Adhyaya 9

Verse 1

सूत उवाच आलस्यं प्रथमं पश्चाद् व्याधिपीडा प्रजायते प्रमादः संशयस्थाने चित्तस्येहानवस्थितिः

సూతుడు పలికెను—మొదట ఆలస్యం పుడుతుంది; తరువాత వ్యాధుల పీడ జన్మిస్తుంది. ఆపై ప్రమాదం వస్తుంది; సందేహం చోటు చేసుకుంటే ధర్మమార్గంలో, శివప్రాప్తి యత్నంలో మనస్సు స్థిరంగా నిలవదు.

Verse 2

अश्रद्धादर्शनं भ्रान्तिर् दुःखं च त्रिविधं ततः दौर्मनस्यमयोग्येषु विषयेषु च योग्यता

ఆ (అంతఃపతనం) వలన మూడు విధాల దుఃఖాలు పుడతాయి—శ్రద్ధ క్షయం, సమ్యగ్దర్శనంలో భ్రంశం, మరియు భ్రాంతి; ఆపై నిరుత్సాహం వస్తుంది, అర్హతలేని విషయాల పట్ల కూడా తప్పుడు ‘యోగ్యత’ భావం కలుగుతుంది.

Verse 3

दशधाभिप्रजायन्ते मुनेर्योगान्तरायकाः आलस्यं चाप्रवृत्तिश् च गुरुत्वात्कायचित्तयोः

యోగంలో నిమగ్నమైన మునికి యోగాంతరాయాలు పది విధాలుగా పుడతాయి. వాటిలో ఆలస్యం, అనుప్రవృత్తి కూడా ఉన్నాయి; ఇవి దేహ-మనస్సుల గురుత్వం (జడత్వం) వల్ల పుట్టి, పశువును పతి అయిన శివుని వైపు మళ్లనీయవు.

Verse 4

व्याधयो धातुवैषम्यात् कर्मजा दोषजास् तथा प्रमादस्तु समाधेस्तु साधनानाम् अभावनम्

వ్యాధులు ధాతువుల అసమతుల్యత వల్ల పుడతాయి; కొన్ని కర్మజాలు, కొన్ని దోషజాలు కూడా. అయితే ప్రమాదం అనేది సమాధి సాధనాలను భావన చేయకపోవడం, అభ్యాసం చేయకపోవడం; దానివల్ల యోగి భగవంతుడైన పతి యందు లయకు అడ్డంకి కలుగుతుంది.

Verse 5

इदं वेत्युभयस्पृक्तं विज्ञानं स्थानसंशयः अनवस्थितचित्तत्वम् अप्रतिष्ठा हि योगिनः

ఈ ‘విజ్ఞానం’ ద్వంద్వంతో కలిసినది, విరుద్ధాలలో చిక్కుకున్న జ్ఞానమే; దానివల్ల తన స్థితి గురించి సందేహం పుడుతుంది. తరువాత మనస్సు అశాంతి, యోగికి అప్రతిష్ఠ కలుగుతుంది; పశువు పతి అయిన శివునిలో విశ్రాంతి పొందినప్పుడే స్థైర్యం సాధ్యమవుతుంది.

Verse 6

लब्धायामपि भूमौ च चित्तस्य भवबन्धनात् अश्रद्धाभावरहिता वृत्तिर्वै साधनेषु च

భూమి/అవస్థ లభించినప్పటికీ చిత్తం భవబంధనంలో బద్ధమై ఉంటే, సాధనలలో ప్రవృత్తి అశ్రద్ధాభావం లేకుండా ఉండాలి; అన్ని సాధనాలలో శ్రద్ధాహీనతరహితమైన భావమే యథార్థం.

Verse 7

साध्ये चित्तस्य हि गुरौ ज्ञानाचारशिवादिषु विपर्ययज्ञानमिति भ्रान्तिदर्शनम् उच्यते

చిత్తసాధ్యం సిద్ధించవలసిన వేళ, గురువు మరియు జ్ఞాన-ఆచార, శివతత్త్వాది విషయాలలో విపరీతజ్ఞానం కలిగితే—దానినే ‘భ్రాంతిదర్శనం’ (మోహదర్శనం) అంటారు.

Verse 8

अनात्मन्यात्मविज्ञानम् अज्ञानात्तस्य संनिधौ दुःखमाध्यात्मिकं प्रोक्तं तथा चैवाधिभौतिकम्

అజ్ఞానవశాత్ అనాత్మలో ఆత్మజ్ఞానం ఆపాదించబడుతుంది; ఆ భ్రాంతి సమీపంలోనే దుఃఖం ఉద్భవిస్తుంది—ఆధ్యాత్మికమూ, అధిభౌతికమూ.

