Adhyaya 18

Verse 1

। लोमश उवाच । कर्मणा परिभूतो हि महेंद्रो गुरुमब्रवीत् । विना यत्नेन संक्लेसात्तर्तुं कर्म्म किमुच्यताम्

లోమశుడు అన్నాడు—తన కర్మబలంతో నలిగిపోయిన మహేంద్రుడు గురువుతో ఇలా అన్నాడు—“అతిశ్రమ లేకుండా ఈ కర్మక్లేశాన్ని ఎలా దాటగలం? దాని ఉపాయాన్ని చెప్పండి।”

Verse 2

बृहस्पतिरुवाचेदं त्यक्त्वा चैवामरावतीम् । यास्यामोऽन्यत्र सर्वे वै सकुटुंबा जिगीपवः

బృహస్పతి అన్నాడు—“అమరావతిని విడిచి మనమందరం కుటుంబాలతో కలిసి మరొక చోటికి వెళ్దాం; విజయాన్ని తిరిగి పొందాలనే ఆకాంక్షతో బయలుదేరుదాం।”

Verse 3

तथा चक्रुः सुराः सर्वे हित्वा चैवामरावतीम् । बर्हिणो रुपमास्थाय गतः सद्यः पुरंदरः

అలాగే సమస్త దేవతలు అమరావతిని విడిచారు. పురందరుడు (ఇంద్రుడు) నెమలి రూపం ధరించి వెంటనే బయలుదేరాడు.

Verse 4

काको भूत्वा यमः साक्षात्कृकलासो धनाधिपः । अग्निः कपोतको भूत्वा भेको भूत्वा महेश्वरः

యముడు స్వయంగా కాకిగా మారాడు; ధనాధిపుడు (కుబేరుడు) బల్లి రూపం ధరించాడు. అగ్ని పావురమయ్యాడు, మహేశ్వరుడు (శివుడు) కప్పగా మారాడు.

Verse 5

नैरृतस्तत्क्षणादेव कपोतोऽभूत्ततो गतः । पाशी कपिंजलो भूत्वा वायुः पारावतोऽभवत्

నైరృతుడు క్షణమాత్రంలోనే పావురమై వెళ్లిపోయాడు. పాశీ వరుణుడు తిత్తిరి (కపింజల) అయ్యాడు; వాయువు పారావతం (పావురం) అయ్యాడు.

Verse 6

एवं नानातनुभृतो हित्वा ते त्रिदिवं गताः । कश्यपस्याश्रमं पुण्यं संप्राप्तास्ते भयातुराः

ఇలా అనేక దేహాలు ధరించి వారు త్రిదివలోకాన్ని విడిచిపోయారు; భయంతో కలవరపడి కశ్యపుని పుణ్యాశ్రమానికి చేరుకున్నారు।

Verse 7

अदितिं मातरं सर्वे शशंसुर्दैत्यचेष्टितम्

వారందరూ తమ తల్లి అదితికి దైత్యుల చేష్టలు, కుతంత్రాలను వివరించారు।

Verse 8

अप्रियं तदुपाकर्ण्य ह्यदितिः पुत्रलालसा । उवाच कश्यपं सा तु सुराणां व्यसनं महत् । महर्षे श्रयतां वाक्यं श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि

ఆ బాధాకర వార్త విని, కుమారలాలసతో వ్యాకులమైన అదితి కశ్యపునితో దేవతలకు వచ్చిన మహా విపత్తును చెప్పింది—“ఓ మహర్షీ, నా మాటను ఆశ్రయించండి; విని తగినదాన్ని చేయండి।”

Verse 9

दैत्यैः पराजिता देवा हित्वा चैवामरावतीम् । त्वदीयमाश्रमं प्राप्तास्तान्रक्षस्व प्रजापते

దైత్యుల చేత పరాజితులైన దేవతలు అమరావతిని విడిచి మీ ఆశ్రమానికి వచ్చారు; ఓ ప్రజాపతీ, వారిని రక్షించండి।

Verse 10

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कश्यपो वाक्यमब्रवीत् । तपसा महता तन्वि जानीहि त्वं च भामिनि । अजेया ह्यसुराः साध्वि भृगुणा ह्यनुमोदिताः

ఆమె మాటలు విని కశ్యపుడు పలికాడు—“ఓ సన్నని దేహముగలదానా, ఓ భామినీ, మహా తపస్సుతోనే ఇది సాధ్యమని తెలుసుకో. ఓ సద్గుణవతీ, భృగువు అనుమోదనంతో అసురులు నిజంగా అజేయులు।”

Verse 11

तेषां जयो हि तपसा उग्रेणाऽद्येन भामिनि । कुरु शीघ्रतरेणैव सुराणां कार्यसिद्धये

హే భామిని! నేటి నుంచే ప్రారంభమయ్యే ఉగ్ర తపస్సువలననే వారి విజయం సిద్ధిస్తుంది. దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం నీవు వెంటనే, అత్యంత శీఘ్రంగా చేయుము.

Verse 12

व्रतमेतन्महाभागे कथयाम्यर्थसिद्धये । तत्कुरुष्व प्रयत्नेन यथोक्तविधिना शुभे

హే మహాభాగే! అభీష్టార్థసిద్ధి కోసం ఈ వ్రతవిధానాన్ని నేను వివరిస్తాను. హే శుభే! చెప్పిన విధానానుసారంగా శ్రమతో దీన్ని ఆచరించు.

Verse 13

मासि भाद्रपदे देवि दशम्यां नियता शुचिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत विष्णोः प्रीत्यर्थमेव च

హే దేవి! భాద్రపద మాసంలో దశమి తిథినాడు నియమంతో శుచిగా ఉండి ఏకభక్తం (ఒక్కసారి భోజనం) ఆచరించాలి; అది కూడా విష్ణుప్రీత్యర్థమే.

Verse 14

प्रर्थनीयो हरिः साक्षात्सर्वकामवरेश्वरः । मंत्रेणानेन सुभगे तद्भक्तैर्वरवर्णिनि

హే సుభగే, వరవర్ణినీ! సమస్త కామనలకు వరదాత అయిన సాక్షాత్ హరిని, ఆయన భక్తులు ఈ మంత్రంతోనే ప్రార్థించవలెను.

Verse 15

तव भक्तोस्म्यहं नाथ दशम्यादिदिनत्रयम् । व्रतं चराम्यहं विष्णो अनुज्ञां दातुमर्हसि

హే నాథా! నేను నీ భక్తుడను. దశమి నుండి ప్రారంభించి మూడు రోజులు నేను ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తాను. హే విష్ణూ! దానికి అనుమతి ప్రసాదించుము.

Verse 16

अनेनैव च मंत्रेण प्रार्थनीयो जगत्पतिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत तच्च भक्तं च केवलम्

ఈ మంత్రంతోనే జగత్పతి భగవానుని భక్తితో ప్రార్థించాలి. ఏకభక్త వ్రతం ఆచరించాలి—ఒక్కసారి మాత్రమే భోజనం చేసి, మిగతావన్నీ వదలాలి.

Verse 17

रंभापत्रे च भोक्तव्यं वर्जितं लवणेन हि । एकादश्यां चोपवासं प्रकुर्वीत प्रयत्नतः

అరటి ఆకుపై భోజనం చేయాలి, ఉప్పును పూర్తిగా వర్జించాలి. అలాగే ఏకాదశినాడు శ్రద్ధగా ఉపవాసం చేయాలి.

Verse 18

रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रयत्नेन सुमध्यमे । द्वादश्यां निपुणत्वेन पारणा तु विधानतः । कर्तव्या ज्ञातिभिः सार्द्धं भोजयित्वा द्विजीत्तमान्

ఓ సుమధ్యమే! రాత్రి శ్రద్ధగా జాగరణ చేయాలి. ద్వాదశినాడు నియమానుసారం నైపుణ్యంతో పారణ చేయాలి—బంధువులతో కలిసి, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి.

Verse 19

एवं द्वादशमासांस्तु कुर्याद्व्रतमतंद्रितः । मासि भाद्रपदे प्राप्ते एकादश्यां प्रयत्नतः । विष्णुमभ्यर्च्य यत्नेन कलशोपरि संस्थितम्

ఇలా పన్నెండు నెలలు నిర్లక్ష్యం లేకుండా ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. భాద్రపద మాసం వచ్చినప్పుడు, ఏకాదశినాడు విశేష శ్రద్ధతో, కలశంపై ప్రతిష్ఠితుడైన విష్ణువును పూజించాలి.

Verse 20

सौवर्णं राजतं वापि यताशक्त्या प्रकल्पयेत् । श्रवणेन तु संयुक्तां द्वादशीं पापनाशिनीम् । व्रती उपवसेद्यत्नात्सर्वदोषप्रशांतये

శక్తి మేరకు బంగారు లేదా వెండి పాత్ర/దానాన్ని సిద్ధం చేయాలి. శ్రవణ నక్షత్రంతో కూడిన పాపనాశిని ద్వాదశినాడు, వ్రతధారి అన్ని దోషాల శాంతికై శ్రద్ధగా ఉపవాసం చేయాలి.

Verse 21

एवं हि कश्यपेनोक्तं श्रुत्वाऽदितिरथाचरत् । व्रतं सांवत्सरं यावन्नियमेन समन्वितता

కశ్యపుడు ఈ విధంగా చెప్పిన మాటలు విని, అదితి ఆపై నియమసంయమాలతో కూడి సంపూర్ణ ఒక సంవత్సరం ఆ వ్రతాన్ని విధివిధానంగా ఆచరించింది।

Verse 22

वर्षांतेन व्रतेनैव परितुष्टो जनार्दनः । प्रादुर्बभूव द्वादश्यां श्रवणेन तदा द्विजाः

సంవత్సరాంతంలో ఆ వ్రతంతో జనార్దనుడు పరితుష్టుడై, ఓ ద్విజులారా, శ్రవణ నక్షత్రం ఉన్న ద్వాదశినాడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 23

बटुरूपधरः श्रीशो द्विभुजः कमलेक्षमः । अतसीपुष्पसंकाशो वनमालाविभूषितः

శ్రీశుడు బటు (బ్రహ్మచారి బాలకుడు) రూపం ధరించి ప్రత్యక్షమయ్యాడు—ద్విభుజుడు, కమలనేత్రుడు, అతసీ పుష్పంలా కాంతిమంతుడు, వనమాలతో అలంకృతుడు।

Verse 24

तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा पूजामध्येऽदितिस्तदा । कश्यपेन समायुक्ता साऽस्तौषीत्कमलेक्षणा

ఆయనను చూసి పూజ మధ్యలోనే అదితి ఆశ్చర్యంతో మునిగిపోయింది; అప్పుడు కశ్యపునితో కలిసి కమలనేత్ర ప్రభువును స్తుతించింది।

Verse 25

अदितिरुवाच । नमोनमः कारणकारणाय ते विश्वात्मने विश्वसृजे चिदात्मने । वरेण्यरूपाय परावरात्मने ह्यकुंठबोधाय नमोनमस्ते

అదితి పలికింది—హే కారణాలకు కారణమైనవాడా, నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. హే విశ్వాత్మా, విశ్వసృష్టికర్త, చిదాత్మా, నీకు నమస్కారం. హే వరణీయరూపా, పరాపరాత్మస్వరూపా, అప్రతిహతబోధుడా—నీకు పునఃపునః నమస్కారం।

Verse 26

इति स्मृतस्तदाऽदित्या देवानां परिरच्युतः । प्रहस्य भगवानाह अदितिं देवमातरम्

అదితి ఇలా స్మరించగానే దేవుల ఆశ్రయమైన అచ్యుత భగవాన్ చిరునవ్వుతో దేవమాత అదితితో పలికెను।

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । तपसा परमेणैव प्रसन्नोहं तवानघे । अमुना वपुषा चैव देवानां कार्यसिद्धये

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే అనఘే! నీ పరమ తపస్సుతో నేను ప్రసన్నుడనయ్యాను; దేవుల కార్యసిద్ధి కొరకు ఈ రూపంతోనే వచ్చితిని.

