Adhyaya 7

Verse 1

अगस्तिरुवाच । मथुरायां द्विजः कश्चिदभूद्भूदेवसत्तमः । तस्य पुत्रो महातेजाः शिवशर्मेति विश्रुतः

అగస్త్యుడు పలికెను—మథురలో ఒక ద్విజుడు ఉండెను; అతడు భూదేవ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు. అతని మహాతేజస్సు గల కుమారుడు ‘శివశర్మ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 2

अधीत्यवेदान्विधिवदर्थं विज्ञाय तत्त्वतः । पठित्वा धर्मशास्त्राणि पुराणान्यधिगम्य च

అతడు విధివిధానంగా వేదాలను అధ్యయనం చేసి వాటి అర్థాన్ని తత్త్వంగా గ్రహించాడు; ధర్మశాస్త్రాలను పఠించి పురాణాలను కూడా సమ్యక్‌గా అవగాహన చేసుకున్నాడు.

Verse 3

अंगान्यभ्यस्य तर्कांश्च परिलोड्य समंततः । मीमांसाद्वयमालोक्य धनुर्वेदं विगाह्य च

అతడు వేదాంగాలను అభ్యసించి, తర్కశాస్త్రాలను అన్ని వైపులా పరిశీలించి, రెండు మీమాంసలను దర్శించి, ధనుర్వేద జ్ఞానంలోనూ ప్రవేశించాడు.

Verse 4

आयुर्वेदं विचार्यापि नाट्यवेदे कृतश्रमः । अर्थशास्त्राण्यनेकानि प्राप्याश्वगजचेष्टितम्

ఆయుర్వేదాన్ని విచారించి, నాట్యవేదంలో శ్రమించాడు; అనేక అర్థశాస్త్రాలను పొందాడు, అలాగే అశ్వ-గజాల చలనం, శిక్షణను కూడా నేర్చుకున్నాడు।

Verse 5

कलासु च कृताभ्यासो मन्त्रशास्त्रविचक्षणः । भाषाश्च नाना देशानां लिपीर्ज्ञात्वा विदेशजाः

కళల్లో అభ్యాసం చేసినవాడు, మంత్రశాస్త్రంలో నిపుణుడు; అనేక దేశాల భాషలను నేర్చుకొని, విదేశీ లిపులను కూడా తెలిసికొన్నాడు।

Verse 6

अर्थानुपार्ज्य धर्मेण भुक्त्वा भोगान्यदृच्छया । उत्पाद्य पुत्रान्सुगुणांस्तेभ्यो ह्यर्थं विभज्य च

ధర్మమార్గంలో ధనాన్ని సంపాదించి, అతి ప్రయత్నం లేకుండా భోగాలను అనుభవించాడు; సుగుణులైన కుమారులను కనీ, వారికి వారి భాగంగా ధనాన్ని పంచాడు।

Verse 7

यौवनं गत्वरं ज्ञात्वा जरां दृष्ट्वाश्रितां श्रुतिम् । चिन्तामवाप महती शिवशर्मा द्विजोत्तमः

యౌవనం క్షణభంగురమని తెలిసి, శ్రుతి బోధించినట్లుగా వృద్ధాప్యం చేరుతున్నదాన్ని చూసి, ద్విజోత్తముడు శివశర్మ మహా చింతలో మునిగాడు।

Verse 8

पठतो मे गतः कालस्तथोपार्जयतो धनम् । नाराधितो महेशानः कर्मनिर्मूलनक्षमः

‘చదువులో నా కాలం గడిచింది, అలాగే ధనార్జనలోనూ; కానీ కర్మమూలాన్ని నిర్మూలించగల మహేశానుని నేను ఆరాధించలేదు।’

Verse 9

न मया तोषितो विष्णुः सर्वपापहरो हरिः । सर्वकामप्रदो नृणां गणेशो नार्चितो मया

నేను సర్వపాపహరుడైన హరి విష్ణువును సంతోషపరచలేదు; అలాగే మనుష్యులకు సర్వకామప్రదుడైన గణేశుని కూడా నేను ఆరాధించలేదు।

Verse 10

तमस्तोमहरः सूर्यो नार्चि तो वै मया क्वचित् । महामाया जगद्धात्री न ध्याता भवबंधहृत्

అంధకారసమూహాన్ని హరించే సూర్యుని నేను ఎప్పుడూ ఆరాధించలేదు; జగద్ధాత్రి మహామాయను, భవబంధాలను ఛేదించువారిని కూడా నేను ధ్యానించలేదు।

Verse 11

न प्रीणिता मया देवा यज्ञैः सर्वैः समृद्धिदाः । तुलसीवन शुश्रूषा न कृता पापशांतये

సమృద్ధిని ప్రసాదించే దేవతలను నేను ఏ యజ్ఞాలతోనూ తృప్తిపరచలేదు; పాపశాంతికై తులసీవన సేవను కూడా నేను చేయలేదు।

Verse 12

न मया तर्पिता विप्रा मृष्टान्नैर्मधुरै रसैः । इहापि च परत्रापि विपदामनुतारकाः

నేను బ్రాహ్మణులను శ్రేష్ఠమైన అన్నంతో, మధుర రసాలతో తర్పించలేదు—అవి ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ విపత్తులను దాటించేవి।

Verse 13

बहुपुष्पफलोपेताः सुच्छायाः स्निग्धपल्लवाः । पथि नारोपिता वृक्षा इहामुत्रफलप्रदाः

అనేక పుష్పఫలాలతో నిండినవి, మధుర ఛాయనిచ్చేవి, మృదువైన మెరుగు పల్లవాలున్న వృక్షాలను నేను మార్గమున నాటలేదు—అవి ఇహములోనూ అములోనూ ఫలప్రదాలు।

Verse 14

दुकूलैः स्वानुकूलैश्च चोलैः प्रत्यंगभूषणैः । नालंकृताः सुवासिन्य इहामुत्रसुवासदाः

నేను సద్గుణసంపన్నమైన సువాసినీ స్త్రీలను ఉత్తమ దుకూలాలు, అనుకూల వస్త్రాలు, అంగాభరణాలతో అలంకరించలేదు—ఈ దానాలు ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ సుఖవాసాన్ని ఇస్తాయి।