Verse 9

आधिदैविकमित्युक्तं त्रिविधं सहजं पुनः इच्छाविघातात्संक्षोभश् चेतसस्तदुदाहृतम्

‘ఆధిదైవికం’ అని చెప్పబడినది మళ్లీ సహజమైనదీ, త్రివిధమైనదీ అని పేర్కొనబడింది. ఇష్టసంకల్పానికి విఘాతం కలగడం వల్ల చిత్తంలో కలిగే క్షోభమే దాని వివరణ.

Verse 10

दौर्मनस्यं निरोद्धव्यं वैराग्येण परेण तु तमसा रजसा चैव संस्पृष्टं दुर्मनः स्मृतम्

దౌర్మనస్యము (మనోవిషాదం) పరమ వైరాగ్యంతో నియంత్రించాలి. తమస్సు, రజస్సులతో స్పృశించబడిన మనస్సే ‘దుర్మనః’ (అశుద్ధ, కలతచెందిన మనస్సు) అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 11

तदा मनसि संजातं दौर्मनस्यमिति स्मृतम् हठात्स्वीकरणं कृत्वा योग्यायोग्यविवेकतः

అప్పుడు మనస్సులో కలిగేది ‘దౌర్మనస్య’ అని, అంటే నిరుత్సాహం/విషాదం అని స్మృతిలో చెప్పబడింది. యోగ్య-అయోగ్య వివేకాన్ని విడిచి బలవంతంగా అంగీకరించుటవల్ల అది పుడుతుంది.

Verse 12

विषयेषु विचित्रेषु जन्तोर्विषयलोलता अन्तराया इति ख्याता योगस्यैते हि योगिनाम्

వివిధ విషయాల పట్ల జీవునికి కలిగే విషయలాలస ‘అంతరాయ’మని ప్రసిద్ధి. యోగుల యోగసాధనకు ఇవే నిజమైన అడ్డంకులు.

Verse 13

अत्यन्तोत्साहयुक्तस्य नश्यन्ति न च संशयः प्रनष्टेष्वन्तरायेषु द्विजाः पश्चाद्धि योगिनः

అత్యంత ఉత్సాహంతో ఉన్న సాధకుని అంతరాయాలు నశిస్తాయి—ఇందులో సందేహం లేదు. ఓ ద్విజులారా, అడ్డంకులు తొలగిన తరువాత అతడు నిజంగా యోగి అవుతాడు.

Verse 14

उपसर्गाः प्रवर्तन्ते सर्वे ते ऽसिद्धिसूचकाः प्रतिभा प्रथमा सिद्धिर् द्वितीया श्रवणा स्मृता

ఉపసర్గాలు (అడ్డంకులు) ప్రవర్తించినప్పుడు అవన్నీ అసిద్ధికి సూచకాలు. సిద్ధుల్లో మొదటిది ‘ప్రతిభ’ (అంతఃప్రకాశం), రెండవది ‘శ్రవణా’—పవిత్ర శ్రవణం—అని చెప్పబడింది.

Verse 15

वार्त्ता तृतीया विप्रेन्द्रास् तुरीया चेह दर्शना आस्वादा पञ्चमी प्रोक्ता वेदना षष्ठिका स्मृता

ఓ విప్రేంద్రులారా, మూడవ సిద్ధి ‘వార్త్తా’—వాక్ప్రకాశం—అని చెప్పబడింది. నాలుగవది ఇక్కడ ‘దర్శన’; ఐదవది ‘ఆస్వాద’; ఆరవది ‘వేదనా’ (అనుభూతి) అని స్మృతిలో ఉంది.

Verse 16

स्वल्पषट्सिद्धिसंत्यागात् सिद्धिदाः सिद्धयो मुनेः प्रतिभा प्रतिभावृतिः प्रतिभाव इति स्थितिः

లఘు షట్సిద్ధులపై ఆసక్తిని విడిచినప్పుడు మునికి నిజమైన సిద్ధిదాయినీ సిద్ధులు లభిస్తాయి—ప్రతిభా, ప్రతిభావృతి, ప్రతిభావము; ఇదే స్థిరస్థితి।

Verse 17

बुद्धिर्विवेचना वेद्यं बुध्यते बुद्धिरुच्यते सूक्ष्मे व्यवहिते ऽतीते विप्रकृष्टे त्वनागते

