गङ्गामाहात्म्य — The Greatness of the Gaṅgā

Verse 1

सनक उवाच । एवमौर्वाश्रमे ते द्वे बाहुभार्ये मुनीश्वर । चक्राते भक्तिभावेन शुश्रूषां प्रतिवासरम् 1. ॥ १ ॥

సనకుడు పలికెను—హే మునీశ్వరా! ఈ విధంగా ఔర్వ ఆశ్రమంలో బాహువు యొక్క ఆ ఇద్దరు భార్యలు భక్తిభావంతో ప్రతిదినం సేవా-శుశ్రూష చేసిరి।

Verse 2

गते वर्षार्द्धके काले ज्येष्ठा राज्ञी तु या द्विज । तस्याः पापमतिर्जाता सपत्न्याः सम्पदं प्रति ॥ २ ॥

వర్షాకాలం అర్ధం గడిచినప్పుడు, ఓ ద్విజా, జ్యేష్ఠ రాణి తన సహపత్నీ సంపదపై పాపబుద్ధిని కలిగించింది।

Verse 3

ततस्तया गरो दत्तः कनिष्ठायै तु पापया । न स्वप्रभावं चक्रे वै गरो मुनिनिषेवया ॥ ३ ॥

అప్పుడు ఆ పాపినీ కనిష్ఠకు విషం ఇచ్చింది; కానీ ముని సేవా-సంగ ప్రభావంతో ఆ విషం తన ప్రభావాన్ని చూపలేకపోయింది।

Verse 4

भूलेपनादिभिः सम्यग्यतः सानुदिनं मुनेः । चकार सेवां तेनासौ जीर्णपुण्येन कर्मणा ॥ ४ ॥

భోళాతనం మొదలైన వినయగుణాల వల్ల అతడు సుసంయమితుడై, ప్రతిదినం మునికి సేవ చేశాడు; పూర్వసంచిత జీర్ణ పుణ్యకర్మ ఫలంగా భక్తితో శుశ్రూష చేశాడు।

Verse 5

ततो मासत्रयेऽतीते गरेण सहितं सुतम् । सुषाव सुशुभे काले शुश्रूषानष्टकिल्बिषा ॥ ५ ॥

ఆపై మూడు నెలలు గడిచిన తరువాత, సేవాభక్తితో పాపరహితమైన ఆమె శుభకాలంలో అపరా (ప్లాసెంటా) సహితంగా కుమారుణ్ని ప్రసవించింది।

Verse 6

अहो सत्सङ्गतिर्लोके किं पापं न विनाशयेत् । न तदातिसुखं किं वा नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ६ ॥

అహో! ఈ లోకంలో సత్సంగం నశింపజేయని పాపం ఏది? మరియు మనుష్యులకు పుణ్యకర్మజనిత సుఖం కంటే మించిన సుఖం ఏముంది?

Verse 7

ज्ञानाज्ञानकृतं पापं यच्चान्यत्कारितं परैः । तत्सर्वं नाशयत्याशु परिचर्या महात्मनाम् ॥ ७ ॥

తెలిసి గానీ తెలియక గానీ చేసిన పాపములు, అలాగే ఇతరుల చేత చేయింపబడిన అపరాధములన్నీ—మహాత్ముల భక్తిపూర్వక పరిచర్య వలన త్వరగా నశించును।

Verse 8

जडोऽपि याति पूज्यत्वं सत्सङ्गाज्जगतीतले । कलामात्रोऽपि शीतांशुः शम्भुना स्वीकृतो यथा ॥ ८ ॥

సత్సంగం వలన ఈ భూమిపై జడబుద్ధి గలవాడుకూడా పూజ్యుడవుతాడు—ఒక కళ మాత్రమే ఉన్న శీతాంశువును శంభువు (శివుడు) స్వీకరించినట్లే।

Verse 9

सत्सङ्गतिः परामृद्धिं ददाति हि नृणां सदा । इहामुत्र च विप्रेन्द्र सन्तः पूज्यतमास्ततः ॥ ९ ॥

నిజంగా సత్సంగం మనుష్యులకు ఎల్లప్పుడూ పరమ సమృద్ధిని ఇస్తుంది—ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ. అందుకే, ఓ విప్రేంద్రా, సంతులు అత్యంత పూజ్యులు.

Verse 10

अहो महद्गुणान्वक्तुं कः समर्थो मुनीश्वर । गर्भं प्राप्तो गरो जीर्णो मासत्रयमहोऽदभुतम् ॥ १० ॥

అహో, ఓ మునీశ్వరా! ఇంతటి మహద్గుణాలను పూర్తిగా వర్ణించగలవాడు ఎవరు? ఘోర విషం గర్భంలో ప్రవేశించి మూడు నెలలు అక్కడే జీర్ణమైంది—ఎంత అద్భుతం!

Verse 11

गरेण सहितं पुत्रं दृष्ट्वा तेजोनिधिर्मुनिः । जातकर्म चकारासौ तन्नाम सगरेति च ॥ ११ ॥

గరము (విషం)తో కూడిన కుమారుణ్ని చూసి, తేజోనిధి ముని జాతకర్మ నిర్వహించి అతనికి ‘సగర’ అనే నామం పెట్టెను।

Verse 12

पुपोष सगरं बालं तन्माता प्रीतिपूर्वकम् । चौलोपवीतकर्माणि तथा चक्रे मुनीश्वरः ॥ १२ ॥

అతని తల్లి అపార ప్రేమతో బాలుడు సగరుని పెంచి పోషించింది; అలాగే మునీశ్వరుడు విధివిధానంగా అతనికి చౌళకర్మమును, ఉపనయన సంస్కారమును నిర్వహించాడు.

Verse 13

शास्त्राण्यध्यापयामास राजयोग्यानि मन्त्रवित् । समर्थं सगरं दृष्ट्वा किंचिदुद्भिन्नशैशवम् ॥ १३ ॥

మంత్రవేత్త అయిన ఆ మునీశ్వరుడు సగరునికి రాజ్యయోగ్యమైన శాస్త్రాలను బోధించాడు; అతడు సమర్థుడని, బాల్యం కొద్దిగా వికసిస్తున్నదని చూసి, తగిన విధంగా ఉపదేశించాడు.

Verse 14

मन्त्रवत्सर्वशस्त्रास्त्रं दत्तवान्स मुनीश्वरः । सगरः शिक्षितस्तेन सम्यगौर्वर्षिणा मुने ॥ १४ ॥

ఆ మునీశ్వరుడు మంత్రబలంతో యుక్తమైన సమస్త శస్త్రాస్త్రాలను అతనికి ప్రసాదించాడు; ఓ మునీ, ఔర్వ ఋషి చేత సగరుడు సమ్యకంగా శిక్షణ పొందాడు.

Verse 15

बभूव बलवान्धर्मी कृतज्ञो गुणवान्सुधीः । धर्मज्ञः सोऽपि सगरो मुनेरमिततेजसः । समित्कुशाम्बुपुष्पादि प्रत्यहं समुपानयत् ॥ १५ ॥

సగరుడూ బలవంతుడు, ధర్మనిష్ఠుడు, కృతజ్ఞుడు, గుణవంతుడు, సుధీ—ధర్మజ్ఞుడు—అయ్యాడు. అలాగే అమిత తేజస్సు గల మునికి ప్రతిరోజూ సమిధలు, కుశ, నీరు, పుష్పాలు మొదలైనవి తీసుకొచ్చి సమర్పించేవాడు.

Verse 16

स कदाचिद्गुणनिधिः प्रणिपत्य स्वमातरम् । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा सगरो विनयान्वितः ॥ १६ ॥

ఒకసారి గుణనిధి అయిన సగరుడు తన తల్లికి నమస్కరించాడు; తరువాత అంజలి ఘటించి వినయంతో ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.

