Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तर्तुं संहृतिवारिधिं त्रिजगतां नौर्नाम यस्य प्रभोर्येनेदं सकलं विभाति सततं जातं स्थितं संसृतम् । यश्चैतन्यघनप्रमाण विधुरो वेदांतवेद्यो विभुस्तं वन्दे सहजप्रकाशममलं श्रीरामचन्द्रं परम् । दाराः पुत्रा धनं वा परिजनसहितो बंधुवर्गः प्रियो वा माता भ्राता पिता वा श्वशुरकुलजना भृत्यऐश्वर्य्यवित्ते । विद्या रूपं विमलभवनं यौवनं यौवतं वा सर्वे व्यर्थं मरणसमये धर्म एकः सहायः । नैमिषे निमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः । सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्रसममासत

శ్రీ గణేశాయ నమః। నేను పరమమైన, నిర్మలమైన, స్వయంప్రకాశమైన శ్రీరామచంద్రుని వందించుచున్నాను—త్రిలోకమును సంహారసముద్రము దాటించు నౌకయైన ప్రభువు; ఆయన ప్రభుత్వశక్తిచేత ఈ సమస్త జగత్తు జనన-స్థితి-సంసారప్రవాహములలో నిత్యము ప్రకాశించుచున్నది; వేదాంతవేద్యుడు, సర్వవ్యాపి, చైతన్యఘనుడు, ప్రమాణాతీతుడు। భార్యలు, కుమారులు, ధనం, బంధువులు-పరిజనులు, ప్రియమిత్రులు, తల్లి, సోదరుడు, తండ్రి, శ్వశురకులజనులు, సేవకులు, ఐశ్వర్యం, సంపద; విద్య, రూపం, నిర్మల గృహం, యౌవనం, భోగాలు—మరణకాలమున అన్నీ వ్యర్థం; ధర్మమే ఏకైక సహాయకుడు। నైమిషమనే నిమిషక్షేత్రములో శౌనకాది ఋషులు లోకహితార్థమును, స్వర్గప్రాప్తికై సహస్ర సంవత్సరములు సత్రయాగమును ఆచరించిరి।

Verse 2

एकदा सूतमायांतं दृष्ट्वा तं शौनकादयः । परं हर्षं समाविष्टाः पपुर्नेत्रैः सुचेतसा । चित्राः श्रोतुं कथास्तत्र परिवव्रुस्तपस्विनः

ఒకసారి సూతుడు వచ్చుచున్నాడని చూచి శౌనకాది ఋషులు పరమ హర్షముతో నిండిరి. సుస్థిరచిత్తముతో వారు నేత్రములచే అతనిని త్రాగినట్లుగా చూచిరి; విచిత్ర కథలు వినుటకు ఆసక్తితో ఆ తపస్వులు అక్కడ అతని చుట్టూ చేరిరి।

Verse 3

अथ तेषूपविष्टेषु तपस्विषु महात्मसु । निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाल्लोमहर्षणिः

ఆ మహాత్మ తపస్వులు ఆసనములపై కూర్చున్న తరువాత, లోమహర్షణి వినయముతో తనకు సూచించిన ఆసనమును స్వీకరించి కూర్చుండెను।

Verse 4

सुखासीनं च तं दृष्ट्वा विघ्नांतमुपलक्ष्य च । अथापृच्छंस्त ऋषयः काश्चित्प्रास्ताविकीः कथाः

ఆయన సుఖాసీనుడై ఉండటాన్ని, విఘ్నాలు శమించిపోయినదాన్ని గమనించి, ఋషులు ఉపదేశారంభార్థం కొన్ని ప్రస్తావన ప్రశ్నలు అడిగారు।

Verse 5

पुराणमखिलं तात पुरा तेऽधीतवान्पिता । कच्चित्त्वयापि तत्सर्वमधीतं लोमहर्षणे

ప్రియ తాతా! పూర్వం నీ తండ్రి సమస్త పురాణాన్ని అధ్యయనం చేశాడు. ఓ లోమహర్షణా! నీవు కూడా అది అంతా పూర్తిగా అధ్యయనం చేశావా?

Verse 6

कथयस्व कथां सूत पुण्यां पापनिषूदिनीम् । श्रुत्वा यां याति विलयं पापं जन्मशतोद्भवम्

ఓ సూతా! పుణ్యప్రదమైన, పాపనాశినైన ఈ పవిత్ర కథను చెప్పుము; దీనిని వినగానే వంద జన్మల పాపమూ లయమవుతుంది।

Verse 7

सूत उवाच । श्रीभारत्यंघ्रियुगलं गणनाथपदद्वयम् । सर्वेषां चैव देवानां नमस्कृत्य वदाम्यहम्

సూతుడు పలికెను—శ్రీభారతి (సరస్వతి) పాదయుగళానికి, గణనాథుడు (గణేశుడు) పాదద్వయానికి, సమస్త దేవతలకు నమస్కరించి నేను ఇప్పుడు చెప్పుచున్నాను।

Verse 8

शक्तींश्चैव वसूंश्चैव ग्रहान्यज्ञादिदेवताः । नमस्कृत्य शुभान्विप्रान्कविमुख्यांश्च सर्वशः

శక్తులను, వసువులను, గ్రహాలను, యజ్ఞాది కర్మల అధిష్ఠాత్ర దేవతలను నమస్కరించి, అలాగే శుభప్రదమైన బ్రాహ్మణులను, కవిముఖ్యులను సర్వవిధాలా వందించి (నేను కొనసాగిస్తాను)।

Verse 9

अभीष्टदेवताश्चैव प्रणम्य गुरुसत्तमम् । नमस्कृत्य शुभान्देवान्रामादींश्च विशेषतः

ఇష్టదేవతలకు ప్రణామం చేసి, గురుసత్తమునకు దండవత్ చేసి, శుభదేవతలకు నమస్కరించాడు—ప్రత్యేకంగా శ్రీరామాదులకు।