జ్ఞేయాన్ని వివేచించి గ్రహించే శక్తినే ‘బుద్ధి’ అంటారు. అది సూక్ష్మమైనదాన్ని, మధ్యలో దాగినదాన్ని, గతాన్ని, దూరమైనదాన్ని, రాబోయేదాన్నీ గ్రహిస్తుంది।

Verse 18

सर्वत्र सर्वदा ज्ञानं प्रतिभानुक्रमेण तु श्रवणात्सर्वशब्दानाम् अप्रयत्नेन योगिनः

యోగికి ఎక్కడైనా ఎప్పుడైనా జ్ఞానం ప్రతిభ యొక్క క్రమానుగత వికాసంతో ఉద్భవిస్తుంది; కేవలం వినికిడితోనే అన్ని పదాల అర్థాలు శ్రమలేక గ్రహ్యమవుతాయి. ఈ శైవయోగజ సిద్ధి పాశాలను సడలించి పశువును సంసారబంధం నుండి విడిపించి మనస్సును పతి-శివుని వైపు మళ్లిస్తుంది।

Verse 19

ह्रस्वदीर्घप्लुतादीनां गुह्यानां श्रवणादपि स्पर्शस्याधिगमो यस् तु वेदना तूपपादिता

హ్రస్వ-దీర్ఘ-ప్లుతాది ధ్వనుల గూఢ భేదాలను కేవలం వినడం వల్లనే స్పర్శజ్ఞానం కూడా ఉద్భవిస్తుంది; ఈ విధంగా వేదనా ప్రక్రియ స్థాపితమవుతుంది. ఇక్కడ పశువు తन्मాత్ర పాశబంధాల కింద నడిచే విధానం చూపబడింది; వాటిని అతిక్రమించే పతి-శివుని వైపు తిరిగే వరకు।

Verse 20

दर्शनाद्दिव्यरूपाणां दर्शनं चाप्रयत्नतः संविद्दिव्यरसे तस्मिन्न् आस्वादो ह्यप्रयत्नतः

దివ్యరూపాలను దర్శించినంత మాత్రాన వాటి సాక్షాత్కారం శ్రమలేక జరుగుతుంది; మరియు సంవిత్ ఆ దివ్యరసంలో స్థిరపడినప్పుడు దాని ఆస్వాదన కూడా సహజంగా జరుగుతుంది।

Verse 21

वार्त्ता च दिव्यगन्धानां तन्मात्रा बुद्धिसंविदा विन्दन्ते योगिनस्तस्माद् आब्रह्मभुवनं द्विजाः

దివ్య సుగంధాల సూక్ష్మ ‘వార్త’—అంటే తन्मాత్రలు—యోగులు ప్రబుద్ధమైన బుద్ధి-సంవిదతో గ్రహిస్తారు. అందువల్ల, ఓ ద్విజులారా, వారు బ్రహ్మలోకము వరకు లోకాలను అనుభవించగలరు।

Verse 22

जगत्यस्मिन् हि देहस्थं चतुःषष्टिगुणं समम् औपसर्गिकम् एतेषु गुणेषु गुणितं द्विजाः

ఈ లోకంలో దేహంలో సమంగా నివసించే అరవై నాలుగు సహజ (ఔపసర్గిక) గుణాలు ఉన్నాయి. ఓ ద్విజులారా, దేహి ఈ గుణాల ప్రకారమే లెక్కించబడి వర్గీకరించబడతాడు।

Verse 23

संत्याज्यं सर्वथा सर्वम् औपसर्गिकमात्मनः पैशाचे पार्थिवं चाप्यं राक्षसानां पुरे द्विजाः

కాబట్టి, ఓ ద్విజులారా, ఆత్మపై పడే సమస్త ఔపసర్గిక దోషాలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి—అవి పైశాచిక అపవిత్రత అయినా, రాక్షసపురాలలో కనిపించే స్థూల పార్థివ కలుషమైనా।

Verse 24

याक्षे तु तैजसं प्रोक्तं गान्धर्वे श्वसनात्मकम् ऐन्द्रे व्योमात्मकं सर्वं सौम्ये चैव तु मानसम्

యక్ష-క్రమంలో అది తేజస్స్వరూపమని చెప్పబడింది; గాంధర్వ-క్రమంలో అది శ్వాస-వాయుస్వభావమైంది. ఐంద్ర-క్రమంలో సమస్తం వ్యోమస్వరూపం; సౌమ్య-క్రమంలో అది మనోమయమని చెప్పబడింది।

