
Sukta 10.53
Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni)
Agni (the sought knower of yajña)
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
ఈ సూక్తం యజ్ఞాన్ని అంతరంగంగా తెలిసిన నిజమైన హోతృను—మనకంటే ప్రాచీనుడై, అంతరంలో ఆసీనుడై, ఉపాసకునిలో దైవసన్నిధిని స్థాపించగల అగ్నిని—యజమానులు అన్వేషిస్తున్న దృశ్యాన్ని చిత్రిస్తుంది. ఇది దారం, నేయడం, కాంతిమార్గాలు వంటి కర్మకాండ ప్రతీకలను ఆలోచన‑వాక్కుల అంతర్ముఖ శిక్షణతో కలిపి నేస్తుంది; చివరికి స్త్రీశక్తుల గర్భంలో యజ్ఞశక్తిని ప్రతిష్ఠించి, సమ్యక్‑కరణం (కార) ద్వారా విజయాన్ని పొందే సృజనాత్మక గర్భధారణ దర్శనంలో పరాకాష్ఠకు చేరుతుంది.
Mantra 1
यमैच्छाम मनसा सोऽयमागाद्यज्ञस्य विद्वान्परुषश्चिकित्वान् । स नो यक्षद्देवताता यजीयान्नि हि षत्सदन्तरः पूर्वो अस्मत् ॥
మనసుతో మేము కోరినవాడే—అతడు వచ్చాడు: యజ్ఞాన్ని తెలిసినవాడు, ప్రతి సూక్ష్మతను గ్రహించే వివేకి. అతడు మనకొరకు యజనం చేయుగాక, మన అంతరంలో దేవత్వాన్ని స్థాపించుగాక—అర్పణంలో అత్యంత యోగ్యుడు; ఎందుకంటే అతడు లోపలే కూర్చున్నాడు, హృదయాంతరాల మధ్య ఆసీనుడై—మన బాహ్య సత్తకన్నా ప్రాచీనుడు.
Mantra 2
अराधि होता निषदा यजीयानभि प्रयांसि सुधितानि हि ख्यत् । यजामहै यज्ञियान्हन्त देवाँ ईळामहा ईड्याँ आज्येन ॥
హోతా తన లక్ష్యాన్ని సాధించాడు; ఆసనమున కూర్చొని, మరింత యజనయోగ్యుడై, సుసంస్కృతమైన అర్పణాలను స్పష్టంగా ప్రకటిస్తున్నాడు. రండి—యజ్ఞయోగ్య దేవులను మనం యజించుదాం; ఘృతం (ఆజ్యం) తో, నిర్మలమూ ఉదారమూ అయిన మనస్సుతో, పూజ్యమైన శక్తులను మనం స్తుతించుదాం.
Mantra 3
साध्वीमकर्देववीतिं नो अद्य यज्ञस्य जिह्वामविदाम गुह्याम् । स आयुरागात्सुरभिर्वसानो भद्रामकर्देवहूतिं नो अद्य ॥
ఈ రోజు ఆయన మనకోసం దేవుల వైపు నడిపించే సాధ్వీ దేవవీతిని నిర్మించాడు; ఈ రోజు యజ్ఞపు గుహ్య జిహ్వను మనం కనుగొన్నాం. ఆయన ఆయు-ప్రాణాన్ని తీసుకొని వచ్చాడు, సురభి మాధుర్యాన్ని ధరించి; ఈ రోజు దేవులను ఆహ్వానించే శుభ దేవహూతిని మనకోసం ఏర్పరచాడు.
Mantra 4
तदद्य वाचः प्रथमं मसीय येनासुराँ अभि देवा असाम । ऊर्जाद उत यज्ञियासः पञ्च जना मम होत्रं जुषध्वम् ॥
ఈ రోజు నేను వాక్కు యొక్క మొదటి పునాదిని కొలిచి/స్థాపించుదును; దాని ద్వారా మనం దేవులుగా ఉండి అసురశక్తులను ఎదుర్కొని జయించుదాం. నిజమైన ఊర్జతో పోషితులై, యజ్ఞయోగ్యులైనవారే—ఓ పంచ జనులారా—నా హోత్రం (అర్పణ-వాక్యం) ను ఆనందంతో స్వీకరించండి.
Mantra 5
पञ्च जना मम होत्रं जुषन्तां गोजाता उत ये यज्ञियासः । पृथिवी नः पार्थिवात्पात्वंहसोऽन्तरिक्षं दिव्यात्पात्वस्मान् ॥
ఐదు జనులు నా హోత్రం (స్తుతి-వాక్యం) లో ఆనందించుగాక—గోజాతా (కిరణ/ప్రకాశజనులు) మరియు యజ్ఞియాసః (యజ్ఞానికి యోగ్యులు) కూడా. పృథివీ మమ్మల్ని పార్థివ ప్రమాదం నుండి కాపాడుగాక; అంతరిక్షం మమ్మల్ని దివ్య (ఆకాశీయ) ప్రమాదం నుండి కాపాడుగాక.
Mantra 6
तन्तुं तन्वन्रजसो भानुमन्विहि ज्योतिष्मतः पथो रक्ष धिया कृतान् । अनुल्बणं वयत जोगुवामपो मनुर्भव जनया दैव्यं जनम् ॥
తంతువును విస్తరింపజేస్తూ, రజస్ (అంతరిక్షం) లోని ప్రకాశించే కిరణాన్ని అనుసరించండి; ధియా (ప్రజ్ఞ) చేత నిర్మితమైన జ్యోతిష్మత్ మార్గాలను కాపాడండి. హవికర్మకారులారా, విరామం లేని నేయుడిని నేయండి; మనువై, అంతరంలో దైవ్య జనాన్ని జనింపజేయండి.
Mantra 7
अक्षानहो नह्यतनोत सोम्या इष्कृणुध्वं रशना ओत पिंशत । अष्टावन्धुरं वहताभितो रथं येन देवासो अनयन्नभि प्रियम् ॥
హే సోమ్యులారా (సోమానందితులారా), అక్ష-నాహ (ధురి యోకాలు) బిగించండి; రశనా (లగ్గాం) అమర్చి బాగా మెత్తగా చేయండి. అష్ట-బంధురం (ఎనిమిది ఆధారాలు/ఆశ్రయాలు గల) రథాన్ని అన్ని వైపులా నడిపించండి—దానివల్లనే దేవులు ప్రియమ్ (ప్రియమైనది) వైపు నడిపింపబడ్డారు.
Mantra 8
अश्मन्वती रीयते सं रभध्वमुत्तिष्ठत प्र तरता सखायः । अत्रा जहाम ये असन्नशेवाः शिवान्वयमुत्तरेमाभि वाजान् ॥
అశ్మన్వతీ (రాళ్లతో నిండిన) నది వేగంగా ప్రవహిస్తోంది—కలిసి పట్టుకోండి; లేచి అవతలికి దాటండి, ఓ సఖులారా. ఇక్కడ సహాయపడని, అశేవ (అమంగళ)ులైన వారిని వదిలేద్దాం; శివ (మంగళ) దిశగా పైకి ఎగసి, వాజ (బల-సంపదలు) వైపు మనం అవతలికి దాటుదాం.
Mantra 9
त्वष्टा माया वेदपसामपस्तमो बिभ्रत्पात्रा देवपानानि शंतमा । शिशीते नूनं परशुं स्वायसं येन वृश्चादेतशो ब्रह्मणस्पतिः ॥
త్వష్టా మాయా (రచనా-శక్తి)ను ఎరుగును—కార్యాలలో అత్యంత నిపుణుడు; దేవపాన (దేవుల పానీయ) పాత్రలను ధరించి, పరమ శాంతిదాయకుడు. ఇప్పుడు అతడు స్వాయస (ఇనుము) పరశు (కొడవలి/గొడ్డలి)ని పదును పెడుతున్నాడు; దానితో బ్రహ్మణస్పతి ఏతశ (తామ్రవర్ణ) అడ్డంకిని కోసివేయును.
Mantra 10
सतो नूनं कवयः सं शिशीत वाशीभिर्याभिरमृताय तक्षथ । विद्वांसः पदा गुह्यानि कर्तन येन देवासो अमृतत्वमानशुः ॥
ఇప్పుడు కవులు (ఋషులు) సత్ (సత్య-తత్త్వం)ను నిశ్చయంగా పదును పెడుతున్నారు—మీరు అమృతత్వం కోసం నిర్మించే ఆ వాణులతో. విద్వాంసులు పద (పదచరణ/పద)ల ద్వారా గుహ్య (గోప్య) విషయాలను చీల్చి వెలికి తెస్తారు; దానివల్లనే దేవులు అమృతత్వాన్ని పొందారు.
Mantra 11
गर्भे योषामदधुर्वत्समासन्यपीच्येन मनसोत जिह्वया । स विश्वाहा सुमना योग्या अभि सिषासनिर्वनते कार इज्जितिम् ॥
కన్యల గర్భంలో వారు దూడను స్థాపించారు—అంతర్మనసుతోను జిహ్వతోను అక్కడ ఆసీనుడై. అతడు సదా సుమనస్సుతో, యోగ్యుడై; తన వశీకరణ-ప్రేరిత సంకల్పంతో—క్రియ ద్వారానే—విజయాన్ని పొందుతాడు.
It is about finding and invoking Agni as the true Hotṛ (priest) who knows the sacrifice perfectly and also lives within the worshipper, enabling a correct offering and inner transformation.
The “thread” and “weaving” describe keeping the yajña continuous and error-free—both in the outer ritual sequence and in the inner continuity of attention, thought (dhī), and recitation.
Manu represents the archetypal human who establishes right order. The line suggests becoming properly aligned with dharma and yajña so that a ‘divine’ disposition—clarity, truth, and higher nature—arises within.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.