Verse 10

यान्स्मृत्वा विविधैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । तेषां प्रसादाद्वक्ष्येऽहं तीर्थानां फलमुत्तमम् । सर्वेषां च नियंतारं धर्मात्मानं प्रणम्य च

ఎవరిని స్మరించితే అనేక విధాల పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుందో—ఇందులో సందేహం లేదు. వారి ప్రసాదంతో నేను తీర్థాల ఉత్తమ ఫలాన్ని చెప్పుదును; మరియు సమస్త నియంత అయిన ధర్మాత్మ ప్రభువుకు ప్రణామం చేసి।

Verse 11

धर्म्मारण्यपतिस्त्रिविष्टपपतिर्नित्यं भवानीपतिः पापाद्वः स्थिरभोगयोगसुलभो देवः स धर्मेश्वरः । सर्वेषां हृदयानि जीवकलया व्याप्य स्थितः सर्वदा ध्यात्वा यं न पुनर्विशंति मनुजाः संसारकारागृहम्

ఆయన ధర్మారణ్యాధిపతి, త్రివిష్టప (స్వర్గ)ాధిపతి, నిత్య భవానీపతి, పాపహరుడైన ధర్మేశ్వర దేవుడు; స్థిర భోగమూ యోగమూ ద్వారా మీకు సులభసాధ్యుడు. జీవకళ ద్వారా సమస్తుల హృదయాలలో సదా వ్యాపించి నిలిచియున్నాడు; ఆయనను ధ్యానించిన మనుష్యులు మళ్లీ సంసార కారాగృహంలో ప్రవేశించరు।

Verse 12

सूत उवाच । एकदा तु स धर्म्मो वै जगाम ब्रह्मसंसदि । तां सभां स समालोक्य ज्ञाननिष्ठोऽभवत्तदा

సూతుడు పలికెను—ఒకసారి ధర్ముడు బ్రహ్మసభకు వెళ్లెను. ఆ సభను దర్శించి అతడు అప్పుడు జ్ఞాననిష్ఠుడయ్యెను।

Verse 13

देवैर्मुनिवरैः क्रांतां सभामालोक्य विस्मितः । देवैर्यक्षैस्तथा नागैः पन्नगैश्च तथाऽसुरैः

దేవులు, మునివరులు నిండిన ఆ సభను చూసి అతడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు; అక్కడ దేవులు, యక్షులు, నాగులు, ఇతర పన్నగులు మరియు అసురులూ ఉన్నారు।

Verse 14

ऋषिभिः सिद्धगंधर्वैः समाक्रांतोचितासना । ससुखा सा सभा ब्रह्मन्न शीता न च घर्म्मदा

ఋషులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు యథోచిత ఆసనాలలో నిండుగా కూర్చున్న ఆ సభ, ఓ బ్రహ్మన్, పరమ సుఖమయంగా ఉండెను; అక్కడ శీతోష్ణ బాధ ఏదీ లేదు।

Verse 15

ततः पुण्यां कथां दिव्यां श्रावयामास धर्मवित् । कथांते मुनिशार्दूलं वचनं चेदमब्रवीत्

అనంతరం ధర్మవేత్త పుణ్యమైన దివ్యకథను వినిపించెను. కథాంతంలో ఆయన మునిశార్దూలుని ఉద్దేశించి ఈ వచనములు పలికెను।

Verse 16

स्तंभैश्च विधृता सा तु शाश्वती न च सक्षया । दिव्यैर्नानाविधैर्भावैर्भासद्भिरमितप्रभा

స్తంభములచే ఆధారపడిన ఆ సభ శాశ్వతమైనది, క్షయమునకు లోబడనిది. నానావిధ దివ్య వైభవములతో ప్రకాశించి అపార ప్రభను కలిగియుండెను।

Verse 17

अति चन्द्रं च सूर्य्यं च शिखिनं च स्वयंप्रभा । दीप्यते नाकपृष्ठस्था भर्त्सयंतीव भास्करम्

ఆ సభ స్వయంప్రకాశమై చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్నిని కూడా మించిపోయెను. నాకపృష్ఠమందు నిలిచి అతి దీప్తితో వెలుగుతూ, సూర్యునికే గద్దింపునట్లు కనిపించెను।

Verse 18

तस्यां स भगवाञ्छास्ति विविधान्देवमानुषान् । स्वयमेकोऽनिशं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः

అక్కడ సర్వలోకపితామహుడైన భగవాన్ బ్రహ్మా—తానే ఒంటరిగా, నిరంతరం—వివిధ దేవమానవులను పాలించి ఉపదేశించుచుండెను।

Verse 19

न क्षुधं न पिपासां च न ग्लानिं प्राप्नुवन्त्युत । नानारूपैरिव कृता मणिभिः सा सभा वरैः

అక్కడ వారికి ఆకలి లేదు, దాహం లేదు, అలసట కూడా కలగలేదు. ఆ శ్రేష్ఠమైన సభ అనేక రూపాలైన దివ్య మణులతో నిర్మితమైనట్టుగా ప్రకాశించింది.

Verse 20

भृगुरत्रिर्वसिष्ठश्च गौतमोऽथ तथांगिराः । पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव प्रह्लादः कर्द्दमस्तथा

అక్కడ భృగు, అత్రి, వసిష్ఠులు ఉన్నారు; గౌతముడు మరియు అంగిరసులు కూడా ఉన్నారు. పులస్త్యుడు, క్రతువు, అలాగే ప్రహ్లాదుడు, కర్దముడూ అక్కడే ఉన్నారు.

Verse 21

अथर्वांगिरसश्चैव वालखिल्या मरीचिपाः । मनोंऽतरिक्षं विद्याश्व वायुस्तेजो जलं मही

అక్కడ అథర్వుడు, అంగిరసగణులు, అలాగే వాలఖిల్యులు, మరీచిపులూ ఉన్నారు. మనస్సు, అంతరిక్షం, విద్య, అశ్వం, వాయువు, తేజస్సు, జలం, భూమి—ఇవీ వ్యక్తరూప శక్తులుగా అక్కడే ఉన్నాయి.