Verse 25

प्राजापत्ये त्वहङ्कारं ब्राह्मे बोधमनुत्तमम् आद्ये चाष्टौ द्वितीये च तथा षोडशरूपकम्

ప్రాజాపత్య-క్రమంలో అహంకారం ఉద్భవిస్తుంది; బ్రాహ్మ-క్రమంలో అనుత్తమ బోధ (బుద్ధి) ప్రకాశిస్తుంది. మొదటిలో ఎనిమిది రూపాలు, రెండవదానిలో కూడా ఎనిమిది; అలాగే షోడశ-రూపకమైన విన్యాసం కూడా చెప్పబడింది।

Verse 26

चतुर्विंशत्तृतीये तु द्वात्रिंशच्च चतुर्थके चत्वारिंशत् पञ्चमे तु भूतमात्रात्मकं स्मृतम्

మూడవ విభాగంలో ఇరవై నాలుగు, నాలుగవలో ముప్పై రెండు, ఐదవలో నలభై తత్త్వాలు చెప్పబడ్డాయి. ఈ ఐదవది భూతమాత్రాత్మకం (సూక్ష్మ తన్‌మాత్రలే) అని స్మృతిలో పేర్కొనబడింది.

Verse 27

गन्धो रसस् तथा रूपं शब्दः स्पर्शस्तथैव च प्रत्येकमष्टधा सिद्धं पञ्चमे तच्छतक्रतोः

గంధం, రసం, రూపం, శబ్దం, స్పర్శం—ఇవి ప్రతి ఒక్కటి అష్టధా విధంగా ఐదవ తత్త్వంలో స్థాపితమై సిద్ధమై ఉన్నాయి. ఓ శతక్రతు (ఇంద్రా), తత్త్వవిభజనలో ఈ బోధ, పశు జీవుడు పతితో భోగ్యక్షేత్రాన్ని వేరు చేసి గ్రహించుటకై.

Verse 28

तथाष्टचत्वारिंशच् च षट्पञ्चाशत्तथैव च चतुःषष्टिगुणं ब्राह्मं लभते द्विजसत्तमाः

ఇలా ఉత్తమ ద్విజుడు బ్రాహ్మ్య పుణ్యాన్ని నలభై ఎనిమిది రెట్లు, యాభై ఆరు రెట్లు, అలాగే అరవై నాలుగు రెట్లు గుణింపబడి పొందుతాడు.

Verse 29

औपसर्गिकम् आ ब्रह्म भुवनेषु परित्यजेत् लोकेष्वालोक्य योगेन योगवित्परमं सुखम्

యోగవేత్త లోకాలను పరిశీలించి బ్రహ్మలోకమవరకు ఉన్న ఉపసర్గజనిత క్లేశాలను త్యజించి, యోగముచే పరమ సుఖాన్ని పొందాలి. శైవ సిద్ధాంతంలో ఈ వివేకమే పాశాన్ని సడలించి పశువును పతి-శివుని వైపు తిప్పుతుంది.

Verse 30

स्थूलता ह्रस्वता बाल्यं वार्धक्यं यौवनं तथा नानाजातिस्वरूपं च चतुर्भिर् देहधारणम्

స్థూలత్వం, హ్రస్వత్వం, బాల్యం, వార్ధక్యం, యౌవనం—మరియు నానాజాతి స్వరూపాలు—ఇవన్నీ జీవుని దేహధారణం చతుర్విధంగా జరుగుటకు కారణాలు; ఇది పతి (శివ) అధీనంలో, కర్మపాశానుసారం జరుగుతుంది.

Verse 31

पार्थिवांशं विना नित्यं सुरभिर् गन्धसंयुतः एतदष्टगुणं प्रोक्तम् ऐश्वर्यं पार्थिवं महत्

పార్థివాంశాన్ని విడిచినపుడు అది నిత్యము సురభిగా, సుగంధసంపన్నంగా ఉంటుంది. ఇది అష్టగుణయుక్తమైన మహత్తర పార్థివ ఐశ్వర్యమని ప్రకటించబడింది.

Verse 32

जले निवसनं यद्वद् भूम्यामिव विनिर्गमः इच्छेच्छक्तः स्वयं पातुं समुद्रमपि नातुरः

ఎలా నీటిలో నివసిస్తూ కూడా భూమిపైకి బయటకు రావచ్చో, అలాగే ఇచ్ఛాశక్తిస్వరూపుడైన ప్రభువు ఎప్పుడూ బంధింపబడడు; ఆయన కోరితే తానే శ్రమలేక సముద్రాన్నికూడా త్రాగగలడు.