Verse 28

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमदितिस्तमुवाचह । भगवन्पराजिता देवा असुरैर्बलवत्तरैः । तान्रक्ष शरणापन्नासुरान्सर्वाञ्जनार्दन

భగవానుని వాక్యము విని అదితి పలికెను—హే భగవన్! బలవంతులైన అసురులు దేవులను ఓడించారు; హే జనార్దన, శరణాగతులైన ఆ దేవులందరిని రక్షించుము.

Verse 29

निशम्य वाक्यं किल तच्च तस्या विष्णुर्विकुंठाधिपतिः स एकः । ज्ञात्वा च सर्वं सुरचेष्टितं तदा बलेश्च सर्वं च चिकीर्षितं च

ఆమె మాటలు విని వైకుంఠాధిపతి ఏకైక విష్ణువు అప్పుడే సమస్తమును గ్రహించెను—దేవుల యత్నమును, ఆ సమయంలో బలికి ఉన్న సమస్త సంకల్పమును కూడా.

Verse 30

किं कार्यमद्यैव मया हि कार्यं येनैव देवा जयमाप्नुवंति । पराजयं दैत्यवराश्च सर्वे विष्णुः परात्मैव विचिंत्य सर्वम्

“ఈ రోజే నేను ఏ కార్యము చేయాలి—ఏ కర్మచేత దేవులు విజయము పొందుదురు, సమస్త శ్రేష్ఠ దైత్యులు పరాజితులగుదురు?” అని పరమాత్మ విష్ణువు సమస్తమును విచారించెను.

Verse 31

गदमुवाच भगवान्गच्छस्वाद्य वधं प्रति । वैरोचनिं महाभागे घात यस्व त्वरान्विता

భగవానుడు గదాతో పలికెను—ఈ రోజే వధార్థం వెళ్లుము. ఓ మహాభాగ్యవంతీ, త్వరగా వైరోచని బలిని సంహరించుము.

Verse 32

गदोवाच हृषीकेशं प्रहसन्तीव भामिनी । मया ह्यशक्यो वधितुं ब्रह्मण्यो हि बलिर्महान्

గదా హృషీకేశునితో, చిరునవ్వుతో అన్నది—నాతో అతన్ని వధించడం సాధ్యం కాదు; మహాబలి బ్రాహ్మణభక్తుడు, బ్రహ్మణ్యుడు.

Verse 33

चक्रं प्रति तदा विष्मुरुवाच परिसांत्वयन् । त्वं गच्छ बलिनं हंतुं शीघ्रमेव सुदर्शन

అప్పుడు విష్ణువు సాంత్వనపరుస్తూ చక్రంతో పలికెను—ఓ సుదర్శన, నీవు వెళ్లి బలిని వెంటనే సంహరించుము.

Verse 34

तदोवाच त्वरेणैव चक्रपाणिं सुदर्शनम् । न शक्यते मया हंतुं बलिनं तं महाप्रभो

అప్పుడు సుదర్శనం త్వరగా చక్రపాణి ప్రభువుతో అన్నది—ఓ మహాప్రభో, ఆ బలిని నేను వధించలేను.

Verse 35

ब्रह्मण्योऽसि यथा विष्णो तथासौ दैत्यपुंगवः । धनुषा च तथैवोक्तः शार्ङ्गपाणिश्च विस्मितः । चिंतयामास बहुधा विमृश्य सुचिरं बहु

హే విష్ణో, మీరు బ్రాహ్మణభక్తుడు (బ్రహ్మణ్యుడు) అయినట్లే, అతడూ దైత్యుల్లో శ్రేష్ఠుడు. ఇలా వినగానే శార్ఙ్గపాణి ఆశ్చర్యపడి, దీర్ఘకాలం అనేక విధాలుగా ఆలోచించాడు.

Verse 36

अत्रिरुवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे किमकुर्वस्तदुच्यताम्

అత్రి పలికెను—అప్పుడు ఆ సమస్త అసురులు ఏమి చేసిరి? దయచేసి అది చెప్పుము।

Verse 37

लोमश उवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे बलिप्रभृतयो दिवि । रुरुधुर्नगरीं रम्यां योद्धुकामाः पुरंदरम्

లోమశుడు పలికెను—అప్పుడు బలి మొదలైన సమస్త అసురులు స్వర్గంలో ఆ రమ్యనగరాన్ని ముట్టడించి, పురందరుడు (ఇంద్రుడు)తో యుద్ధం చేయదలచిరి।

Verse 38

न विदुर्ह्यसुराः सर्वे गतान्देवांस्त्रिविष्टपात् । नानारूपधरां स्तस्मात्कश्यपस्याश्रयं प्रति

సమస్త అసురులు దేవతలు త్రివిష్టపం (స్వర్గం) విడిచి వెళ్లినట్లు తెలియకపోయిరి; అందుచేత దేవతలు అనేక రూపాలు ధరించి కశ్యపుని శరణం చేరిరి।

Verse 39

प्राकारमारुह्य तदा हि संभ्रमाद्दैत्याः सुरेशं प्रति हंतुकामाः । यावत्प्रविष्टा ह्यमरावतीं तां शून्यामपश्यन्परितुष्टमानसाः

అప్పుడు దైత్యులు ఉత్సాహావేశంతో ప్రాకారమెక్కి దేవాధిపతిని సంహరించదలచిరి; కాని అమరావతిలో ప్రవేశించగానే అది శూన్యంగా కనబడగా వారి మనస్సులు సంతోషించెను।

Verse 40

इंद्रासने च शुक्रेण ह्यभिषिक्तो बलिस्तदा । सहाभिषेकविधिना ह्यसुरैः परिवारितः

అప్పుడు శుక్రాచార్యుడు ఇంద్రాసనంపై బలిని అభిషేకించెను; రాజాభిషేక విధానమంతటితో, అసురులు చుట్టుముట్టగా అతడు ప్రతిష్ఠితుడయ్యెను।

Verse 41

तथैवाधिष्ठितो राज्ये बलिर्वैरोचनो महान् । शुशुभे परया भूत्या महेंद्राधिकृतस्तदा

అదేవిధంగా రాజ్యంలో స్థిరపడి మహానైన వైరొచన బలి, ఆ సమయంలో మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) కలిగిన అధికారాన్ని స్వీకరించి పరమ వైభవంతో ప్రకాశించాడు।

Verse 42

नागैश्चासुरसंघैश्च सेव्यमानो महेंद्रवत् । सुरद्रुमो जितस्तेन कामधे नुर्मणिस्तथा

నాగులు మరియు అసురసంఘాలచే మహేంద్రునివలె సేవింపబడుతూ, అతడు సురద్రుమం (కల్పవృక్షం)ను జయించి పొందాడు; అలాగే కామధేనువు మరియు ఇష్టప్రద మణిని కూడా సంపాదించాడు।

Verse 43

दानैर्द्दाता च सर्वेषां येऽन्ये दानित्वमागताः । सर्वेषामेव भूतानां दानैर्दाता बलिर्महान्

దానాల ద్వారా దానశీలతలో పేరొందిన ఇతరులందరినీ అతడు మించిపోయాడు; తన దానాలతో మహాబలి సమస్త జీవులకు ఉపకారకుడైన దాతగా నిలిచాడు।

Verse 44

यान्यान्कामयते कामां स्तान्सर्वान्वितरत्यसौ । सर्वेभ्योऽपि स चार्थिभ्यो दानवानामधीश्वरः

ప్రజలు ఏ ఏ కోరికలు కోరినా, అవన్నీ అతడు ప్రసాదించేవాడు; దానవుల అధీశ్వరుడైన అతడు ప్రతి యాచకునికీ భేదం లేకుండా దానం చేసేవాడు।

Verse 45

शौनक उवाच । देवेंद्रो हि महाभाग न ददाति कदाचन । कथं बलिरसौ दाता कथयस्व यथातथम्

శౌనకుడు అన్నాడు— ఓ మహాభాగ! దేవేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) ఎప్పుడూ దానం చేయడు; అయితే ఈ బలి దాత అని ఎలా చెప్పబడుతున్నాడు? యథాతథంగా వివరించండి।

Verse 46

लोमश उवाच । यत्नतो येन यत्किंचित्क्रियते सुकृतं नरैः । शुभं वाप्यशुभं वापि ज्ञातव्यं हि विपश्चिता

లోమశుడు పలికెను—మనుష్యులు యత్నపూర్వకంగా ఏ కార్యమైనా చేయునప్పుడు, అది శుభమైయినా అశుభమైయినా, వివేకులు దాని యథార్థాన్ని తప్పక గ్రహించవలెను।

Verse 47

शक्रो हि याज्ञिको विप्रा अश्वमेधशतेन वै । प्राप्तराज्योऽमरावत्यां केवलं भोगलोलुपः

ఓ విప్రులారా, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) నిజముగా యజ్ఞకర్త; శత అశ్వమేధములచే అమరావతిలో రాజ్యము పొందెను, అయినను అతడు కేవలం భోగలోలుడే।

Verse 48

अर्थितं तत्फलं विद्धि पुनः कार्पण्यमाविशत् । पुनर्मरणमाविश्य श्रीणपुण्यो भविष्यति

అతడు కోరిన ఫలము అదే అని తెలుసుకొనుడి; మరల అతనిలో కార్పణ్యము ప్రవేశించెను. మరల మరణచక్రంలో పడి అతడు క్షీణపుణ్యుడగును।

Verse 49

य इंद्र कृमिरेव स्यात्कृमिरंद्रो हि जायते । तस्माद्दानात्परतरं नान्यदस्तीह मोचनम्

ఇంద్రుడైనను కృమియగుట సాధ్యము; కృమి నుండియు ‘కృములలో ఇంద్రుడు’ పుట్టగలడు. కనుక ఈ లోకమందు దానముకన్నా గొప్ప మోచనమార్గము మరొకటి లేదు।

Verse 50

दानाद्धि प्राप्यते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो न संशयः । मोक्षात्परतरा भक्तिः शूलपाणौ हि वै द्वजाः

దానమువలన జ్ఞానము లభించును; జ్ఞానమువలన మోక్షము—ఇందు సందేహము లేదు. కాని ఓ ద్విజులారా, శూలపాణి పరమేశ్వరునియందు భక్తి మోక్షముకన్నా కూడా పరమమైనది।

Verse 51

ददाति सर्वं सर्वेशः प्रसन्नात्मा सदाशिवः । किंचिदल्पेन तोयेन परितुष्यति शंकरः

ప్రసన్నహృదయుడైన సర్వేశ్వరుడు సదాశివుడు సమస్తమును ప్రసాదించును; శంకరుడు భక్తితో అర్పించిన కొద్దిపాటి నీటితోనే తృప్తి చెందును.

