Pārthiva-Śiva-liṅga Saṃkhyā-vidhāna (Enumeration and Procedure of Earthen Liṅga Worship)
21వ అధ్యాయం పార్థివ శివలింగ పూజా సంఖ్యా విధానాన్ని వివరిస్తుంది. వివిధ కోరికల (కామనల) ప్రకారం పూజించాల్సిన లింగాల సంఖ్య గురించి ఋషులు సూతుడిని అడుగుతారు. పార్థివ లింగం లేకుండా చేసే పూజ నిష్ఫలమని సూతుడు చెబుతాడు. విద్య, ధనం, సంతానం, భూమి మరియు స్నేహం వంటి వివిధ లక్ష్యాల కోసం నిర్దిష్ట సంఖ్యలో లింగాలను పూజించడం, అలాగే ఆవాహన, ప్రతిష్ఠ మరియు పూజా విధానాలు ఇందులో వివరించబడ్డాయి.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । सूत सूत महाभाग व्यासशिष्य नमोस्तु ते । सम्यगुक्तं त्वया तात पार्थिवार्चाविधानकम्
ఋషులు అన్నారు— ఓ సూతా, ఓ మహాభాగ సూతా! వ్యాసశిష్యుడా, నీకు నమస్కారం. ప్రియ తాతా, నీవు పార్థివార్చా (మట్టిలింగ పూజ) విధానాన్ని సమ్యకంగా వివరించావు।
Verse 2
कामनाभेदमाश्रित्य संख्यां ब्रूहि विधानतः । शिवपार्थिवलिंगानां कृपया दीनवत्सल
భక్తుల భిన్నమైన కోరికలను దృష్టిలో ఉంచుకొని, దయచేసి విధానానుసారం చెప్పండి— శివుని పార్థివ (మట్టితో చేసిన) లింగాల నిర్దిష్ట సంఖ్య ఎంత? ఓ దీనవత్సల కరుణామయా!
Verse 3
सूत उवाच । शृणुध्वमृषयः सर्वे पार्थिवार्चाविधानकम् । यस्यानुष्ठानमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः
సూతుడు అన్నాడు— ఓ సమస్త ఋషులారా, పార్థివార్చా (మట్టిలింగ పూజ) విధానాన్ని వినండి. దీని అనుష్ఠానం మాత్రమే చేసినా మనిషి కృతకృత్యుడవుతాడు।
Verse 4
अकृत्वा पार्थिवं लिंगं योन्यदेवं प्रपूजयेत् । वृथा भवति सा पूजा दमदानादिकं वृथा
పార్థివ (మట్టితో చేసిన) లింగాన్ని ముందుగా నిర్మించి పూజించకుండా ఇతర దేవతను ఆరాధిస్తే, ఆ పూజ వ్యర్థమవుతుంది; అలాగే దమం, దానం మొదలైన నియమాలూ వ్యర్థమవుతాయి.
Verse 5
संख्या पार्थिवलिंगानां यथाकामं निगद्यते । संख्या सद्यो मुनिश्रेष्ठ निश्चयेन फलप्रदा
పార్థివ (మట్టితో చేసిన) లింగాల సంఖ్యను తన సామర్థ్యము, ఇష్టము ప్రకారం చెప్పబడుతుంది. కాని ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నిర్ణయించిన సంఖ్యను పూర్తిచేయగానే అది నిశ్చయంగా తక్షణ ఫలప్రదమగును।
Verse 6
प्रथमावाहनं तत्र प्रतिष्ठा पूजनं पृथक् । लिंगाकारं समं तत्र सर्वं ज्ञेयं पृथक्पृथक्
అక్కడ ముందుగా ఆవాహనము; తరువాత ప్రతిష్ఠ, పూజనము—ఇవి ప్రతి ఒక్కటి వేర్వేరు కర్మలుగా నిర్వహించవలెను. ఆ పూజలో లింగాకారము సమగ్రంగా సమానమని భావించాలి; అయితే అన్ని అంగక్రియలను విడివిడిగా గ్రహించి తగిన విధంగా చేయవలెను।
Verse 7
विद्यार्थी पुरुषः प्रीत्या सहस्रमितपार्थिवम् । पूजयेच्छिवलिंगं हि निश्चयात्तत्फलप्रदम्
విద్యాభక్తుడైన పురుషుడు హర్షంతో సహస్రపరిమాణమైన పార్థివ శివలింగాన్ని పూజించాలి; అది నిశ్చయంగా ఇష్టఫలప్రదం.
