Rig Veda 2.9.5: Mandala 2, Sukta 9, Mantra 5

Sukta 2.9

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

उभयं ते न क्षीयते वसव्यं दिवेदिवे जायमानस्य दस्म । कृधि क्षुमन्तं जरितारमग्ने कृधि पतिं स्वपत्यस्य रायः ॥

Transliteration

ubháyaṃ te ná kṣīyate vasavyàṃ divé-dive jā́yamānasya dasma | kṛ́dhi kṣumántaṃ jaritā́ram agne kṛ́dhi pátiṃ svapátyasya rāyáḥ ||

Translation

హే దస్మ (అద్భుతకర్మీ)! నీ వసవ్య (సంపద) ద్వివిధం; అది క్షీణించదు—దినదినమూ, నీవు నిరంతరం జన్మించుచుండగా. అగ్నీ! జరితా (గాయకుడు)ను క్షుమంత (బలవంతుడు)గా చేయి; స్వపత్య (సుపుత్రత్వం) మరియు అధికారం కలిగిన రయి యొక్క పతిగా అతనిని చేయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उभयम्: both; the twofold (wealth)
• उभयम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उभय (प्रातिपदिक)

• ते: of you; your
• ते: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• क्षीयते: diminishes; is exhausted
• क्षीयते: —
• Type: Verb
• Root: क्षि (क्षीयते) (धातु)

• वसव्यम्: wealth; that which is to be won as ‘vásu’
• वसव्यम्: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: वसु (प्रातिपदिक) + यत् (तद्धित)

• दिवे-दिवे: day by day
• दिवे-दिवे: Adhikaraṇa
• Type: Noun (adverbial) / Indeclinable usage
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिवस्/दिव)

• जायमानस्य: of (you) being born; as you are born (ever anew)
• जायमानस्य: Sambandha
• Type: Participle (Adjective)
• Root: जन् (धातु) → जायमान (वर्तमानकृदन्त)

• दस्म: O wondrous one; O marvelous (Agni)
• दस्म: Sambodhana
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: दस्म (प्रातिपदिक)

• कृधि: make; do; grant
• कृधि: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• क्षुमन्तम्: abounding in nourishment/strength
• क्षुमन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: क्षु/क्षुम (प्रातिपदिक) + मतुप् (तद्धित: -मन्त)

• जरितारम्: the singer; the praiser
• जरितारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: जरितृ (प्रातिपदिक; from √गॄ/√जर् ‘to sing/praise’ in RV usage)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: Sambodhana
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• कृधि: make; appoint
• कृधि: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• पतिम्: lord; master
• पतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• स्वपत्यस्य: of good lordship; of one’s own mastery
• स्वपत्यस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: स्वपत्य (प्रातिपदिक; ‘good lordship/own mastery’)

• रायः: of wealth; of riches
• रायः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक)