Rig Veda 10.53.1: Mandala 10, Sukta 53, Mantra 1

Sukta 10.53

Rishi: Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni)

Devata: Agni (the sought knower of yajña)

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

यमैच्छाम मनसा सोऽयमागाद्यज्ञस्य विद्वान्परुषश्चिकित्वान् । स नो यक्षद्देवताता यजीयान्नि हि षत्सदन्तरः पूर्वो अस्मत् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.53.1

Transliteration

yám aícchāma mánasā só ’yám ā́gād yajñásya vidvā́n páruṣaś ciki tvā́n | sá no yakṣad devátātā yajī́yān ní hí ṣat-sád ántaraḥ pū́rvo asmát ||

Translation

మనసుతో మేము కోరినవాడే—అతడు వచ్చాడు: యజ్ఞాన్ని తెలిసినవాడు, ప్రతి సూక్ష్మతను గ్రహించే వివేకి. అతడు మనకొరకు యజనం చేయుగాక, మన అంతరంలో దేవత్వాన్ని స్థాపించుగాక—అర్పణంలో అత్యంత యోగ్యుడు; ఎందుకంటే అతడు లోపలే కూర్చున్నాడు, హృదయాంతరాల మధ్య ఆసీనుడై—మన బాహ్య సత్తకన్నా ప్రాచీనుడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऐच्छाम्: I desired / sought
• ऐच्छाम्: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु) → इच्छ् (इच्छति)

• मनसा: with (my) mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्ता (सः केनचित् विशेषणेन) / निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आगात्: came (hither)
• आगात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + आ- (उपसर्ग)

• यज्ञस्य: of the sacrifice
• यज्ञस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: कर्ता (सः) विशेषण
• Type: Adjective/Participle
• Root: विद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• परुषः: Paruṣa (a proper name)
• परुषः: कर्ता (विद्वान्/चिकित्वान् इत्यस्य सहापेक्षया) / नाम
• Type: Noun
• Root: परुष (प्रातिपदिक)

• चिकित्वान्: discerning, understanding
• चिकित्वान्: कर्ता (सः) विशेषण
• Type: Adjective/Participle
• Root: चित् (धातु) → चिकित्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; परिपूर्ण-ज्ञानार्थे)

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: for us / of us
• नः: सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यक्षत्: may he worship / may he offer
• यक्षत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु) → यक्ष् (विशेष-प्रयोगः)

• देवताता: the divine host / divinity
• देवताता: कर्म
• Type: Noun (abstract/collective)
• Root: देवता (प्रातिपदिक) + -ता (भाव/समूहवाचक)

• यजीयान्: more worthy of worship, more venerable
• यजीयान्: कर्ता (सः) विशेषण
• Type: Adjective (comparative)
• Root: यज् (धातु) → यज्य (प्रातिपदिक) → यजीयस् (तुलनात्मक)

• नि: down; in; firmly
• नि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/निपात)

• हि: indeed, for
• हि: सम्बोधन/हेतुनिर्देश (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• षत्: has sat / sits
• षत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सद् (धातु) → षद् (वैदिक रूप)

• सदन्तरः: sitting in the midst / in-between (the seats)
• सदन्तरः: कर्ता (सः) विशेषण
• Type: Adjective/Noun (compound)
• Root: सद्-अन्तर (समास; ‘between the seats’)

• पूर्वः: former, earlier, first
• पूर्वः: कर्ता (सः) विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)

• अस्मत्: from us
• अस्मत्: अपादान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)