Verse 33

यत्रेच्छति जगत्यस्मिंस् तत्रास्य जलदर्शनम् यद्यद्वस्तु समादाय भोक्तुमिच्छति कामतः

ఈ జగత్తులో ఆయన ఎక్కడ ఇచ్ఛిస్తే అక్కడే ఆయనకు జలదర్శనం కలుగుతుంది. ఏ వస్తువును తీసుకొని భోగించాలనుకుంటే, తన కోరిక ప్రకారం భోగించగలడు.

Verse 34

तत्तद्रसान्वितं तस्य त्रयाणां देहधारणम् भाण्डं विनाथ हस्तेन जलपिण्डस्य धारणम्

తత్తద్రసాలతో యుక్తుడై ఆయన త్రయముల దేహధారణకు ఆధారమవుతాడు. అలాగే పాత్రం లేకుండానే తన చేతితో జలపిండాన్ని ధారించగలడు.

Verse 35

अव्रणत्वं शरीरस्य पार्थिवेन समन्वितम् एतत् षोडशकं प्रोक्तम् आप्यमैश्वर्यमुत्तमम्

శరీరానికి అవ్రణత్వం (గాయరహితత్వం) మరియు పార్థివ సంపదతో కూడిన ఈ షోడశకాన్ని ‘ఆప్య’ తత్త్వానికి చెందిన ఉత్తమ ఐశ్వర్యమని చెప్పారు.

Verse 36

देहादग्निविनिर्माणं तत्तापभयवर्जितम् लोकं दग्धमपीहान्यद् अदग्धं स्वविधानतः

దేహమునుండి అగ్ని ఉద్భవించినా అది తాపభయరహితం. అది లోకమును దహించినా, యదన్యమైన పరతత్త్వము స్వవిధానముచే అదగ్ధమై నిలుచును—ప్రళయాతీత పతి-స్వరూపము।

Verse 37

जलमध्ये हुतवहं चाधाय परिरक्षणम् अग्निनिग्रहणं हस्ते स्मृतिमात्रेण चागमः

జలమధ్యమున హుతవహమును స్థాపించినా రక్షణ కలుగును. చేతిలోనూ అగ్నిని నియంత్రించగలరు—స్మృతిమాత్రముచే సిద్ధమగు ఈ ఆగమప్రభావము।

Verse 38

भस्मीभूतविनिर्माणं यथापूर्वं सकामतः द्वाभ्यां रूपविनिष्पत्तिर् विना तैस्त्रिभिर् आत्मनः

భస్మమైపోయిన దానినుండికూడా ఆయన స్వేచ్ఛచే యథాపూర్వముగా సృష్టిని మళ్లీ ప్రదర్శించును. కాని ఆత్మరూపసిద్ధి కేవలం రెండు కారణాలతో కాదు; ఆత్మలోని మూడు అంతఃస్థ తత్త్వాలు లేక అది అసాధ్యం।

Verse 39

चतुर्विंशात्मकं ह्येतत् तैजसं मुनिपुङ्गवाः मनोगतित्वं भूतानाम् अन्तर्निवसनं तथा

ఓ మునిపుంగవులారా, ఈ తైజస తత్త్వము చతుర్వింశాత్మకమని చెప్పబడింది. ఇది భూతజాతికి మనోగతిని ప్రసాదించి, అంతరంగమున అంతర్నివాసిగా నిలుచును।

Verse 40

पर्वतादिमहाभारस्कन्धेनोद्वहनं पुनः लघुत्वं च गुरुत्वं च पाणिभ्यां वायुधारणम्

మళ్లీ పర్వతముల వంటి మహాభారమును భుజస్కంధముపై ఎత్తుట; ఇష్టానుసారంగా లఘుత్వం గురుత్వం పొందుట; చేతులతో వాయువును ధారించుట లేదా ఆపుట—ఇవి యోగజ సిద్ధులు; కాని సత్యపతి శివుడు సమస్త సిద్ధులకు అతీతమైన అధిపతి।

Verse 41

अङ्गुल्यग्रनिघातेन भूमेः सर्वत्र कंपनम् एकेन देहनिष्पत्तिर् वातैश्वर्यं स्मृतं बुधैः

వేలి అగ్రంతో తాకితే భూమి అంతటా కంపిస్తుంది; ఒక్క సంకల్పంతోనే దేహసృష్టి జరుగుతుంది. దీనిని వాయు-తత్త్వమునుండి కలిగే ‘వాయు-ఐశ్వర్యం’ అని పండితులు చెప్పుదురు.