Verse 15

द्विजाय नोर्वरा दत्ता यमलोकनिवारिणी । सुवर्णं न सुवर्णाय दत्तं दुरितहृत्परम्

నేను ద్విజునికి (బ్రాహ్మణునికి) యమలోక నివారణకరమైన సారవంతమైన భూమిని దానం చేయలేదు; అలాగే యోగ్యుడికి స్వర్ణాన్ని కూడా ఇవ్వలేదు—అది పాపాన్ని పరమంగా హరించేది।

Verse 16

नालंकृता सवत्सा गौः पात्राय प्रतिपादिता । इह पापापहंत्र्याशु सप्तजन्मसुखावहा

నేను అలంకరించిన, దూడతో కూడిన గోవును యోగ్యపాత్రునికి సమర్పించలేదు—ఆ దానం ఇహలోకంలో త్వరగా పాపాన్ని హరించి, ఏడు జన్మల సుఖాన్ని ఇస్తుంది।

Verse 17

ऋणापनुत्तये मातुः कारितो न जलाशयः । नातिथिस्तोषितः क्वापि स्वर्गमार्गप्रदर्शकः

తల్లికి ఉన్న ఋణం తీర్చుటకు నేను జలాశయాన్ని నిర్మింపజేయలేదు; అలాగే ఎక్కడా అతిథిని సంతృప్తిపరచలేదు—అతిథి సత్కారం స్వర్గమార్గాన్ని చూపుతుంది।

Verse 18

छत्रोपानत्कुंडिकाश्च नाध्वगाय समर्पिताः । यास्यतः संयमिन्यां हि स्वर्गमार्गसुखप्रदाः

నేను ప్రయాణికునికి ఛత్రం, పాదుకలు (ఉపానత్) మరియు కుండిక (జలపాత్రం) సమర్పించలేదు—సంయమనీ (యమపురి) వైపు వెళ్లువానికి స్వర్గమార్గంలో సుఖం కలిగించేవి ఇవే।

Verse 19

न च कन्याविवाहार्थं वसु क्वापि मयार्पितम् । इह सौख्यसमृद्ध्यर्थं दिव्यकन्यार्पकं दिवि

కన్యావివాహార్థం నేను ఎక్కడా ధనాన్ని అర్పించలేదు. ఇహలోకంలో సుఖసమృద్ధి కోసం కూడా, స్వర్గలోకంలో దివ్యకన్యాదాన ఫలాన్ని ఇచ్చే ఆ దానాన్ని నేను చేయలేదు.

Verse 20

न वाजपेयावभृथे स्नातो लोभवशादहम् । इह जन्मनि चान्यस्मिन्बहुमृष्टान्नपानदे

లోభవశుడనై నేను వాజపేయ యాగంలోని అవభృథస్నానంలో స్నానం చేయలేదు. ఈ జన్మలో గానీ, మరే జన్మలో గానీ, శ్రేష్ఠమైన అన్నపానాలను విరివిగా దానం చేసే వాడనూ కాలేదు.

Verse 21

न मया स्थापितं लिंगं कृत्वा देवालयं शुभम । यस्मिन्संस्थापिते लिंगो विश्वं संस्थापितं भवेत्

శుభమైన దేవాలయం నిర్మించి కూడా నేను లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించలేదు. ఎందుకంటే విధివిధానాలతో లింగం ప్రతిష్ఠితమైతే, సమస్త విశ్వమే స్థిరంగా ప్రతిష్ఠితమైనట్లే అవుతుంది.

Verse 22

विष्णोरायतनं नैव कृतं सर्वसमृद्धिदम् । न च सूर्यगणेशानां प्रतिमाः कारिता मया

సర్వసమృద్ధిని ప్రసాదించే విష్ణువின் ఆలయాన్ని నేను నిర్మించలేదు. అలాగే సూర్యుడు, గణేశుడి ప్రతిమలను కూడా నేను చేయించలేదు.

Verse 23

न गौरी न महालक्ष्मीश्चित्रेपि परिलेखिते । प्रतिमाकरणे चैषां न कुरूपो न दुर्भगः

గౌరీని గానీ మహాలక్ష్మిని గానీ నేను చిత్రంలో కూడా వ్రాయించలేదు. వారి ప్రతిమలను చేయించడం వల్ల ఎవడూ కురూపుడవడు, ఎవడూ దుర్భాగ్యుడవడు కాదు.

Verse 24

सुसूक्ष्माणि विचित्राणि नोज्ज्वलान्यंबराण्यपि । समर्पितानि विप्रेभ्यो दिव्यांबर समृद्धये

నేను బ్రాహ్మణులకు అతి సూక్ష్మమైన, విచిత్ర నమూనాలున్న, ప్రకాశించే వస్త్రాలను కూడా సమర్పించలేదు—అవి దివ్యాంబర సమృద్ధి, కాంతి ప్రసాదించేవి.

Verse 25

न तिलाश्च घृतेनाक्ताः सुसमिद्धे हुताशने । हुता वै मन्त्रपूताश्च सर्वपापापनुत्तये

నేను నెయ్యితో లేపిన నువ్వులను సుసమిద్ధ హుతాశనంలో, మంత్రపూతంగా చేసి, సమస్త పాపనివృత్తి కోసం ఆహుతి ఇవ్వలేదు.

Verse 26

श्रीसूक्तं पावमानी च ब्राह्मणो मंडलानि च । जप्तं पुरुषसूक्तं न पापारि शतरुद्रियम्

నేను శ్రీసూక్తం, పావమానీ, బ్రాహ్మణమండలాలు, పురుషసూక్తం జపించలేదు; పాపహరమైన శతరుద్రీయాన్ని కూడా పఠించలేదు.

Verse 27

अश्वत्थ सेवा न कृता त्यक्त्वा चार्कं त्रयोदशीम् । सद्यः पापहरा सा हि न रात्रौ न भृगोर्दिने

నేను అశ్వత్థ సేవ చేయలేదు; అర్క-త్రయోదశీ వ్రతాన్నీ విస్మరించాను. అది తక్షణమే పాపహరమని చెప్పబడినా, నేను రాత్రి గానీ భృగువారము (శుక్రవారం) గానీ ఆచరించలేదు.