Verse 17

सगर उवाच । मातर्गतः पिता कुत्र किं नामा कस्य वंशजः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम ॥ १७ ॥

సగరుడు అన్నాడు—నా తండ్రి ఎక్కడికి వెళ్లాడు? ఆయన పేరు ఏమిటి, ఏ వంశానికి చెందినవాడు? ఆ సంగతులన్నీ నాకు విస్తారంగా చెప్పండి; వినాలని నాకు గొప్ప కుతూహలం ఉంది.

Verse 18

पित्रा विहीना ये लोके जीवन्तोऽपि मृतोपमाः ॥ १८ ॥

ఈ లోకంలో తండ్రి లేనివారు, జీవించి ఉన్నా మృతుల వలెనే ఉంటారు.

Verse 19

दरिद्रो ऽपि पिता यस्य ह्यास्ते स धनदोपमः । यस्य माता पिता नास्ति सुखं तस्य न विद्यते ॥ १९ ॥

ఎవరి తండ్రి పేదవాడైనా జీవించి ఉంటే, అతడు ధనవంతునితో సమానం; కానీ ఎవరికీ తల్లి తండ్రి లేరో, వారికి సుఖం లభించదు.

Verse 20

धर्महीनो यथा मूर्खः परत्रेह च निन्दितः । मातापितृविहीनस्य अज्ञस्याप्यविवेकिनः । अपुत्रस्य वृथा जन्म ऋणग्रस्तस्य चैव हि ॥ २० ॥

ధర్మం లేని వాడు మూర్ఖునివలె—ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ నిందితుడు. అలాగే తల్లిదండ్రులు లేని అజ్ఞాని, వివేకం లేనివాడూ. కుమారుడు లేనివాడి జన్మ వ్యర్థం; ఋణభారంతో నలిగినవాడి జీవితం కూడా వ్యర్థమే.

Verse 21

चन्द्र हीना यथा रात्रिः पद्महीनं यथा सरः । पतिहीना यथा नारी पितृहीनस्तथा शिशुः ॥ २१ ॥

చంద్రుడు లేని రాత్రిలా, పద్మాలు లేని సరస్సులా, భర్త లేని స్త్రీలాగా—తండ్రి లేని శిశువు అలాగే.

Verse 22

धर्महीनो यथा जन्तुः कर्महीनो यथा गृही । पशुहीनो यथा वैश्यस्तथा पित्रा विनार्भकः ॥ २२ ॥

ధర్మం లేని జీవి వ్యర్థమైనట్లే, విధికర్మాలు లేని గృహస్థుడు శూన్యమైనట్లే, పశువులు లేని వైశ్యుడు జీవికలేనివాడైనట్లే—తండ్రి లేని బాలుడు కూడా వంచితుడవుతాడు।

Verse 23

सत्यहीनं यथा वाक्यं साधुहीना यथा सभा । तपो यथा दयाहीनं तथा पित्रा विनार्भकः ॥ २३ ॥

సత్యం లేని మాట వ్యర్థమైనట్లే, సద్జనులు లేని సభ శూన్యమైనట్లే; దయలేని తపస్సు ఫలహీనమైనట్లే—తండ్రి లేని బాలుడు కూడా వంచితుడు।

Verse 24

वृक्षहीनं यथारण्यं जलहीना यथा नदी । वेगहीनो यथा वाजी तथा पित्रा विनार्भकः ॥ २४ ॥

చెట్లు లేని అడవి ఎలా ఉంటుందో, నీరు లేని నది ఎలా ఉంటుందో, వేగం లేని గుర్రం ఎలా ఉంటుందో—తండ్రి లేని బాలుడు కూడా అట్లే।

Verse 25

यथा लघुतरो लोके मातर्याच्ञापरो नरः । तथा पित्रा विहीनस्तु बहुदुःखान्वितःसुतः ॥ २५ ॥

ఈ లోకంలో తల్లి ఆజ్ఞను లెక్కచేయని వాడు నీచుడిగా భావించబడినట్లే, తండ్రి లేని కుమారుడు అనేక దుఃఖాలతో బాధపడతాడు।

Verse 26

इतीरितं सुतेनैषा श्रुत्वा निःश्वस्य दुःखिता । संपृष्टं तद्यथावृत्तं सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ २६ ॥

కుమారుడు ఇలా పలికిన మాటలు విని ఆమె దుఃఖంతో నిట్టూర్చింది; అడిగినప్పుడు జరిగినది ఎలా జరిగిందో అంతా అతనికి వివరించింది।

Verse 27

तच्छ्रुत्वा सगरः क्रुद्धः कोपसंरक्तलोचनः । हनिष्यामीत्यरातीन्स प्रतिज्ञामकरोत्तदा ॥ २७ ॥

అది విని సగర రాజు కోపంతో ఉప్పొంగి, క్రోధంతో కళ్లెర్రబడ్డాడు. అప్పుడు అతడు “శత్రువులను సంహరిస్తాను” అని దృఢ ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

Verse 28

प्रदक्षिणीकृत्य मुनिं जननीं च प्रणम्य सः । प्रस्थापितः प्रतस्थे च तेनैव मुनिना तदा ॥ २८ ॥

అతడు మునిని ప్రదక్షిణ చేసి, తన జననిని కూడా నమస్కరించాడు. ఆ మునియే విధివిధానంగా పంపగా, అతడు వెంటనే ప్రయాణమయ్యాడు.

Verse 29

और्वाश्रमाद्विनिष्क्रान्तः सगरः सत्यवाक् शुचिः । वसिष्ठं स्वकुलाचार्यं प्राप्तः प्रीतिसमन्वितः ॥ २९ ॥

ఔర్వ ఆశ్రమం నుండి బయలుదేరిన సత్యవాక్కు, శుచియైన సగరుడు ప్రేమభక్తులతో నిండినవాడై తన కులాచార్యుడు వశిష్ఠుని చేరాడు.

Verse 30

प्रणम्य गुरवे तस्मै वशिष्ठाय महात्मने । सर्वं विज्ञापयामास ज्ञानदृष्ट्या विजानते ॥ ३० ॥

ఆ మహాత్మ గురువు వశిష్ఠుని నమస్కరించి, జ్ఞానదృష్టితో అన్నీ తెలిసిన ఆయనకు సమస్త విషయాలను వివరంగా నివేదించాడు.

Verse 31

एन्द्रा स्त्रं वारुणं ब्राह्ममाग्नेयं सगरो नृपः । तेनैव मुनिनाऽवाप खड्गं वज्रोपमं धनुः ॥ ३१ ॥

సగర రాజు ఆ ముని నుండే ఐంద్ర, వారుణ, బ్రాహ్మ, ఆగ్నేయ అస్త్రాలను పొందాడు; అలాగే ఖడ్గం మరియు వజ్రసమానమైన ధనుస్సును కూడా స్వీకరించాడు.

Verse 32

ततस्तेनाभ्यनुज्ञातः सगरः सौमनस्यवान् । आशीर्भिरर्चितः सद्यः प्रतस्थे प्रणिपत्य तम् ॥ ३२ ॥

ఆయన అనుమతి పొందిన సగరుడు ఆనందచిత్తుడై, ఆశీర్వచనాలతో ఆయనను పూజించి, నమస్కరించి వెంటనే బయలుదేరెను।

Verse 33

एकेनैव तु चापेन स शूरः परिपन्थिनः । सपुत्रपौत्रान्सगणानकरोत्स्वर्गवासिनः ॥ ३३ ॥

ఆ శూరుడు ఒక్క ధనుస్సుతోనే మార్గదొంగలను—వారి కుమారులు, మనుమలు, సమస్త అనుచరులతో సహా—స్వర్గవాసులుగా చేసెను।

Verse 34

तच्चापमुक्तबाणाग्निसंतप्तास्तदरातयः । केचिद्विनष्टा संत्रस्तास्तथा चान्ये प्रदुद्रुवुः ॥ ३४ ॥

ఆ ధనుస్సు నుండి విడిచిన అగ్నిసమాన బాణాల వేడికి దగ్ధులై శత్రువులు కలవరపడ్డారు—కొంతమంది నశించారు, కొంతమంది భయపడ్డారు, మరికొందరు అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు।

