Adhyaya 78: Hymn to Surya and the Distribution of Solar Splendour; Genealogy of Vaivasvata and Chaya’s Line

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वैवस्वतमन्वन्तरे साप्तसप्ततितमोऽध्यायः । अष्टसप्ततितमोऽध्यायः— ७८ मार्कण्डेय उवाच । ततस्तं तुष्टुवुर्देवास्तथा देवर्षयो रविम् । वाग्भिरोड्यमशेषस्य त्रैलोक्यस्य समागताः ॥

ఇట్లు శ్రీమార్కండేయ పురాణములో వైవస్వత మన్వంతరమున డెబ్బైఏడవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు డెబ్బైఎనిమిదవ అధ్యాయము ప్రారంభమగుచున్నది. మార్కండేయుడు పలికెను—అనంతరం సమస్త త్రిలోకమునుండి సమవేతమైన దేవతలును దేవర్షులును వాక్యోపహారములు (స్తోత్రములు) ధరించి రవి (సూర్యుడు)ని స్తుతించిరి।

Verse 2

देवा ऊचुः नमस्ते ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः । यजुः स्वरूपरूपाय साम्नान्धामवते नमः ॥

దేవులు పలికిరి—ఋగ్వేదస్వరూపిణీ నీకు నమస్కారం; సామవేదస్వరూపిణీ నీకు నమస్కారం। యజుర్వేదస్వరూపిణీ నీకు నమస్కారం; సామగానముల తేజోమయ ధామస్వరూపిణీ నీకు నమస్కారం।

Verse 3

ज्ञानैकधामभूताय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिः स्वरूपाय विशुद्धायामलात्मने ॥

ఏకైక జ్ఞానాశ్రయమై, సమస్త అంధకారాన్ని తొలగించిన నీకు నమస్కారం. నీ స్వరూపమే శుద్ధ జ్యోతి—అత్యంత పవిత్రం, నిర్మల సారమయిన నీకు నమస్కారం.

Verse 4

वरिष्ठाय वरेण्याय परस्मै परमात्मने । नमोऽखिलजगद्व्यापिस्वरूपायात्ममूर्तये ॥

అత్యుత్తమమైన, అత్యంత వరణీయమైన నీకు నమస్కారం; పరాత్పర పరమాత్మస్వరూపిణీకి నమస్కారం. సమస్త విశ్వమంతటా వ్యాపించిన స్వభావముగల, సర్వాత్మస్వరూపిణీ అయిన నీకు నమస్కారం.

Verse 5

इदं स्तोत्रवरं रम्यं श्रोतव्यं श्रद्धया नरैः । शिष्यॊ भूत्वा समाधिस्थो दत्त्वा देयं गुरोरपि ॥

ఈ ఉత్తమమైన, హృద్యమైన స్తోత్రాన్ని శ్రద్ధగల జనులు వినవలెను. శిష్యత్వాన్ని స్వీకరించి, సమాధిలో స్థిరమై, గురువుకు అర్పించవలసినదాన్ని అర్పించి—అనంతరం దీనిని గ్రహించి (పరంపరగా ప్రసారం) చేయవలెను.

Verse 6

न शून्यभूतैः श्रोतव्यमेतत्तु सफलं भवेत् । सर्वकारणभूताय निष्ठायै ज्ञानचेतसाम् ॥

శూన్యులు (అనాసక్తులు/అశ్రద్ధులు) దీనిని వినకూడదు; అప్పుడు మాత్రమే ఇది ఫలప్రదమగును. జ్ఞాననిష్ఠ చిత్తముల స్థైర్యార్థం, మరియు సమస్త కారణములకు కారణమైన ఏక పరతత్త్వాన్ని సాక్షాత్కరించుటకై ఇది ప్రవృత్తమైంది.

Verse 7

नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशात्मस्वरूपिणे । भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः ॥

సూర్యరూపిణి, స్వయంజ్యోతిస్వరూపిణి అయిన మీకు నమస్కారం. భాస్కరునిగా మీకు నమస్కారం; దినకర్తగా మీకు కూడా నమస్కారం.