Verse 22

शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसो गंधस्तथैव च । प्रकृतिश्च विकारश्च सदसत्कारणं तथा

శబ్దం, స్పర్శ, అలాగే రూపం, రసం, గంధం; ప్రకృతి, వికారం, మరియు సత్-అసత్‌కు సంబంధించిన కారణతత్త్వాలు—ఇవన్నీ కూడా అక్కడ ఉన్నవి.

Verse 23

अगस्त्यश्च महातेजा मार्कंडेयश्च वीर्यवान् । जमदग्निर्भरद्वाजः संवर्तश्च्यवनस्तथा

మహాతేజస్సుగల అగస్త్యుడు, వీర్యవంతుడైన మార్కండేయుడూ అక్కడ ఉన్నారు; జమదగ్ని, భరద్వాజ, సంవర్త, చ్యవనులు కూడా సన్నిహితులయ్యారు.

Verse 24

दुर्वासाश्च महाभाग ऋष्यश्रृंगश्च धार्मिकः । सनत्कुमारो भगवान्योगाचार्य्यो महातपाः

అక్కడ మహాభాగుడు దుర్వాసుడు, ధార్మికుడు ఋష్యశృంగుడు, అలాగే భగవాన్ సనత్కుమారుడు—మహాతపస్వి, యోగాచార్యుడు—ఉపస్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 26

चंद्रमाः सह् नक्षत्रैरादित्यश्च गभस्तिमान् । वायवस्तंतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च

అక్కడ నక్షత్రాలతో కూడిన చంద్రుడు, కాంతిమంతుడైన ఆదిత్యుడు; వాయువులు, (సృష్టి-క్రమపు) తంతువులు, సంకల్పం మరియు ప్రాణమూ ఉన్నారు।

Verse 27

मूर्तिमंतो महात्मानो महाव्रतपरायणाः । एते चान्ये च बहवो ब्रह्माणं समुपासिरे

మూర్తిమంతులైన మహాత్ములు, మహావ్రతాలలో నిమగ్నులైన వారు—ఇవీ మరియు మరెందరో—భక్తితో బ్రహ్మదేవుని ఉపాసించారు।

Verse 28

अर्थो धर्मश्च कामश्च हर्षो द्वेषस्तमो दमः । आयांति तस्यां सहिता गंधर्वाप्सरसां गणाः

అర్థం, ధర్మం, కామం; హర్షం, ద్వేషం, తమస్సు, దమం—ఇవీ అక్కడ ఉన్నాయి. అలాగే గంధర్వ-అప్సరసల గణాలు సమేతంగా అక్కడికి వచ్చాయి.

Verse 29

असितो देवलश्चैव जैगीषव्यश्च तत्त्ववित् । आयुर्वेदस्तथाष्टांगो गान्धर्वश्चैव तत्र हि

అక్కడ అసితుడు, దేవలుడు, అలాగే తత్త్వవేత్త జైగీషవ్యుడు ఉన్నారు. అక్కడే అష్టాంగ ఆయుర్వేదం మరియు గాంధర్వవిద్య (సంగీతశాస్త్రం) కూడా ఉంది.

Verse 30

महितो विश्वकर्मा च वसवश्चैव सर्वशः । तथा पितृगणाः सर्वे सर्वाणि च हवींष्यथ

ఆ పవిత్ర ధామంలో విశ్వకర్మ మహిమతో పూజింపబడుతాడు; వసువులు కూడా సమస్త విధాలుగా సత్కరింపబడుతారు. అలాగే సమస్త పితృగణులు ఆరాధింపబడుతారు; అన్ని హవ్య-హవిష్య ఆహుతులూ అక్కడే సముపస్థితమై ఉంటాయి.

Verse 31

ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदस्तथैव च । अथर्ववेदश्च तथा सर्वशास्त्राणि चैव ह

అక్కడ ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం ఉన్నాయి; అలాగే అథర్వవేదమూ ఉంది. నిజంగా సమస్త శాస్త్రాలూ అక్కడే సముపస్థితమై ఉంటాయి.

Verse 32

इतिहासोपवेदाश्च वेदांगानि च सर्वशः । मेधा धृतिः स्मृतिश्चैव प्रज्ञा बुद्धिर्यशः समाः

అక్కడ ఇతిహాసాలు, ఉపవేదాలు ఉన్నాయి; అలాగే సమస్త వేదాంగాలు అన్ని విధాలుగా ఉన్నాయి. అక్కడే మేధ, ధృతి, స్మృతి, ప్రజ్ఞ, బుద్ధి మరియు సమభావయుతమైన యశస్సు నివసిస్తాయి.

Verse 33

कालचक्रं च तद्दिव्यं नित्यमक्षयमव्ययम् । यावन्त्यो देवपत्न्यश्च सर्वा एव मनोजवाः

అక్కడ దివ్యమైన కాలచక్రం ఉంది—నిత్యం, అక్షయం, అవ్యయం. అలాగే దేవపత్నులందరూ మనోవేగంతో సంచరించువారై అక్కడే ఉంటారు.