Verse 35

केचिद्विशीर्णकेशाश्च वल्मीकोपरि संस्थिताः । तृणान्यभक्षयन्केचिन्नग्नाश्च विविशुर्जलम् ॥ ३५ ॥

కొంతమంది చెదిరిన జుట్టుతో వల్మీకాలపై కూర్చున్నారు; కొంతమంది గడ్డినే తిన్నారు; మరికొందరు నగ్నులై నీటిలోకి దిగారు।

Verse 36

शकाश्च यवनाश्चैव तथा चान्ये महीभृतः । सत्वरं शरणं जग्मुर्वशिष्ठं प्राणलोलुपाः ॥ ३६ ॥

శకులు, యవనులు మరియు ఇతర భూపతులు కూడా ప్రాణరక్షణ కోరికతో వేగంగా వశిష్ఠుని శరణు చేరిరి।

Verse 37

जितक्षितिर्बाहुपुत्रो रिपून्गुरुसमीपगान् । चारैर्विज्ञातवान्सद्यः प्राप्तश्चाचार्यसन्निधिम् ॥ ३७ ॥

బాహుపుత్రుడు జితక్షితి తన గూఢచారుల ద్వారా గురువుకు సమీపంగా వచ్చిన శత్రువులను వెంటనే తెలుసుకొని, క్షణమాత్రంలో ఆచార్య సన్నిధికి చేరాడు।

Verse 38

तमागतं बाहुसुतं निशम्य मुनिर्वशिष्ठः शरणागतांस्तान् । त्रातुं च शिष्याभिहितं च कर्तुं विचारयामास तदा क्षणेन ॥ ३८ ॥

బాహుపుత్రుడు వచ్చినట్టు విని ముని వశిష్ఠుడు శరణు కోరిన వారిని చూసి, వారిని రక్షించడం మరియు శిష్యుడు చెప్పిన కార్యాన్ని నెరవేర్చడం గురించి క్షణంలోనే ఆలోచించాడు।

Verse 39

चकार मुण्डाञ्शबरान्यवनांल्लम्बमूर्द्धजान् । अन्धांश्च श्मश्रुलान्सर्वान्मुण्डान्वेदबहिष्कृतान् ॥ ३९ ॥

ఆయన శబరులు, యవనులను ముండనం చేసి శిఖను దీర్ఘంగా ఉంచాడు; మిగిలిన వారందరిని అంధులుగా, గడ్డంతో, ముండనంతో చేసి వేదబహిష్కృతులుగా చేశాడు।

Verse 40

वसिष्ठमुनिना तेन हतप्रायान्निरीक्ष्य सः । प्रहसन्प्राह सगरः स्वगुरुं तपसो निधिम् ॥ ४० ॥

ముని వశిష్ఠుడు వారిని దాదాపు నాశనం చేసినట్టు చూసి, రాజు సగరుడు నవ్వుతూ తపస్సు నిధి అయిన తన గురువు వశిష్ఠునితో పలికాడు।

Verse 41

सगर उवाच । भो भो गुरो दुराचारानेतान्ररक्षसि तान्वृथा । सर्वथाहं हनिष्यामि मत्पितुर्देशहारकान् ॥ ४१ ॥

సగరుడు అన్నాడు—ఓ గురుదేవా! ఈ దురాచారులను మీరు వ్యర్థంగా రక్షిస్తున్నారు. నా తండ్రి రాజ్యాన్ని అపహరించిన వీరిని నేను ఏ విధంగానైనా తప్పక సంహరిస్తాను।

Verse 42

उपेक्षेत समर्थः सन्धर्मस्य परिपन्थिनः । स एव सर्वनाशाय हेतुभूतो न संशयः ॥ ४२ ॥

సమర్థుడై ఉండి సద్ధర్మానికి అడ్డుపడువారిని ఉపేక్షిస్తే, అతడే నిస్సందేహంగా సంపూర్ణ నాశనానికి కారణమగును।

Verse 43

बान्धवं प्रथमं मत्वा दुर्जनाः सकलं जगत् । त एव बलहीनाश्चेद्भजन्तेऽत्यन्तसाधुताम् ॥ ४३ ॥

దుర్జనులు ముందుగా తమ బంధువునే ప్రధానమని భావించి, ఆ దృష్టితోనే సమస్త జగత్తును చూస్తారు; అదే వారు బలహీనులైతే, అత్యంత సాధుత్వాన్ని ఆశ్రయిస్తారు।

Verse 44

अहो मायाकृतं कर्म खलाः कश्मलचेतसः । तावत्कुर्वन्ति कार्याणि यावत्स्यात्प्रबलं बलम् ॥ ४४ ॥

అహో! కలుషచిత్తులైన ఖలుల మాయాప్రేరిత కర్మ ఇదే—బలం ప్రబలంగా ఉన్నంతవరకే వారు తమ పన్నాగాలను సాగిస్తారు।

Verse 45

दासभावं च शत्रूणां वारस्त्रीणां च सौहृदम् । साधुभावं च सर्पाणां श्रेयस्कामो न विश्वसेत् ॥ ४५ ॥

శ్రేయస్సు కోరువాడు శత్రువు దాసభావం, వారస్త్రీ స్నేహం, సర్పం సాధుత్వం—ఇవన్నీ నమ్మకూడదు।

Verse 46

प्रहासं कुर्वते नित्यं यान्दन्तान्दर्शयन्खलाः । तानेव दर्शयन्त्याशु स्वसामर्थ्यविपर्यये ॥ ४६ ॥

ఖలులు నిత్యం నవ్వుతూ పళ్ళు చూపి ఎగతాళి చేస్తారు; కానీ వారి సామర్థ్యం విరుద్ధమైతే, అదే పళ్ళు వారు త్వరగా చూపవలసి వస్తుంది।

Verse 47

पिशुना जिह्वया पूर्वं परुषं प्रवदन्ति च । अतीव करुणं वाक्यं वदन्त्येव तथाबलाः ॥ ४७ ॥

నిందక జిహ్వతో ముందుగా కఠినంగా పలికేవారు, బలహీన స్వభావంతో తరువాత అత్యంత కరుణగా వినిపించే మాటల్ని కూడా పలుకుతారు।

Verse 48

श्रेयस्कामो भवेद्यस्तु नीतिशास्त्रार्थकोविदः । साधुत्वं समभावं च खलानां नैव विश्वसेत् ॥ ४८ ॥

నిజమైన శ్రేయస్సు కోరేవాడు నీతిశాస్త్రార్థంలో నిపుణుడై ఉండాలి; దుష్టులు చూపించే ‘సాధుత్వం’ మరియు ‘సమభావం’ మీద ఎప్పుడూ నమ్మకం పెట్టకూడదు।

Verse 49

दुर्जनं प्रणतिं यान्तं मित्रं कैतवशीलिनम् । दुष्टां भार्यां च विश्वस्तो मृत एव न संशयः ॥ ४९ ॥

వంగి నమస్కరించి వచ్చినా దుర్జనునిపై, మోసగుణమున్న మిత్రునిపై, దుష్ట భార్యపై నమ్మకం పెట్టుకునేవాడు—నిస్సందేహంగా మృతుడితో సమానం।

Verse 50

मा रक्ष तस्मादेतान्वै गोरूपव्याघ्रकर्मिणः । हत्वैतानखिलान् दुष्टांस्त्वत्प्रसादान्महीं भजे ॥ ५० ॥

కాబట్టి వీరిని రక్షించవద్దు—రూపంలో గోవుల్లా, కార్యంలో పులుల్లా ఉన్నారు. ఈ దుష్టులందరినీ సంహరించండి; మీ ప్రసాదంతో నేను భూమిని భోగించి పాలిస్తాను।

Verse 51

वशिष्ठस्तद्वचः श्रुत्वा सुप्रीतो मुनिसत्तमः । कराभ्यां सगरस्याङ्गं स्पृशन्निदमुवाच ह ॥ ५१ ॥

ఆ మాటలు విని మునిశ్రేష్ఠుడు వశిష్ఠుడు ఎంతో సంతోషించాడు. రెండు చేతులతో సగరుని దేహాన్ని స్పర్శిస్తూ ఇలా పలికాడు।

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । साधु साधु महाभाग सत्यं वदसि सुव्रत । तथापि मद्वचः श्रुत्वा परां शान्तिं लभिष्यसि ॥ ५२ ॥

వసిష్ఠుడు పలికెను: "బాగు బాగు, ఓ మహాభాగా! ఓ సువ్రతా, నీవు సత్యమే పలుకుచున్నావు. అయినను నా మాటలు విని నీవు పరమ శాంతిని పొందగలవు."