Verse 8
नरः पार्थिवलिंगानां धनार्थी च तदर्द्धकम् । पुत्रार्थी सार्द्धसाहस्रं वस्त्रार्थी शतपंचक्रम्
సమృద్ధి కోరువాడు పార్థివ శివలింగాలను వెయ్యి చేయాలి; ధనార్థి దాని సగం, పుత్రార్థి వెయ్యి ఐదువందలు, వస్త్రార్థి ఐదువందలు చేయాలి.
Verse 9
मोक्षार्थी कोटिगुणितं भूकामश्च सहस्रकम् । दयार्थी च त्रिसाहस्रं तीर्थार्थी द्विसहस्रकम्
మోక్షార్థి కోటిగుణిత పుణ్యాన్ని పొందుతాడు; భోగకామి సహస్రగుణం, దయార్థి త్రిసహస్రం, తీర్థఫలార్థి ద్విసహస్రగుణ ఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 10
सुहृत्कामी त्रिसाहस्रं वश्यार्थी शतमष्टकम् । मारणार्थी सप्तशतं मोहनार्थी शताष्टकम्
స్నేహితుని హితం కోరువాడు మూడు వేల జపములు చేయవలెను; వశీకరణం కోరువాడు నూట ఎనిమిది. మారణార్థం ఏడు వందలు; మోహనార్థం కూడా నూట ఎనిమిది.
Verse 11
उच्चाटनपरश्चैव सहस्रं च यथोक्ततः । स्तंभनार्थी सहस्रं तु द्वेषणार्थी तदर्द्धकम्
ఉచ్చాటనార్థం శాస్త్రోక్తంగా వెయ్యి జపములు చేయవలెను; స్థంభనార్థం కూడా వెయ్యి, ద్వేషణార్థం దాని సగం అని చెప్పబడింది।
Verse 12
निगडान्मुक्तिकामस्तु सहस्रं सर्द्धमुत्तमम् । महाराजभये पंचशतं ज्ञेयं विचक्षणैः
బంధనాల నుండి విముక్తి కోరువాడు ఉత్తమంగా వెయ్యిన్నర సార్లు జపించాలి. అయితే మహారాజ భయం (రాజదండ భయం) ఉన్నప్పుడు వివేకులు ఐదువందల జపమే సరిపోతుందని తెలుసుకోవాలి.
Verse 13
चौरादिसंकटे ज्ञेयं पार्थिवानां शतद्वयम् । डाकिन्यादिभये पंचशतमुक्तं जपार्थिवम्
దొంగలు మొదలైన ప్రమాదకాలంలో పార్థివ (మట్టి) లింగాల సంఖ్య రెండువందలు అని తెలుసుకోవాలి. డాకినీ మొదలైన భయాల్లో ఐదువందల పార్థివ-లింగ జపం చేయాలని ఉపదేశించబడింది.
Verse 14
दारिद्र ये पंचसाहस्रमयुतं सर्वकामदम् । अथ नित्यविधिं वक्ष्ये शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
దారిద్ర్యంలో యాభై వేల (జప/అర్పణ) విధానం సమస్త కోరికలను ప్రసాదిస్తుంది. ఇక నేను నిత్యవిధిని చెప్పుచున్నాను; ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, వినండి.
Verse 15
एकं पापहरं प्रोक्तं द्विलिंगं चार्थसिद्धिदम् । त्रिलिंगं सर्वकामानां कारणं परमीरितम्
ఒక లింగం పాపహరమని చెప్పబడింది; రెండు లింగాలు అర్థసిద్ధిని ప్రసాదించును; మూడు లింగాలు సర్వకామసిద్ధికి పరమ కారణమని కీర్తించబడినవి.
Verse 16
उत्तरोत्तरमेवं स्यात्पूर्वोक्तगणनाविधि । मतांतरमथो वक्ष्ये संख्यायां मुनिभेदतः
ఇలా తరువాత తరువాత కూడా పూర్వోక్త గణనావిధియే ఉండాలి. సంఖ్య విషయంలో మునుల భేదమున్నందున ఇప్పుడు మరో మతాన్ని నేను వివరిస్తాను.
Verse 17
लिंगानामयुतं कृत्वा पार्थिवानां सुबुद्धिमान् । निर्भयो हि भवेन्नूनं महाराजभयं हरेत्
సుబుద్ధిమంతుడైన భక్తుడు మట్టితో చేసిన పార్థివ శివలింగాలను పదివేలు తయారు చేస్తే, అతడు నిశ్చయంగా నిర్భయుడవుతాడు; మహారాజుని భయమూ తొలగిపోతుంది.