Verse 36

पुरंदरश्च देवेंद्रो वरुणो धनदस्तथा । महादेवः सहोमोऽत्र सदा गच्छति सर्वदः

ఇక్కడ పురందరుడైన దేవేంద్రుడు, వరుణుడు, ధనదుడు (కుబేరుడు) నిరంతరం వచ్చుచుంటారు. అలాగే సోమునితో కూడిన మహాదేవుడు కూడా సదా ఇక్కడ సంచరిస్తూ సమస్త వరాలను ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 37

गच्छंति सर्वदा देवा नारायणस्तथर्षयः । ऋषयो वालखिल्याश्च योनिजायोनिजास्तथा

అక్కడ దేవతలు నిత్యం వచ్చుచుంటారు; నారాయణుడును, ఋషులును వచ్చుదురు. వాలఖిల్య ఋషులు, యోనిజులు మరియు అయోనిజులు కూడ అక్కడికి చేరుదురు।

Verse 38

यत्किंचित्रिषु लोकेषु दृश्यते स्थाणु जंगमम् । तस्यां सहोपविष्टायां तत्र ज्ञात्वा स धर्मवित्

మూడు లోకాలలో స్థావరమై గానీ జంగమమై గానీ కనిపించునది ఏదైనా, అది అంతా అక్కడే సమవేతమై యున్నది. ఆ పవిత్రస్థానంలో సహాసీనుడై దానిని తెలిసికొనినవాడు ధర్మవిత్తు అవుతాడు।

Verse 39

नागाः सुपर्णाः पशवः पितामहमुपासते । स्थावरा जंगमाश्चापि महाभूतास्तथा परे

నాగులు, సుపర్ణులు, పశువులు పితామహుడైన బ్రహ్మను ఉపాసించుదురు. స్థావర-జంగమ సమస్త జీవులు, మహాభూతములు మరియు ఇతర భూతగణములు కూడ ఆయననే ఆరాధించుదురు।

Verse 40

तत्र धर्मो महातेजाः कथां पापप्रणाशिनीम् । वाच्यमानां तु शुश्राव व्यासेनामिततेजसा

అక్కడ మహాతేజస్సుగల ధర్ముడు, పాపనాశినియైన ఆ పవిత్రకథను, అమితతేజస్సుగల వ్యాసుడు పలుకుచుండగా శ్రవణము చేసెను।

Verse 41

धर्मारण्यकथां दिव्यां तथैव सुमनोहराम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदात्रीं तथैव च

ధర్మారణ్యమునకు సంబంధించిన ఆ దివ్యకథ అత్యంత మనోహరమైనది; మరియు అది ధర్మ-అర్థ-కామ-మోక్షముల ఫలములను ప్రసాదించునదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 42

पुत्रपौत्रप्रपौत्रादि फलदात्रीं तथैव च । धारणाच्छ्रवणाच्चापि पठनाच्चावलोकनात्

ఇది పుత్ర, పౌత్ర, ప్రపౌత్రాది ఫలములను ప్రసాదించేది; అలాగే కేవలం ధారణ, శ్రవణ, పఠనము లేదా దర్శనమాత్రముచేతనూ పుణ్యం కలుగుతుంది.

Verse 43

तां निशम्य सुविस्तीर्णां कथां ब्रह्मांडसंभवाम् प्र । मोदोत्फुल्लनयनो ब्रह्माणमनुमत्य च

బ్రహ్మాండ రహస్యమునుండి జనించిన ఆ విస్తారమైన కథను విని, ఆనందంతో వికసించిన నేత్రాలుగల ధర్ముడు బ్రహ్ముని అనుమతిని కోరెను.

Verse 44

कृतकार्योपि धर्मात्मा गंतुकामस्तदाभवत् । नमस्कृत्य तदा धर्मो ब्रह्माणं स पितामहम्

కార్యము సిద్ధమైనప్పటికీ ధర్మాత్ముడైన ధర్ముడు అప్పుడే ప్రయాణించదలచెను; ఆ సమయంలో పితామహుడైన బ్రహ్మునకు నమస్కరించెను.

Verse 45

अनुज्ञातस्तदा तेन गतोऽसौ यमशासनम् । पितामहप्रसादाच्च श्रुत्वा पुण्यप्रदायिनीम्

ఆయన అనుమతి పొందిన తరువాత అతడు యమశాసనస్థానమునకు వెళ్లెను; పితామహుని ప్రసాదముచేత పుణ్యప్రదాయినీ కథను విని ముందుకు సాగెను.

Verse 46

धर्मारण्यकथां दिव्यां पवित्रां पापनाशिनीम् । स गतोऽनुचरैः सार्द्धं ततः संयमिनीं प्रति

దివ్యమైన, పవిత్రమైన, పాపనాశినీ ధర్మారణ్యకథను పొందిన అతడు, అనుచరులతో కలిసి అక్కడి నుండి సంయమినీ వైపు వెళ్లెను.

Verse 47

अमात्यानुचरैः सार्धं प्रविष्टः स्वपुरं यमः । तत्रांतरे महातेजा नारदो मुनिपुंगवः

యముడు తన అమాత్యులు, పరిచారకులతో కలిసి తన స్వనగరంలో ప్రవేశించాడు. అంతలో మహాతేజస్సుగల మునిపుంగవుడు నారదుడు అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 48

दुर्निरीक्ष्यः कृपायुक्तः समदर्शी तपोनिधिः । तपसा दग्धदेहोपि विष्णुभक्तिपरायणः

అతడు తేజస్సుతో చూడలేనంత ప్రకాశవంతుడు, అయినా కరుణతో నిండినవాడు; సమదర్శి, తపోనిధి. తపస్సుతో దేహం దగ్ధమైనా విష్ణుభక్తిలో సంపూర్ణ పరాయణుడై ఉన్నాడు.

Verse 49

सर्वगः सर्वविच्चैव नारदः सर्वदा शुचिः । वेदाध्ययनशीलश्च त्वागत स्तत्र संसदि

సర్వత్ర సంచరించే, సర్వజ్ఞుడు, నిత్యశుద్ధుడు, వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నుడైన నారదుడు ఆ సభకు వచ్చాడు.

Verse 50

तं दृष्ट्वा सहसा धर्मो भार्यया सेवकैः सह । संमुखो हर्षसंयुक्तो गच्छन्नेव स सत्वरः

అతనిని చూచి ధర్ముడు భార్యా సేవకులతో కలిసి వెంటనే ఎదురుగా వెళ్లాడు; హర్షంతో నిండినవాడై నడుస్తూనే త్వరగా ముందుకు సాగాడు.