Verse 28

शयनीयं न चोत्सृष्टं मृदुला च प्रतूलिका । दीपीदर्पणसंयु्क्तं सर्वभोगसमृद्धिदम्

నేను శయనాన్ని దానం చేయలేదు; మృదువైన దిండు కూడా కాదు—దీపం, దర్పణంతో కూడినది—అది సమస్త భోగసమృద్ధిని ప్రసాదించేది.

Verse 29

अजाश्वमहिषी मेषी दासी कृष्णाजिनं तिलाः । सकरंभास्तोयकुंभा नासनं मृदुपादुके

(దానంగా) మేక, గుర్రం, గేదె, పొట్టేలు, దాసి, కృష్ణమృగచర్మం, నువ్వులు; అలాగే సకరంభం (మసాలాతో అన్నం), నీటి కుంభాలు, ఆసనం, మృదువైన పాదుకలు దానం చేయవలెను।

Verse 30

पादाभ्यंगं दीपदानं प्रपादानं विशेषतः । व्यजनं वस्त्रतांबूलं तथान्यन्मुखवासकृत

పాదాభ్యంగం, దీపదానం, ముఖ్యంగా ప్రపా/చలివేంద్రం (నీటి స్థానం) దానం; అలాగే వ్యజనం (వీచిక), వస్త్రం, తాంబూలం మరియు ప్రయాణికులకు సౌఖ్య-శీతలత కలిగించే ఇతర సేవలు చేయవలెను।

Verse 31

नित्यश्राद्धं भूतबलिं तथाऽतिथि समर्चनम् । विशन्त्यन्यानि दत्त्वा च प्रशस्यानि यमालये

నిత్యశ్రాద్ధం, భూతబలి, అలాగే అతిథి సమర్చనం—ఇవి మరియు ఇతర ప్రశంసనీయ దానాలు ఇచ్చిన పుణ్యం యమాలయంలో కూడా ప్రశంసింపబడుతుంది।

Verse 32

न यमं यमदूतांश्च नयामीरपि यातनाः । पश्यन्ति ते पुणयभाजो नैतच्चापि कृतं मया

పుణ్యభాగులు యముని గానీ, యమదూతలను గానీ, నరకమార్గ యాతనలను గానీ చూడరు; అయినా ఈ పుణ్యమూ నేను చేయలేదు।

Verse 33

कृच्छ्रचांद्रायणादीनि तथा नक्तव्रतानि च । शरीरशुद्धिकारीणि न कृतानि क्वचिन्मया

కృచ్ఛ్ర, చాంద్రాయణాది తపస్సులు, అలాగే నక్తవ్రతముల వంటి వ్రతాలు—శరీరశుద్ధికరమైనవి—నేను ఎప్పుడూ చేయలేదు।

Verse 34

गवाह्निकं च नोदत्तं कोकंडूतिर्न वै कृता । नोद्धृता पंकमग्ना गौर्गोलोकसुखदायिनी

నేను గోవుకు నిత్యంగా ఇవ్వవలసిన ఆహారజలాది సేవను ఇవ్వలేదు; గోవు బాధను తొలగించే కార్యం చేయలేదు; బురదలో కూరుకుపోయిన ఆ గోవును కూడా పైకి లేపలేదు—ఆమె గోలోకసుఖప్రదాయిని.

Verse 35

नार्थिनः प्रार्थितैरर्थैः कृतार्था हि मया कृताः । देहिदेहीति जल्पाको भविष्याम्यन्यजन्मनि

అర్థులు అడిగిన వస్తువులతో నేను వారిని తృప్తిపరచలేదు. అందుచేత మరో జన్మలో ‘ఇవ్వండి, ఇవ్వండి’ అని అరుచుకుంటూ తిరిగే యాచకుడనైపోతాను.

Verse 36

न वेदा न च शास्त्राणि नार्धो दारा न नो सुतः । न क्षेत्रं न च हर्म्यादि मायांतमनुयास्यति

వేదాలు గానీ శాస్త్రాలు గానీ, ధనం గానీ భార్య గానీ కుమారుడు గానీ; పొలాలు గానీ భవనాదులు గానీ—ఏదీ జీవాంతం వరకు వెంట రాదు.

Verse 37

शिवशर्मेति संचिंत्य बुद्धिं संधाय सर्वतः । निश्चिकाय मनस्येवं भवेत्क्षेमतरं मम

‘శివశర్మ’ అని, శివుని రక్షణ-క్షేమాన్ని స్మరించి, అన్ని వైపుల నుంచీ మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి, అంతరంలో నేను నిశ్చయించుకున్నాను—‘ఇదే నాకు మరింత క్షేమకరం, మంగళకరం.’

Verse 38

यावत्स्वस्थोस्ति मे देहो यावन्नेंद्रियविक्लवः । तावत्स्वश्रेयसां हेतुं तीर्थयात्रां करोम्यहम्

నా దేహం ఆరోగ్యంగా ఉన్నంతవరకు, ఇంద్రియాలు వికలంగా కాకున్నంతవరకు, నా పరమ శ్రేయస్సుకు కారణంగా నేను తీర్థయాత్రను చేస్తాను.

Verse 39

दिनानि पंचपाण्येवमतिवाह्य गृहो द्विजः । शुभे तिथौ शुभे वारे शुभलग्नबले द्विजः

ఈ విధంగా ఇంటిలో ఐదు దినములు గడిపిన ఆ ద్విజుడు, శుభతిథి శుభవారము మరియు బలమైన శుభలగ్నమును నిర్ణయించి మంగళకాలమున ప్రయాణానికి సిద్ధమయ్యెను।

Verse 40

उपोष्य रजनीमेकां प्रातः श्राद्धं विधाय च । गणेशान्ब्राह्मणान्नत्वा भुक्त्वा प्रस्थितवान्सुधीः

ఒక రాత్రి ఉపవాసముండి, ప్రాతఃకాలంలో శ్రాద్ధకర్మ నిర్వహించి, ఆ సుధీ గణేశునకును బ్రాహ్మణులకును నమస్కరించి, భోజనం చేసి ప్రయాణమునకు బయలుదేరెను।