Verse 42

छायाविहीननिष्पत्तिर् इन्द्रियाणां च दर्शनम् आकाशगमनं नित्यम् इन्द्रियार्थैः समन्वितम्

అతడు నీడ లేకుండా ప్రత్యక్షమగును; ఇంద్రియాలు మరియు అంతఃకరణ క్రియలు సాక్షాత్కారమగును. అతడు నిత్యం ఆకాశమార్గంలో గమనించును, అయినా ఇంద్రియవిషయాలలో సంపూర్ణ సామర్థ్యంతో ఉండును. ఇవి పతి (శివ) భక్తి మరియు పాశుపత-యోగ నియమశిక్షణచే లభించే సిద్ధి-లక్షణాలు.

Verse 43

दूरे च शब्दग्रहणं सर्वशब्दावगाहनम् तन्मात्रलिङ्गग्रहणं सर्वप्राणिनिदर्शनम्

అది దూరమునుండికూడా శబ్దాన్ని గ్రహించును; సమస్త శబ్దాల అవగాహనలో వ్యాపించును. తन्मాత్రరూప సూక్ష్మ లింగాన్ని గ్రహించి, దానివలన సమస్త ప్రాణులలోని అంతర్యామి సాక్షిని దర్శించును.

Verse 44

ऐन्द्रम् ऐश्वर्यम् इत्युक्तम् एतैरुक्तः पुरातनः यथाकामोपलब्धिश् च यथाकामविनिर्गमः

దీనిని ‘ఐంద్ర-ఐశ్వర్యం’ అని అంటారు. ఈ శక్తుల ద్వారా ఆద్య ప్రభువు వర్ణింపబడును—ఎలా కోరితే అలా పొందుట, మరియు ఎలా కోరితే అలా బయలుదేరుట లేదా నివృత్తి చెందుట.

Verse 45

सर्वत्राभिभवश्चैव सर्वगुह्यनिदर्शनम् कामानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम्

అతడు సర్వత్ర అజేయుడు; అత్యంత గూఢమైనదానినీ వెల్లడించును. భక్తుని సంకల్పానుసారంగా రూపప్రకటనను నిర్మించును, వశిత్వశక్తిని అనుగ్రహించును, మరియు హృదయానికి ప్రియమైన మంగళ దర్శనాన్ని ప్రసాదించును.

Verse 46

संसारदर्शनं चैव मानसं गुणलक्षणम् छेदनं ताडनं बन्धं संसारपरिवर्तनम्

ఇదే సంసారదర్శనం—గుణలక్షణములతో గుర్తింపబడిన మానసిక స్థితి—‘ఛేదనం’, ‘తాడనం’, ‘బంధం’గా కనిపించి జీవుని మళ్లీ మళ్లీ సంసారచక్రంలో తిప్పుతుంది।

Verse 47

सर्वभूतप्रसादश् च मृत्युकालजयस् तथा प्राजापत्यमिदं प्रोक्तम् आहङ्कारिकमुत्तमम्

ఇది సమస్త భూతాలకు ప్రసాదం (అనుగ్రహం) ఇస్తుంది; నియతమైన మృత్యుకాలాన్నికూడా జయిస్తుంది। ఇది ప్రాజాపత్య తత్త్వమని చెప్పబడింది—అహంకారజ శక్తులలో ఉత్తమం।

Verse 48

अकारणजगत्सृष्टिस् तथानुग्रह एव च प्रलयश्चाधिकारश् च लोकवृत्तप्रवर्तनम्

కారణరహిత జగత్సృష్టి, అలాగే అనుగ్రహమే; ప్రళయం, అధికారము (ఈశ్వరాధిపత్యం), మరియు లోకవృత్తి/ధర్మప్రవర్తనం—ఇవే (ఆయన) కార్యాలు।

Verse 49

असादृश्यमिदं व्यक्तं निर्माणं च पृथक्पृथक् संसारस्य च कर्तृत्वं ब्राह्मम् एतद् अनुत्तमम्

ఈ వ్యక్త జగత్తు అసాదృశ్యమయము; దీని నిర్మాణాలు వేర్వేరు గా ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి। సంసారచక్ర కర్తృత్వం ‘బ్రాహ్మ’మని చెప్పబడుతుంది—ఉత్తమ నియామక తత్త్వం; అయితే శైవసిద్ధాంతంలో అది కూడా పతి పరమేశ్వరుడు శివుని అధీనంలోనే పనిచేస్తుంది।