Verse 8

शर्वरीहेतवे चैव सन्ध्याज्योत्स्नाकृते नमः । त्वं सर्वमेतद् भगवन् जगदुद्भ्रमता त्वया ॥

రాత్రికి కారణమైన మీకు నమస్కారం; సంధ్యను, చంద్రకాంతిని కలిగించేవారైన మీకు నమస్కారం. ఓ భగవన్, ఇదంతా మీరే; మీ వల్లనే విశ్వం పరిభ్రమిస్తూ తన గమనంలో నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 9

भ्रमत्याविद्धमखिलं ब्रह्माण्डं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं स्पृष्टं सर्वं सञ्जायते शुचि ॥

సమస్త బ్రహ్మాండం—చరాచరమంతా—పరిభ్రమిస్తూ ప్రేరేపింపబడి వ్యాపించబడుతుంది. మీ కిరణస్పర్శతో ఇదంతా పవిత్రమవుతుంది.

Verse 10

क्रियते त्वत्करैः स्पर्शाज्जलादीनां पवित्रता । होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते ॥

మీ హస్తస్పర్శతో జలాది తత్త్వాలకు శుద్ధి కలుగుతుంది. హోమం, దానం వంటి కర్మలు మీ లేకుండా స్వయంగా ఫలప్రదమవు.

Verse 11

तावद्यावन्न संयोगि जगदेतत् त्वदंशुभिः । ऋचस्ते सकला ह्येता यजूṃष्येतानि चान्यतः ॥

ఈ లోకం మీ కిరణాలతో సంయుక్తం కాకపోతే, అది తగిన సిద్ధిని పొందదు. ఈ ఋక్ మంత్రాలన్నీ నిజంగా మీవే; ఈ యజుః సూత్రాలూ అలాగే మీవే.

Verse 12

सकलानि च सामानि निपतन्ति त्वदङ्गतः । ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ ! त्वमेव च यजुर्मयः ॥

హే జగదీశ్వరా! సమస్త సామగానములు నీ అంగముల నుండే ప్రస్ఫుటించుచున్నవి. నీవు ఋగ్వేదస్వరూపుడవు; నీవే యజుర్వేదస్వరూపుడవు కూడా.

Verse 13

यतः साममयश्चैव ततो नाथ ! त्रयीमयः । त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परञ्चापरमेव च ॥

నీవు సామస్వరూపమునూ గనుక, హే ప్రభో, నీవే త్రయీ (మూడు వేదములు) యొక్క సాక్షాత్ మూర్తి. నీవే బ్రహ్మస్వరూపము—పరమమూ, అపరమూ (అంతర్యామి) రెండూ.

Verse 14

मूर्तामूर्तस्तथा सूक्ष्मः स्थूलरूपस्तथा स्थितः । निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपः क्षयात्मकः । प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वतेजः शमनं कुरु ॥

నీవు సాకారుడవు, నిరాకారుడవు; సూక్ష్ముడవు, స్థూలుడవు కూడా. నిమేషము, కాష్ఠా మొదలైన కాలఖండములతో నీవే నిర్మితుడవు; లయస్వభావముగల కాలమూ నీవే. కరుణించు—స్వేచ్ఛతో రూపము ధరించి నీ స్వతేజస్సును శమింపజేయుము.

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच एवṃ संस्तूयमानस्तु देवैर्देवर्षिभिस्तथा । मुमोच स्वं तदा तेजस्तेजसां राशिरव्ययः ॥

మార్కండేయుడు పలికెను: దేవతలచే మరియు దివ్య ఋషులచే ఈ విధంగా స్తుతింపబడిన ఆ అక్షయ తేజోరాశి అప్పుడు తన స్వతేజస్సును విడుదల చేసెను.

Verse 16

यत्तस्य ऋङ्मयṃ तेजो भविता तेन मेदिनी । यजुर्मयेनापि दिवं स्वर्गः साममयṃ रवॆः ॥

ఆయన/ఆమె యొక్క ఋక్-స్వరూపమైన తేజస్సు భూమిగా మారెను. యజుః-స్వరూపమైన దానివలన ద్యులోకము (స్వర్గము) ఏర్పడెను; సామ-స్వరూపమైనదే సూర్యుడై నిలిచెను.