Verse 52

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । विरोचनसुतेनेदं कृतमस्ति न संशयः

ఇక్కడనే నేను ఈ ప్రాచీన పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తాను; ఇది విరోచనుని కుమారుడిచే చేయబడినదే—సందేహం లేదు.

Verse 53

कितवो हि महापापो देवब्राह्मणनिंदकः । निकृत्या परयोपेतः परदाररतो महान्

ఆ జూదగాడు నిజంగా మహాపాపి—దేవబ్రాహ్మణులను నిందించేవాడు, మోసకృత్యాలలో నిమగ్నుడు, పరస్త్రీపై ఘోరాసక్తుడు.

Verse 54

एकदा तु महापापात्कैतावाच्च जितं धनम् । गणिकार्थे च पुष्पाणि तांबूलं चंदनं तथा

ఒకసారి మహాపాపమూ మోసమూ చేసి అతడు ధనం గెలుచుకున్నాడు; గణిక కోసం పుష్పాలు, తాంబూలం, చందనం కూడా తెచ్చాడు.

Verse 55

कौपीनमात्रं तस्यैव कितवस्य प्रदृश्यते । कराभ्यां स्वस्तिकं कृत्वा गंधमाल्यादिकं च यत्

ఆ జూదగాడు కేవలం కౌపీనమే ధరించి కనిపించాడు; రెండు చేతులతో స్వస్తికచిహ్నం చేసి, గంధం, మాల మొదలైనవి చేతబట్టి ఉన్నాడు.

Verse 56

गणिकार्थमुपादाय धावमानो गृहं प्रति । तदा प्रस्खलितो भूमौ निपपात च तत्क्षणात्

గణిక కోసం ఆ వస్తువులను మోసుకొని ఆమె ఇంటివైపు పరుగెత్తాడు; అప్పుడు నేలపై జారి అదే క్షణంలో పడిపోయాడు।

Verse 57

पतनान्मूर्छया युक्तः क्षणमात्रं तदाऽभवत् । ततो मूर्छागतस्यास्य पापिनोऽनिष्टकारिणः

పడిపోవడంతో అతడు మూర్ఛతో కూడి క్షణమాత్రం అలాగే ఉన్నాడు. ఆపై మూర్ఛలో పడి ఉన్న ఆ పాపి, అనిష్టకారి—

Verse 58

बुद्धिः सद्यः समुत्पन्ना कर्मणा प्राक्तनेन हि । निर्वेदं परमापन्नः कितवो दुःखसंयुतः

పూర్వకర్మ బలంతో వెంటనే అతనిలో సద్బుద్ధి జన్మించింది. దుఃఖంతో నిండిన ఆ జూదగాడు గాఢమైన నిర్వేదం, పశ్చాత్తాపంలో మునిగాడు।

Verse 59

भूम्यां निपतितं यच्च गंधपुष्पादिकं महत् । समर्पितं शिवायेति कितवेनाप्यबुद्धिना

నేలపై పడిపోయిన సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు మొదలైన విస్తారమైన అర్పణం కూడా—అల్పబుద్ధి జూదగాడు ‘శివాయ’ అని సమర్పించినప్పటికీ—శివునికి నైవేద్యంగా స్వీకరించబడింది।

Verse 60

चित्रगुप्तेन चाख्यातं दत्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

చిత్రగుప్తుడు కూడా తెలిపినట్లు—నీ దేహాంత సమయంలో నీవు మళ్లీ పడిపోయినదానినే పరమాత్ముడైన శివునికి అర్పించావు।

Verse 61

पचनीयोसि मे मंद नरकेषु महत्सु च । इत्युक्तो धर्मराजेन कितवो वाक्यमब्रवीत्

ధర్మరాజు అన్నాడు—“ఓ మందబుద్ధీ! మహానరకములలో నీవు ‘వండబడవలెను’ (తీవ్ర బాధ అనుభవించవలెను).” అట్లు పలుకబడిన జూదరి ఈ మాటలు చెప్పెను।

Verse 62

पापाचारो हि भगवन्कश्चिन्नैव मया कृतः । विमृश्यतां मे सुकृतं याथातथ्येन भो यम

అతడు అన్నాడు—“భగవన్! నేను జ్ఞానపూర్వకంగా ఏ పాపాచారమును చేయలేదు. ఓ యమా, నా సుకృతమును యథాతథ్యంగా పరిశీలించుము।”

Verse 63

चित्रगुप्तेन चाख्यातं द्त्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

చిత్రగుప్తుడు కూడా తెలిపెను—నీవు మరల దానం చేసితివి; దేహాంతమున పడిపోయినదానిని కూడ పరమాత్ముడైన శివునకు అర్పించితివి।

Verse 64

तेन कर्मविपाकेन घटिकात्रयमेव च । शचीपतेः पदं विद्धि प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

ఆ కర్మవిపాకఫలముచేత కేవలం మూడు ఘటికలపాటు—ఇది తెలిసికొనుము—నీవు శచీపతి (ఇంద్రుడు) పదమును పొందుదువు; సందేహము లేదు।

Verse 65

आगतस्तत्क्षणाद्देवः सुर्वैः समन्वितः । ऐरावतं समारूढो नीतोऽसौ शक्रमंदिरम् । शक्रः प्रबोधितस्तेन गुरुणा भावितात्मना

అదే క్షణమున దేవతలతో కూడిన ఒక దేవుడు వచ్చెను. ఐరావతముపై ఆరూఢుడై ఆ మనిషి శక్రమందిరమునకు నీయబడెను; భావితాత్ముడైన గురువు శక్రుని (ఇంద్రుని) మేల్కొలిపెను।

Verse 66

घटिकात्रितयं यावत्तावत्कालं पुरंदर । निजासनेऽपि संस्थाप्यः कितवोऽपि ममाज्ञया

ఓ పురందరా! మూడు ఘటికల కాలం ఎంతవరకు ఉంటుందో అంతకాలం నా ఆజ్ఞచేత ఈ కితవుడు (జూదరి) కూడ నీ స్వాసనముపైనే కూర్చుండవలెను।

Verse 67

गुरोर्वचनमार्कर्ण्य कृत्वा शिरसि तत्क्षणात् । गतोऽन्वत्रैव शक्रोऽसौ कितवो हि प्रवेशितः । भवनं देवराजस्य नानाश्चर्यसमन्वितम्

గురువాక్యమును విని, తక్షణమే దానిని శిరస్సున ధరించి శక్రుడు అక్కడికే వెళ్లెను; ఆ కితవుడు దేవరాజుని నానావిశేష ఆశ్చర్యములతో నిండిన భవనములో ప్రవేశింపబడెను।

Verse 68

शक्रासनेऽभिषिक्तोऽसौ राज्यं प्राप्तः शतक्रतोः । शंभोर्गंधप्रदानाच्च पुष्पतांबूलसंयुतम्

శక్రాసనముపై అభిషిక్తుడై అతడు శతక్రతు (ఇంద్రుడు) యొక్క రాజ్యమును పొందెను; ఇది శంభువుకు పుష్ప-తాంబూలములతో కూడిన సుగంధదాన ఫలము।

Verse 69

किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने । अर्पयंति सदा भक्त्या गंधपूष्पादिकं महत्

అయితే శ్రద్ధయుక్తులై సదా భక్తితో పరమాత్మ శివునకు సుగంధము, పుష్పములు మొదలైన మహోపచారములను అర్పించువారి ఫలము ఎంత అధికమో!

Verse 70

शिवसायुज्यमायाताः शिवसेनासमन्विताः । प्राप्नुवंति महामोदं शक्रो ह्येषां च किंकरः

శివసాయుజ్యమును పొందినవారు, శివసేనతో సమన్వితులై మహామోదము (పరమానందము) పొందుదురు; నిజముగా శక్రుడు (ఇంద్రుడు) కూడ వారి కింకరుడగును।

Verse 71

शिवपूजारतानां च यत्सुखं शांतचेतसाम् । ब्रह्मशक्रादिकानां च तत्सुखं दुर्लभं महत्

శివపూజలో నిమగ్నులై ప్రశాంతచిత్తులైన భక్తులు అనుభవించే పరమసుఖం, బ్రహ్మ, శక్ర (ఇంద్ర) మొదలైన దేవులకు కూడా మహత్తరంగా దుర్లభమైన ఆనందం.

Verse 72

वराकास्ते न जानंति मूढा विषयलोलुपाः । वंदनीयो महादेवो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

విషయలాలసలో మునిగిన ఆ మూర్ఖ దుర్దశులు ఇది గ్రహించరు—మహాదేవుడు వందనీయుడు, సదాశివుడు నిశ్చయంగా అర్చనీయుడు.

Verse 73

पूजनीयो महादेवः प्राणिभिस्तत्त्ववेदिभिः । तस्मादिंद्रत्वमगमत्कितवो घटिकात्रयम्

తత్త్వాన్ని తెలిసిన ప్రాణులచే మహాదేవుడు పూజనీయుడు; అందుకే కితవుడు ఇంద్రత్వాన్ని పొందాడు, కానీ కేవలం మూడు ఘటికల కాలమే.

Verse 74

पुरोधसाभिषिक्तोऽसौ पुरंदरपदे स्थितः । तदानीं नारदेनोक्तः कितवोऽसौ महायशाः

పురోహితునిచే అభిషిక్తుడై అతడు పురందర (ఇంద్ర) పదవిలో ఆసీనుడయ్యాడు; ఆ సమయంలో మహాయశస్సుగల కితవుని నారదుడు సంభోదించాడు.