Verse 50

एतावत्तत्त्वमित्युक्तं प्राधान्यं वैष्णवं पदम् ब्रह्मणा तद्गुणं शक्यं वेत्तुमन्यैर्न शक्यते

ఇంతవరకు తత్త్వం చెప్పబడింది: ఆద్య ప్రాధానాన్ని ‘వైష్ణవ పదం’ అని అంటారు। దాని గుణాలను బ్రహ్మ మాత్రమే తెలుసుకోగలడు; ఇతరులకు అది సాధ్యం కాదు।

Verse 51

विद्यते तत्परं शैवं विष्णुना नावगम्यते असंख्येयगुणं शुद्धं को जानीयाच्छिवात्मकम्

ఆ పరమ శైవ తత్త్వం ఉన్నది; దానిని విష్ణువుకూడా సంపూర్ణంగా గ్రహించలేడు. అది శుద్ధము, అపార గుణసంపన్నము—ఆ శివాత్మ స్వరూపాన్ని యథార్థంగా ఎవరు తెలుసగలరు?

Verse 52

व्युत्थाने सिद्धयश्चैता ह्य् उपसर्गाश् च कीर्तिताः निरोद्धव्याः प्रयत्नेन वैराग्येण परेण तु

యోగం నుండి చలించిపోయే స్థితిలో (వ్యుత్థానం) ఈ సిద్ధులే ఉపసర్గాలు, అంటే అడ్డంకులు అని చెప్పబడినవి. కాబట్టి పరమ వైరాగ్యంతో దృఢ ప్రయత్నం చేసి వాటిని నియంత్రించాలి.

Verse 53

नाशातिशयतां ज्ञात्वा विषयेषु भयेषु च अश्रद्धया त्यजेत्सर्वं विरक्त इति कीर्तितः

విషయాలలో నాశనపు తీవ్రమైన నిశ్చయాన్ని, వాటితో కూడిన భయాన్ని తెలుసుకొని, వాటిపై ఆశ్రద్ధతో అన్నిటినీ విడిచిపెట్టాలి—అటువంటి వాడే ‘విరక్తుడు’ అని కీర్తించబడతాడు.

Verse 54

वैतृष्ण्यं पुरुषे ख्यातं गुणवैतृष्ण्यमुच्यते वैराग्येणैव संत्याज्याः सिद्धयश्चौपसर्गिकाः

పురుషునిలో వైతృష్ణ్యం (తృష్ణారాహిత్యం) ప్రసిద్ధం; దానిని గుణాల పట్ల వైతృష్ణ్యం అంటారు. అలాగే వైరాగ్యంతోనే ఉపసర్గరూపమైన సిద్ధులనూ త్యజించాలి.

Verse 55

औपसर्गिकम् आ ब्रह्मभुवनेषु परित्यजेत् निरुध्यैव त्यजेत्सर्वं प्रसीदति महेश्वरः

ఉపసర్గరూపమైన ఆసక్తులను—బ్రహ్మలోకముల వరకు వ్యాపించినవైనా—త్యజించాలి. ఇంద్రియ-మనస్సులను నియంత్రించి అన్నిటినీ విడిచినప్పుడు మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడవుతాడు.

Verse 56

प्रसन्ने विमला मुक्तिर् वैराग्येण परेण वै अथवानुग्रहार्थं च लीलार्थं वा तदा मुनिः

పతిస్వరూపుడైన ప్రభువు ప్రసన్నుడైతే పరమ వైరాగ్యముచేత నిర్మలమైన, కలుషరహితమైన ముక్తి సిద్ధిస్తుంది. లేదా, ఓ మునీ, అనుగ్రహార్థముగాను ప్రభువు లీలార్థముగాను అది అప్పుడే జరుగుతుంది.

Verse 57

अनिरुध्य विचेष्टेद्यः सो ऽप्येवं हि सुखी भवेत् क्वचिद्भूमिं परित्यज्य ह्य् आकाशे क्रीडते श्रिया

నియంత్రణ లేకుండా ప్రవర్తించేవాడుకూడా ఈ విధంగా సుఖిగా అవుతాడు; కొన్నిసార్లు భూమిని విడిచి, శ్రీయుతుడై ఆకాశంలో క్రీడిస్తాడు.

