Sukta 89
Sukta 9.89
Soma Pavamāna
ఈ చిన్న పవమాన స్తోత్రం శుద్ధి చేయబడుతున్న సోముని స్తుతిస్తుంది—ఆకాశం నుంచి వర్షంలా ప్రవహిస్తూ, “తల్లి ఒడిలో” (వడపోత/పీడనస్థలం) నిలిచి, ఆరాధకులలో బలంగా, మాధుర్యంగా ప్రవేశిస్తాడు. సోముడు తేనె-వెనుక గల శక్తిమంతమైన అశ్వంలా, విశాల చక్రాల రథానికి యోకబడి, “సోదరీమణులు” (జలాలు) చేత శుద్ధి చేయబడి, దేవతల వైపు నడిపించబడుతున్నవాడిగా ఊహించబడతాడు. స్తోత్రం చివర నేరుగా ప్రార్థన చేస్తుంది: ఇంద్రునికై శుద్ధి చేయబడిన సోముడు ప్రకాశమయమైన సంపదను, అడ్డంకులను జయించే అందమైన వీరశక్తిని ప్రసాదించుగాక.
Mantras
Mantra 1
प्रो स्य वह्निः पथ्याभिरस्यान्दिवो न वृष्टिः पवमानो अक्षाः । सहस्रधारो असदन्न्यस्मे मातुरुपस्थे वन आ च सोमः ॥
అగ్ని-వాహకుడైన ‘వహ్ని’ అనే పవమాన సోముడు ఋజు/ధర్మ మార్గాల వెంట ముందుకు సాగుతాడు; ద్యులోక వర్షంలా శుద్ధికర్తగా ధారలుగా ప్రవహిస్తాడు. సహస్రధార సోముడు మనలోనే స్థిరపడతాడు—మాతృ ఉపస్థంలో, వనస్పతి వృద్ధిలో—మా సత్తా-క్షేత్రంలోకి వచ్చి చేరుతాడు.
Mantra 2
राजा सिन्धूनामवसिष्ट वास ऋतस्य नावमारुहद्रजिष्ठाम् । अप्सु द्रप्सो वावृधे श्येनजूतो दुह ईं पिता दुह ईं पितुर्जाम् ॥
వసిష్ఠా! నదుల రాజైన అతడు తన వస్త్రాన్ని ధరించాడు; ఋత యొక్క అత్యంత వేగమైన నావపై ఎక్కాడు. అప్సు—జలాలలో—ఆ బిందువు పెరిగింది, శ్యేన (గద్ద)-ప్రేరణతో నడిపింపబడింది; తండ్రి అతనిని దోహుతాడు, అతడూ తండ్రి యొక్క జాతి/బంధుత్వాన్ని దోహించి వెలికి తీస్తాడు.
Mantra 3
सिंहं नसन्त मध्वो अयासं हरिमरुषं दिवो अस्य पतिम् । शूरो युत्सु प्रथमः पृच्छते गा अस्य चक्षसा परि पात्युक्षा ॥
వారు అతనిని సింహంలా సమీపిస్తారు—మధురానందంలో అలసటలేని వాడు; హరిత-సువర్ణ, అరుణ, ఈ ద్యులోకాధిపతి. యుద్ధాల్లో ప్రథముడైన శూరుడు అతడు; ‘గా’—కిరణాలు/గోవులు—వాటిని అన్వేషిస్తాడు; తన దృష్టితో ‘ఉక్షా’ (వృషభ-శక్తి) చుట్టూ సంచరిస్తుంది.
Mantra 4
मधुपृष्ठं घोरमयासमश्वं रथे युञ्जन्त्युरुचक्र ऋष्वम् । स्वसार ईं जामयो मर्जयन्ति सनाभयो वाजिनमूर्जयन्ति ॥
మధు-పృష్టం (తేనె-వెనుకగల), ఘోరం (భయంకరమైన), అయాసం (అలసటలేని) అశ్వాన్ని వారు ఉరు-చక్ర (విస్తార చక్రాలు) గల రథానికి, ఋష్వం (ఉన్నతగామి)గా, యోక్తారు. అతని స్వసారః (సోదరీలు) మరియు జామయః (సన్నిహిత బంధువులు) అతనిని మర్జయంతి—శుద్ధి చేస్తారు; సనాభయః (ఒకే నాభి/ఒకే మూలమువారు) వాజినం (వేగవంతుణ్ని) ఊర్జతో బలపరుస్తారు.
Mantra 5
चतस्र ईं घृतदुहः सचन्ते समाने अन्तर्धरुणे निषत्ताः । ता ईमर्षन्ति नमसा पुनानास्ता ईं विश्वतः परि षन्ति पूर्वीः ॥
నాలుగు ఘృత-దుహః (నెయ్యి దోహనముచేసే) శక్తులు అతనితో కలిసి ఉంటాయి; ఒకే అంతర్ధరుణే (అంతర్గత ఆధారంలో) సమంగా కూర్చున్నవి. అవి నమసా (భక్తి-నమస్కారంతో) అతనిని పునానాః—శుద్ధి చేస్తూ—ప్రవహింపజేస్తాయి; ఆ పూర్వీ (ప్రాచీన) శక్తులు అతనిని విశ్వతః (అన్ని వైపులా) పరిషంతి—ఆవరించును.