Verse 75

इन्द्राणीमानयस्त्वेति यथा राज्यं सुशोभितम् । ततः प्रहस्य चोवाच कितवः शिववल्लभः

నారదుడు అన్నాడు—“ఇంద్రాణిని తీసుకురా, రాజ్యం సుసోభితమగునట్లు.” అప్పుడు శివప్రియుడైన కితవుడు నవ్వుతూ ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 76

इन्द्राण्या नास्ति मे कार्यं न वाच्यं ते महामते । एवमुक्त्वाथ कितवः प्रदातुमुपचक्रमे

“ఇంద్రాణితో నాకు ఏ పనీ లేదు; ఓ మహామతీ, ఈ విషయాన్ని ఇక పలకరాదు।” అని చెప్పి కితవుడు అప్పుడు దానప్రదానం ప్రారంభించాడు।

Verse 77

ऐरावतमगस्त्याय प्रददौ शिववल्लभः । विश्वामित्राय कितवो ददौ हयमुदारधीः

శివప్రియుడు అగస్త్యునికి ఐరావతాన్ని దానమిచ్చాడు. ఉదారబుద్ధి కితవుడు విశ్వామిత్రునికి ఒక అశ్వాన్ని ఇచ్చాడు।

Verse 78

उच्चैःश्रवससंज्ञं च कामधेनुं महायशाः । ददौ वशिष्ठाय तदा चिंतामणिं महाप्रभम्

ఆ మహాయశస్సుగలవాడు వశిష్ఠునికి ‘ఉచ్చైఃశ్రవస్’ అనే (అశ్వం) మరియు కామధేనువును దానమిచ్చాడు; తరువాత మహాప్రభమైన చింతామణినీ ఇచ్చాడు।

Verse 79

गालवाय महातेजास्तदा कल्पतरुं च सः । कौंडिन्याय महाभागः कितवोपि गृहं तदा

అప్పుడు ఆ మహాతేజస్సుగలవాడు గాలవునికి కల్పతరువును దానమిచ్చాడు. అలాగే మహాభాగ్యుడైన కౌండిన్యునికి కూడా కితవుడు ఆ సమయంలో ఒక గృహాన్ని ఇచ్చాడు।

Verse 80

एवमादीन्यनेकानि रत्नानि विविधानि च । ददावृषिभ्यो मुदितः शिवप्रीत्यर्थमेव च

ఈ విధంగా ఆనందంతో అతడు అనేక విధాలైన రత్నాదులను ఋషులకు దానమిచ్చాడు—కేవలం శివప్రసన్నత కోసమే।

Verse 81

घटितकात्रितयं यावत्तावत्कालं ददौ प्रभुः । घटिकात्रितयादूध्व पूर्वस्वामी समागतः

ప్రభువు మూడు ఘటికలంత కాలాన్ని అనుగ్రహించాడు. ఆ మూడు ఘటికలు గడిచిన వెంటనే పూర్వస్వామి అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 82

पुरंदरोऽमरावत्यामुपविश्य निजासने । ऋषिभिः संस्तुतश्चैव शच्या सह तदाऽभवत्

పురందరుడు (ఇంద్రుడు) అమరావతిలో తన సింహాసనంపై ఆసీనుడయ్యాడు. ఋషులు అతనిని స్తుతించారు; అతడు శచీతో కలిసి అక్కడే నిలిచాడు.

Verse 83

शचीमुवाच दुर्मेधाः कितवेनासि भामिनि । भुक्ता ह्यस्यैव कथय याथातथ्येन शोभने

ఆ దుర్మేధుడు శచీని ఉద్దేశించి అన్నాడు— “ఓ భామిని! ఆ కితవుడు నిన్ను భోగించాడా? ఓ శోభనే! జరిగినదాన్ని యథాతథంగా సత్యంగా చెప్పు.”

Verse 84

तदा प्रहस्य चोवाच पुरंदरमकल्मषा । आत्मौपम्येन सर्वत्र पश्यति त्वं पुरंदर

అప్పుడు నిర్మలమైన శచీ నవ్వుతూ పురందరునితో చెప్పింది— “ఓ పురందరా! నీవు ప్రతిచోటా అన్నిటినీ నీతో పోల్చి కొలిచి చూస్తావు.”

Verse 85

असौ महात्मा कितवस्वरूपी शिवप्रसादात्परमार्थविज्ञः । वै राग्ययुक्तो हि महानुभावो येनापि सर्वं परमं प्रपन्नम्

ఆ మహాత్ముడు కితవుని రూపంలో కనిపించినా శివప్రసాదంతో పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడు. వైరాగ్యసంపన్నుడైన ఆ మహానుభావుని ద్వారా సమస్తమూ పరమపదానికి శరణు చేరుతుంది.

Verse 86

राज्यादिकं मोहमयं च पाशं त्यक्ता परेभ्यो विजयी स जातः

రాజ్యాది మోహమయ పాశాన్ని విడిచి, అతడు ఇతరులను మించి విజేతగా నిలిచెను।

Verse 87

वचो निशम्य देवेश इंद्राण्याः स पुरंदरः । व्रीडायुक्तोऽभवत्तूष्णीमिंद्रासनगतस्तदा

ఇంద్రాణి మాటలు విని దేవేశుడు పురందరుడు లజ్జతో ఇంద్రాసనంపై కూర్చుని మౌనమయ్యెను।

Verse 88

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं वाक्यविदां वरः । ऐरावतो न दृश्येत तथैवोच्चैःश्रवा हयः

వాక్యవిద్యలో శ్రేష్ఠుడు బృహస్పతితో ఇలా అన్నాడు—“ఐరావతం కనబడకూడదు; అలాగే ఉచ్చైశ్రవా అశ్వమూ.”

Verse 89

पारिजातादयः सर्वे पदार्थाः केन वा हृताः । गुरुरुवाचेदं कितवेन कृतं महत्

“పారిజాతాది సమస్త విలువైన వస్తువులు ఎవరు తీసుకెళ్లారు?” గురువు అన్నాడు—“ఆ కితవుడు (మోసగాడు) ఈ మహత్తర కార్యం చేశాడు.”

Verse 90

ऋषिभ्यो दत्त मद्यैव यावत्सत्ता हि तस्य वै । स्वसत्तायां महत्यां च स्वसत्ता ये भवंति च

“అతని సత్తా నిలిచినంతకాలం నేను స్వయంగా ఋషులకు అది ఇచ్చితిని; మరియు తమ మహత్తర స్థితిలో స్వధర్మోచిత అధికారంతో నిలిచినవారు స్థిరంగా ఉంటారు।”

Verse 91

अप्रमात्ताश्च ये नित्यं शिवध्यानपरायणाः । ते प्रियाः शंकरस्यैव हित्वा कर्मफलानि वै । केवलं ज्ञानमाश्रित्य ते यांति परमं पदम्

ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తులై నిత్యం శివధ్యానంలో పరాయణులైనవారు శంకరునికి అత్యంత ప్రియులు. కర్మఫలాసక్తిని విడిచి కేవలం జ్ఞానాశ్రయంతో వారు పరమపదాన్ని పొందుతారు.

Verse 92

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य चेंद्रो बृहस्पतेर्वाक्यमिदं वभाषे । प्रायो यमो वक्ष्यति सर्वमेतत्समृद्धये ह्यात्मनश्चैव शक्रः

ఆ మాటలు విని శక్రుడు బృహస్పతితో ఇలా అన్నాడు— “నిశ్చయంగా యముడు ఇవన్నీ వివరించును; నా సమృద్ధి, క్షేమం తిరిగి పొందుటకై.”

Verse 93

तथेति मत्वा गुरुणा सहैव राजा सुराणां सहसा जगाम । स्वकार्यकामो हि तथा पुरंदरो ययौ पुरीं संयमिनीं तदानीम्

“అలానే” అని భావించి దేవరాజు గురువుతో కలిసి వేగంగా బయలుదేరాడు. తన కార్యసిద్ధి కోరి పురందరుడు (ఇంద్రుడు) ఆ క్షణమే సంయమినీపురి—యమధామం—కు వెళ్లెను.

Verse 94

यमेन पूज्यमानो हि शक्रो वाक्यमुवाच ह । त्वया दत्तं मम पदं कितवाय दुरात्मने

యమునిచే సత్కరింపబడుతూ శక్రుడు ఇలా అన్నాడు— “నీవు నా పదవిని ఆ కితవుడైన దురాత్మకు ఇచ్చితివి.”

Verse 95

अनेनैतत्कृतं कर्म्म जुगुप्सितं महत्तरम् । मदीयानि च रत्नानि यानि सर्वाण्यनेन वै । एभ्य एभ्यः प्रदत्तानि धर्म्म जानीहि तत्त्वतः

“ఇతడు చేసిన కర్మం జుగుప్సితమైనది, అత్యంత ఘోరమైనది. నా రత్నములన్నిటిని ఇతడు ఇక్కడక్కడ పంచివేశాడు. ధర్మతత్త్వాన్ని యథార్థంగా గ్రహించుము.”

Verse 96

त्वं धर्मनामासि कथं कितवाय प्रदत्तवान् । मम राज्यविनाशाय कृतमस्ति त्वयाऽधुना

నీవు ‘ధర్మ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడవు; మరి జూదగాడికి నా పదవిని ఎలా ఇచ్చితివి? దీనివల్ల నా రాజ్యనాశం ఇప్పుడు నీ వల్లనే జరిగింది।

Verse 97

आनयस्व महाभाग गजादीनि च सत्वरम् । अन्यानि चैव रत्नानि दत्तानि च यतस्ततः

హే మహాభాగ! త్వరగా గజములు మొదలైనవన్నీ తీసుకొని రా; అలాగే ఇక్కడక్కడ ఇచ్చిన ఇతర రత్నములనూ సమీకరించి తీసుకొనిరా।

Verse 98

निशम्य वाक्यं शक्रस्य यमो वचनमब्रवीत् । कितवं च रुषाविष्टः किं त्वया पापिना कृतम्

శక్రుని మాటలు విని యముడు పలికెను—“ఆ జూదగాడు కోపావేశంలో ఉన్నాడు; ఓ పాపీ, నీవు ఏమి చేసితివి?”

Verse 99

भोगार्थं चैव यद्दत्तं शक्रराज्यं त्वयाऽधुन् । प्रदत्तं च द्विजातिभ्यो ह्यन्यथा वै कृतं महत्

ఇంద్రరాజ్యం నీకు ఇప్పుడే భోగార్థముగానే లభించింది; కాని నీవది ద్విజులకు దానమిచ్చితివి—ఇది విధిక్రమానికి విరుద్ధమైన ఘోర కర్మ।

Verse 100

अकार्यं वै त्वया मूढ परद्रव्यापहारणम् । तेन पापेन महता निरयं प्रतिगच्छसि

మూఢుడా! నీవు అచిత్యకార్యం చేసితివి—పరధనాపహరణం. ఆ మహాపాపం వల్ల నీవు నరకానికి పోవుదువు।

Verse 101

यमस्य वचनं श्रुत्वा कितवो वाक्यमब्रवीत् । अहं निरयगामी च नात्र कार्या विचारणा

యముని వాక్యము విని జూదగాడు పలికెను— “నేను నిశ్చయంగా నరకగామినే; ఇక్కడ విచారణ అవసరం లేదు।”

Verse 102

यावत्स्वता मम विभो जाता शक्रासने तथा । तावद्दत्तं हि यत्किंचिद्द्विजेभ्यो हि यथातथम्

“ప్రభూ! నేను స్వయంగా ఇంద్రాసనంపై ఉన్నంతకాలం, నా వద్ద ఉన్నదేదైనా యథాతథంగా ద్విజులకు దానమిచ్చితిని।”

Verse 103

यम उवाच । दानं प्रशस्तं भूम्यां च दृश्यते कर्म्मणः फलम् । स्वर्गे दानं न दातव्यं केनचित्कस्यचित्क्वचित् । तस्माद्दंड्योऽसि रे मूढ अशास्त्रीयं कृतं त्वया