Verse 58

उद्गिरेच्च क्वचिद्वेदान् सूक्ष्मानर्थान् समासतः क्वचिच्छ्रुते तदर्थेन श्लोकबन्धं करोति सः

కొన్నిసార్లు వేదాలను ఉచ్చరిస్తాడు; కొన్నిసార్లు వాటి సూక్ష్మార్థాలను సంక్షేపంగా వివరిస్తాడు. మరికొన్నిసార్లు శ్రుతిని విని, దాని తాత్పర్యానుసారం శ్లోకబంధం చేస్తాడు.

Verse 59

क्वचिद्दण्डकबन्धं तु कुर्याद्बन्धं सहस्रशः मृगपक्षिसमूहस्य रुतज्ञानं च विन्दति

కొన్నిసార్లు దండక-బంధమనే బంధక్రియను పునఃపునః, వెయ్యిసార్ల వరకు చేస్తాడు; అప్పుడు మృగపక్షి సమూహాల కేకల జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు.

Verse 60

ब्रह्माद्यं स्थावरान्तं च हस्तामलकवद्भवेत् बहुनात्र किमुक्तेन विज्ञानानि सहस्रशः

బ్రహ్మాది నుండి స్థావరాంతం వరకు అన్నీ చేతిలోని ఆమలకఫలంలా స్పష్టంగా అవుతాయి. ఇక్కడ మరెంత చెప్పాలి—వెయ్యివెయ్యి విధాల విజ్ఞానాలు లభిస్తాయి.

Verse 61

उत्पद्यन्ते मुनिश्रेष्ठा मुनेस्तस्य महात्मनः अभ्यासेनैव विज्ञानं विशुद्धं च स्थिरं भवेत्

హే మునిశ్రేష్ఠా! ఆ మహాత్మ ముని నుండి సత్యానుభూతులు ఉద్భవిస్తాయి; నిరంతర అభ్యాసముచేతనే వివేకాత్మక ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం శుద్ధమై స్థిరమగును.

Verse 62

तेजोरूपाणि सर्वाणि सर्वं पश्यति योगवित् देवबिम्बान्यनेकानि विमानानि सहस्रशः

యోగవిత్తు సమస్తమును తేజోరూపములుగా దర్శించును; అతడు సమగ్రాన్ని—అనేక దేవబింబములు మరియు సహస్ర సహస్ర దివ్య విమానములు—చూచును.

Verse 63

पश्यति ब्रह्मविष्ण्विन्द्रयमाग्निवरुणादिकान् ग्रहनक्षत्रताराश् च भुवनानि सहस्रशः

అతడు బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్ర, యమ, అగ్ని, వరుణ మొదలైన దేవతలను దర్శించును; అలాగే గ్రహములు, నక్షత్రములు, తారలు మరియు సహస్ర భువనములను చూచును—పతి శివుని కృపచేత పాశమును దాటి లేచిన పశువులో ఈ దర్శనం ఉద్భవించును.

Verse 64

पातालतलसंस्थाश् च समाधिस्थः स पश्यति आत्मविद्याप्रदीपेन स्वस्थेनाचलनेन तु

సమాధిస్థుడైన అతడు పాతాళతలములలో ఉన్న లోకములనూ దర్శించును; ఆత్మవిద్యా ప్రదీపముచేత—స్వస్థుడై, ఆత్మనిష్ఠుడై, అచలుడై—చూచును.

Verse 65

प्रसादामृतपूर्णेन सत्त्वपात्रस्थितेन तु तमो निहत्य पुरुषः पश्यति ह्यात्मनीश्वरम्

మనస్సు అనే పాత్ర సత్త్వములో స్థితమై ప్రసాదామృతముతో పరిపూర్ణమైతే, పురుషుడు తమస్సును నశింపజేసి ఆత్మలోనే ఈశ్వరుని—పతిని—దర్శించును.

Verse 66

तस्य प्रसादाद्धर्मश् च ऐश्वर्यं ज्ञानमेव च वैराग्यमपवर्गश् च नात्र कार्या विचारणा

ఆయన ప్రసాదమువలన ధర్మము, ఐశ్వర్యము, సత్యజ్ఞానము, వైరాగ్యము మరియు అపవర్గము (మోక్షము) కూడ కలుగును; ఇందులో సందేహముగాని మరింత విచారణగాని అవసరము లేదు।

Verse 67

न शक्यो विस्तरो वक्तुं वर्षाणामयुतैरपि योगे पाशुपते निष्ठा स्थातव्यं च मुनीश्वराः

అయుత సంవత్సరములైనను దీని విస్తారము చెప్పుట సాధ్యము కాదు; కావున ఓ మునీశ్వరులారా, పాశుపతయోగమున నిష్ఠతో స్థిరముగా నిలవవలెను।