Verse 51

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं कुलम् । अद्य मे सफलो धर्मस्त्वय्यायाते तपोधने

ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది, ఈ రోజు నా కులం సఫలమైంది; ఓ తపోధన, నీవు వచ్చినందువల్ల ఈ రోజు నా ధర్మమూ సఫలమైంది.

Verse 52

अर्घ्यपाद्यादिविधिना पूजां कृत्वा विधानतः । दंडवत्तं प्रणम्याथ विधिना चोपवेशितः

అర్ఘ్యము, పాద్యము మొదలైన సేవలను విధివిధానంగా సమర్పించి నియమప్రకారం పూజ చేసి, దండవత్ ప్రణామం చేసి, అనంతరం విధిగా గౌరవంతో ఆసనముపై కూర్చుండబెట్టబడెను।

Verse 53

आसने स्वे महादिव्ये रत्नकांचनभूषिते । चित्रार्पिता सभा सर्वा दीपा निर्वातगा इव

రత్నకాంచనాలతో అలంకరించబడిన తన మహాదివ్య ఆసనముపై ఆయన ఆసీనుడగగా, సమస్త సభ చిత్రంలా ప్రకాశించి నిశ్చలంగా కనిపించింది—గాలిలేని చోట నిలిచిన దీపాలవలె.

Verse 54

विधाय कुशलप्रश्नं स्वागतेनाभिनंद्य तम् । प्रहर्षमतुलं लेभे धर्मारण्यकथां स्मरन्

అతని క్షేమాన్ని విచారించి స్వాగతవచనాలతో అభినందించి, ధర్మారణ్యపు పవిత్ర కథను స్మరిస్తూ ఆయన అపార ఆనందాన్ని పొందెను.

Verse 55

नारदं पूजयित्वा तु प्रहृष्टेनांतरात्मना । हर्षितं तु यमं दृष्ट्वा नारदो विस्मिताननः

అంతరాత్మతో పరమానందంతో యముడు నారదుని పూజించెను; యముడు హర్షితుడై ఉన్నదాన్ని చూసి నారదుని ముఖం ఆశ్చర్యంతో నిండెను.

Verse 56

चिंतयामास मनसा किमिदं हर्षितो हरिः । अतिहर्षं च तं दृष्ट्वा यमराजस्वरूपिणम् । आश्चर्यमनसं चैव नारदः पृष्टवांस्तदा

నారదుడు మనసులో ఆలోచించెను—“హరి ఎందుకు హర్షితుడయ్యాడు?” యమరాజ స్వరూపముతో ఉన్న ఆ వ్యక్తి అత్యధిక ఆనందంతో నిండినదాన్ని చూసి, ఆశ్చర్యభరిత మనస్సుతో నారదుడు అప్పుడే అతనిని ప్రశ్నించెను.

Verse 57

नारद उवाच । किं दृष्टं भवताश्चर्य्यं किं वा लब्धं महत्पदम् । दुष्टस्त्वं दुष्टकर्मा च दुष्टात्मा क्रोधरूपधृक्

నారదుడు పలికెను—మీరు ఏ ఆశ్చర్యాన్ని చూశారు, లేదా ఏ మహత్తర పదవిని పొందారు? మీరు కఠినుడని ప్రసిద్ధి—కఠినకర్మలవాడు, కఠినస్వభావుడు, క్రోధరూపాన్ని ధరించినవాడు.

Verse 58

पापिनां यमनं चैवमेतद्रूपं महत्तरम् । सौम्यरूपं कथं जातमेतन्मे संशयः प्रभो

పాపులను నియంత్రించుటకు మీ ఈ రూపం అత్యంత భయంకరం. అయితే ఈ సౌమ్యరూపం ఎలా ఏర్పడింది? ప్రభో, ఇదే నా సందేహం.

Verse 59

अद्य त्वं हर्षसंयुक्तो दृश्यसे केन हेतुना । कथयस्व महाकाय हर्षस्यैव हि कारणम्

ఈ రోజు మీరు హర్షంతో నిండినవాడిగా కనిపిస్తున్నారు—ఏ కారణంతో? ఓ మహాకాయా, ఈ ఆనందానికి నిజమైన కారణాన్ని చెప్పండి.

Verse 60

धर्मराज उवाच । श्रूयतां ब्रह्मपुत्रैतत्कथयामि न संशयः । पुराहं ब्रह्मसदनं गतवानभिवंदितुम्

ధర్మరాజు పలికెను—ఓ బ్రహ్మపుత్రా, వినుము; నేను సందేహం లేకుండా చెప్పుచున్నాను. పూర్వం నేను బ్రహ్మదేవుని సదనానికి వందనార్థం వెళ్లితిని.

Verse 61

तत्रासीनः सभामध्ये सर्वलोकैकपूजिते नानाकथाः श्रुतास्तत्र धर्म्मवर्गसमन्विताः

అక్కడ అతడు సభామధ్యంలో ఆసీనుడై ఉండెను, సర్వలోకములచే పూజింపబడినవాడు. అక్కడ ధర్మవర్గములతో సమన్వితమైన అనేక కథనములను వినెను.

Verse 62

कथाः पुण्या धर्मयुता रम्या व्यासमुखाच्छ्रुताः । धर्मकामार्थसंयुक्ताः सर्वाघौघविनाशिनीः

ఈ కథలు పుణ్యమయమైనవి, ధర్మసహితమైనవి, రమ్యమైనవి—వ్యాసముఖం నుండి శ్రుతమైనవి. ధర్మ-కామ-అర్థాలతో సంయుక్తమై ఇవి సమస్త పాపప్రవాహాన్ని నశింపజేస్తాయి.