యముడు పలికెను— “భూమిపై దానం ప్రశస్తము; కర్మఫలరూపంగా దాని ఫలమూ కనిపిస్తుంది. కాని స్వర్గంలో ఎవరూ ఎవరికీ ఎప్పుడూ దానం చేయరాదు. అందుచేత, ఓ మూర్ఖా! నీవు శాస్త్రవిరుద్ధంగా చేసినందున దండనీయుడవు।”

Verse 104

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ताः दुरात्मनाम् । सर्वेषां पापशीलानां शास्तऽहं नात्र संशयः

“ఆత్మసంయములైనవారికి గురువే శాస్తా; దురాత్ములకు రాజే శాస్తా. పాపాసక్తులైన అందరికీ శాస్తా నేనే—ఇందులో సందేహం లేదు।”

Verse 105

एवं निर्भर्त्सयित्वा तं कितवं धर्मराट्स्वयम् । उवाच चित्रगुप्तं च नरके पच्यतामयम् । तदा प्रहस्य चोवाच चित्रगुप्तो यमं प्रति

ఇలా ఆ జూదగాడిని గద్దించి ధర్మరాజు స్వయంగా చిత్రగుప్తునితో అన్నాడు— “ఇవడు నరకంలో పాకనివ్వు।” అప్పుడు చిత్రగుప్తుడు చిరునవ్వుతో యమునికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।

Verse 106

कथं निरयगामित्वं कितवस्य भविष्यति । येन दत्तो ह्यगस्त्याय गज ऐरावतो महान्

అగస్త్య మహర్షికి మహా ఐరావత గజాన్ని దానం చేసిన ఈ కితవుడు నరకగామి ఎలా అవుతాడు?

Verse 107

तथाश्वो ह्यब्धिसंभूतो गालवाय महात्मने । विश्वामित्राय भद्रं ते चिंतामणिर्महाप्रभः

అలాగే సముద్రసంభవమైన అశ్వాన్ని మహాత్ముడు గాలవునికి ఇచ్చారు; విశ్వామిత్రునికి—నీకు మంగళం కలుగుగాక—దివ్య తేజస్సుగల మహాప్రభ చింతామణి రత్నం దానమిచ్చారు।

Verse 108

एवमादीनि रत्नानि दत्तानि कितेवन हि । तेन कर्मविपाकेन पूजनीयो जगत्त्रये

ఇలా అనేక రత్నాలను కితవుడే దానం చేశాడు; ఆ కర్మఫల పరిపాకంతో అతడు త్రిలోకాల్లో పూజనీయుడవుతాడు।

Verse 109

शिवमुद्दिश्य यदत्तं स्वर्गे मर्त्ये च यैर्नरैः । तत्सर्वं त्वक्षयं विद्यान्निश्छिद्रं कर्म चोच्यते । तस्मान्नरकगामित्वं कितवस्य न विद्यते

శివుని ఉద్దేశించి స్వర్గంలో గానీ మర్త్యలోకంలో గానీ మనుష్యులు చేసిన దానం అంతా అక్షయమని తెలుసుకో; అది ‘నిశ్ఛిద్ర’ (నిర్దోష) కర్మమని చెప్పబడుతుంది. అందువల్ల కితవునికి నరకగమనం లేదు।

Verse 110

यानियानि च पापानि कितवस्य महात्मनः । भस्मीभूतानि सर्वाणि जातानि स्मरणाच्च वै

మహాత్ముడు కితవునికి ఉన్న ఏ ఏ పాపాలైనా, అవన్నీ కేవలం స్మరణమాత్రంతోనే భస్మమయ్యాయి।

Verse 111

शंभोः प्रसादात्सर्वाणि सुकृतानि च तत्क्षणात् । तद्वचश्चित्रगुप्तस्य निशम्य प्रेतराट् स्वयम्

శంభువు అనుగ్రహంతో ఆ క్షణమే అతని సమస్త పుణ్యాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి. చిత్రగుప్తుని ఆ వాక్యాలు విని ప్రేతరాజు యముడు స్వయంగా…

Verse 112

प्रहस्यावाङ्मुखो भूत्वा इद माह शतक्रतुम् । त्वं हि राजा सुरेंद्राणां स्थविरो राज्यलंपटः

నవ్వుతూ, ముఖం కిందికి వంచి అతడు శతక్రతు (ఇంద్రుడు)తో ఇలా అన్నాడు—“నీవు దేవేంద్రుల రాజవు; అయినా వృద్ధుడై కూడా రాజ్యలోభి.”

Verse 113

अश्वमेधशतेनैव एकं जन्मार्जितं कृतम् । त्वया नास्त्यत्र संदेहो ह्यर्ज्जितं तेन वै महत्

వంద అశ్వమేధ యజ్ఞాల వల్ల ఒక జన్మలో సంపాదించే పుణ్యం లభిస్తుంది. నీవు చేసినదానివల్ల—ఇందులో సందేహం లేదు—మహత్తర ఫలం నిజంగా పొందబడింది.

Verse 114

प्रार्थयित्वा ह्यगस्त्यादीन्मुनीन्सर्वान्विशेषतः । अर्थेन प्रणिपातेन त्वया लभ्यानि तानि च । गजादिकानि रत्नानि येन त्वं च सुखी त्वरन्

అగస్త్యాది సమస్త మునులను—ప్రత్యేకంగా—దానధర్మంతోను నమస్కారంతోను యథావిధిగా ప్రార్థిస్తే, నీవు అవి పొందగలవు: గజములు మొదలైన రత్నసంపదలు; వాటివల్ల నీవు త్వరగా సుఖవంతుడవుతావు.

Verse 115

तथेति मत्वा वचनं पुरंदरो गतः पुरीं स्वामविवेकदृष्टिः । अभ्यर्थयामास विनम्रकंधरश्चर्षीस्ततो लब्धवान्पारिजातम्

“అలానే” అని భావించి ఆ ఉపదేశాన్ని స్వీకరించిన పురందరుడు తన నగరానికి వెళ్లాడు; అతని వివేకదృష్టి పునరుద్ధరించబడింది. వినమ్రంగా ఋషులను ప్రార్థించి, వారివద్ద నుండి పారిజాత వృక్షాన్ని పొందాడు.

Verse 116

अनेनैव प्रकारेण लब्धराज्यः पुरंदरः । जातस्तदामरावत्यां राजा सह महात्मभिः

ఇదే విధంగా పురందరుడు (ఇంద్రుడు) తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందెను; ఆపై అమరావతిలో మహాత్మ దేవులతో కలిసి మళ్లీ రాజుగా నిలిచెను।

Verse 117

कितवस्य पुनर्जन्म दत्तं वैवस्वतेन हि । किंचितकर्मविपाकेन विरोचनसुतोऽभवत्

కితవునికి వైవస్వతుడు (యముడు) నిజంగా పునర్జన్మను ప్రసాదించాడు; కొంత మిగిలిన కర్మవిపాకంతో అతడు విరోచనుని కుమారుడయ్యెను।

Verse 118

सुरुचिर्जननी तस्य कितवस्याभवत्तदा । विरोचनस्य महिषी दुहिता वृषपर्वणः । तस्थौ जठरमास्थाय तस्याः सोऽपि महात्मनः

అప్పుడు కితవుని జనని సురుచిగా అయ్యెను—ఆమె విరోచనుని మహిషి, వృషపర్వణుని కుమార్తె. ఆ మహాత్ముడూ ఆమె గర్భంలో ప్రవేశించి స్థితిచెందెను।

Verse 119

तदाप्रभृति तस्यैव प्रह्लादस्यात्मजात्स वै । सुरुचेश्च तथाप्यासीद्धर्मेदाने महामतिः

అప్పటినుంచి ప్రహ్లాదుని ఆ కుమారుడు ‘సురుచి’ అనే నామంతో, ధర్మంలో స్థిరుడై, ప్రత్యేకంగా దానంలో ఆసక్తిగల మహామతిగా అయ్యెను।

Verse 120

तेनैव जठरस्थेन कृता मतिरनुत्तमा । कितवेन कृता विप्रा दुर्लभा या मनीषिणाम्

అతడు—గర్భస్థుడై ఉండగానే—అనుత్తమమైన సంకల్పాన్ని చేసెను; ఓ విప్రులారా, ‘కితవ’ అని పిలువబడినవాడిచే ఏర్పడిన ఇలాంటి సంకల్పం జ్ఞానులలోనూ దుర్లభం।

Verse 121

एकदा वै तदा शक्रो ययौ वैरोचनं प्रति । हंतुकामो हि दैत्येंद्रं विप्रो भूत्वाऽथ याचकः

ఒకసారి ఆ సమయంలో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) వైరొచనుని వద్దకు వెళ్లాడు. దానవాధిపతిని సంహరించాలనే కోరికతో బ్రాహ్మణవేషం ధరించి భిక్షుకుడిగా చేరాడు.

Verse 122

विरोचनगृहं प्राप्त इंद्रो वाक्यमुवाच ह । स्थविरो ब्राह्मणो भूत्वा देहीति मम सुव्रत । मनस्वी त्वं च दैत्येंद्र दाता च भुवनत्रये

వైరొచనుని ఇంటికి చేరి ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు—“నేను వృద్ధ బ్రాహ్మణుడిగా వచ్చాను; ఓ సువ్రతా, నాకు దానం ఇవ్వు. ఓ దైత్యేంద్రా, నీవు మహామనస్కుడవు, త్రిలోకాల్లో దాతగా ప్రసిద్ధివంతుడవు.”

Verse 123

तव विप्रा महाभाग चरितं परमाद्भुतम् । वर्णयन्ति समा जेषु स्थित्वा कीर्ति च निर्मलाम् । याचकोऽहं च दैत्येंद्र दातुरर्महसि सुव्रत

హే మహాభాగుడా, హే మహాత్మా! బ్రాహ్మణులు నీ పరమాద్భుతమైన చరిత్రను వర్ణించి సభలలో నీ నిర్మల కీర్తిని స్థాపిస్తారు. హే దైత్యేంద్రా, నేనూ యాచకుడనే; హే సువ్రతా, నీవే దాతలకు ఆశ్రయమూ ఆధారమూ.

Verse 124

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । किं दातव्यं तव विभो वद शीघ्रं ममाधुना

ఆ మాటలు విని దైత్యేంద్రుడు అన్నాడు—“హే విభో, నీకు ఏమి దానం చేయాలి? ఇప్పుడే త్వరగా చెప్పు.”

Verse 125

इंद्रो हि विप्ररूपेण विरोचनमुवाच ह । याचयामि च दैत्येंद्र यदहं परिभावितः

బ్రాహ్మణవేషంలో ఇంద్రుడు వైరొచనునితో అన్నాడు—“హే దైత్యేంద్రా, నేను మనసులో నిశ్చయించుకున్న అదే దానిని యాచిస్తున్నాను.”

