేమి ప్రశ్నించదలచుకున్నావు?

Verse 150

इदं महापातकनाशनं ये श्रोष्यंति वै क्षेत्रमहाप्रभावम् । ते चापि यास्यन्ति मम प्रभावात्त्रिविष्टपं पुण्यजनाधिवासम्

ఈ క్షేత్ర మహాప్రభావాన్ని—మహాపాతకనాశకమైన ఈ వృత్తాంతాన్ని—శ్రద్ధతో వినేవారు నా అనుగ్రహంతో పుణ్యజనాధివాసమైన త్రివిష్టపం (స్వర్గం) చేరుతారు.