Verse 63

याः श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यंते ब्रह्महत्यया । तारयंति पितृगणाञ्छतमेकोत्तरं मुने

వాటిని శ్రవణం చేయగానే మనిషి సమస్త పాపాల నుండి—బ్రహ్మహత్య పాపం నుండికూడా—విముక్తుడవుతాడు. ఓ మునీ, అతడు నూరొక్క పితృగణాలను తరింపజేస్తాడు.

Verse 64

नारद उवाच । कीदृशी तत्कथा मे तां प्रशंस भवता श्रुताम् । कथां यम महाबाहो श्रोतुकामोस्म्यहं च ताम्

నారదుడు అన్నాడు—మీరు శ్రవణం చేసి ప్రశంసించే ఆ కథ ఏ విధమైనది? ఓ మహాబాహు యమా, నేనూ అదే కథను వినాలని కోరుతున్నాను.

Verse 65

यम उवाच । एकदा ब्रह्मलोकेऽहं नमस्कर्तुं पितामहम् । गतवानस्मि तं देशं कार्याकार्यविचारणे

యముడు అన్నాడు—ఒకసారి నేను బ్రహ్మలోకానికి పితామహుడు బ్రహ్మను నమస్కరించుటకు వెళ్లాను. కార్యం-అకార్యం విచారణార్థం ఆ లోకానికి చేరాను.

Verse 66

मया तत्राद्भुतं दृष्टं श्रुतं च मुनिसत्तम । धर्म्मारण्यकथां दिव्यां कृष्णद्वैपायनेरिताम्

అక్కడ, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నేను అద్భుతాలను చూశాను; అలాగే కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) ప్రకటించిన ధర్మ్మారణ్య దివ్యకథను కూడా శ్రవణం చేశాను.

Verse 67

श्रुत्वा कथां महापुण्यां ब्रह्मन्ब्रह्मांडगां शुभाम् । गुणपूर्णां सत्ययुक्तां तेन हर्षेण हर्षितः

హే బ్రాహ్మణా! బ్రహ్మాండమంతటా వ్యాపించిన ఆ మహాపుణ్య, శుభకథను—గుణసంపన్నమై సత్యయుక్తమై ఉన్నదాన్ని—విని నేను పరమ హర్షంతో హర్షితుడనయ్యాను।

Verse 68

अन्यच्चैव मुनिश्रेष्ठ तवागमनकारणम् । शुभाय च सुखायैव क्षेमाय च जयाय हि

ఇంకా, హే మునిశ్రేష్ఠా! మీ రాకకు కారణమిదే—శుభార్థం కోసం, సుఖార్థం కోసం, క్షేమార్థం కోసం, విజయార్థం కోసం।

Verse 69

आद्यास्मि कृतकृत्योऽहमद्याहं सुकृती मुने । धर्मोनामाद्य जातोऽहं तव पद्युग्मदर्शनात्

ఈ రోజు నేను కృతకృత్యుడను; ఈ రోజు నేను సుకృతివంతుడను, హే మునీ. మీ పాదయుగ్మ దర్శనంతో ఈ రోజు నేను నామమాత్రంగా కాదు, సత్యంగా కూడా ‘ధర్మ’నయ్యాను।

Verse 70

पूज्योऽहं च कृतार्थोहं धन्योहं चाद्य नारद । युष्मत्पादप्रसादाच्च पूज्योऽहं भुवनत्रये

హే నారదా! ఈ రోజు నేను పూజ్యుడను, కృతార్థుడను, ధన్యుడను. మీ పాదప్రసాదంతో నేను త్రిభువనములలో పూజ్యుడనయ్యాను।

Verse 71

सूत उवाच । एवंविधैर्वचोभिश्च तोषितो मुनिसत्तमः । पप्रच्छ परया भक्त्या धर्मारण्यकथां शुभाम्

సూతుడు పలికెను—ఇలాంటి వచనాలతో తృప్తి చెందిన మునిశ్రేష్ఠుడు పరమ భక్తితో ధర్మారణ్యమునకు సంబంధించిన శుభకథను అడిగెను।

Verse 72

नारद उवाच । श्रुता व्यासमुखाद्धर्म्म धर्मारण्यकथा शुभा । तत्सर्वं हि कथय मे विस्तीर्णं च यथातथम्

నారదుడు పలికెను—వ్యాసముని ముఖమునుండి ధర్మారణ్యమునకు సంబంధించిన శుభకథను నేను విన్నాను. అది అంతటిని యథాతథంగా, విస్తారంగా నాకు చెప్పండి.

Verse 73

यम उवाच व्यग्रोऽहं सततं ब्रह्मन्प्राणिनां सुखदुःखिनाम् । तत्तत्कर्मानुसारेण गतिं दातुं सुखेतराम्

యముడు పలికెను—ఓ బ్రాహ్మణా, సుఖదుఃఖాలను అనుభవించే ప్రాణుల విషయమున నేను నిత్యం వ్యగ్రుడను. వారి వారి కర్మానుసారంగా వారికి గతిని ప్రసాదిస్తాను—సుఖమయమో లేక ఇతరమో.

Verse 74

तथापि साधुसंगो हि धर्मायैव प्रजायते । इह लोके परत्रापि क्षेमाय च सुखाय च

అయినప్పటికీ సద్గురుసంగమూ సత్సంగమూ ధర్మార్థమే జన్మిస్తుంది; ఇది ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ క్షేమమునకును సుఖమునకును కారణమగును.

Verse 76

सूत उवाच । यमेन कथितं सर्वं यच्छ्रुतं ब्रह्मसंसदि । आदिमध्यावसानं च सर्वं नैवात्र संशयः

సూతుడు పలికెను—యముడు చెప్పినదంతా, బ్రహ్మసభలో వినబడినదంతా, ఆది-మధ్య-అవసానములతో కూడ ఇక్కడ చెప్పబడుచున్నది; ఇందులో సందేహమే లేదు.