Verse 53

मयैते निहताः पूर्वं त्वत्प्रतिज्ञाविरोधिनः । हतानां हनने कीर्तिः का समुत्पद्यते वद ॥ ५३ ॥

నీ ప్రతిజ్ఞకు విరోధులైన వీరిని నేను ఇదివరకే సంహరించితిని. చచ్చినవారిని చంపుటవలన ఏ కీర్తి కలుగును? చెప్పుము.

Verse 54

भूमीश जन्तवः सर्वे कर्मपाशेन यन्त्रिताः । तथापि पापैर्निहताः किमर्थं हंसि तान्पुनः ॥ ५४ ॥

ఓ భూమీశా! జీవులందరును కర్మపాశముచే బంధింపబడియున్నారు. పాపములచే హతులైన వారిని నీవు మరల ఎందుకు చంపుచున్నావు?

Verse 55

देहस्तु पापजनितः पूर्वमेवैनसा हतः । आत्मा ह्यभेद्यः पूर्णत्वाच्छास्त्राणामेष निश्चयः ॥ ५५ ॥

దేహము పాపజనితము, పాపముచేతనే అది ఇదివరకే హతమైనది. ఆత్మ పూర్ణమగుటచే అభేద్యమైనది, ఇదియే శాస్త్రముల నిశ్చయము.

Verse 56

स्वकर्मफलभोगानां हेतुमात्रा हि जन्तवः । कर्माणि दैवमूलानि दैवाधीनमिदं जगत् ॥ ५६ ॥

జీవులు తమ కర్మఫలములను అనుభవించుటకు నిమిత్తమాత్రులు. కర్మలు దైవమూలములు, ఈ జగత్తంతయు దైవాధీనము.

Verse 57

यस्माद् दैवं हि साधुनां रक्षिता दुष्टशिक्षिता । ततो नरैरस्वतन्त्रैः किं कार्यं साध्यते वद ॥ ५७ ॥

దైవమే సజ్జనులను రక్షించి దుష్టులను శిక్షించి శాసిస్తుంది; అట్లయితే నిజంగా స్వతంత్రులు కాని మనుష్యులచే ఏ కార్యం సిద్ధమగును? చెప్పుము.

Verse 58

शरीरं पापसंभूतं पापेनैव प्रवर्तते । पापमूलमिदं ज्ञात्वा कथं हन्तुं समुद्यतः ॥ ५८ ॥

ఈ శరీరం పాపమునుండి పుట్టి పాపముచేతనే ప్రవర్తిస్తుంది. ఇది పాపమూలమని తెలిసికొని ఎవడు (ఇతరుణ్ని) హతమార్చుటకు ఎలా ఉత్సాహపడగలడు?

Verse 59

आत्मा शुद्धोऽपि देहस्थो देहीति प्रोच्यते बुधैः । तस्मादिदं वपुर्भूप पापमूलं न संशयः ॥ ५९ ॥

ఆత్మ శుద్ధమైనదైనా దేహంలో నివసించినప్పుడు జ్ఞానులు దానిని ‘దేహి’ అని పలుకుదురు. కనుక, ఓ రాజా, ఈ దేహమే పాపమూలము—సందేహమే లేదు.

Verse 60

पापमूलवपुर्हन्तुः का कीर्तिस्तव बाहुज । भविष्यतीति निश्चित्य नैतान्हिंसीस्ततः सुत ॥ ६० ॥

ఓ బాహుబలుడా! పాపమూల స్వభావముగల జీవులను హతమార్చువాడిగా నీకు ఏ కీర్తి కలుగును? ఇది నిశ్చయమని తెలిసి, కుమారా, కనుక వారిని హింసించకు.

Verse 61

इति श्रुत्वा गुरोर्वाक्यं विरराम स कोपतः । स्पृशन्करेण सगरं नन्दनं मुनयस्तदा ॥ ६१ ॥

గురువు వాక్యము వినగానే అతడు కోపమును విడిచి నిలిచెను. అప్పుడు మునులు తమ చేతితో నందనుని కుండను (సగరము) స్పృశించిరి.

Verse 62

अथाथर्वनिधिस्तस्य सगरस्य महात्मनः । राज्याभिषेकं कृतवान्मुनिभिः सह सुव्रतैः ॥ ६२ ॥

అప్పుడు మహాత్ముడైన సగరుని రాజ్యాభిషేకాన్ని అథర్వనిధి ఉత్తమవ్రతధారులైన మునులతో కలిసి విధివిధానంగా నిర్వహించాడు।

Verse 63

भार्याद्वयं च तस्यासीत्केशिनी सुमतिस्तथा । काश्यपस्य विदर्भस्य तनये मुनिसत्तम ॥ ६३ ॥

ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఆ రాజుకు ఇద్దరు భార్యలు—కేశినీ మరియు సుమతి; వారు విదర్భదేశపు కాశ్యపుని కుమార్తెలు।

Verse 64

राज्ये प्रतिष्ठिते दृष्ट्वा मुनिरौर्वस्तपोनिधिः । वनादागत्य राजानं संभाष्य स्वाश्रमं ययौ ॥ ६४ ॥

రాజ్యం దృఢంగా స్థిరపడినదని చూసి, తపోనిధి అయిన ఔర్వ ముని అరణ్యంనుండి వచ్చి రాజుతో సంభాషించి తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్లాడు।

Verse 65

कदाचित्तस्य भूपस्य भार्याभ्यां प्रार्थितो मुनिः । वरं ददावपत्यार्थमौर्वो भार्गवमन्त्रवित् ॥ ६५ ॥

ఒకసారి ఆ రాజుని ఇద్దరు రాణుల ప్రార్థనపై, భార్గవ మంత్రవేత్త అయిన ఔర్వ ముని సంతానప్రాప్తి కోసం వరం ప్రసాదించాడు।

Verse 66

क्षणं ध्यानस्थितो भूत्वा त्रिकालज्ञो मुनीश्वरः । केशिनीं सुमतिं चैव इदमाह प्रहर्षयन् ॥ ६६ ॥

త్రికాలజ్ఞుడైన మునీశ్వరుడు క్షణకాలం ధ్యానస్థుడై, కేశినీ సుమతులను ఆనందింపజేస్తూ ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 67

और्व उवाच । एका वंशधरं चैकमन्या षडयुतानि च । अपत्यार्थं महाभागे वृणुतां च यथेप्सितम् ॥ ६७ ॥

ఔర్వుడు పలికెను—హే మహాభాగ్యవతీ! ఒక గోవు నీకు వంశధారకుడైన ఒక్క కుమారుని ప్రసాదిస్తుంది; మరొకటి ఆరు వేల కుమారులను ఇస్తుంది. సంతానార్థం నీకు నచ్చినదాన్ని ఎంచుకో.

Verse 68

अथ श्रुत्वा वचस्तस्य मुनेरौर्वस्य नारद । केशिन्येकं सुतं वव्रे वंशसन्तानकारणम् ॥ ६८ ॥

హే నారదా! ఔర్వ ముని మాటలు విని, కేశినీ వంశసంతతి నిలుపుటకై ఒక్క కుమారునే కోరింది.

