Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 44

Devanagari script

कृतकार्योपि धर्मात्मा गंतुकामस्तदाभवत् । नमस्कृत्य तदा धर्मो ब्रह्माणं स पितामहम्

Transliteration

kṛtakāryopi dharmātmā gaṃtukāmastadābhavat | namaskṛtya tadā dharmo brahmāṇaṃ sa pitāmaham

Translation

కార్యము సిద్ధమైనప్పటికీ ధర్మాత్ముడైన ధర్ముడు అప్పుడే ప్రయాణించదలచెను; ఆ సమయంలో పితామహుడైన బ్రహ్మునకు నమస్కరించెను.

Word by Word

• कृतकार्यः: one whose task is accomplished
• कृतकार्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + कार्य (प्रातिपदिक; √कृ (धातु) + क्त; कार्य)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘कृतं कार्यं यस्य’ इति कर्मधारय/बहुव्रीहिप्रायः; विशेषण (धर्मात्मा)

• अपि: even, though
• अपि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (even/also)

• धर्मात्मा: the righteous one (Dharmarāja)
• धर्मात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘धर्मः आत्मा यस्य’ इति बहुव्रीह्यर्थे तत्पुरुषप्रायः; कर्तृपद

• गन्तुकामः: desirous to go
• गन्तुकामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गन्तु (√गम् (धातु) + तुमुन्) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘गन्तुं कामः’ इति तत्पुरुषः; विशेषण

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Locus/Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• नमस्कृत्य: having bowed/saluted
• नमस्कृत्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नमस् + √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having saluted’

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Locus/Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• धर्मः: Dharma
• धर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• पितामहम्: the grandsire
• पितामहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ब्रह्माणम् इति कर्मपदस्य विशेषण (apposition)

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Brāhma-khaṇḍa framing)

Characters & Entities

• Dharma
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even after success, one should remain humble—honoring divine and ancestral authority through reverent salutation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced here; the verse highlights dharmic conduct within the story.

What ritualistic prescription is mentioned?

Namaskāra (reverential bowing) is modeled as a dharmic practice before departure or transition.