Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 57

Devanagari script

अध्वर्युरहमुद्गाता ब्रह्माहं ब्रह्मवित्तथा । त्वं तु देव्यरणी चैव पत्नी तु परिकीर्त्यसे

Transliteration

adhvaryurahamudgātā brahmāhaṃ brahmavittathā | tvaṃ tu devyaraṇī caiva patnī tu parikīrtyase

Translation

నేను అధ్వర్యువు, నేను ఉద్గాత; నేను బ్రహ్మా, బ్రహ్మవిత్తు కూడా. కాని హే దేవీ! నీవు అరణి; యజ్ఞంలోని పత్నీగా—దీక్షిత సహధర్మిణిగా—ప్రసిద్ధి పొందినదానివి.

Word by Word

• अध्वर्युः: the adhvaryu priest
• अध्वर्युः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्वर्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग (pronoun), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उद्गाता: the udgātṛ priest
• उद्गाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उद्गातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्मा: Brahmā / the Brahman-priest
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्मवित्: knower of Brahman
• ब्रह्मवित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + विद् (धातु) → ब्रह्मविद् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (ब्रह्मणः वेत्ता)

• तथा: thus; likewise
• तथा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: 'thus/so')

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: but; indeed
• तु: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: 'but/indeed')

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• अरणी: the fire-stick (araṇi)
• अरणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction: 'and')

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात (particle: 'indeed/only')

• पत्नी: wife
• पत्नी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: and/indeed
• तु: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• परिकीर्त्यसे: you are proclaimed/called
• परिकीर्त्यसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + कीर्त् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Vedic altar scene where Śiva appears simultaneously as multiple priests (Adhvaryu with ladle, Udgātṛ with sāman posture, Brahmā-priest seated with scripture), while Devī holds the araṇī sticks, kindling the sacred fire; their unity is visually emphasized by shared aura.

Characters & Entities

• Adhvaryu
• Udgātṛ
• Brahmā
• Brahmavit
• Araṇī
• Patnī (ritual consort)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual completeness requires both the officiating powers and the consecrated feminine principle—the rite is Śiva-Śakti in action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where the Purāṇa frames sacrifice as a revelation of divine unity.

What ritualistic prescription is mentioned?

It implies the necessity of the patnī (ritual spouse) and araṇī (fire-kindling) as integral to properly constituted yajña.