Verse 69

तथा षष्टिसहस्राणि सुमत्या ह्यभवन्सुताः । नाम्नासमंजाः केशिन्यास्तनयो मुनिसत्तम ॥ ६९ ॥

అలాగే సుమతికి అరవై వేల కుమారులు జన్మించారు. హే మునిశ్రేష్ఠా! కేశినీ కుమారుని పేరు ‘సమంజ’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 70

असमंजास्तु कर्माणि चकारोन्मत्तचेष्टितः । तं दृष्ट्वा सागराः सर्वे ह्यासन्दुर्वृत्तचेतसः ॥ ७० ॥

కానీ అసమంజ ఉన్మత్తుడిలా ప్రవర్తిస్తూ నింద్యమైన కార్యాలు చేశాడు. అతనిని చూసి సాగరుని కుమారులందరి మనస్సులు కూడా దుష్టత వైపు మొగ్గాయి.

Verse 71

तद्बालभावं संदुष्टं ज्ञात्वा बाहुसुतो नृपः । चिन्तयामास विधिवत्पुत्रकर्म विगर्हितम् ॥ ७१ ॥

బాలుని స్వభావం కలుషితమైందని తెలిసి, బాహు కుమారుడైన రాజు విధివిధానంగా కుమారుని విషయమై చేయవలసినదేమిటో—అది నింద్యమైన విషయమైనా—ఆలోచించాడు.

Verse 72

अहो कष्टतरा लोके दुर्जनानां हि संगतिः । कारुकैस्ताड्यते वह्निरयः संयोगमात्रतः ॥ ७२ ॥

అహో, లోకంలో దుర్జనుల సంగతి అత్యంత కష్టదాయకము; ఇనుముతో సంయోగమాత్రమునే కార్మికులు అగ్నినికూడా కొడతారు।

Verse 73

अंशुमान्नाम तनयो बभूव ह्यसमंजसः । शास्त्रज्ञो गुणवान्धर्मी पितामहहिते रतः ॥ ७३ ॥

అసమంజసునికి అంశుమాన్ అనే కుమారుడు జన్మించాడు; అతడు శాస్త్రజ్ఞుడు, గుణవంతుడు, ధర్మాచారుడు, పితామహ హితంలో నిమగ్నుడు।

Verse 74

दुर्वृत्ताः सागराः सर्वे लोकोपद्र वकारिणः । अनुष्ठानवतां नित्यमन्तराया भवन्ति ते ॥ ७४ ॥

సమస్త సాగరాలు దుర్వృత్తులు, లోకానికి ఉపద్రవకారులు; అనుష్ఠానంలో నిమగ్నులైనవారికి అవి నిత్యం అంతరాయమవుతాయి।

Verse 75

हुतानि यानि यज्ञेषु हवींषि विधिवद् द्विजैः । बुभुजे तानि सर्वाणि निराकृत्य दिवौकसः ॥ ७५ ॥

యజ్ఞాలలో ద్విజులు విధివిధానంగా అర్పించిన హవిస్సులను, స్వర్గవాసి దేవతలను తొలగించి, అతడు అన్నింటినీ భుజించాడు।

Verse 76

स्वर्गादाहृत्य सततं रम्भाद्या देवयोषितः । भजन्ति सागरास्ता वै कचग्रहबलात्कृताः ॥ ७६ ॥

స్వర్గం నుండి నిరంతరం దింపబడిన రంభా మొదలైన దేవయోషితులను, కచగ్రహ బలప్రభావంతో వశపరచి, సాగరాలు నిజంగా సహవాసం చేస్తాయి।

Verse 77

पारिजातादिवृक्षाणां पुष्पाण्याहृत्य ते खलाः । भूषयन्ति स्वदेहानि मद्यपानपरायणाः ॥ ७७ ॥

పారిజాతాది కల్పవృక్షాల పుష్పాలను తెంపి, మద్యపానాసక్తులైన ఆ దుష్టులు తమ దేహాలనే అలంకరిస్తారు।

Verse 78

साधुवृत्तीः समाजह्रुः सदाचाराननाशयन् । मित्रैश्च योद्धुमारब्धा बलिनोऽत्यन्तपापिनः ॥ ७८ ॥

అత్యంత పాపులైన, బలవంతులైన వారు సజ్జనుల జీవికను లాక్కొని, సదాచారాన్ని నాశనం చేసి, మిత్రులతో కలిసి యుద్ధానికి దిగారు।

Verse 79

एतद् दृष्ट्वातितुःखार्ता देवा इन्द्र पुरोगमाः । विचारं परमं चक्रुरेतेषां नाशहेतवे ॥ ७९ ॥

ఇది చూచి, ఇంద్రుని ముందుంచి దేవతలు అత్యంత దుఃఖంతో కలతచెంది, వారి వినాశానికి మార్గం గురించి పరమ విచారాన్ని చేశారు।

Verse 80

निश्चित्य विबुधाः सर्वे पातालान्तरगोचरम् । कपिलं देवदेवेशं ययुः प्रच्छन्नरूपिणः ॥ ८० ॥

దేవదేవేశుడైన కపిలుడు పాతాళాంతర ప్రాంతాలలో సంచరిస్తున్నాడని నిర్ధారించి, దేవతలందరూ గుప్తరూపాలు ధరించి ఆయన వద్దకు వెళ్లారు।

Verse 81

ध्यायन्तमात्मनात्मानं परानन्दैकविग्रहम् । प्रणम्य दण्डवद् भूमौ तुष्टुवुस्त्रिदशास्ततः ॥ ८१ ॥

ఆత్మతోనే ఆత్మను ధ్యానిస్తూ, పరమానందమయ ఏకవిగ్రహుడై ఉన్న ఆయనను చూచి, దేవతలు భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేసి స్తుతించసాగారు।

Verse 82

देवा ऊचुः । नमस्ते योगिने तुभ्यं सांख्ययोगरताय च । नररूपप्रतिच्छन्नजिष्णवे विष्णवे नमः ॥ ८२ ॥

దేవులు పలికిరి—హే పరమయోగీ! నీకు నమస్కారం; సాంఖ్యయోగములందు రమించువాడా, నీకు నమస్కారం. నరరూపమున దాగిన సదాజయశాలి విష్ణువుకు నమస్కారం.

Verse 83

नमः परेशभक्ताय लोकानुग्रहहेतवे । संसारारण्यदावाग्ने धर्मपालनसेतवे ॥ ८३ ॥

పరమేశ్వరభక్తునికి నమస్కారం; లోకానుగ్రహార్థం కార్యనిరతునికి నమస్కారం. సంసారారణ్య దావాగ్నివలె దుష్టతను దహించువాడా, ధర్మరక్షణకు సేతువైనవాడా, నీకు నమస్కారం.

Verse 84

महते वीतरागाय तुभ्यं भूयो नमो नमः । सागरैः पीडितानस्मांस्त्रायस्व शरणागतान् ॥ ८४ ॥

హే మహానుభావా, వీతరాగా! నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. మేము సాగరాలచే పీడితులమై శరణు వచ్చినవారము; మమ్మును రక్షించి తరింపజేయుము.

Verse 85

कपिल उवाच । ये तु नाशमिहेच्छंतिं यशोबलधनायुषाम् । त एव लोकान्बाधन्ते नात्राश्चर्यं सुरोत्तमाः ॥ ८५ ॥

కపిలుడు పలికెను—ఈ లోకమున యశస్సు, బలము, ధనము, ఆయుష్షు నాశమును కోరువారే లోకములను బాధించుదురు; ఇందులో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు, ఓ దేవోత్తములారా.

Verse 86

यस्तु बाधितुमिच्छेत जनान्निरपराधिनः । तं विद्यात्सर्वलोकेषु पापभोगरतं सुराः ॥ ८६ ॥

కాని నిరపరాధులైన జనులను బాధించదలచినవానిని, ఓ దేవులారా, సమస్త లోకాలలో పాపభోగమున రమించువాడని తెలుసుకొనుడి.