Verse 17

शातितास्तेजसो भागा ये त्वष्ट्रा दश पञ्च च । त्वष्ट्रैव तेन शर्वस्य कृतं शूलं महात्मना ॥

ఆ తేజస్సు భాగాలను త్వష్టా పదిహేను భాగాలుగా విభజించాడు. ఆ తేజస్సుతో మహాత్ముడైన త్వష్టా శర్వుడు (శివుడు) కొరకు శూలం (త్రిశూలం) నిర్మించాడు.

Verse 18

चक्रं विष्णोर्वसूनाञ्च शङ्कवो 'थ सुदारुणाः । पावकस्य तथा शक्तिः शिबिका धनदस्य च ॥

విష్ణువుకు చక్రాన్ని, వసువులకు భయంకరమైన శూలికలను (ముళ్ల బాణాలను); అలాగే పావకుడు (అగ్ని) కొరకు శక్తి-ఆయుధాన్ని, ధనదుడు (కుబేరుడు) కొరకు పల్లకీని కూడా తయారు చేశాడు.

Verse 19

अन्येषामसुरारीणामस्त्राण्युग्राणि यानि वै । यक्षविद्याधराणाञ्च तानि चक्रे स विश्वकृत् ॥

అసురులకు శత్రువులైన దేవతల ఇతర భయంకర ఆయుధాలను, అలాగే యక్షులు మరియు విద్యాధరుల ఆయుధాలను కూడా—విశ్వకర్మ సమ్యకంగా నిర్మించాడు.

Verse 20

ततश्च षोडशं भागं बिभर्ति भगवान् विभुः । तत्तेजः पञ्चदशधा शातितं विश्वकर्मणा ॥

అప్పుడు సర్వవ్యాపి ప్రభువు పదహారవ భాగాన్ని తనలోనే నిలుపుకున్నాడు. ఆ తేజస్సు విశ్వకర్మ చేత పదిహేనుగా విభజించబడింది.

Verse 21

ततोऽश्व रूपधृग्भानुरुत्तरानगमत्कुरून् । तदृशे तत्र संज्ञाञ्च वडवारूपधारिणीम् ॥

అప్పుడు భాను (సూర్యుడు) అశ్వరూపం ధరించి ఉత్తరంగా కురు దేశానికి వెళ్లాడు. అక్కడ అతడు అశ్వినీ (గుర్రపు ఆడరూపం) ధరించిన సంజ్ఞను కూడా చూశాడు.

Verse 22

सा च दृष्ट्वा तमायान्तं परपुंसो विशङ्कया । जगाम संमुखं तस्य पृष्ठरक्षणतत्परा ॥

ఆమె అతడు సమీపించుచున్నదిని చూచి, ఇతడు మరొక పురుషుడేమోనని అనుమానించి, వెనుక భాగ రక్షణకు జాగ్రత్తగా ఉండి, ఎదురుగా వెళ్లి అతనిని ఎదుర్కొనుటకు సిద్ధపడెను।

Verse 23

ततश्च नासिकायोगं तयोस्तत्र समेतयोः । नासत्यदस्त्रौ तनयावश्वीवक्त्रविनिर्गतौ ॥

అప్పుడు అక్కడ ఇద్దరు కలిసినప్పుడు నాసిక ద్వారా సంయోగము కలిగెను; తద్వారా అశ్వముఖములు గల నాసత్యుడు మరియు దస్రుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు ప్రాదుర్భవించిరి।

Verse 24

रेतसोऽन्ते च रेवन्तः खड्गी चर्मो तनुत्रधृक् । अश्वारूढः समुद्भूतो बाणतूणसमन्वितः ॥

మరియు వీర్యస్రావము ముగిసిన అనంతరం రేవంతుడు ఉద్భవించెను—ఖడ్గం, కవచం, ఢాలును ధరించి; అశ్వారూఢుడై, బాణములు మరియు తూణీరు కలిగి సన్నద్ధుడై।

Verse 25

ततः स्वरूपमतुलं दर्शयामास भानुमान् । तस्यैषा च समालोक्य स्वरूपं मुदमाददे ॥

అప్పుడు భానుమాన్ (సూర్యుడు) తన అసమానమైన నిజ స్వరూపాన్ని ప్రదర్శించెను; ఆమె ఆ సత్యరూపాన్ని చూచి హర్షంతో నిండిపోయెను।

Verse 26

स्वरूपधारिणीं चैमामानिनाय निजाश्रयम् । संज्ञां भार्यां प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्करः ॥