Verse 77

कलिद्वापरयोर्मध्ये धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । गतोऽसौ नारदो मर्त्ये राज्यं धर्मसुतस्य वै

ద్వాపర-కలియుగాల మధ్య సంధికాలమున ఆ నారదుడు మర్త్యలోకమున ధర్మపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుని వద్దకు—ధర్మసుతుని రాజ్యమునకు—వెళ్లెను.

Verse 78

आगतः श्रीहरेरंशो नारदः प्रत्यदृश्यत । ज्वलिताग्निप्रतीकाशो बालार्कसदृशेक्षणः

అక్కడ శ్రీహరి అంసస్వరూపుడైన నారదుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. అతడు జ్వలితాగ్నివలె ప్రకాశించి, అతని నేత్రాలు నవోదిత బాలసూర్యసమానంగా మెరిశాయి.

Verse 79

ब्रह्मणः सन्निधौ यञ्च श्रुतं व्यासमुखेरितम् । तत्सर्वं कथयिष्यामि मानुषाणां हिताय वै

బ్రహ్మ సన్నిధిలో వ్యాసముఖం నుండి ఏది శ్రుతమైందో, ఆ సమస్తాన్ని నేను మానవుల హితార్థంగా తప్పక వివరిస్తాను.

Verse 80

वीणां गृहीत्वा महतीं कक्षासक्तां सखीमिव । कृष्णाजिनोत्तरासंगो हेमयज्ञोपवीतवान्

అతడు మహత్తరమైన వీణను పట్టుకొని, అది కక్షకు సఖిలా వేలాడుతూ ఉండెను. అతడు కృష్ణాజినాన్ని ఉత్తరీయంలా ధరించి, హేమయజ్ఞోపవీతాన్ని వహించాడు.

Verse 81

दण्डी कमंडलुकरः साक्षाद्वह्निरिवापरः । भेत्ता जगति गुह्यानां विग्रहाणां गुहोपमः

దండం, కమండలువును చేతబట్టి అతడు ప్రత్యక్షంగా రెండవ అగ్నివలె ఉన్నాడు. లోకంలో అతడు గూఢరహస్యాలను ఛేదించేవాడు—గుహవలె అంతర్లీన రూపాలు, ఉద్దేశ్యాలను గ్రహించేవాడు.

Verse 82

महर्षिगणसंसिद्धो विद्वान्गांधर्ववेदवित् । वैरकेलिकलो विप्रो ब्राह्मः कलिरिवापरः

అతడు మహర్షిగణములలో సిద్ధుడై, పండితుడై, గాంధర్వవేదవేత్తగా ఉన్నాడు. ఆ బ్రాహ్మణుడు విహారయాత్రలలో క్రీడాశీలుడై, రెండవ కలివలె వేగంగా అప్రతిహతంగా సంచరించెను.

Verse 83

देवगंधर्वलोकानामादिवक्ता सुनिग्रहः । गाता चतुर्णां वेदानामुद्गाता हरिसद्गुणान्

ఆయన దేవగంధర్వలోకాలలో ఆదివక్త—సంయమశీలుడు, సుదమితుడు. నాలుగు వేదాల గాయకుడు, హరి యొక్క సత్యసద్గుణాలను ప్రకటించే ఉద్గాత కూడా ఆయనే.

Verse 84

स नारदोऽथ विप्रर्षिर्ब्रह्मलोकचरोऽव्ययः । आगतोऽथ पुरीं हर्षाद्धर्मराजेन पालिताम्

ఆ నారదుడు—విప్రర్షి, బ్రహ్మలోకంలో సంచరించేవాడు, అవ్యయుడు—అప్పుడు ఆనందంతో ధర్మరాజు పాలించే నగరానికి వచ్చాడు.

Verse 86

लोकाननुचरन्सर्वानागतः स महर्षिराट् । नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा

అన్ని లోకాలను సంచరించి ఆ రాజర్షి మహర్షి అక్కడికి చేరాడు—అత్యంత తేజస్సుగల నారదుడు—అప్పుడు ఇతర ఋషులతో కలిసి.

Verse 87

तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् । सिंहासनात्समुत्थाय प्रययौ सन्मुखस्तदा

వచ్చిన ఋషి నారదుని చూసి, సర్వధర్మవేత్త (ధర్మరాజు) సింహాసనం నుండి లేచి, అప్పుడు స్వాగతార్థం ఎదురుగా ముందుకు వెళ్లాడు.

Verse 88

अभ्यवादयतं प्रीत्या विनयाव नतस्तदा । तदर्हमासनं तस्मै संप्रदाय यथाविधि

ఆయన ప్రేమతో అభివాదం చేసి, వినయంతో వంగి, విధిపూర్వకంగా ఆయనకు తగిన ఆసనాన్ని సమర్పించాడు.

Verse 89

अथ तत्रोपविष्टेषु राजन्येषु महात्मसु । महत्सु चोपविष्टेषु गंधर्वेषु च तत्र वै

అప్పుడు అక్కడ మహాత్ములైన క్షత్రియ రాజన్యులు ఆసీనులై, మహనీయులు మరియు గంధర్వులూ ఆ సభలోనే కూర్చుండగా—

Verse 90

तुतोष च यथावञ्च पूजां प्राप्य च धर्मवित् । कुशली त्वं महाभाग तपसः कुशलं तव

ధర్మవేత్త అయిన ఆయన యథావిధిగా పూజను పొందినందున సంతోషించాడు. (అని పలికెను:) “మహాభాగా, నీవు కుశలమా? నీ తపస్సు సవ్యంగా సాగుతోందా?”

Verse 91

न कश्चिद्बाधते दुष्टो दैत्यो हि स्वर्गभूपतिम् । मुने कल्याणरूपस्त्वं नमस्कृतः सुरासुरैः । सर्व्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मपुत्र कृपानिधे

ఇప్పుడు ఏ దుష్ట దైత్యుడూ స్వర్గాధిపతిని బాధించడు. ఓ మునీ, నీవు కల్యాణస్వరూపుడవు; దేవాసురులందరూ నీకు నమస్కరిస్తారు. నీవు సర్వత్ర సంచరించువాడవు, సర్వజ్ఞుడవు—ఓ బ్రహ్మపుత్రా, కృపానిధీ!