Verse 87

कर्मणा मनसा वाचा यस्त्वन्यान्बाधते सदा । तं हन्ति दैवमेवाशु नात्र कार्या विचारणा ॥ ८७ ॥

కర్మ, మనస్సు, వాక్కుతో ఎల్లప్పుడూ ఇతరులను బాధించే వానిని దైవమే త్వరగా శిక్షిస్తుంది; ఇందులో మరింత విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 88

अल्पैरहोभिरेवैते नाशमेष्यन्ति सागराः । इत्युक्ते मुनिना तेन कपिलेन महात्मना । प्रणम्य तं यथान्यायं गता नाकं दिवौकसः ॥ ८८ ॥

మహాత్మ ముని కపిలుడు—“కొద్ది దినాల్లోనే ఈ సముద్రాలు నాశనమవుతాయి” అని పలికెను. అది విని దేవతలు యథావిధిగా నమస్కరించి స్వర్గానికి వెళ్లిరి।

Verse 89

अत्रान्तरे तु सगरो वसिष्ठाद्यैर्महर्षिभिः । आरेभे हयमेधाख्यं यज्ञं कर्त्तुमनुत्तमम् ॥ ८९ ॥

ఇంతలో రాజు సగరుడు వశిష్ఠాది మహర్షులతో కలిసి ‘అశ్వమేధ’ అనే అనుత్తమ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించెను।

Verse 90

तद्यज्ञे योजितं सप्तिमपहृत्य सुरेश्वरः । पाताले स्थापयामास कपिलो यत्र तिष्ठति ॥ ९० ॥

ఆ యజ్ఞానికి నియమించబడిన అశ్వాన్ని అపహరించి దేవేశ్వరుడు ఇంద్రుడు, కపిలుడు నివసించే పాతాళంలో దానిని స్థాపించెను।

Verse 91

गूढविग्रहशक्रेण हृतमश्वं तु सागराः । अन्वेष्टुं बभ्रमुर्लोकान् भूरादींश्च सुविस्मिताः ॥ ९१ ॥

గూఢరూపం ధరించిన శక్ర ఇంద్రుడు అశ్వాన్ని అపహరించగా, సగరుని కుమారులు అత్యంత ఆశ్చర్యంతో భూలోకాది లోకాలలో దానిని వెదకుతూ తిరిగిరి।

Verse 92

अदृष्टसप्तयस्ते च पातालं गन्तुमुद्यताः । चख्नुर्महीतलं सर्वमेकैको योजनं पृथक् ॥ ९२ ॥

కంటికి కనబడని ఆ ఏడుగురు పాతాళానికి వెళ్లుటకు సిద్ధపడ్డారు. ఒక్కొక్కరు విడివిడిగా ఒక యోజన పరిమాణముగా భూమి అంతటినీ తవ్విరి॥

Verse 93

मृत्तिकां खनितां ते चोदधितीरे समाकिरन् । तद्द्वारेण गताः सर्वे पातालं सगरात्मजाः ॥ ९३ ॥

తవ్విన మట్టిని వారు సముద్రతీరమున పోసిరి. ఆ ద్వారమార్గముననే సగరుని కుమారులందరూ పాతాళంలో ప్రవేశించిరి॥

Verse 94

विचिन्वन्ति हयं तत्र मदोन्मत्ता विचेतसः ॥ ९४ ॥

అక్కడ వారు అశ్వాన్ని వెదకుచున్నారు; కాని గర్వమదముతో మత్తులై వారి చిత్తం మోహితమై, వివేకం నశించెను॥

Verse 95

तत्रापश्यन्महात्मानं कोटिसूर्यसमप्रभम् । कपिलं ध्याननिरतं वाजिनं च तदन्तिके ॥ ९५ ॥

అక్కడ అతడు మహాత్ముడు కపిలుని చూచెను—కోటి సూర్యుల సమాన తేజస్సుతో, ధ్యాననిమగ్నుడై; ఆయన సమీపమున అశ్వమును కూడా చూచెను॥

Verse 96

ततः सर्वे तु संरब्धा मुनिं दृष्ट्वाऽतिवेगतः । हन्तुमुद्युक्तमनसो विद्र वन्तः समासदन् ॥ ९६ ॥

అప్పుడు వారందరూ కోపోద్రిక్తులై మునిని చూచిన వెంటనే అతి వేగముగా దూసుకొచ్చిరి. హతమార్చుటకు సంకల్పించి పరుగెత్తి వచ్చి ఆయనను చుట్టుముట్టిరి॥

Verse 97

हन्यतां हन्यतामेष वध्यतां वध्यतामयम् । गृह्यतां गृह्यतामाशु इत्यूचुस्ते परस्परम् ॥ ९७ ॥

“వీణ్ని చంపండి, చంపండి; వీణ్ని వధించండి, శిక్షించి సంహరించండి; పట్టుకోండి—త్వరగా పట్టుకోండి!” అని వారు పరస్పరం కేకలు వేశారు।

Verse 98

हृताश्वं साधुभावेन बकवद्ध्य्नातत्परम् । सन्ति चाहो खला लोके कुर्वन्त्याडम्बरं महत् ॥ ९८ ॥

సాధుత్వాన్ని ధరించి అతడు హృతాశ్వుణ్ని మోసం చేశాడు; కొంగవలె కేవలం బయటకు ధ్యాననిష్ఠుడిగా కనిపించాడు. అయ్యో, లోకంలో దుష్టులు భక్తి పేరుతో మహా ఆడంబరం చేస్తారు।

Verse 99

इत्युच्चरन्तो जहसुः कपिलं ते मुनीश्वरम् । समस्तेन्द्रि यसन्दोहं नियम्यात्मानमात्मनि ॥ ९९ ॥

అని పలుకుతూ వారు మునీశ్వరుడైన కపిలుని చూసి నవ్వారు. అప్పుడు ఆయన సమస్త ఇంద్రియసమూహాన్ని నియమించి, తన మనస్సును ఆత్మలో స్థిరపరిచాడు।

Verse 100

आस्थितः कपिलस्तेषां तत्कर्म ज्ञातवान्नहि ॥ १०० ॥

కపిలుడు వారి మధ్యనే ఉన్నప్పటికీ, ఆ కార్యాన్ని ఆయన గ్రహించలేదు (లేదా అందులో పాలుపంచుకోలేదు)।

Verse 101

आसन्नमृत्यवस्ते तु विनष्टमतयो मुनिम् । पद्भिः संताडयामासुर्बाहूं च जगृहुः परे ॥ १०१ ॥

కానీ బుద్ధి చెడిపోయిన వారు, మరణానికి సమీపంలో ఉన్న ఆ మునిని చూసి కాళ్లతో తన్నడం మొదలుపెట్టారు; మరికొందరు ఆయన భుజాలను పట్టుకున్నారు।

Verse 102

ततस्त्यक्तसमाधिस्तु स मुनिर्विस्मितस्तदा । उवाच भावगम्भीरं लोकोपद्र वकारिणः ॥ १०२ ॥

అప్పుడు సమాధిని విడిచి ఆ ముని ఆ క్షణంలో ఆశ్చర్యపడి, లోకదుఃఖోపద్రవాలను తొలగించుటకు భావగంభీరమైన వచనములు పలికెను।

Verse 103

एश्वर्यमदमत्तानां क्षुधितानां च कामिनाम् । अहंकारविमूढानां विवेको नैव जायते ॥ १०३ ॥

ఐశ్వర్యమదముతో మత్తులైనవారిలో, క్షుధతో కదిలినవారిలో, కామాసక్తులలో—అహంకారముచే మోహితులైనవారికి వివేకము జనించదు।

Verse 104

निधेराधारमात्रेण मही ज्वलति सर्वदा । तदेव मानवा भुक्त्वा ज्वलन्तीति किमद्भुतम् ॥ १०४ ॥

అగ్నిమయమైన గూఢనిధికి ఆధారమాత్రముచేత భూమి ఎల్లప్పుడూ మండుచున్నది; అదే మనుష్యులు భుజించి మండితే అందులో ఆశ్చర్యమేమి?