Mantra 6
विष्टम्भो दिवो धरुणः पृथिव्या विश्वा उत क्षितयो हस्ते अस्य । असत्त उत्सो गृणते नियुत्वान्मध्वो अंशुः पवत इन्द्रियाय ॥
అతడు దివః యొక్క విష్టంభః (స్తంభం/ఆధారం), పృథివ్యాః యొక్క ధరుణః (ధారణ-ఆధారం); సమస్త క్షితయః (స్థిర లోకాలు/నివాసాలు) అతని హస్తే (చేతిలో) ఉన్నాయి. గృణతే (స్తుతి గాయకునికి) నీ ఉత్సః (స్రోతస్సు) స్థాపితమై ఉంది, నియుత్వాన్ (శక్తులతో యుక్తుడై/జూపబడి); మధ్వః అంశుః (తేనెమయ కిరణం/రసధార) ఇంద్రియాయ—ఇంద్రుని పరాక్రమశక్తికి—పవతే (ప్రవహిస్తుంది), విజయాధిపత్యం వైపు.
Mantra 7
वन्वन्नवातो अभि देववीतिमिन्द्राय सोम वृत्रहा पवस्व । शग्धि महः पुरुश्चन्द्रस्य रायः सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥
జయిస్తూ, వాయు-ప్రేరితుడై, దేవులను పొందే మార్గం (దేవవీతి) వైపు సాగు; హే సోమా, వృత్రహా, ఇంద్రునికై నిన్ను నీవే పవిత్రం చేసుకో. మహత్తరమైన, బహు-ప్రకాశమయమైన ధనసంపదను మాకు ప్రసాదించు; సుందర పరాక్రమం గల సువీర్యానికి మేము అధిపతులమగుదుము.
Inside Sukta 89
How it unfolds
- Where it opens
Soma surges forward on rightful paths, pouring out like heavenly rain—an image of lawful, life-giving flow.
- Development
The hymn elaborates Soma’s settling in the ‘mother’s lap’ (filter/pressing place) and his dynamic form as a formidable, tireless steed; the waters/kinswomen cleanse and strengthen him.
- Climax
Soma is urged to purify himself for Indra’s divine encounter, taking on the role of victorious power that breaks obstruction.
- Where it settles
A clear request concludes the hymn: grant great, many-shining riches and make the worshippers masters of beautiful, effective hero-force.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma as ‘Pavamāna’ is Soma-in-process: the pressed juice rushing through the woolen filter, clarified, bright, and fit for the gods. He is praised as thousand-streamed, honey-rich, swift like a steed, and as the inspirer who brings delight, power, and victorious force.
- Cosmic functionHe mediates between heaven and earth: a divine elixir that invigorates Indra for the slaying of Vṛtra, sustains ṛta (right order) through correct ritual flow, and distributes vitality, rain-like abundance, and luminous prosperity.
- Inner significanceThe purified Soma signifies clarified consciousness—desire and emotion refined into inspiration (mati), courage, and steady power. ‘Entering within us’ points to an inner sacrament: the settling of luminous strength in the heart-mind once impurities are strained away.
The seer
- Anonymus (Rishi unknown)This hymn belongs to the Soma Pavamāna collection (Mandala 9), where many sūktas are transmitted without a clearly preserved seer-name; the focus is on the liturgical and visionary description of Soma’s purification rather than on a family signature.
Famous verses
प्रो स्य वह्निः पथ्याभिरस्यान्दिवो न वृष्टिः पवमानो अक्षाः । सहस्रधारो असदन्न्यस्मे मातुरुपस्थे वन आ च सोमः ॥मधुपृष्ठं घोरमयासमश्वं रथे युञ्जन्त्युरुचक्र ऋष्वम् । स्वसार ईं जामयो मर्जयन्ति सनाभयो वाजिनमूर्जयन्ति ॥वन्वन्नवातो अभि देववीतिमिन्द्राय सोम वृत्रहा पवस्व । शग्धि महः पुरुश्चन्द्रस्य रायः सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥Attributes of the deity
- Purifying/clarifying (pavamāna)
- Thousand-streamed flow
- Honey-sweet, life-giving essence
- Swift, chariot-yoked steed imagery
- Empowers Indra (vṛtrahan function by support)
- Bestower of wealth, radiance, and hero-force
- Associated with waters as cleansers and carriers
Also by this seer
- Participation (as part of the anonymous Mandala 9 tradition) in the Pavamāna corpus used in Soma-pressing rites
- Preservation of key Soma imagery: rain-like outflow, thousand-streamed flow, and the waters as cleansing “sisters”
The rite, step by step
- Press Soma (or ritually prepare the Soma substitute) and collect the juice
- Strain through the woolen filter (pavitra), accompanied by Pavamāna recitation
- Mix/clarify with water and (as prescribed) milk or other enhancers; continue filtration until bright
- Offer libations to Indra and the gods; recite petitions for strength, wealth, and victory
- Distribute the consecrated remainder according to rite, sealing the intention of inner purification and empowerment
Offerings
- Purified Soma juice (or ritual Soma preparation)
- Water as the cleansing medium (‘sisters’)
- Milk/curds/ghee additions where the ritual tradition prescribes
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma as Pavamāna—Soma while being purified through the filter—then offered especially for Indra’s strength and victory.
It describes Soma’s abundant, many-channel flow during purification and symbolically suggests overflowing vitality and inspiration spreading in many currents.
Soma is poetically imagined as a powerful horse yoked to a chariot, while the “sisters” are the cleansing waters that wash and strengthen him during the filtering process.
Ask anything about Sukta 89 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