Verse 92

नारद उवाच । सर्वतः कुशलं मेद्य प्रसादाद्ब्रह्मणः सदा । कुशली त्वं महाभाग धर्मपुत्र युधिष्ठिर

నారదుడు పలికెను—“ఈ రోజు నాకు అన్ని చోట్ల కుశలమే; సదా బ్రహ్మదేవుని ప్రసాదంతో. మహాభాగ ధర్మపుత్ర యుధిష్ఠిరా, నీవు కుశలమా?”

Verse 93

भ्रातृभिः सह राजेंद्र धर्मेषु रमते मनः । दारैः पुत्रैश्च भृत्यैश्च कुशलैर्गजवाजिभिः

ఓ రాజేంద్రా, సోదరులతో కలిసి నీ మనస్సు ధర్మంలో రమిస్తున్నదా? భార్యలు, కుమారులు, సేవకులతో పాటు—కుశలమైన ఏనుగులు, గుర్రాలతో కూడ—అన్నీ మంగళమా?

Verse 94

औरसानिव पुत्रांश्च प्रजा धर्मेण धर्मज । पालयसि किमाश्चर्यं त्वया धन्या हि सा प्रजा

హే ధర్మరాజా! నీవు ధర్మముతో ప్రజలను స్వయంపుత్రులవలె పరిరక్షిస్తున్నావు. ఇందులో ఆశ్చర్యమేముంది? నీ పాలనలో ఆ ప్రజలు నిజంగా ధన్యులు.

Verse 96

युधिष्ठिर उवाच । कुशलं मम राष्ट्रं च भवतामंघ्रिस्पर्शनात् । दर्शनेन महाभाग जातोऽहं गतकिल्बिषः

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—మీ పవిత్ర పాదస్పర్శవలన నా రాజ్యం కుశలముగా, శుభముగా ఉంది. ఓ మహాభాగ! మీ దర్శనమాత్రముతో నేను పాపరహితుడనయ్యాను.

Verse 97

धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं सभाग्योऽहं धरातले । अद्याहं सुकृती जातो ह्मपुत्रे गृहागते

నేను ధన్యుడను, కృతకృత్యుడను, ఈ భూమిపై భాగ్యవంతుడను. నేడు నేను నిజంగా పుణ్యవంతుడనయ్యాను; ఎందుకంటే మీరు—నా పూజ్య కుమారులారా—అతిథులుగా నా గృహానికి వచ్చారు.

Verse 98

कुत आगमनं ब्रह्मन्नद्य ते मुनिसत्तम । अनुग्रहार्थं साधूनां किं वा कार्येण केन च

హే బ్రాహ్మణా, హే మునిశ్రేష్ఠా! నేడు మీరు ఎక్కడి నుండి వచ్చారు? సజ్జనులకు అనుగ్రహం చేయుటకా, లేక ఏదైనా ప్రత్యేక కార్యముతో ఇక్కడికి వచ్చారా?

Verse 99

पालनात्पोषणान्नॄणां धर्मो भवति वै ध्रुवम् । तत्तद्धर्मस्य भोक्ता त्वमित्येवं मनुरब्रवीत्

మనువు ఇలా చెప్పెను—మనుష్యుల పాలన, పోషణ వలననే ధర్మము నిశ్చయంగా స్థిరపడుతుంది. అందువల్ల ఆ ధర్మానికి భోక్త (బాధ్యత వహించువాడు) నీవే.

Verse 100

धर्मारण्याश्रितां दिव्यां सर्वसंतापहारिणीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते ब्रह्महत्यया

ధర్మారణ్యాన్ని ఆశ్రయించిన ఈ దివ్యకథ సమస్త సంతాపాలను హరించేది. దీనిని శ్రద్ధతో వినినవాడు అన్ని పాపాల నుండి, బ్రహ్మహత్యా దోషం నుండికూడా, విముక్తుడగును.

Verse 101

हत्यायुतप्रशमनीं तापत्रयविनाशिनीम् । यां वै श्रुत्वातिभक्त्या च कठिनो मृदुतां भजेत्

ఇది అనేక హత్యాదిక హింసాకర్మాలను శమింపజేసేది, త్రితాపాలను నశింపజేసేది. దీనిని అత్యంత భక్తితో వినినచో కఠినహృదయుడైనవాడుకూడా మృదుత్వాన్ని పొందును.

Verse 110

सूत उवाच । एवमुक्त्वा विधेः पुत्रस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्गते स नृपतिः क्रीडते सचिवैः सह

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి విధాతృపుత్రుడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను. అతడు వెళ్లిన తరువాత ఆ రాజు తన మంత్రులతో కలిసి వినోదక్రీడలలో మునిగెను.

Verse 120

रक्षितं पालितं केन कस्मिन्कालेऽथ निर्मितम् । किंकिं त्वत्राभवत्पूर्वं शंशैतत्पृच्छतो मम

ఇది ఎవరి చేత రక్షింపబడి పాలింపబడెను? ఏ కాలమున ఇది స్థాపింపబడెను? ఇక్కడ పూర్వము ఏమేమి జరిగెనో—నేను అడుగుచున్నాను, దయచేసి చెప్పుము.

Verse 121

भूतं भव्यं भविष्यञ्च तस्मिन्स्थाने च यद्भवेत् । तत्सर्वं कथयस्वाद्य तीर्थानां च यथा स्थितिः

ఆ స్థలమున భూతము, వర్తమానము, భవిష్యత్తు—మరియు అక్కడ ఏది ఏది జరుగునో—అది సమస్తము నేడు నాకు చెప్పుము; అలాగే అక్కడి తీర్థముల స్థితిని కూడా యథావిధిగా వివరించుము.