Rig Veda 4.19.3: Mandala 4, Sukta 19, Mantra 3

Sukta 4.19

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

अतृप्णुवन्तं वियतमबुध्यमबुध्यमानं सुषुपाणमिन्द्र । सप्त प्रति प्रवत आशयानमहिं वज्रेण वि रिणा अपर्वन् ॥

Recitation with translationRig Veda 4.19.3

Transliteration

átṛpṇuvantaṁ ví-yatam abúdhyam abúdhyamānaṁ su-supā́ṇam indra | saptá práti pra-váta āśáyānam áhiṁ vájreṇa ví riṇāḥ apárvan ||

Translation

ఓ ఇంద్రా! ఎప్పుడూ తృప్తి చెందని, విస్తరించి పడి ఉన్న, మేల్కొనని, మాంద్య నిద్రలో మునిగిన ఆ అహి (సర్పం)—ఏడు దిగువలు/ప్రవాహాలపై అడ్డంగా పడి ఉన్నవానిని—నీవు వజ్రంతో, సంధులేని వానిగా (అపర్వన్) చేసి, చీల్చి విడదీశావు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अतृप्णुवन्तम्: not satisfying / insatiate (one)
• अतृप्णुवन्तम्: कर्म
• Type: Adjective (participial)
• Root: तृप् (धातु) → तृप्णु (प्रत्यय-प्रातिपदिक) / तृप्णु-वत् (वर्तमान कृदन्त)

• वियतम्: spread out, extended
• वियतम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + यत (प्रातिपदिक; √यत्/यम् ‘to stretch, extend’ → ‘extended, spread’)

• अबुध्यम्: unawakened, unaware
• अबुध्यम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √बुध् (to wake, notice, understand) + न (नकार-निषेध) → ‘a-budhya’

• अबुध्यमानम्: not waking up / not becoming aware
• अबुध्यमानम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective (present participle)
• Root: √बुध् + यमान (शानच्; आत्मनेपद वर्तमान कृदन्त) with privative अ-

• सुषुपाणम्: sleeping fast / in deep sleep
• सुषुपाणम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective (participial)
• Root: सु + √स्वप्/श्वप् (to sleep) → सुषुप् (परिपूर्ण/तीव्र) + आन (कृदन्त)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (कर्म/अधिकरण-सम्बद्ध)
• Type: Numeral
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)

• प्रति: towards, against
• प्रति: उपपद-सम्बन्ध (दिशा/प्रत्यभिमुखता)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• प्रवत: slopes, descents, channels
• प्रवत: कर्म (गत्यर्थे ‘प्रति’ के साथ)
• Type: Noun
• Root: प्रवत् (प्रातिपदिक ‘slope, descent, stream-bed’)

• आशयानम्: lying, reposing
• आशयानम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective (present participle)
• Root: आ + √शी (to lie, rest) → आशय (शानच् वर्तमान कृदन्त)

• अहिम्: the serpent (Ahi)
• अहिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• वज्रेण: with the thunderbolt
• वज्रेण: करण
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• वि: apart, asunder
• वि: क्रियाविशेषण (विभाग/विच्छेद)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• रिणा: he split / he cleft
• रिणा: क्रिया (कर्तृ = इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: √रि/√री (Vedic: to split, cleave, break open) ; here perfect/aorist-like finite form

• अपर्वन्: jointless, without knots (i.e., completely)
• अपर्वन्: क्रियाविशेषण (निर्ग्रन्थ/असन्धि-भाव)
• Type: Adjective
• Root: अ + पर्वन् (प्रातिपदिक ‘joint, knot, segment’)