Verse 41

इति निश्चित्य निर्वाणपदनिःश्रेणिकां पराम् । सर्वेषामेव जंतूनां तत्र संस्थितिकारिणाम्

ఇట్లు పరమ నిర్వాణపదమునకు నడిపించే శ్రేష్ఠ సోపానమును నిశ్చయించి—అక్కడ ఆశ్రయముండే సమస్త జీవులకు ఉద్దేశించినదానిని—తన మనస్సును పరమ శ్రేయస్సులో నిలిపెను।

Verse 42

अथ पंथानमाक्रम्य कियंतमपि स द्विजः । मुहूर्तं पथि विश्रम्याचिंतयत्प्राक्क्व याम्यहम्

అనంతరం మార్గమును అధిరోహించి కొంత దూరం నడిచిన ఆ ద్విజుడు, దారిలో కొద్దిసేపు విశ్రాంతి తీసుకొని ఆలోచించెను—“ముందుగా నేను ఎక్కడికి వెళ్ళాలి?”

Verse 43

भुवि तीर्थान्यनेकानि लोलमायुश्चलं मनः । ततः सप्तपुरीर्यायां सर्वतीर्थानि तत्र यत्

“భూమిపై అనేక తీర్థములు ఉన్నాయి; ఆయువు చంచలము, మనస్సు కూడా అశాశ్వతము. అందుచేత నేను సప్తపురులకు వెళ్ళాలి; ఎందుకంటే అక్కడే నిజంగా సమస్త తీర్థములు సమాహృతమై ఉన్నాయి.”

Verse 44

अयोध्यां च पुरीं गत्वा सरयूमवगाह्य च । तत्तत्तीर्थेषु संतर्प्य पितॄन्पिंडप्रदानतः

అతడు అయోధ్యా నగరానికి వెళ్లి సరయూ నదిలో స్నానం చేశాడు. అక్కడి వివిధ తీర్థాలలో పిండప్రదానం చేసి పితృదేవతలను తృప్తిపరిచాడు.

Verse 45

पंचरात्रमुषित्वा तु ब्राह्मणान्परिभोज्य च । प्रयागमगमद्विप्रस्तीर्थराजं सुहृष्टवत्

ఐదు రాత్రులు అక్కడ నివసించి, బ్రాహ్మణులకు విధివిధానంగా భోజనం పెట్టి, ఆ ద్విజుడు మహా హర్షంతో తీర్థరాజమైన ప్రయాగానికి వెళ్లాడు.

Verse 46

सिताऽसिते सरिच्छ्रेष्ठे यत्रास्तां सुरदुर्लभे । यत्राप्लुतो नरः पापः परं ब्रह्माधिगच्छति

దేవతలకు కూడా దుర్లభమైన శ్రేష్ఠ నదులు సీతా, అసీతా ఉన్న చోట—అక్కడ స్నానం చేసిన పాపి మనిషి కూడా పరబ్రహ్మను పొందుతాడు.

Verse 47

क्षेत्रं प्रजापतेः पुण्यं सर्वेषामेव दुर्लभम् । लभ्यते पुण्यसंभारैर्नान्यथार्थस्य राशिभिः

ప్రజాపతి యొక్క ఈ పుణ్యక్షేత్రం అందరికీ దుర్లభం. ఇది పుణ్యసంచయంతోనే లభిస్తుంది; కేవలం ధనరాశుల గుట్టలతో కాదు.

Verse 48

दमयंतीं कलिं कालं कलिंदतनयां शुभाम् । आगत्य मिलिता यत्र पुण्या स्वर्गतरंगिणी

ఎక్కడ పుణ్యమైన ‘స్వర్గతరంగిణీ’ వచ్చి దమయంతీ, కలి, కాలం మరియు కలిందతనయ శుభ (యమునా)తో కలుస్తుందో—ఆ స్థలం పరమ పవిత్రం.

Verse 49

प्रकृष्टं सर्वयागेभ्यः प्रयागमिति गीयते । यज्वनां पुनरावृत्तिर्न प्रयागार्द्रवर्ष्मणाम्

ప్రయాగం సమస్త యాగములకన్నా శ్రేష్ఠమని కీర్తించబడుతుంది. ప్రయాగస్నానంతో దేహం పవిత్రమై సिक्तమైన యజ్వులకు మళ్లీ సంసారపునరావృత్తి ఉండదు.

Verse 50

यत्र स्थितः स्वयं साक्षाच्छूलटंको महेश्वरः । तत्राप्लुतानां जंतूनां मोक्षवर्त्मोपदेशकः

ఎక్కడ స్వయంగా సాక్షాత్ శూలటంకరూప మహేశ్వరుడు నివసిస్తాడో, అక్కడ స్నానం చేసిన జీవులకు ఆయన మోక్షమార్గాన్ని ఉపదేశిస్తాడు.

Verse 51

तत्राऽक्षय्यवटोऽप्यस्ति सप्तपातालमूलवान् । प्रलयेपि यमारुह्य मृकंडतनयोऽवसत्

అక్కడ అక్షయవటమూ ఉంది; దాని వేర్లు ఏడు పాతాళాల వరకు వ్యాపించాయి. ప్రళయకాలంలో కూడా దానిపై ఎక్కి మృకండుని కుమారుడు (మార్కండేయుడు) నిర్భయంగా నివసించాడు.

Verse 52

हिरण्यगर्भो विज्ञेयः स साक्षाद्वटरूपधृक् । तत्समीपे द्विजान्भक्त्या संभोज्याक्षय पुण्यभाक्

అక్కడ హిరణ్యగర్భుడు సాక్షాత్ వటవృక్షరూపం ధరించి ఉన్నాడని తెలుసుకొనుము. దాని సమీపంలో భక్తితో ద్విజులకు భోజనం పెట్టినవాడు అక్షయ పుణ్యభాగి అవుతాడు.

Verse 53

यत्र लक्ष्मीपतिः साक्षाद्वैकुंठादेत्य मानवान् । श्रीमाधवस्वरूपेण नयेद्विष्णोः परं पदम्

ఎక్కడ లక్ష్మీపతి సాక్షాత్ వైకుంఠం నుండి వచ్చి శ్రీమాధవస్వరూపంగా మనుష్యులను విష్ణువు యొక్క పరమపదానికి నడిపిస్తాడో.