Verse 18
कारागृहादिमुक्त्यर्थमयुतं कारयेद्बुधः । डाकिन्यादिभये सप्तसहस्रं कारयेत्तथा
కారాగృహం మొదలైన బంధనాల నుండి విముక్తి కోసం బుద్ధిమంతుడు పదివేల జపం చేయించాలి. అలాగే డాకినీ మొదలైన భయాలు కలిగినప్పుడు ఏడు వేల జపం చేయించాలి.
Verse 19
सहस्राणि पंचपंचाशदपुत्रः प्रकारयेत् । लिंगानामयुतेनैव कन्यकासंततिं लभेत्
పుత్రుడు లేని వాడు యథావిధిగా యాభై ఐదు వేల (శివ)లింగాలను తయారు చేయించాలి. అలాగే కేవలం పదివేల లింగాల (ఆరాధన) ద్వారానే కన్యాసంతతి లభిస్తుంది.
Verse 20
लिंगानामयुतेनैव विष्ण्वादैश्वर्यमाप्नुयात् । लिंगानां प्रयुतेनैव ह्यतुलां श्रियमाप्नुयात्
కేవలం పది వేల శివలింగాల స్థాపన/పూజతో విష్ణువాది దేవతల సమానమైన ఐశ్వర్యం లభిస్తుంది; కేవలం లక్ష లింగాల స్థాపన/పూజతో అతుల్యమైన శ్రీ-సంపద పొందుతాడు।
Verse 21
इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखण्डे पार्थिवपूजनवर्णनं नामैकविंशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ప్రథమ విద్యేశ్వరసంహితలోని సాధ్యసాధనఖండంలో ‘పార్థివపూజన వర్ణనం’ అను ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 22
अर्चा पार्थिवलिंगानां कोटियज्ञफलप्रदा । भुक्तिदा मुक्तिदा नित्यं ततः कामर्थिनां नृणाम्
పార్థివ లింగాల అర్చన కోటి యజ్ఞఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది। అది నిత్యం భోగమును, మోక్షమును కూడా ఇస్తుంది; అందువల్ల కోరుకున్న ఫలములను ఆశించే మనుష్యులకు సదా హితకరం।
Verse 23
विना लिंगार्चनं यस्य कालो गच्छति नित्यशः । महाहानिर्भवेत्तस्य दुर्वृत्तस्य दुरात्मनः
ఎవరి కాలము నిత్యం శివలింగార్చన లేకుండా గడుస్తుందో, ఆ దుర్వృత్త దురాత్మునికి మహా నష్టం కలుగుతుంది।
Verse 24
एकतः सर्वदानानि व्रतानि विविधानि च । तीर्थानि नियमा यज्ञा लिंगार्चा चैकतः स्मृता
ఒక వైపు అన్ని దానాలు, వివిధ వ్రతాలు, తీర్థాలు, నియమాలు, యజ్ఞాలు ఉన్నాయి; మరొక వైపు మాత్రం శివలింగార్చన ఒక్కటే స్మరించబడింది (అది అన్నిటికన్నా శ్రేష్ఠ ఫలదాయకం).
Verse 25
कलौ लिंगार्चनं श्रेष्ठं तथा लोके प्रदृश्यते । तथा नास्तीति शास्त्राणामेष सिद्धान्तनिश्चयः
కలియుగంలో శివలింగార్చనమే శ్రేష్ఠ సాధన—ఇది లోకంలో ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది. దీనికి విరుద్ధం అంగీకారయోగ్యం కాదు; శాస్త్రాల స్థిర సిద్ధాంతనిర్ణయం ఇదే.
Verse 26
भुक्तिमुक्तिप्रदं लिंगं विविधापन्निवारणम् । पूजयित्वा नरो नित्यं शिवसायुज्यमाप्नुयात्
ఈ లింగం భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుంది; అనేక విధాల ఆపదలను నివారిస్తుంది. దీనిని నిత్యం పూజించే నరుడు శివసాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు.
Verse 27
शिवानाममयं लिंगं नित्यं पूज्यं महर्षिभिः । यतश्च सर्वलिंगेषु तस्मात्पूज्यं विधानतः
శివనామమయమైన ఈ లింగం మహర్షులచే నిత్యం పూజింపబడవలసినది. ఇది సమస్త లింగాలలో వ్యాపించి ఉన్నందున, విధి ప్రకారం దీనిని పూజించాలి.
