Rig Veda 4.19.4: Mandala 4, Sukta 19, Mantra 4

Sukta 4.19

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

अक्षोदयच्छवसा क्षाम बुध्नं वार्ण वातस्तविषीभिरिन्द्रः । दृळ्हान्यौभ्नादुशमान ओजोऽवाभिनत्ककुभः पर्वतानाम् ॥

Transliteration

ákṣodayac chávāsā kṣā́ma budhnáṁ vārṇá vātás távīṣībhir índraḥ | dṛḷhā́ny aubhnād uśámāna ójo 'ávābhinat kakúbhaḥ párvatānām ||

Translation

ఇంద్రుడు తన శౌర్యబలంతో భూమి యొక్క ఆధారాన్ని (బుధ్న) కదిలించాడు; వాయువు తన శక్తులతో నడిపినట్లు. బలాన్ని కోరుతూ అతడు దృఢమైన బంధనాలను ఛేదించాడు; పర్వతాల మార్గాన్ని అడ్డుకునే కకుభాలను (శిఖర-అంచులను) కూడా కూల్చివేశాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अक्षोदयत्: he raised/caused to rise (the axle/axis)
• अक्षोदयत्: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक) + उद्-√या (या गतौ)

• शवसा: by (his) might
• शवसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक)

• क्षाम्: the earth
• क्षाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: क्षाम् (प्रातिपदिक)

• बुध्नम्: the base, foundation
• बुध्नम्: Karma (क्षाम्-विशेषण/सम्बद्ध)
• Type: Noun
• Root: बुध्न (प्रातिपदिक)

• वार्णः: the coverer/enveloper (i.e., the wind)
• वार्णः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वार्ण (प्रातिपदिक)

• वातः: the wind
• वातः: Kartā (वार्णः केनचित् समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• तविषीभिः: with (his) impetuous powers
• तविषीभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• दृळ्हानि: the firm/strong (things)
• दृळ्हानि: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दृळ्ह (प्रातिपदिक; √दृंह/दृढ् ‘to make firm’ से)

• औभ्नात्: he split, broke through
• औभ्नात्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: उद्-√भिद्/√भिन्द् (भिदिर् विदारणे) (वैदिक रूप: औभ्नात्)

• उशमानः: desiring, eager
• उशमानः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √उश् (उश् कामे/इच्छायाम्) → उशमान (वर्तमान कृदन्त)

• ओजः: strength, force
• ओजः: Karma
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)

• अव: down, away
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/निपात)

• अभिनत्: he pressed down, bent
• अभिनत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: अभि-√नद्/√नत् (नत्/नद् ‘to bend/press’; वैदिक प्रयोग)

• ककुभः: peaks, summits
• ककुभः: Karma
• Type: Noun
• Root: ककुभ् (प्रातिपदिक)

• पर्वतानाम्: of the mountains
• पर्वतानाम्: Sambandha (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)