Verse 54

श्रुतिभिः परिपठ्येते सिताऽसित सरिद्वरे । तत्राप्लुतां गाह्यमृतं भवंतीति विनिश्चितम्

శ్రుతులే ఆ ఉత్తమ నదులను ‘శ్వేత’ ‘శ్యామ’ అని పఠిస్తాయి. అక్కడ స్నానం చేసినవారు అమృతసమమైన అమరత్వాన్ని పొందుతారని నిశ్చయం.

Verse 56

शिवलोकाद्ब्रह्मलोकादुमालोकवरात्पुनः । कुमारलोकाद्वैकुंठात्सत्यलोकात्समंततः । तपोजनमहर्भ्यश्च सर्वे स्वर्लोकवासिनः । भुवोलोकाच्च भूर्लोकान्नागलोकात्तथाऽखिलात्

శివలోకం నుండి, బ్రహ్మలోకం నుండి, మళ్లీ శ్రేష్ఠమైన ఉమాలోకం నుండి; కుమారలోకం నుండి, వైకుంఠం నుండి, అన్ని వైపులా సత్యలోకం నుండి; తపోలోకం, జనలోకం, మహర్లోకం నుండి, అలాగే స్వర్గలోకవాసులందరూ; భువర్లోకం, భూలోకం, నాగలోకం నుండీ—అన్నిచోట్ల నుండీ (వారు) వస్తారు.

Verse 57

अचला हिमवन्मुख्याः कल्पवृक्षादयो नगाः । स्नातुं माघे समायांति प्रयागमरुणोदये

అచలమైనవారు—హిమవాన్ మొదలైన మహాపర్వతాలు, అలాగే కల్పవృక్షాది కూడా—మాఘమాసంలో అరుణోదయ వేళ స్నానార్థం ప్రయాగానికి వస్తారు.

Verse 58

दिगंगनाः प्रार्थयंति यत्प्रयागानिलानपि । तेपि नः पावयिष्यंति किं कुर्मः पंगवो वयम्

దిక్కుల కన్యలు ప్రయాగ గాలులనుకూడా ప్రార్థిస్తారు—‘వీటే మమ్మల్ని పవిత్రం చేస్తాయి; మేము పంగువులం, ఏమి చేయగలం?’ అని విలపిస్తారు.

Verse 59

अश्वमेधादियागाश्च प्रयागस्य रजः पुनः । तुलितं ब्रह्मणा पूर्वं न ते तद्रजसा समाः

అశ్వమేధాది యాగాలను బ్రహ్మ ఒకప్పుడు ప్రయాగ ధూళితో తూకం వేసాడు; అవి ఆ ధూళికి సమానమూ కాలేవు.

Verse 60

मज्जागतानि पापानि बहुजन्मार्जितान्यपि । प्रयागनामश्रवणात्क्षीयंतेऽतीव विह्वलम्

అంతరంలో లోతుగా నిమగ్నమైన, అనేక జన్మలలో కూడిన పాపాలైనా—‘ప్రయాగ’ నామశ్రవణమాత్రంతోనే అత్యంత కలతచెంది క్షీణించిపోతాయి.

Verse 61

धर्मतीर्थमिदं सम्यगर्थतीर्थमिदं परम् । कामिकं तीर्थमेतच्च मोक्षतीर्थमिदं ध्रुवम्

ఇది నిజంగా ధర్మతీర్థం; ఇది పరమార్థతీర్థం. ఇదే కామ్యఫలప్రదమైన తీర్థం కూడా—నిశ్చయంగా ఇది మోక్షతీర్థం.

Verse 62

ब्रह्महत्यादि पापानि तावद्गर्जंति देहिषु । यावन्मज्जंति नो माघे प्रयागे पापहारिणि

బ్రహ్మహత్యాది పాపాలు దేహధారులలో అంతవరకే గర్జిస్తాయి; మాఘమాసంలో పాపహారిణి ప్రయాగంలో స్నానం చేయనంతవరకు.

Verse 63

तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यंति सूरयः । एतद्यत्पठ्यते वेदे तत्प्रयागं पुनः पुनः

విష్ణువின் పరమపదాన్ని సూరులు సదా దర్శిస్తారు; వేదంలో పఠించబడే ఆ తత్త్వమే—మళ్లీ మళ్లీ—ఇదే ప్రయాగం.

Verse 64

सरस्वती रजो रूपा तमोरूपा कलिंदजा । सत्त्वरूपा च गंगात्र नयंति ब्रह्मनिर्गुणम्

ఇక్కడ సరస్వతి రజోరూపిణి, కలిందజా (యమున) తమోరూపిణి, గంగా సత్త్వరూపిణి; ఈ త్రయం కలిసి నిర్గుణ బ్రహ్మునకు నడిపిస్తుంది.

Verse 65

इयं वेणीहि निःश्रेणी ब्रह्मणो वर्त्मयास्यतः । जंतोर्विशुद्धदेहस्य श्रद्धाऽश्रद्धाप्लुतस्य च

ఈ ‘వేణీ’యే బ్రహ్మప్రాప్తికి మెట్టు, యాత్రికుని మార్గము. శుద్ధదేహుడైన జీవునికి—శ్రద్ధ ఉన్నా లేకున్నా—ఇది సమానంగా ఉపకరిస్తుంది.

Verse 66

काशीति काचिदबला भुवनेषु रूढा लोलार्क केशवविलोलविलोचना । तद्दोर्युगं च वरणासिरियं तदीया वेणीति याऽत्र गदिताऽक्षयशर्मभूमिः

లోకాలన్నిటిలో ‘కాశీ’ అని ప్రసిద్ధమైన ఒక దివ్య కన్య ఉంది; ఆమె చంచల దృష్టి లోలార్క, కేశవుల వలె. ఆమె రెండు భుజాలు వరుణా, అసీ; ఇక్కడ ఆమె ‘వేణీ’ అని చెప్పబడింది—ఇది అక్షయ శాంతి-కల్యాణ భూమి.