Verse 105

किमत्र चित्रं सुजनं बाधन्ते यदि दुर्जनाः । महीरुहांश्चानुतटे पातयन्ति नदीरयाः ॥ १०५ ॥

దుర్జనులు సుజనులను బాధిస్తే అందులో ఆశ్చర్యమేమి? నది ప్రవాహము ఒడ్డున నిలిచిన మహావృక్షములనుకూడా కూల్చివేయును।

Verse 106

यत्र श्रीर्यौवनं वापि शारदा वापि तिष्ठति । तत्राश्रीर्वृद्धता नित्यं मूर्खत्वं चापि जायते ॥ १०६ ॥

ఎక్కడ శ్రీ, యౌవనం మరియు శారదా-విద్య నిలిచియుంటాయో, వాటి లేమిలో అక్కడ దారిద్ర్యం, నిత్య వృద్ధాప్యం మరియు మూర్ఖత్వమును కూడ జనించును।

Verse 107

अहो कनकमाहात्म्यमाख्यातुं केन शक्यते । नामसाम्यदहो चित्रं धत्तूरोऽपि मदप्रदः ॥ १०७ ॥

అహో! కనక మహిమను పూర్తిగా ఎవరు వర్ణించగలరు? నామసామ్యమే ఎంత విచిత్రం—ధత్తూర కూడా మత్తును కలిగించేది.

Verse 108

भवेद्यदि खलस्य श्रीः सैव लोकविनाशिनी । यथा सखाग्नेः पवनः पन्नगस्य यथा विषम् ॥ १०८ ॥

దుష్టునికి శ్రీ-సంపద కలిగితే, అదే లోకవినాశినిగా మారుతుంది—గాలి అగ్నికి సఖుడైనట్లే, విషం సర్పానికి చెందినట్లే.

Verse 109

अहो धनमदान्धस्तु पश्यन्नपि न पश्यति । यदि पश्यत्यात्महितं स पश्यति न संशयः ॥ १०९ ॥

అహో! ధనమదంతో అంధుడైనవాడు చూస్తూనే ఉన్నా చూడడు. ఆత్మహితాన్ని గ్రహించేవాడే నిజంగా చూస్తాడు—సందేహం లేదు.

Verse 110

इत्युक्त्वा कपिलः क्रुद्धो नेत्राभ्यां ससृजेऽनलम् । स वह्निः सागरान्सर्वान्भस्मसादकरोत्क्षणात् ॥ ११० ॥

ఇట్లు చెప్పి క్రోధించిన కపిలుడు తన రెండు నేత్రాల నుండి అగ్నిని సృష్టించాడు; ఆ అగ్ని క్షణంలోనే సగరుని కుమారులందరినీ భస్మం చేసింది.

Verse 111

यन्नेत्रजानलं दृष्ट्वा पातालतलवासिनः । अकालप्रलयं मत्वा च्रुकुशुः शोकलालसाः ॥ १११ ॥

నేత్రజనితమైన ఆ అగ్నిని చూసి పాతాళవాసులు అకాల ప్రళయం వచ్చిందని భావించి శోకభయాలతో విలపించారు.

Verse 112

तदग्नितापिताः सर्वे दन्दशूकाश्च राक्षसाः । सागरं विविशुः शीघ्रं सतां कोपो हि दुःसहः ॥ ११२ ॥

ఆ అగ్నిచేత దగ్ధులై ఆ సర్పములును రాక్షసులును అందరూ వేగముగా సముద్రములో ప్రవేశించారు; సజ్జనుల కోపము నిజముగా సహింపరానిది.

Verse 113

अथ तस्य महीपस्य समागम्याध्वरं तदा । देवदूत उवाचेदं सर्वं वृत्तं हि यक्षते ॥ ११३ ॥

అప్పుడు ఆ సమయంలో దేవదూత రాజుని యజ్ఞస్థలమునకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు—“జరిగిన సంగతులన్నిటి సంపూర్ణ వృత్తాంతమును నేను మీకు తెలియజేస్తాను.”

Verse 114

एतत्समाकर्ण्य वचः सगरःसर्ववित्प्रभुः । दैवेन शिक्षिता दुष्टा इत्युवाचातिहर्षितः ॥ ११४ ॥

ఆ మాటలు విని సర్వజ్ఞుడైన పరాక్రమశాలి ప్రభువు సగర రాజు అత్యంత ఆనందించి ఇలా అన్నాడు—“ఈ దుష్టుడు దైవమే శిక్షించినాడు.”

Verse 115

माता वा जनको वापि भ्राता वा तनयोऽपि वा । अधर्मं कुरुते यस्तु स एव रिपुरिष्यते ॥ ११५ ॥

తల్లి అయినా తండ్రైనా, అన్నదమ్ముడైనా కుమారుడైనా—అధర్మం చేయువాడు వాడే శత్రువుగా భావించవలెను.

Verse 116

यस्त्वधर्मेषु निरतः सर्वलोकविरोधकृत् । तं रिपुं परमं विद्याच्छास्त्राणामेष निर्णयः ॥ ११६ ॥

అధర్మములలో నిమగ్నుడై సమస్త జనులకూ విరోధముగా ప్రవర్తించువానిని పరమ శత్రువుగా తెలుసుకొనుము—ఇదే శాస్త్రనిర్ణయం.

Verse 117

सगरः पुत्रनाशेऽपि न शुशोच मुनीश्वरः । दुर्वृत्तनिधनं यस्मात्सतामुत्साहकारणम् ॥ ११७ ॥

పుత్రనాశం జరిగినా మునిసమానుడైన రాజు సగరుడు శోకించలేదు; దుష్టుల వినాశమే సజ్జనులకు ఉత్సాహప్రదమైన కారణమని తెలిసి.

Verse 118

यज्ञेष्वनधिकारत्वादपुत्राणामिति स्मृतेः । पौत्रं तमंशुमन्तं हि पुत्रत्वे कृतवान्प्रभुः ॥ ११८ ॥

స్మృతిలో ‘అపుత్రులకు యజ్ఞకర్మలలో అధికారం లేదు’ అని చెప్పబడింది; అందుకే ప్రభువు మనవడు అంశుమంతుని కుమారుడిగా స్వీకరించాడు.

Verse 119

असमञ्जस्सुतं तं तु सुधियं वाग्विदां वरम् । युयोज सारविद् भूयो ह्यश्वानयनकर्मणि ॥ ११९ ॥

అసమంజసుని కుమారుడు—సుధీ, వాగ్విద్యలో శ్రేష్ఠుడు—అతనిని రథవిద్యను తెలిసినవాడు మళ్లీ అశ్వానయన కార్యంలో నియమించాడు.

Verse 120

स गतस्तद्बिलद्वारे दृष्ट्वा तं मुनिपुङ्गवम् । कपिलं तेजसां राशिं साष्टाङ्गं प्रणनाम ह ॥ १२० ॥

అతడు ఆ గుహ ద్వారానికి వెళ్లి, తేజస్సుల రాశియైన మునిపుంగవుడు కపిలుని దర్శించి అష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు.

Verse 121

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा विनयेनाग्रतः स्थितः । उवाच शान्तमनसं देवदेवं सनातनम् ॥ १२१ ॥

అంజలి ముద్రతో వినయంగా ముందర నిలిచి, పరమశాంత మనస్సుగల సనాతన దేవదేవునితో అతడు పలికాడు.

Verse 122

अंशुमानुवाच । दौःशील्यं यत्कृतं ब्रह्मन्मत्पितृव्यैः क्षमस्व तत् । परोपकारनिरताः क्षमासारा हि साधवः ॥ १२२ ॥

అంశుమాన్ అన్నాడు— ఓ బ్రాహ్మణా, నా పితృవ్యులు చేసిన దుర్వ్యవహారాన్ని క్షమించండి. సాధువులు పరహితంలో నిమగ్నులు; క్షమయే వారి సారము.