Verse 126

आत्मप्रीत्या च दातव्यं मम नास्त्यत्र संशयः । उवाच प्रहसन्वाक्यं प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

దానం స్వహృదయానందంతోనే ఇవ్వవలెను—ఇందులో నాకు సందేహమే లేదు. ఇలా చిరునవ్వుతో పలికి ప్రహ్లాదుని కుమారుడైన అసురుడు చెప్పెను।

Verse 127

ददाम्यात्मशिरो विप्र यदि कामयसेऽधुना । इदं राज्यमनायासमियं श्रीर्नान्यगामिनी । अहं समर्पयिष्यामि तव नास्त्यत्र सशयः

హే విప్రా! నీవు ఇప్పుడే కోరితే నేను నా స్వశిరస్సును దానమిచ్చెదను. ఈ రాజ్యం అనాయాసంగా లభించినది, ఈ శ్రీ ఇతరత్ర పోనిది—ఇవన్నీ నీకు సమర్పించెదను; సందేహం లేదు।

Verse 128

इत्युक्तस्तेन दैत्येन विमृश्य च तदा हरिः । उवाच देहि मे स्वीयं शिरो मुकुटसेवितम्

ఆ దైత్యుడు ఇలా పలికినపుడు హరి (ఇంద్రుడు) క్షణం ఆలోచించి చెప్పెను—“మకుటంతో పూజితమైన నీ స్వశిరస్సును నాకు ఇవ్వు।”

Verse 129

एवमुक्ते तु वचने शक्रेण द्विजरूपिणा । त्वरन्महेंद्राय तदा शिवर उत्कृत्त्य वै मुदा । स्वकरेण ददौ तस्मै प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

ద్విజరూపధారియైన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఇలా పలికినపుడు ప్రహ్లాదుని కుమారుడైన అసురుడు మహేంద్రుని వద్దకు త్వరగా వెళ్లి, ఆనందంతో తన శిరస్సును కోసి, తన చేతులతోనే ఆయనకు దానమిచ్చెను।

Verse 130

प्रह्लादेन पुरा यस्तु कृतो धर्म्मः सुदुष्करः । केवलां भक्तिमाश्रित्य विष्णोस्तत्परचेतसा

ప్రహ్లాదుడు పూర్వం ఆచరించిన అత్యంత దుష్కరమైన ధర్మం, కేవలం విష్ణుభక్తినే ఆశ్రయించి, మనస్సును పూర్తిగా ఆయనపైనే నిలిపి, సిద్ధించెను।

Verse 131

दानात्परतरं चान्यत्क्वचिद्वस्तु न विद्यते । तद्दानं च महापुण्यमार्तेभ्यो यत्प्रदीयते

దానముకన్నా శ్రేష్ఠమైనది ఎక్కడా లేదు. ఆర్తులకూ బాధితులకూ ఇచ్చే దానమే మహాపుణ్యప్రదమైనది.

Verse 132

स्वशक्त्या यच्च किंचिच्च तदानंत्याय कल्पते । दानात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते

తన శక్తి మేరకు కొద్దిగా అయినా ఇచ్చిన దానం అనంత పుణ్యానికి కారణమవుతుంది. మూడు లోకాలలో దానముకన్నా గొప్పది లేదు.

Verse 133

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं च प्रकीर्तिततम् । तथा कृतमनेनैव दानं सात्त्विकलक्षणम्

దానం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది—సాత్త్వికం, రాజసం, తామసం. ఈ విధంగా, ఇలాంటి భావంతో చేసిన దానం సాత్త్విక లక్షణమును పొందుతుంది.

Verse 134

शिर उत्कृत्त्य चेंद्राय प्रदत्तं विप्ररूपिणे । किरीटः पतितस्तत्र मणयो हि महाप्रभाः

శిరస్సును కోసి బ్రాహ్మణవేషధారి ఇంద్రునికి అర్పించగా, అక్కడ కిరీటం పడిపోయింది; అందులోని మణులు మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించాయి.

Verse 135

ऐकपद्येन पतितास्ते जाता मंडलाय वै । दैत्यानां च नरेंद्राणां पन्नगानां तथैव च

ఆ మణులు ఒకేసారి ఒక్క పతనంలోనే పడిపోయి వలయాకార ఆభరణాలయ్యాయి—దైత్యులకు, మనుష్య రాజులకు, అలాగే నాగేంద్రులకు కూడా తగినవి.

Verse 136

विरोचनस्य तद्दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । गायंत्यद्यापि कवयो दैत्येंद्रस्य महात्मनः

విరోచనుని ఆ దానం త్రిలోకములందు ప్రసిద్ధము; నేటికీ కవులు మహాత్ముడైన దైత్యేంద్రుని కీర్తిని గానము చేస్తారు।

Verse 137

विरोचनस्य पुत्रोऽभूत्कितवोऽसौ महाप्रभः । मृते पितरि जातोऽसौ माता तस्य पतिव्रता

విరోచనునికి కిటవుడు అనే మహాప్రభుడైన కుమారుడు కలిగెను। తండ్రి మరణించిన తరువాత అతడు జన్మించాడు; అతని తల్లి పతివ్రత।

Verse 138

कलेवरं च तत्याज पतिलोकं गता ततः । भार्गवेणाभिषिक्तोऽसौ जनकस्य निजासने

ఆమె ఆపై దేహాన్ని విడిచి పతిలోకానికి వెళ్లెను. ఆ కుమారుడు భార్గవునిచే అభిషిక్తుడై తండ్రి స్వాసనమందు ఆసీనుడయ్యెను।

Verse 139

नाम्ना बलिरिति ख्यातो बभूव च महायशाः । तेन सर्वे सुरगणास्त्रासिताः सुमहाबलाः

అతడు ‘బలి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడై మహాయశస్సు పొందెను. అతని బలముచేత అత్యంత బలవంతులైన దేవగణములు కూడ భయపడిరి।

Verse 140

गतस्ते कथिताः पूर्वं कश्यपस्याश्रमं शुभम् । तदा बलिरभूदिन्द्रो देवपुर्यां महायशाः

మునుపు చెప్పినట్లుగా వారు కశ్యపుని శుభాశ్రమమునకు వెళ్లిరి. అప్పుడు దేవపురిలో మహాయశస్సుగల బలి ఇంద్రుడయ్యెను।

Verse 141

स्वयं तताप तपसा सूर्यो भूत्वा तदाऽसुरः । ईशो भूत्वा स्वयं चास्ते ऐशान्यां दिशि पालयन्

ఆ అసురుడు స్వయంగా తపస్సు చేసి సూర్యునివలె తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు. తరువాత ప్రభువై తానే ఈశాన్య దిశలో నిలిచి ఆ దిశను పాలించసాగాడు.

Verse 142

तथा च नैरृतो भूत्वा तथा त्वंबुपतिः स्वयम् । धनाध्यक्ष उदीच्यां वै स्वयमास्ते बलिस्तदा । एवमास्ते बलिः साक्षात्स्वयमेव त्रिलोकभुक्

అలాగే అతడు నైరృతి దిశాధిపతిగా మారి, తానే జలాధిపతిగా కూడా అయ్యాడు. ఉత్తర దిశలో ధనాధ్యక్ష పదవిని పొందిన బలి అప్పుడే స్వయంగా ఆ స్థానాల్లో నిలిచాడు. ఈ విధంగా బలి నిజంగా త్రిలోకభోక్తా, త్రిలోకాధిపతిగా వెలిగాడు.

Verse 143

शिवार्चनरतेनैव कितवेन बलिर्द्विजाः । पूर्वाभ्यासेन तेनैव महादानरतोऽभवत्

ఓ ద్విజులారా, బలి కపటుడైనా శివార్చనలో రతుడై ఉండటం వల్ల, అలాగే పూర్వాభ్యాసంతో ఏర్పడిన అదే సంస్కారబలంతో, మహాదానంలో ఆసక్తుడయ్యాడు.

Verse 144

एकदा तु सभामध्ये आस्थितो भृगुणा सह । दैत्येंद्रैः संवृतः श्रीमाञ्छंडामर्कौ वचोऽब्रवीत्

ఒకసారి అతడు భృగుతో కలిసి సభామధ్యంలో ఆసీనుడై ఉండెను. దైత్యేంద్రులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న ఆ శ్రీమంతుడు చండా, అమర్కులకు మాటలు పలికెను.

Verse 145

आवासः क्रियतामत्र क्रियतामत्र असुरैर्म्मम सन्निधौ । हित्वा पातालमद्यैव मा विलंबितुमर्हथ

నా సన్నిధిలో ఇక్కడే నివాసాలు నిర్మించబడుగాక—అవును, ఇక్కడే నిర్మించబడుగాక. ఈ రోజే పాతాళాన్ని విడిచిపెట్టండి; ఆలస్యం చేయుట మీకు తగదు.

Verse 146

भार्गवस्तदुपश्रुत्य प्रहस्येदमुवाच ह । यज्ञैश्च विविधैश्चैव स्वर्गलोके महीयते

ఇది విని భార్గవుడు (భృగువు) నవ్వి ఇలా అన్నాడు—వివిధ యజ్ఞముల ద్వారానే స్వర్గలోకంలో గౌరవము, మహిమ పొందబడుతుంది।

Verse 147

याज्ञिकैश्च महाराज नान्यथा स्वर्गमेव हि । भोक्तुं हि पार्यते राजन्नान्यता मम भाषितम्

మహారాజా, యాజ్ఞిక కర్మల ద్వారానే—ఇతర విధంగా కాదు—స్వర్గభోగము సాధ్యం. రాజా, ఇదే నా స్థిర వాక్యం।

Verse 148

गुरोर्वचनमाज्ञाय दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । मया कॉतं च यत्कर्म तेन सर्वे महासुराः । स्वर्गे वसंतु सुचिरं नात्र कार्या विचारणा

గురువాక్యాన్ని గ్రహించిన దైత్యేంద్రుడు ఇలా అన్నాడు—నేను చేయబోయే కర్మవలన సమస్త మహాసురులు దీర్ఘకాలం స్వర్గంలో నివసించుగాక; ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 149

प्रहस्यो वाच भगवान्भार्गवाणां महातपाः । बलिनं बालिशं मत्वा शुक्रो बुद्धिमतां वरः

అప్పుడు భృగువంశ మహాతపస్వి, బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన భగవాన్ శుక్రుడు, బలిని బలవంతుడైనా అమాయకుడని భావించి చిరునవ్వుతో పలికాడు।

Verse 150

यत्त्वयोक्तं च वचनं बले मम न रोचते । इहैव त्वं समा गत्य वस्तुं चेच्छसि सुव्रत

హే బలీ, నీవు చెప్పిన మాట నాకు నచ్చలేదు. హే సువ్రతా, నీవు నిశ్చింతగా నివసించదలచితే ఇక్కడికే వచ్చి ఇక్కడే ఉండుము।

Verse 151

अश्वमेधशतेनैव यज त्वं जातवेदसम् । कर्म्मभूमिं गतो भूत्वा मा विलंबितुमर्हसि

నీవు శత అశ్వమేధ యజ్ఞములచే జాతవేదసు (అగ్ని)ని విధివిధానముగా ఆరాధించుము. కర్మభూమికి చేరిన తరువాత ఇక ఆలస్యం చేయుట నీకు తగదు.