Verse 28
उत्तमं मध्यमं नीचं त्रिविधं लिंगमीरितम् । मानतो मुनिशार्दूलास्तच्छृणुध्वं वदाम्यहम्
మాన-ప్రమాణాల ప్రకారం లింగం ఉత్తమం, మధ్యమం, నీచం అని మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది. ఓ మునిశార్దూలులారా, వినండి; నేను వివరిస్తాను.
Verse 29
चतुरंगुलमुच्छ्रायं रम्यं वेदिकया युतम् । उत्तमं लिंगमाख्यातं मुनिभिः शास्त्रकोविदैः
నాలుగు అంగుళాల ఎత్తు గల, సుందరమైన, వేదిక (పీఠం)తో కూడిన శివలింగాన్ని శాస్త్రనిపుణ మునులు ఉత్తమ లింగమని ప్రకటించారు.
Verse 30
तदर्द्धं मध्यमं प्रोक्तं तदर्द्धमघमं स्मृतम् । इत्थं त्रिविधमाख्यातमुत्तरोत्तरतः परम्
దాని సగాన్ని ‘మధ్యమం’ అని చెప్పారు; దాని సగాన్ని మళ్లీ ‘అఘమం’ (దోషకరం/పాపకరం) అని స్మరించారు. ఇలా ఇది మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది—తర్వాతి తర్వాతి విభాగం ముందటిదానికంటే హీనము.
Verse 31
अनेकलिंगं यो नित्यं भक्तिश्रद्धासमन्वितः । पूजयेत्स लभेत्कामान्मनसा मानसेप्सितान्
భక్తి, శ్రద్ధలతో కూడి నిత్యం అనేక లింగాలను పూజించే వాడు, మనసులో కోరుకున్న కోరికల ఫలాలను పొందుతాడు.
Verse 32
न लिंगाराधनादन्यत्पुण्यं वेदचतुष्टये । विद्यते सर्वशास्त्राणामेष एव विनिश्चयः
నాలుగు వేదాల తాత్పర్యాన్ని కోరువారికి లింగారాధనకన్నా మించిన పుణ్యం లేదు; ఇదే సమస్త శాస్త్రాల స్థిర నిర్ణయం.
Verse 33
सर्वमेतत्परित्यज्य कर्मजालमशेषतः । भक्त्या परमया विद्वां ल्लिंगमेकं प्रपूजयेत्
ఈ సమస్త కర్మకాండల జాలాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, జ్ఞాని పరమ భక్తితో ఏకైక శివలింగాన్ని పూజించాలి।
Verse 34
लिंगेर्चितेर्चितं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । संसारांबुधिमग्नानां नान्यत्तारणसाधनम्
శివలింగాన్ని ఆరాధిస్తే స్థావర-జంగమములతో కూడిన సమస్త జగత్తు ఆరాధించబడినట్లే. సంసారసముద్రంలో మునిగినవారికి శివలింగారాధనకన్నా వేరే తారణసాధనం లేదు.
Verse 35
अज्ञानतिमिरांधानां विषयासक्तचेतसाम् । प्लवो नान्योस्ति जगति लिंगाराधनमंतरा
అజ్ఞానాంధకారంతో అంధులై, విషయాసక్తచిత్తులైన వారికి ఈ లోకంలో శివలింగారాధన తప్ప మరొక పడవ లేదు.
Verse 36
हरिब्रह्मादयो देवा मुनयो यक्षराक्षसाः । गंधर्वाश्चरणास्सिद्धा दैतेया दानवास्तथा
హరి, బ్రహ్మ మొదలైన దేవులు; మునులు; యక్ష-రాక్షసులు; గంధర్వులు; చారణులు; సిద్ధులు; అలాగే దైత్యులు, దానవులు కూడా.
Verse 37
नागाः शेषप्रभृतयो गरुडाद्याःखगास्तथा । सप्रजापतयश्चान्ये मनवः किन्नरा नराः
శేషుడు మొదలైన నాగులు; గరుడుడు మొదలైన పక్షులు; ప్రజాపతులు మరియు ఇతర సృష్టికర్తలు; మనువులు; కిన్నరులు, మనుష్యులు కూడా.