Verse 123

दुर्जनेष्वपि सत्वेषु दयां कुर्वन्ति साधवः । नहि संहरते ज्योत्स्नां चन्द्र श्चाण्डालवेश्मनः ॥ १२३ ॥

దుర్జనులైన సత్త్వాలపైనా సాధువులు దయ చూపుతారు; చాండాలుని ఇంటినుంచి కూడా చంద్రుడు తన జ్యోత్స్నను ఆపడు కదా.

Verse 124

बाध्यमानोऽपि सुजनः सर्वेषां सुखकृद् भवेत् । ददाति परमां तुष्टिं भक्ष्यमाणोऽमरैः शशी ॥ १२४ ॥

పీడింపబడినప్పటికీ సుజనుడు అందరికీ సుఖకర్తగా ఉండాలి; గ్రహణంలో అమరులు ‘భక్షించినా’ చంద్రుడు పరమానందాన్ని ఇస్తాడు.

Verse 125

दारितश्छिन्न एवापि ह्यामोदेनैव चन्दनः । सौरभं कुरुते सर्वं तथैव सुजनो जनः ॥ १२५ ॥

చందనం చీల్చి కోసినా తన సహజ సువాసనతో అన్నిటినీ పరిమళింపజేస్తుంది; అలాగే సుజనుడు కష్టంలోనూ అందరికీ మేలు చేస్తాడు.

Verse 126

क्षान्त्या च तपसाचारैस्तद्गुणज्ञा मुनीश्वराः । सञ्जातं शासितुं लोकांस्त्वां विदुः पुरुषोत्तम ॥ १२६ ॥

మీ క్షమ, తపస్సు, సదాచార నియమాల ద్వారా మీ గుణాలను తెలిసిన మునీశ్వరులు—ఓ పురుషోత్తమా—లోకాలను పాలించి నిలుపుటకు మీరు ప్రాదుర్భవించారని తెలుసుకొంటారు.

Verse 127

नमो ब्रह्मन्मुने तुभ्यं नमस्ते ब्रह्ममूर्त्तये । नमो ब्रह्मण्यशीलाय ब्रह्मध्यानपराय च ॥ १२७ ॥

హే బ్రహ్మనిష్ఠ మునీ! నీకు నమస్కారం; హే బ్రహ్మస్వరూపా! నీకు ప్రణామం. బ్రహ్మపరాయణ శీలుడవై, బ్రహ్మధ్యానంలో నిత్యనిమగ్నుడవైన నీకు వందనం.

Verse 128

इति स्तुतो मुनिस्तेन प्रसन्नवदनस्तदा । वरं वरय चेत्याह प्रसन्नोऽस्मि तवानघ ॥ १२८ ॥

ఇలా స్తుతింపబడిన ముని ముఖం ప్రసన్నమైంది. అప్పుడు ఆయన—“హే అనఘా! వరం కోరుకో; నేను నీపై ప్రసన్నుడను” అని పలికాడు.

Verse 129

एवमुक्ते तु मुनिना ह्यंशुमान्प्रणिपत्य तम् । प्रापयास्मत्पितॄन्ब्राह्मं लोकमित्यभ्यभाषत ॥ १२९ ॥

ముని ఇలా చెప్పగానే అంశుమాన్ ఆయనకు సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి—“దయచేసి మా పితృదేవతలను బ్రహ్మలోకానికి చేర్చండి” అని విన్నవించాడు.

Verse 130

ततस्तस्यातिसंतुष्टो मुनिः प्रोवाच सादरम् । गङ्गामानीय पौत्रस्ते नयिष्यति पितॄन्दिवम् ॥ १३० ॥

అప్పుడు ముని అతనిపై అత్యంత సంతుష్టుడై గౌరవంతో పలికాడు—“గంగను తీసుకొచ్చి నీ మనవడే పితృదేవతలను స్వర్గానికి చేర్చును.”

Verse 131

त्वत्पौत्रेण समानीता गङ्गा पुण्यजला नदी । कृत्वैतान्धूतपापान्वै नयिष्यति परं पदम् ॥ १३१ ॥

నీ మనవడు తీసుకొచ్చిన గంగా—పుణ్యజలమయమైన ఈ నది—వారి పాపాలను కడిగి, నిశ్చయంగా వారిని పరమపదానికి నడిపిస్తుంది.

Verse 132

प्रापयैनं हयं वत्स यतः स्यात्पूर्णमध्वरम् । पितामहान्तिकं प्राप्य साश्वं वृत्तं न्यवेदयत् ॥ १३२ ॥

వత్సా, ఈ యజ్ఞాశ్వాన్ని ముందుకు పంపుము; అప్పుడు అధ్వరం (యజ్ఞం) సంపూర్ణమగును. పితామహ బ్రహ్మ సమీపమునకు చేరి, అశ్వముతో కూడిన సమస్త వృత్తాంతమును నివేదించెను॥

Verse 133

सगरस्तेन पशुना तं यज्ञं ब्राह्मणैः सह । विधाय तपसा विष्णुमाराध्याप पदं हरेः ॥ १३३ ॥

సగరుడు ఆ యజ్ఞపశువుతోనే బ్రాహ్మణులతో కలిసి యజ్ఞాన్ని సంపూర్ణం చేసెను. అనంతరం తపస్సుతో విష్ణువును ఆరాధించి హరి యొక్క పరమ పదమును పొందెను॥

Verse 134

जज्ञे ह्यंशुमतः पुत्रो दिलीप इति विश्रुतः । तस्माद्भगीरथो जातो यो गङ्गामानयद्दिवः ॥ १३४ ॥

అంశుమతునకు ‘దిలీప’ అను ప్రసిద్ధ కుమారుడు జన్మించెను. అతనినుండి భగీరథుడు పుట్టెను; అతడే దివ్యలోకమునుండి గంగను తీసికొనివచ్చెను॥

Verse 135

भगीरथस्य तपसा तुष्टो ब्रह्मा ददौ मुने । गङ्गां भगीरथायाथ चिन्तयामास धारणे ॥ १३५ ॥

ఓ మునీ, భగీరథుని తపస్సుకు సంతోషించిన బ్రహ్మ గంగను అతనికి అనుగ్రహించెను. అప్పుడు భగీరథుడు ఆమెను భూమి ఎలా ధరించగలదో అని ఆలోచించెను॥

Verse 136

ततश्च शिवमाराध्य तद्द्वारा स्वर्णदीं भुवम् । आनीय तज्जलैः स्पृष्ट्वा पूतान्निन्ये दिवं पितॄन् ॥ १३६ ॥

తదుపరి శివుని ఆరాధించి, ఆయన కృపద్వారా స్వర్ణదీ అనే పవిత్ర భూమిని ఇక్కడికి తెచ్చెను. ఆ జలములతో పితృదేవతలను స్పర్శింపజేసి శుద్ధి చేసి స్వర్గమునకు చేర్చెను॥

Verse 137

भगीरथान्वये जातः सुदासो नाम भूपतिः । तस्य पुत्रो मित्रसहः सर्वलोकेषु विश्रुतः ॥ १३७ ॥

భగీరథ వంశంలో సుదాస అనే రాజు జన్మించాడు. అతని కుమారుడు మిత్రసహుడు, సమస్త లోకాలలో ప్రసిద్ధుడు.

Verse 138

वसिष्ठशापात्प्राप्तः स सौदासौ राक्षसीं तनुम् । गङ्गाबिन्दुनिषेकेण पुनर्मुक्तो नृपोऽभवत् ॥ १३८ ॥

వసిష్ఠ శాపం వల్ల ఆ సౌదాస రాజు రాక్షసీ దేహాన్ని పొందాడు; కానీ గంగాజల బిందువు చల్లడంతో మళ్లీ విముక్తుడై రాజుగా అయ్యాడు.

Verse 139

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम अष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణం పూర్వభాగం ప్రథమపాదంలో ‘గంగామాహాత్మ్యం’ అనే ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.