Verse 152

तथेति मत्वा स बलिर्महात्मा हित्वा तदानीं त्रिदिवं मनस्वी । दैत्यैः समेतो गुरुणा च संगतो ययौ भुवं सोनुचरैः समेतः

“తథాస్తు” అని అంగీకరించి, ఆ మహాత్ముడు, దృఢసంకల్పుడు బలి అప్పుడే త్రిదివం (స్వర్గం) విడిచి భూమికి వెళ్లెను. దైత్యులతో కలిసి, గురువుతో సహవాసముగా, అనుచరులతో చుట్టుముట్టబడి వెళ్లెను.

Verse 153

तन्नर्मदाया गुरुकुल्यसंज्ञकं तीरे महातीर्थमुदारशोभम् । गत्वा तदा दैत्यपतिर्महात्मा जित्वा समग्रं वसुधावलं च

అప్పుడు మహాత్ముడైన దైత్యపతి నర్మదా తీరమున ‘గురుకుల్య’ అనే మహాతీర్థమునకు, అపూర్వ శోభతో కూడినదానికీ, వెళ్లెను; మరియు (తన ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించి) భూమండలమంతటా రాజులను జయించెను.

Verse 154

ततोऽश्वमेधैर्बहुभिर्विचक्षणो गुरुप्रयुक्तः स महायशाबलिः । ईजे च दीक्षां परमामुपेतो वैरोचनिं सत्यवतां वरिष्ठः

ఆపై గురువు ప్రేరణతో ఆ విచక్షణుడు, మహాయశస్సుగల బలి అనేక అశ్వమేధ యజ్ఞములను ఆచరించెను. పరమ దీక్షను స్వీకరించి, విరోచనపుత్రుడు, సత్యవంతులలో శ్రేష్ఠుడు, విధివిధానముగా యజించెను.

Verse 155

कृत्वा ब्राह्मणमाचार्यमृत्विजः षोडशाऽभवन् । सुपरीक्षितेन तेनैव भार्गवेण महात्मना

ఆ మహాత్ముడైన భార్గవ బ్రాహ్మణుని ఆచార్యునిగా నియమించగా, పదహారు ఋత్వికులు (యాజకులు) ఏర్పడ్డారు—వారిని ఆ మహాత్ముడు (శుక్రుడు) స్వయంగా సుపరీక్షించి ఎన్నుకున్నాడు.

Verse 156

यज्ञानामूनमेकेन शतं दीक्षापरेण हि । बलिना चाश्वमेधानां पूर्णं कर्तुं समादधे

దీక్షాపరుడైన ఆ రాజుని యజ్ఞసంఖ్య శతం పూర్తికావడానికి ఒకటి తక్కువగా ఉండెను; అందుచేత బలి అశ్వమేధయజ్ఞాల పూర్తి శతసంఖ్యను పూర్తిచేయుటకు సంకల్పించెను।

Verse 157

यावद्यज्ञशतं पूर्णं तस्य राज्ञो भविष्यति । पुरा प्रोक्तं मया चात्र ह्यदित्या व्रतमुत्तमम्

ఆ రాజుని యజ్ఞశతం పూర్తికాకున్నంతవరకు—ఇక్కడ నేను ముందే చెప్పినట్లుగా—అదితి యొక్క ఉత్తమ వ్రతమే ప్రాసంగికమై ఉంటుంది।

Verse 158

व्रतेन तेन संतुष्टो भगवान्हरिरीश्वरः । बटुरूपेम महता पुत्रभूतो बभूव ह

ఆ వ్రతంతో సంతుష్టుడైన భగవాన్ హరి, పరమేశ్వరుడు, మహత్తర బటు (బ్రహ్మచారి) రూపంలో కుమారుడిగా అవతరించెను।

Verse 159

अदित्याः कश्यपेनैव उपनीतस्तदा प्रभुः । उपनीतेऽथ संप्राप्तो ब्रह्मा लोकपितामहः

అప్పుడు అదితి తరఫున కశ్యపుడే ప్రభువుకు ఉపనయన సంస్కారం నిర్వహించెను; ఉపనయనం పూర్తైన వెంటనే లోకపితామహుడు బ్రహ్మ అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 160

दत्तं यज्ञोपवीतं च ब्रह्मणा परमेष्ठिना । दंडकाष्ठं प्रदत्तं हि सोमेन च महात्मना

పరమేష్ఠి బ్రహ్మ యజ్ఞోపవీతాన్ని ప్రసాదించెను; మహాత్ముడైన సోముడు దండకాష్ఠాన్ని కూడా ఇచ్చెను।

Verse 161

मेखला च समानीता अजिनं च महाद्भुतम् । तथा च पादुके चैव मह्या दत्ते महात्मनः

మేఖల తెచ్చబడింది, అతి అద్భుతమైన మృగచర్మమూ; అలాగే భూమాత ఆ మహాత్మునికి పాదుకలను కూడా ప్రసాదించింది।

Verse 162

तत्र भिक्षा समानीता भवान्या चार्थसिद्धये । एवं भगवते दत्तं विष्णवे बटुरूपिणे

అక్కడ కార్యసిద్ధి కోసం భవానీ భిక్షను తెప్పించింది; ఈ విధంగా బటురూపం ధరించిన భగవాన్ విష్ణువుకు ఆ దానాలు సమర్పించబడ్డాయి।

Verse 163

अभिवंद्य श्रीशो वामनो ह्दितिं तथा । कश्यपंच महातेजा यज्ञवाटं जगाम च । याज्ञिकस्य बलेराह च्छलनार्थं स्वयं प्रभुः

శ్రీశుడు—వామనుడు—నమస్కరించి అదితిని, మహాతేజస్వి కశ్యపుని వందించి యజ్ఞవాటానికి వెళ్లాడు. యజ్ఞకర్త బలిని మాయచేయుటకై స్వయంగా ప్రభువు బయలుదేరాడు।

Verse 164

तदा महेशः स जगाम स्वर्गं प्रकंपयन्गां प्रपदा भरेण । स वामनो बटुरूपी च साक्षाद्विष्णुः परात्मा सुरकार्यहेतोः

అప్పుడు ఆ మహేశుడు తన పాదభారంతో భూమిని కంపింపజేస్తూ స్వర్గానికి వెళ్లాడు. బటురూప వామనుడు సాక్షాత్తు విష్ణువు—పరమాత్మ—దేవకార్యహేతువుగా ఉన్నాడు।

Verse 165

गीर्भिर्यथार्थाभिरभिष्टुतो जनैर्मुनीश्वरैर्देवगणैर्महात्मा । त्वरेण गच्छन्स च यज्ञवाटं प्राप्तस्तदानीं जगदेकबंधुः

ప్రజలు, మునీశ్వరులు, దేవగణాలు యథార్థమైన వాక్యాలతో ఆయనను స్తుతించారు. ఆ మహాత్ముడు వేగంగా సాగి అప్పుడే యజ్ఞవాటానికి చేరాడు—జగత్తుకు ఏకబంధువు।

Verse 166

उद्गापयन्साम यतो हि साक्षाच्चकार देवो बटुरूपवेषः । उद्गीयमानो भगवान्स ईश्वरो वेदांत वेद्यो हरिरीश्वरः प्रभुः

బటు-బ్రహ్మచారి వేషం ధరించినప్పటికీ దేవుడు సాక్షాత్తుగా సామగానాన్ని పాడింపజేశాడు. పాడబడుచుండగా ఆ భగవాన్ హరియే ఈశ్వరుడు, ప్రభువు, వేదాంతవేద్య పరమేశ్వరుడు।

Verse 167

ददर्श तं महायज्ञमश्वमेधं बलेस्तदा । द्वारि स्थितो महातेजा वामनो बटुरूपधृक्

అప్పుడు అతడు బలியின் మహా అశ్వమేధ యజ్ఞాన్ని చూచెను. ద్వారమున బటు రూపం ధరించిన తేజోవంతుడైన వామనుడు నిలిచియుండెను।

Verse 168

ब्रह्मरूपेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । पवमानस्य च बटोर्वामनस्य महात्मनः

ఆ పావన మహాత్ముడైన బటు వామనుని విస్తారమైన బ్రహ్మసదృశ రూపము దిక్కుల అంతరాలన్నిటిని వ్యాపించెను।

Verse 169

तच्छ्रुत्वा च बलिः प्राह शंडामर्क्कौ च बुद्धिमान् । ब्राह्मणाः कतिसंख्याश्च आगताः संति ईक्ष्यताम्

ఇది విని బుద్ధిమంతుడైన బలి శండమర్కులకు చెప్పెను—“ఎంతమంది బ్రాహ్మణులు వచ్చారో చూచి, సంఖ్యను తెలుసుకోండి।”

Verse 170

तथेति मत्वा त्वरितावुत्थितौ तौ तदा द्विजाः । शंडामर्कौ समागम्य मंडपद्वारि संस्थितौ

“అలాగే” అని భావించి ఆ ఇద్దరు ద్విజులు త్వరగా లేచిరి; శండమర్కులు వెళ్లి మండప ద్వారమున నిలిచిరి।

Verse 171

ददृशाते महात्मानं श्रीहरिं बटुरूपिणम् । त्वरितौ पुनरायातौ बलेः शंसयितुं तदा

వారు మహాత్ముడైన శ్రీహరిని బటు-బ్రహ్మచారి రూపంలో దర్శించారు. వెంటనే తిరిగి వచ్చి ఆ వార్తను బలికి నివేదించేందుకు తొందరపడ్డారు.

Verse 172

ब्रह्मचारी समायात एक एव न चापरः । पठनादौ महाराज चागतस्तव सन्निधौ । किमर्थं तन्न जानीमो जानीहि त्वं महामते

“ఒక బ్రహ్మచారి వచ్చాడు—ఒక్కడే, మరెవ్వరూ లేరు. ఓ మహారాజా, వేదపఠనం చేస్తూ నీ సన్నిధికి వచ్చాడు. ఏ ప్రయోజనంతో వచ్చాడో మాకు తెలియదు; ఓ మహామతీ, నీవే గ్రహించు.”

Verse 173

एवमुक्ते तु वचने ताभ्यां स च महामनाः । उत्थितस्तत्क्षणादेव दर्शनार्थे बटुं प्रति

ఆ ఇద్దరు అలా చెప్పగానే ఆ మహామనస్కుడు (బలి) క్షణమాత్రంలో లేచి, బటువును దర్శించేందుకు ముందుకు సాగాడు.

Verse 174

स ददर्श महातेजा विरोचनसुतो महान् । दंडवत्पतितो भूमौ ननाम शिरसा बटुम्

మహాతేజస్సుతో విరోచనపుత్రుడైన బలి ఆయనను దర్శించాడు; దండవత్‌గా భూమిపై పడి, శిరస్సుతో ఆ బటువుకు నమస్కరించాడు.

Verse 175

आनयित्वा बटुं सद्यः संनिवेश्यः निजासने । अर्घ्यपाद्येन महताभ्यर्चयामास तं बटुम्

అతడు వెంటనే బటువును తీసుకొచ్చి తన ఆసనంపై కూర్చోబెట్టి, విస్తారమైన అర్ఘ్య-పాద్యాలతో ఆ బటువును భక్తితో ఆరాధించాడు.