Verse 67

अगस्तिरुवाच । सुधर्मिणि गुणांस्तस्य कोत्र वर्णयितुं क्षमः । तीर्थराजप्रयागस्य तीर्थैः संसेवितस्य च

అగస్త్యుడు పలికెను—హే ధర్మనిష్ఠుడా! అతని గుణాలను ఇక్కడ ఎవరు వర్ణించగలరు—ఇతర తీర్థాలచే సేవింపబడే తీర్థరాజు ప్రయాగమునవి?

Verse 68

पापिनां यानि पापानि प्रसह्य क्षालितान्यहो । तच्छुद्ध्यै सेव्यते तीर्थैः प्रयागमधिकं ततः

అహో! పాపుల పాపాలు బలవంతంగా కడుగబడిపోతాయి. ఆ శుద్ధికోసమే ఇతర తీర్థాలు ప్రయాగాన్ని ఆశ్రయిస్తాయి; అందువల్ల ప్రయాగం వాటికన్నా మహత్తరము.

Verse 69

प्रयागस्य गुणान्ज्ञात्वा शिवशर्मा द्विजः सुधीः । तत्र माघमुष्त्वाऽथ प्राप वाराणसीं पुरीम्

ప్రయాగ మహిమలను తెలుసుకున్న జ్ఞాని బ్రాహ్మణుడు శివశర్మ అక్కడ మాఘమాసం నివసించి; అనంతరం వారాణసీ నగరానికి చేరెను.

Verse 70

प्रवेश एव संवीक्ष्य स देहलिविनायकम् । अन्वलिंपत्ततो भक्त्या साज्यसिंदूरकर्दमैः

ప్రవేశద్వారమున దేహలీ-వినాయకుని దర్శించి, భక్తితో నెయ్యి కలిపిన ఎర్ర సిందూర కర్దమంతో ఆయనకు అనులేపనం చేశాడు।

Verse 71

निवेद्यमोदकान्पंच वंचयंतं निजं जनम् । महोपसर्गवर्गेभ्यस्ततोंऽतः क्षेत्रमाविशत्

ఐదు మోదకాలను నైవేద్యంగా సమర్పించి, తన జనులను మహా ఉపసర్గ సమూహాల నుండి దూరం చేస్తూ, ఆపై పవిత్ర క్షేత్రములో ప్రవేశించాడు।

Verse 72

आगत्य दृष्ट्वा मणिकर्णिकायामुदग्वहां स्वर्गतरंगिणीं सः । संक्षीणपुण्येतरपुण्यकर्मणां नृणां गणैः स्थाणुगणैरिवावृताम्

అక్కడికి చేరి అతడు మణికర్ణికలో ఉత్తరవాహినిగా ప్రవహించే, స్వర్గతరంగిణీ గంగను దర్శించాడు; పుణ్యపాపకర్మలు క్షీణించిన నరగణాలతో, స్థాణు శివగణాలవలె ఆమె ఆవరించబడి ఉంది।

Verse 73

सचैलमाप्लुत्य जलेऽमलेऽमलेऽविलंबमालंबित शुद्धबुद्धिः । संतर्प्य देर्वीषमनुष्यदिव्यपितॄन्पितॄन्स्वान्सहि कर्मकांडवित्

నిర్మలమైన, కలుషరహిత జలంలో వస్త్రాలతోనే ఆలస్యం లేక స్నానం చేసి, మనస్సు శుద్ధి చేసుకొని, కర్మకాండావేత్త అయిన అతడు తర్పణంతో దేవతలను, ఋషులను, మనుష్యులను, దివ్య పితృలను మరియు తన పితృలను తృప్తిపరిచాడు।

Verse 74

विधाय च द्राक्स हि पंचतीर्थिकां विश्वेशमाराध्य ततो यथास्वम् । पुनःपुनर्वीक्ष्यपुरीं पुरारेरिदं मयालोकिनवेति विस्मितः

వెంటనే పంచతీర్థ విధానాన్ని నిర్వహించి, విధిపూర్వకంగా విశ్వేశ్వరుని ఆరాధించాడు; అనంతరం పురారి శివుని నగరాన్ని మళ్లీ మళ్లీ తిలకించి, ‘ఇదిని నేను నిజంగా చూశానా?’ అని ఆశ్చర్యపడ్డాడు।

Verse 75

न स्वः पुरी सा त्वनया पुरासमं समंजसापि प्रतिसाम्यमावहेत । प्रबंधभेदाद्व्यतिरिक्तपुस्तकप्रतिर्यथा सल्लिपिभेदभंगतः

స్వర్గపురి అయినా సమంజసంగా ఆలోచించినా ఈ ప్రాచీన కాశీతో సమానమవదు. రచనభేదం, లిపిభేదం వల్ల వేరే గ్రంథపు ప్రతీ మూలగ్రంథంతో సరిపోలనట్టే, ఇక్కడ కూడా అలాగే.

Verse 76

पयोपि यत्रत्यमचिंत्यवैभवं दिविस्थिता साधुसुधाप्यतोमुधा । तथा प्रसूतेस्तु पयोधरे पयो न पीयते पीतमिदं यदि क्वचित्

ఇక్కడి ‘పాలు’ కూడా అచింత్య వైభవంతో నిండినవి; అందువల్ల స్వర్గంలోని అమృతమూ పోలికలో తక్కువగానే కనిపిస్తుంది. అలాగే, ఈ రసాన్ని ఆస్వాదించిన తరువాత తల్లి స్తనంలోని పాలు కూడా త్రాగబడవు—ఎప్పుడైనా త్రాగబడితే గానీ.

Verse 77

अनामयाश्चिंतनया न येशितुर्जनामनाग्यत्र विना पिनाकिना । न कर्मसत्कर्मकृतोपि कुर्वतेऽनुकुर्वते शर्वगणांश्च सर्वतः

అక్కడ పినాకధారి (శివుడు) లేకుండా జనులు నిరామయమైన, స్థిరమైన చింతనతో కూడ అధికారం పొందలేరు. సత్కర్మాలు చేసినవారైనా స్వతంత్ర కర్తలు కారు; అన్ని వైపులా శర్వ (శివ) గణాలకు అనుగుణంగా ప్రవర్తిస్తారు.