Verse 38
पूजयित्वा महाभक्त्या लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् । प्राप्ताः कामानभीष्टांश्च तांस्तान्सर्वान्हृदि स्थितान्
మహాభక్తితో సర్వార్థసిద్ధిదాయకమైన శివలింగాన్ని పూజించి, వారు హృదయంలో కోరుకున్న అన్ని అభీష్ట ఫలాలను సంపూర్ణంగా పొందారు।
Verse 39
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा प्रतिलोमजः । पूजयेत्सततं लिंगं तत्तन्मंत्रेण सादरम्
బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు, శూద్రుడు లేదా ప్రతిలోమజుడైనా—తన విధానానికి తగిన మంత్రంతో ఆదరంగా నిరంతరం శివలింగాన్ని పూజించాలి.
Verse 40
किं बहूक्तेन मुनयः स्त्रीणामपि तथान्यतः । अधिकारोस्ति सर्वेषां शिवलिंगार्चने द्विजाः
ఓ మునులారా, ఇంకెంత చెప్పాలి? స్త్రీలకు కూడా, అలాగే ఇతరులందరికీ—ఓ ద్విజులారా—శివలింగార్చనలో అధికారం ఉంది.
Verse 41
द्विजानां वैदिकेनापि मार्गेणाराधनं वरम् । अन्येषामपि जंतूनां वैदिकेन न संमतम्
ద్విజులకు వైదిక మార్గమున శివారాధనమే పరమ శ్రేయస్కరం. ఇతర ప్రాణులకు మాత్రం వైదిక విధానమున పూజ చేయుట సమ్మతమూ యుక్తమూ కాదు.
Verse 42
वैदिकानां द्विजानां च पूजा वैदिकमार्गतः । कर्तव्यानान्यमार्गेण इत्याह भगवाञ्छिवः
భగవాన్ శివుడు ఇలా ప్రకటించాడు—వైదికులకును, ముఖ్యంగా ద్విజులకును, పూజ వైదిక మార్గముననే చేయవలెను; ఇతర మార్గమున కాదు.
Verse 43
दधीचिगौतमादीनां शापेनादग्धचेतसाम् । द्विजानां जायते श्रद्धानैव वैदिककर्मणि
దధీచి, గౌతమాది మహర్షుల శాపముచే మనస్సు దగ్ధమైన ద్విజులకు వైదిక కర్మలయందు శ్రద్ధ అసలు కలుగదు.
Verse 44
यो वैदिकमनादृत्य कर्म स्मार्तमथापि वा । अन्यत्समाचरेन्मर्त्यो न संकल्पफलं लभेत्
వైదిక కర్మలను—స్మార్త విధులను కూడ—అవమానించి ఇతర ఆచారాలు చేసే మానవుడు, తన సంకల్పఫలాన్ని పొందడు।
Verse 45
इत्थं कृत्वार्चनं शंभोर्नैवेद्यांतं विधानतः । पूजयेदष्टमूर्तीश्च तत्रैव त्रिजगन्मयीः
ఇలా విధివిధానంగా శంభువుని అర్చన నైవేద్యాంతం వరకు చేసి, అక్కడే త్రిజగన్మయుడైన శివుని అష్టమూర్తులను కూడా పూజించవలెను।
Verse 46
क्षितिरापोनलो वायुराकाशः सूर्य्यसोमकौ । यजमान इति त्वष्टौ मूर्तयः परिकीर्तिताः
పృథివి, జలం, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం; సూర్యుడు, సోముడు; మరియు యజమానుడు (ఉపాసకుడు)—ఇవే ఎనిమిది మూర్తులని ప్రకటించబడినవి।
Verse 47
शर्वो भवश्च रुद्र श्च उग्रोभीम इतीश्वरः । महादेवः पशुपतिरेतान्मूर्तिभिरर्चयेत्
శర్వ, భవ, రుద్ర, ఉగ్ర, భీమ అనే రూపాలలోను, మహాదేవుడు మరియు పశుపతి రూపాలలోను—ఈ దివ్య మూర్తుల ద్వారా ఈశ్వరుని ఆరాధించవలెను।
Verse 48
पूजयेत्परिवारं च ततः शंभोः सुभक्तितः । ईशानादिक्रमात्तत्र चंदनाक्षतपत्रकैः
తరువాత సుభక్తితో శ్రీశంభువు యొక్క పరివార దేవతలను పూజించవలెను. అక్కడ ఈశాన మొదలైన క్రమంలో చందనం, అక్షతలు, పవిత్ర పత్రాలను సమర్పించవలెను।
Verse 49
ईशानं नंदिनं चंडं महाकालं च भृंगिणम् । वृषं स्कंदं कपर्दीशं सोमं शुक्रं च तत्क्रमात्
అదే క్రమమున ఈశానుడు, నంది, చండుడు, మహాకాలుడు, భృంగి; తరువాత వృష, స్కంద, కపర్దీశ, సోమ, శుక్ర—ఇవన్నీ స్మరించి పూజించవలెను.