మరియు భాస్కరుడు (సూర్యుడు), చోరులను నియంత్రించువాడు అనగా అంధకారనాశకుడు, తన ప్రియ భార్య సంజ్ఞను—ఇప్పుడు తన స్వస్వరూపాన్ని ధరించినదానిని—తన స్వధామానికి తిరిగి తీసికొనిపోయెను।

Verse 27

ततः पूर्वसुतो योऽस्याः सोऽभूद्वैवस्वतो मनुः । द्वितीयश्च यमः शापाद्धर्मदृष्टिरभूत् सुतः ॥

ఆమెకు ముందుగా పుట్టిన కుమారుడు వైవస్వత మనువయ్యెను; రెండవవాడు యముడు. అయితే శాపవశాత్ మరొక కుమారుడు ‘ధర్మదృష్టి’ (ధర్మాన్ని దర్శించువాడు) అయ్యెను.

Verse 28

कृमयो मांसमादाय पादतोऽस्य महीतले । पतिष्यन्तीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयम् ॥

“పురుగులు అతని పాదమాంసాన్ని తిని నేలపై పడిపోతాయి”—ఇలా తండ్రే స్వయంగా ఆ శాపానికి హద్దు/అంతం విధించాడు.

Verse 29

धर्मदृष्टिर्यतश्चासौ समो मित्रे तथाहिते । ततो नियोगं तं याम्ये चकार तिमिरापहः ॥

ఆ ధర్మదృష్టి మిత్రుడికీ శత్రువుకీ సమానంగా ఉండుటవలన, తమోహరుడైన సవిత (సూర్యుడు) అతనిని యమసంబంధిత పదవి/నియోగమున నియమించెను.

Verse 30

यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिनी । अश्विनौ देवभिषजौ कृतौ पित्रा महात्मना ॥

మరియు కాలింద ప్రాంతమున వెంట ప్రవహించే యమునా నది జన్మించింది; అలాగే మహాత్ముడైన తండ్రి రెండు అశ్వినులను దివ్య వైద్యులుగా (దేవవైద్యులుగా) నియమించాడు.

Verse 31

गुह्यकाधिपतित्वे च रेवन्तोऽपि नियोजितः । च्छायासंज्ञासुतानाञ्च नियोगः श्रूयतां मम ॥

మరియు రేవంతుడును గుహ్యకుల అధిపత్యమున నియమింపబడెను. ఇక చాయా మరియు సంజ్ఞల కుమారుల నియోగములను నా నుండి వినుడి.

Verse 32

पूर्वजस्य मनोस्तुल्यश्छायासंज्ञासुतोऽग्रजः । ततः सावर्णिकीं संज्ञामवाप तनयो रवेः ॥

ఛాయా మరియు సంజ్ఞల నుండి జన్మించిన జ్యేష్ఠపుత్రుడు మనస్సులో పూర్వ మనువలె సమానుడై యుండెను. అందుచేత రవి (సూర్య)పుత్రుడైన అతనికి ‘సావర్ణి’ అనే సంజ్ఞ లభించింది.

Verse 33

भविष्यति मनुः सोऽपि बलिरिन्द्रो यदा तदा । शनैश्चरो ग्रहाणाञ्च मध्ये पित्रा नियोजितः ॥

అతడును మనువగును; ఆ కాలమున బలి ఇంద్రుడగును. శనైశ్చరుడు (శని) తన తండ్రిచే గ్రహమండలములో నియుక్తుడగును.

Verse 34

तयोस्तृतीया या कन्या तपती नाम सा कुरुम् । नृपात्संवरणात्पुत्रमवाप मनुजेश्वरम् ॥

ఆ ఇద్దరిలో మూడవ కుమార్తె ‘తపతీ’ అను నామముగలది; ఆమె మనుష్యాధిపతియైన రాజు సంవరణునిచే ‘కురు’ అను కుమారుని ప్రసవించెను.

Verse 35

तस्य वैवस्वतस्याहं मनोः सप्तममन्तरम् । कथयामि सुतान्भूपानृषीन्देवान्सुराधिपम् ॥

ఇప్పుడు ఆ వైవస్వత మనువు యొక్క ఏడవ మన్వంతరమును నేను వివరించెదను—అతని కుమారులు, రాజులు, ఋషులు, దేవతలు మరియు దేవేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) కూడాను.