Verse 78

न वर्ण्यते कैः किल काशिकेयं जंतोः स्थितस्यात्र यतोंतकाले । पचेलिमैः प्राक्कृतपुण्यभारैरोंकारमोंकारयतींदुमौलिः

అంతకాలంలో ఇక్కడ నిలిచిన జీవునికి కాశీ మహిమను ఎవరు వర్ణించగలరు? పూర్వజన్మ పుణ్యభారం పరిపక్వమవగా, ఇందుమౌళి శివుడు అతనితో పవిత్ర ఓంకారాన్ని ఉచ్చరింపజేస్తాడు.

Verse 79

संसारिचिंतामणिरत्र यस्मात्तं तारकं सज्जनकर्णिकायाम् । शिवोभिधत्ते सहसांऽतकाले तद्गीयतेसौ मणि कर्णिकेति

ఎందుకంటే ఇక్కడ సజ్జన-కర్ణికాలో శివుడు అంతకాలంలో అకస్మాత్తుగా ‘తారక’ మంత్రాన్ని ఉపదేశిస్తాడు—సంసారబద్ధులకు చింతామణి వంటిది—అందుకే ఆ స్థలం ‘మణికర్ణిక’గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 80

मुक्तिलक्ष्मी महापीठ मणिस्तच्चरणाब्जयोः । कर्णिकेयं ततः प्राहुर्यां जना मणिकर्णिकाम्

ఆయన పద్మపాదాల వద్ద ముక్తిలక్ష్మీ అనే మహాపీఠం స్థితమై ఉంది; అక్కడ మణి కూడా ఉంది. అందువల్ల జనులు ఆ స్థలాన్ని ‘కర్ణిక’ (కర్ణాభరణం) అని పలుకుతారు; అందుకే అది ‘మణికర్ణికా’గా ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 81

जरायुजांडजोद्भिज्जाः स्वेदजाह्यत्र वासिनः । न समा मोक्षभाजस्ते त्रिदशैर्मुक्तिदुर्दशैः

ఇక్కడ నివసించేవారు—జరాయుజ, అండజ, ఉద్భిజ్జ, స్వేదజ—అందరూ మోక్షానికి అర్హులు. వారు దేవతలకూ సమానులు కారు; ఎందుకంటే దేవతలకైనా ముక్తి మహా కష్టంతోనే లభిస్తుంది।

Verse 82

मम जन्म वृथाजातं दुर्वृत्तस्य जडात्मनः । नाद्ययावन्मयै क्षिष्ट काशिका मुक्तिकाशिका

దుర్వృత్తుడైన, జడబుద్ధిగల నాది జన్మ వృథా—నేను ముక్తిని ప్రసాదించే కాశికా (కాశీ)కి వెళ్లని వరకు।

Verse 83

पुनःपुनश्च तत्क्षेत्रमतिथीकृत्यनेत्रयोः । विचित्रं च पवित्रं च तृप्तिं नाधिजगाम ह

మళ్లీ మళ్లీ ఆ క్షేత్రాన్ని కన్నులకు అతిథిగా చేసుకొని (పునఃపునః దర్శించి), అది విచిత్రమూ పవిత్రమూ అయినప్పటికీ అతడు తృప్తిని పొందలేదు।

Verse 84

सप्तानां च पुरीणां हि धुरी णामवयाम्यहम् । वाराणसीं सुनिर्वाणविश्राणनविचक्षणाम्

ఏడు పుణ్యపురులలో నేను వారాణసీనే శ్రేష్ఠమని ప్రకటిస్తున్నాను—అది పరమ నిర్వాణం (చివరి విముక్తి) ప్రసాదించడంలో నిపుణం।

Verse 85

तथापि न चतस्रोन्या मया दृग्गोचरीकृताः । तासां प्रभावं विज्ञायाप्यागमिष्याम्य हं पुनः

అయినప్పటికీ ఆ ఇతర నాలుగు పుణ్యపురులు నా దృష్టికి రాలేదు. వాటి ప్రభావాన్ని తెలిసికొని నేను మళ్లీ దర్శనానికి వెళ్తాను।

Verse 86

तीर्थयात्रां प्रतिदिनं कुर्वन्नूनं सवत्सरम् । न प्राप सर्वतीर्थानि तीर्थं काश्यां तिलेतिले

ఎవరైనా ప్రతిరోజూ ఒక సంవత్సరం తీర్థయాత్ర చేసినా అన్ని తీర్థాలను చేరలేడు; ఎందుకంటే కాశీలో తిలతిలకూ తీర్థమే ఉంది।

Verse 87

अगस्तिरुवाच । जानन्न पि गुणान्देवि क्षेत्रस्यास्य परान्द्विजः । नाना प्रमाणैः प्रवणो निरगात्स तथाप्यहो

అగస్త్యుడు పలికెను—ఓ దేవీ, ఆ ద్విజుడు ఈ క్షేత్రపు పరమ గుణాలను తెలిసికొన్నవాడే; అనేక ప్రమాణాలతో ఒప్పుకున్నప్పటికీ, అయినా—అయ్యో—వెళ్లిపోయాడు।

Verse 88

किं कुर्वंति हि शास्त्राणि सप्रमाणानि सुंदरि । महामायां भवित्री तां को निवारयितुं क्षमः

ఓ సుందరీ, ప్రమాణాలతో కూడిన శాస్త్రాలే ఏమి చేయగలవు? మహామాయ ఉద్భవించబోతే ఆమెను ఆపగలవాడు ఎవరు?

Verse 89

कः समुच्चलितं चेतस्तोयंवा संप्रतीपयेत् । प्रोच्चथानस्थितमपि स्वभावोयच्चलस्तयोः

ఎగసిపడిన మనస్సును ఎవరు స్థిరపరచగలరు, లేదా నీటిని ఎవరు నిలిపగలరు? పాత్రలో ఉన్నా రెండింటి స్వభావం చంచలమే।

Verse 90

शिवशर्मा व्रजन्सोथ देशाद्देशांतरं क्रमात् । महाकाल पुरीं प्राप कलिकालविवर्जिताम्

అప్పుడు శివశర్మ క్రమక్రమంగా దేశం నుండి దేశాంతరానికి ప్రయాణిస్తూ, కలికాల దోషాలు లేని పవిత్ర మహాకాలపురిని చేరాడు.