Verse 50
अग्रतो वीरभद्रं च पृष्ठे कीर्तिमुखं तथा । तत एकादशान्रुद्रा न्पूजयेद्विधिना ततः
ముందు భాగమున వీరభద్రుని, వెనుక భాగమున కీర్తిముఖుని స్థాపించాలి; అనంతరం విధివిధానముగా ఏకాదశ రుద్రులను పూజించాలి.
Verse 51
ततः पंचाक्षरं जप्त्वा शतरुद्रि यमेव च । स्तुतीर्नानाविधाः कृत्वा पंचांगपठनं तथा
ఆపై పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని జపించి, శతరుద్రీయాన్ని కూడా పఠించి, నానావిధ స్తుతులను సమర్పించి, అలాగే పంచాంగం (పంచవిధ ప్రార్థన) పఠించవలెను।
Verse 52
ततः प्रदक्षिणां कृत्वा नत्वा लिंगं विसर्जयेत् । इति प्रोक्तमशेषं च शिवपूजनमादरात्
తరువాత ప్రదక్షిణ చేసి, లింగానికి నమస్కరించి, శివలింగాన్ని విధివిధానంగా విసర్జించవలెను (విదా తీసుకోవలెను)। ఈ విధంగా ఆదరంతో చేయవలసిన శివపూజ సంపూర్ణంగా చెప్పబడింది।
Verse 53
रात्रावुदण्मुखः कुर्याद्देवकार्यं सदैव हि । शिवार्चनं सदाप्येवं शुचिः कुर्यादुदण्मुखः
రాత్రివేళ ఎల్లప్పుడూ ఉత్తరముఖంగా దేవకార్యాన్ని చేయవలెను. అలాగే శుచిగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ ఉత్తరముఖంగా శివార్చన చేయవలెను।
Verse 54
न प्राचीमग्रतः शंभोर्नोदीचीं शक्तिसंहितान् । न प्रतीचीं यतः पृष्ठमतो ग्राह्यं समाश्रयेत्
శంభువు ముందుగా తూర్పుదిశనే ముందుగా భావించకూడదు; ఉత్తరదిశను శక్తిసమూహాల ఆసనంగా కూడా గ్రహించకూడదు. పడమర ఆయన పృష్ఠభాగము; కాబట్టి పూజలో యథోచితంగా గ్రాహ్యమైన దిశావ్యవస్థనే ఆశ్రయించాలి.
Verse 55
विना भस्मत्रिपुंड्रेण विना रुद्रा क्षमालया । बिल्वपत्रं विना नैव पूजयेच्छंकरं बुधः
భస్మత్రిపుండ్రము లేక, రుద్రాక్షమాల లేక, బిల్వపత్రం లేక జ్ఞాని భక్తుడు శంకరుని పూజించకూడదు—ఇది శైవవిధిలో నిశ్చయం.
Verse 56
भस्माप्राप्तौ मुनिश्रेष्ठाः प्रवृत्ते शिवपूजने । तस्मान्मृदापि कर्तव्यं ललाटे च त्रिपुंड्रकम्
హే మునిశ్రేష్ఠులారా, భస్మం లభించకపోయి శివపూజ ప్రారంభమై ఉంటే, అప్పుడు నుదుటిపై శుద్ధ మృదతో కూడా త్రిపుండ్రాన్ని చేయవలెను.
Frequently Asked Questions
Rather than a mythic episode, the chapter advances a theological-ritual argument: without constructing the pārthiva-liṅga, worship and even associated virtues (e.g., dama, dāna) are deemed ineffective (vṛthā), establishing the earthen liṅga as a necessary ritual substrate for valid Śiva-pūjā.
The liṅga functions as a condensed symbol of Śiva’s presence that becomes ritually ‘addressable’ through form. The separation of āvāhana, pratiṣṭhā, and pūjana implies that presence is invoked, stabilized, and then honored—suggesting a layered ontology of sacred presence enacted through sequential operations.
The focus is not on a named iconographic form (e.g., Bhairava or Umā-maheśvara) but on Śiva’s worshipable presence as Śiva-liṅga—specifically the pārthiva-liṅga—treated as the operative manifestation through which diverse aims, including mokṣa, are pursued.