Verse 176

विनम्रकंधरो भूत्वा उवाच श्लक्ष्णया गिरा । कुतः कस्माच्च कस्यासि तच्छिघ्रं कथ्यतां प्रभो

అతడు వినయంగా భుజాలు వంచి మృదువైన వాక్యాలతో పలికెను— “మీరు ఎక్కడి నుండి వచ్చారు? మీరు ఎవరు, ఎవరివారు? ప్రభో, త్వరగా చెప్పండి।”

Verse 177

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विरोचनसुतस्य वै । मनसा हृषितश्चासौ वामनो वक्तुमारभत्

విరోచనుని కుమారుని మాటలు విని వామనుడు కూడా మనసులో ఆనందించి పలకడం ప్రారంభించాడు।

Verse 178

भगवानुवाच । त्वं हि राजा त्रिलोकेशो नान्यो भवितुमर्हसि । स्वकुलं न्यूनतां गच्छेद्यो वै कापुरुषः स्मृतः

భగవానుడు పలికెను— “నీవే త్రిలోకేశ్వర రాజువు; దీనికి అర్హుడు మరెవ్వరూ లేరు. కాని పిరికివాడని పేరొందినవాడు తన వంశాన్ని క్షీణతకు నెడతాడు।”

Verse 179

समं वा चाधिको वापि यो गच्छेत्पुरुषः स्मृतः । त्वया कृतं च यत्कर्म्म न कृतं पूर्वजैस्तव

సమానుడైనా, అధికుడైనా ఎవడు సమీపించునో అతనికి యథోచిత సత్కారం చేయవలెను. నీవు చేసిన కార్యం నీ పూర్వజులు కూడా చేయలేదు।

Verse 180

दैत्यानां च वरिष्ठा ये हिरण्यकसिपादयः । कृतं महत्तपो येन दिव्यं वर्षसहस्रकम्

దైత్యులలో శ్రేష్ఠులైన హిరణ్యకశిపు మొదలైనవారు మహత్తర తపస్సు చేశారు; అది వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు కొనసాగింది।

Verse 181

शरीरं भक्षितं यस्य जुषाणस्य तपो महत् । पिपीलिकाभिर्बहुभिर्दंशैश्चैव समावृतम्

అతడు మహత్తర తపస్సులో నిమగ్నుడై భక్తితో నిలిచెను; అనేక చీమలు మరియు వాటి కాట్లతో అతని శరీరం అంతటా కప్పబడి క్షీణించుచుండెను।

Verse 182

अभवत्तस्य तज्ज्ञात्वा सुरेंद्रो ह्यगमत्पुरा । नगरं तस्य च तदा सैन्येन महता वृतः

అది జరిగినదని తెలిసి దేవేంద్రుడు ఇంద్రుడు అతని నగరానికి వెళ్లెను; ఆ సమయంలో ఆ నగరం మహాసైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి ఉండెను।

Verse 183

तत्सन्निधौ हताः सर्वे असुरा दैत्यशत्रुणा । विंध्या तु महिषी तस्य नीयमाना निवारिता

అతని సన్నిధిలోనే దైత్యశత్రువు సమస్త అసురులను సంహరించెను; కానీ ‘వింధ్యా’ అనే అతని మహిషి తీసుకుపోతుండగా అడ్డుకోబడెను।

Verse 184

नारदेन पुरा राजन्किंचित्कार्यं चिकीर्षुणा । शंभोः प्रसादादखिलं मनसा यत्समीक्षितम् । दैत्येंद्रेण च तत्सर्वं तपसैव वशीकृतम्

ఓ రాజా, పూర్వం నారదుడు ఒక కార్యం సిద్ధించదలచి శంభువు ప్రసాదంతో మనసులో సమస్తాన్ని దర్శించెను; అయితే దైత్యేంద్రుడు ఆ సమస్తాన్ని తపస్సుతోనే వశపరచుకొనెను।

Verse 185

तस्याः पुत्रो महातेजा येन नीतोऽभवत्सभाम् । तस्य पुत्रो महाभाग पिता ते पितृवत्सलः । नाम्ना विरोचनो विद्वानिंद्रो येन महात्मना

ఆమె కుమారుడు మహాతేజస్సుగలవాడు; అతని చేత ఎవరో సభకు తీసుకొనివచ్చబడెను. ఓ మహాభాగ్యా, అతని కుమారుడే నీ తండ్రి—పితృభక్తుడు—విరోచనుడు అనే విద్యావంత మహాత్ముడు; అతని చేత ఇంద్రుడుకూడా నియంత్రితుడయ్యెను/ఓడెను।

Verse 186

दानेन तोषितो राजन्स्वेनैव शिरसा तदा । तस्यात्मजोसि भो राजन्कृतं ते परमं यशः

హే రాజా, దానముచేత—అంటే తన స్వశిరస్సునే అర్పించి—అతడు అప్పుడే తృప్తి పొందెను. హే నరేశ్వరా, నీవు అతని కుమారుడవు; అందుచేత నీకు పరమ యశస్సు లభించింది.

Verse 187

यशोदीपेन महता दग्धाः शलभवत्सुराः । इंद्रोपि निर्जितो येन त्वया नास्त्यत्र संशयः

నీ యశస్సు అనే మహాదీపముచేత దేవతలు చిమ్మటలవలె దగ్ధమయ్యారు; నీ చేత ఇంద్రుడుకూడా జయింపబడెను—ఇందులో సందేహమే లేదు.

Verse 188

श्रुतमस्ति मया सर्वं चरितं तव सुव्रत । अल्पकोऽहमिहायातो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः

హే సువ్రతా, నీ సమస్త చరిత్రమును నేను విన్నాను. నేను అల్పుడనై ఇక్కడికి వచ్చితిని, బ్రహ్మచర్యవ్రతంలో స్థితుడనై ఉన్నాను.

Verse 189

उटजार्थे च मे देहि भूमीं भूमिभृतांवर । बटोस्तस्यैव तद्वाक्यं श्रुत्वा बलिरभाषत

“హే భూమిభృతాంవరా, ఉటజము కొరకు నాకు భూమిని దయచేయుము.” ఆ బ్రహ్మచారి బాలుని మాటలు విని బలి ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 190

हे बटो पंडितो भूत्वा यदुक्तं वचनं पुरा । शिशुत्वात्तन्न जानासि श्रुत्वा मन्ये यथार्थतः

“హే బటూ! పండితుడవై పూర్వం చెప్పబడిన మాటలనే నీవు పలుకుచున్నావు; కాని శిశుత్వముచేత దాని తాత్పర్యం నీకు తెలియదు—నీ మాట విని నేను ఇదే యథార్థమని భావించుచున్నాను.”

Verse 191

वद शीघ्रं महाभाग कियन्मात्रां महीं तव । दास्यामि त्वरितेनैव मनसा तद्विमृश्यताम्

త్వరగా చెప్పండి, మహాభాగా! మీకు ఎంత భూమి కావాలి? నేను వెంటనే ఇస్తాను—మనసులో బాగా ఆలోచించండి।

Verse 192

तदाह वामनो वाक्यं स्मयन्मधुरया गिरा । असंतोषपरा ये च विप्रा नष्टा न संशयः

అప్పుడు వామనుడు చిరునవ్వుతో మధుర వాణిలో పలికెను—అసంతృప్తికి పరులైన బ్రాహ్మణులు నశిస్తారు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 193

संतुष्टा ये हि विप्रास्ते नान्ये वेषधरा ह्यमी । स्वधर्मनिरता राजन्निर्दंभा निरवग्रहाः

సంతుష్టులైన బ్రాహ్మణులే నిజమైన బ్రాహ్మణులు; ఇతరులు కేవలం వేషధారులు. ఓ రాజా, సంతుష్టులు స్వధర్మనిష్ఠులు, దంభరహితులు, మమకారరహితులు।

Verse 194

निर्मत्सरा जितकोधावदान्या हि महामते । विप्रास्ते हि महाभाग तैरियं धार्यते मही

ఓ మహామతీ! ఈర్ష్యలేని, క్రోధాన్ని జయించిన, దానశీలులైన బ్రాహ్మణులే. ఓ మహాభాగ రాజా, అటువంటి బ్రాహ్మణుల చేతనే ఈ భూమి ధరించబడుతోంది।

Verse 195

मनस्वी त्वं बहुत्वाच्च दातासि भुवनत्रये । तथापि मे प्रदातव्या मही त्रिपदसंमिता

మీరు ధైర్యశాలి, త్రిలోకమంతటా విరివిగా దానం చేసే దాతగా ప్రసిద్ధులు; అయినా నాకు మూడు అడుగుల పరిమాణమైన భూమి ఇవ్వవలసిందే।

Verse 196

बहुत्वे नास्ति मे कार्यं मह्या वै सुरसूदन । प्रवेशमात्रमुटजं तथा मम भविष्यति

హే సురసూదన! నాకు విస్తారమైన భూమి అవసరం లేదు; ప్రవేశమాత్ర స్థలమున్న ఒక కుటీరమే నాకు చాలును।

Verse 197

त्रिपदं पूर्यतेऽस्माकं वस्तुं नास्त्यत्र संशयः । देहि मे क्रमतो राजन्यावद्भूमिभविष्यति । तावत्संख्या प्रदातव्या यदि दातासि भो बले

మా ‘మూడు అడుగులు’ నిశ్చయంగా నెరవేరుతాయి—సందేహం లేదు. ఓ రాజా! భూమి ఉన్నంతకాలం నాకు క్రమంగా అడుగడుగునా దయచేయి; ఓ బలీ, నీవు నిజమైన దాతవైతే ఆ సంఖ్య పూర్తిగా ఇవ్వవలెను।

Verse 198

प्रहस्य तमुवाचेदं बलिर्वैरोचनात्मजः । दास्यामि ते महीं कृत्सां सशैलवनकाननाम्

నవ్వుతూ విరోచనపుత్రుడు బలి అతనితో ఇలా అన్నాడు—“పర్వతాలు, వనాలు, కాననాలతో కూడిన సమస్త భూమిని నీకు దానం చేస్తాను।”

Verse 199

मदीयां वै महाभाग मया दत्तां गृहाम वै । याचकोऽसि बटो पश्य दानं दैत्याप्रयाचसे

హే మహాభాగ! నాది అయినదాన్ని, నేను ఇచ్చినదాన్ని స్వీకరించు. చూడు ఓ బటూ! నీవు యాచకుడవు గానీ, దైత్యుని వద్ద ఈ దానాన్ని సరిగా అడగడం లేదు।

Verse 200

याचको ह्यल्पको वास्तु दाता सर्वं विमृश्य वै । तथा विलोक्य चात्मानं ह्यर्थिभ्यश्च ददाति वै

యాచకుని కోరిక చిన్నదే; కానీ దాత అన్నిటినీ విచారించి, తన సామర్థ్యాన్ని చూసి, కోరువారికి దానం చేస్తాడు।