Verse 91

कल्पेकल्पेखिलंविश्वं कालयेद्यः स्वलीलया । तं कालं कलयित्वा यो महाकालो भवत्किल

ప్రతి కల్పంలో తన దివ్యలీలతో సమస్త విశ్వాన్ని లయముచేసి, కాలాన్నికూడా వశపరచుకున్నవాడే నిజంగా ‘మహాకాలుడు’ అవుతాడు.

Verse 92

पापादवंती सा विश्वमवंतीति निगद्यते । युगेयुगेन्यनाम्नी सा कलावुज्जयिनीति च

పాపం నుండి విశ్వాన్ని కాపాడుటవలన ఆమె ‘అవంతీ’ అని చెప్పబడుతుంది. యుగయుగాలలో ఆమెకు వేర్వేరు నామాలు; కలియుగంలో ఆమె ‘ఉజ్జయిని’ అని కూడా ప్రసిద్ధి.

Verse 93

विपन्नो यत्र वै जंतुः प्राप्यापि शवतां स्फुटम् । न पूतिगंधमाप्नो ति समुच्छ्रयति न क्वचित्

ఆ స్థలంలో జీవి మరణించి స్పష్టంగా శవమైనా దుర్గంధం రాదు; ఎక్కడా కుళ్లి ఉబ్బిపోదు.

Verse 94

यमदूता न यस्यां हि प्रविशंति कदाचन । परःकोटीनि लिंगानि तस्यां संति पदेपदे

ఆ నగరంలో యమదూతలు ఎప్పుడూ ప్రవేశించరు; అక్కడ అడుగడుగునా అసంఖ్యాత—కోటికోట్లకు మించిన—లింగాలు విరాజిల్లుతాయి.

Verse 95

हाटकेशो महाकालस्तारके शस्तथैव च । एकलिंगं त्रिधा भूत्वा त्रिलोकीं व्याप्य संस्थितम्

హాటకేశుడు, మహాకాలుడు, అలాగే తారకేశుడు—ఒకే లింగం త్రివిధమై త్రిలోకమంతా వ్యాపించి ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.

Verse 96

ज्योतिः सिद्धवटे ज्योतिस्ते पश्यंतीह ये द्विजाः । अथवाश्रीमहाकालद्रष्टारः पुण्यराशयः

సిద్ధవటంలో దివ్య జ్యోతి ఉంది; ఇక్కడ ఆ జ్యోతిని దర్శించే ద్విజులు—అథవా శ్రీమహాకాల దర్శనం పొందినవారు—పుణ్యరాశులవుతారు.

Verse 97

महाकालस्य तल्लिंगं यैर्दृष्टं कष्टिभिः क्वचित । न स्पृष्टास्ते महापापैर्न दृष्टास्ते यमोद्भटैः

ఎవరైతే ఏదో సమయంలో మహా కష్టంతో మహాకాలుని ఆ లింగాన్ని దర్శించారో, వారు మహాపాపాలకు తాకబడరు; యముని భయంకర దూతలు వారిని చూడరు.

Verse 98

महाकालपताकाग्रैः स्पृष्टपृष्ठास्तुरंगमाः । अरुणस्य कशाघातं क्षणं विश्रमयंति खे

మహాకాలుని పతాకాల అగ్రాలు తాకిన వెన్నెముకలున్న గుర్రాలు, అరుణుని కొరడా దెబ్బల నుండి క్షణకాలం ఆకాశంలో విశ్రాంతి పొందుతాయి.

Verse 99

महाकालमहाकालमहाकालेतिसंततम् । स्मरतःस्मरतो नित्यं स्मरकर्तृस्मरांतकौ

ఎవడు నిరంతరం “మహాకాల, మహాకాల, మహాకాల” అని జపిస్తూ, నిత్యం మళ్లీ మళ్లీ ఆయనను స్మరిస్తాడో, అతడు కాముని కర్తను మరియు కాముని అంతకుడిని—ఇద్దరినీ స్మరిస్తాడు.

Verse 100

एवमाराध्य भूतेशं महाकालं ततो द्विजः । जगाम नगरीं कांतीं कांतां त्रिभुवनादपि

ఇలా భూతేశుడైన మహాకాలుని ఆరాధించి ఆ ద్విజుడు త్రిభువన సౌందర్యాన్నికూడా మించిపోయే కాంతిమయమైన, మనోహర నగరికి వెళ్లెను।

Verse 110

युगेयुगे द्वारवत्या रत्नानि परितो मुषन् । अब्धीरत्नाकरोद्यापि लोकेषु परिगीयते

యుగయుగాలుగా ద్వారవతీ చుట్టూ ఉన్న రత్నాలను దోచుతూ, అతడు నేటికీ లోకాలలో ‘రత్నాకర సముద్రుడు’ అని కీర్తింపబడుచున్నాడు।

Verse 120

चिंतार्णवे निमग्नोभूत्त्यक्ताशो जीविते धने । सांयात्रिक इवागाधे भिन्नपोतो महार्णवे

అతడు చింతాసముద్రంలో మునిగిపోయెను; జీవితం, ధనం రెండింటిపైనా ఆశ విడిచెను—అగాధ మహాసముద్రంలో పడవ పగిలిన వ్యాపారి-యాత్రికునివలె।

Verse 130

एवं चिंतयतस्तस्य पीडासीदतिदारुणा । कोटि वृश्चिकदष्टस्य यावस्था तामवाप सः

ఇలా ఆలోచించుచుండగా అతనిని అత్యంత భయంకరమైన బాధ ఆవరించెను; కోటి కోటి తేళ్ల కాటుకు గురైనవాడి స్థితిని అతడు పొందెను।

Verse 135

तद्विमानमथारुह्य पीतवासाश्चतुर्भुजः । अलंचक्रे नभोवर्त्म स द्विजो दिव्यभूषणः

అనంతరం ఆ ద్విజుడు ఆ విమానమును అధిరోహించెను; పీతాంబరధారి, చతుర్భుజుడు, దివ్యాభరణాలతో విభూషితుడై ఆకాశమార్గమున ప్రయాణమారంభించెను।