Adhyaya 61

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे षष्टितमो ऽध्यायः सूत उवाच क्षेत्राण्येतानि सर्वाणि आतपन्ति गभस्तिभिः तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रतारकाः

సూతుడు పలికెను—ఈ సమస్త క్షేత్రాలు సూర్యుని కిరణాలచే తాపమును, ప్రకాశమును పొందుతాయి; ఆ క్షేత్రాలకై సూర్యుడు నక్షత్ర-తారలతో కూడి కాలక్రమాన్ని, నియమాన్ని విభజించి స్థాపిస్తాడు.

Verse 2

चीर्णेन सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयाः तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

ఇక్కడ ఆచరించిన సుకృతఫలంగా, ఆ పుణ్యాంతంలో జీవులు గ్రహాల ఆశ్రయలోకాలను పొందుతారు. అవి ‘తారకలు’ అని పిలువబడతాయి—ఎందుకంటే అవి తరింపజేస్తాయి; అలాగే శుక్లమైన కాంతివల్ల కూడా ‘తారకలు’ అనబడతాయి.

Verse 3

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः आदानान्नित्यमादित्यस् तेजसां तमसामपि

దివ్యమైన, పార్థివమైన, రాత్రికాలమైన—అన్ని స్థితుల నుండీ ఆదిత్యుడు నిత్యం గ్రహిస్తాడు; తేజస్సులనూ, తమస్సులనూ కూడ తనలో ఆహరించుకుంటాడు.

Verse 4

सवने स्यन्दने ऽर्थे च धातुर् एष विभाष्यते सवनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः

ఈ ధాతువు ‘ప్రేరేపించడం/ఉద్భవింపజేయడం’ మరియు ‘ప్రవహింపజేయడం’ అనే అర్థాలలో వివరణ పొందుతుంది. తేజస్సును ఉద్భవింపజేసి, జలాలను ప్రవహింపజేసే వాడైనందున అతడు ‘సవితృ’గా భావించబడతాడు.

Verse 5

बहुलश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरुच्यते शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते

‘బహుల’ మరియు ‘చంద్ర’—ఈ నామము ‘హ్లాద’ (ఆనందింపజేయు) ధాతువునుండి ఉద్భవించిందని చెప్పబడుతుంది. ఇది శ్వేతత్వం, అమృతసమ అమరత్వం, శీతలత్వం అనే భావాలతో గ్రహించబడుతుంది।

Verse 6

सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे

సూర్యచంద్రుల దివ్యమైన, ప్రకాశవంతమైన ఖగోళమండలంలో—ఆకాశంలో దీప్తిగా—జలమూ తేజస్సూ కలసి ఏర్పడిన, శుభమైన, శ్వేత గోళము ప్రకాశిస్తుంది; అది సంపూర్ణ వృత్త కుంభంలా ఉంటుంది।

Verse 7

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु

అక్కడ శశి (చంద్రుడు) యొక్క మండలం ఘనమైన జలస్వరూపమని స్మృతిలో చెప్పబడింది; భాస్కరుడు (సూర్యుడు) యొక్క మండలం ఘనమైన తేజస్సుతో నిర్మితమై, ప్రకాశించే శ్వేతమని పేర్కొనబడింది।

Verse 8

वसन्ति सर्वदेवाश् च स्थानान्येतानि सर्वशः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः

ఈ సమస్త స్థానాలలో సర్వదేవతలు సర్వత్ర నివసిస్తారు; అన్ని మన్వంతరాలలో వారు నక్షత్రాలు, సూర్యుడు మరియు గ్రహాలకు ఆశ్రయ-ఆధారమై నిలుస్తారు।

Verse 9

तेन ग्रहा गृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

అందువల్ల గ్రహాలు తమ తమ గృహం (ఆవాసం) పేర్లతోనే ప్రసిద్ధి చెందుతాయి. కాబట్టి సూర్యుడు ‘సౌర’ స్థానంలో ప్రవేశించాడు; అలాగే సోముడు (చంద్రుడు) ‘సౌమ్య’ స్థానంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 10

शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशार्चिः प्रतापवान् बृहद् बृहस्पतिश्चैव लोहितश्चैव लोहितम्

పదహారు కిరణాలతో ప్రకాశించే ప్రతాపవంతుడు శుక్రుడు శౌక్రస్థానంలో ప్రవేశించాడు. అలాగే బృహస్పతి తన మహత్తర (గురు) స్థానంలో ప్రవేశించాడు; లోహితుడు (మంగళుడు) ఎర్రని మంగళస్థానాన్ని ఆశ్రయించాడు.

Verse 11

शनैश्चरं तथा स्थानं देवश्चापि शनैश्चरः बौधं बुधस्तु स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमाश्रितः

అలాగే శనైశ్చర (శని) స్థానం స్థాపితమై ఉంది; అక్కడి దేవత కూడా శనైశ్చరుడే. బుధుడు బౌధ-ప్రదేశంలో నివసిస్తాడు; స్వర్భాను (రాహు) తన స్థానాన్ని ఆశ్రయించి స్వర్భాను-ధామంలో నిలిచి ఉంటాడు.

Verse 12

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्ति च गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्मनाम्

సర్వ నక్షత్రాలు, నక్షత్రస్థానాలు నివాసాలుగా స్వీకరించబడతాయి. ఈ సమస్త జ్యోతిర్మయ లోకాలు సుకృతకర్మతో శుద్ధమైన అంతఃకరణం గల—ధర్మం మరియు పశుపతి-భక్తితో ఉద్ధరింపబడిన పశు-జీవుల—నివాసస్థానాలవుతాయి.

Verse 13

कल्पादौ सम्प्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावद् आभूतसंप्लवम्

కల్పాది ప్రారంభంలో ప్రవర్తించి స్వయంభూ (బ్రహ్మ) నిర్మించిన ఈ పవిత్ర స్థానాలు, సమస్త భూతాలను ముంచెత్తే మహాప్రళయం వరకు అచలంగా నిలిచి ఉంటాయి.

Verse 14

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवाः स्थानं पुनः पुनः

ప్రతి మన్వంతరంలో కూడా అవే దేవస్థానాలు నిలిచి ఉంటాయి. తమ తమ పదవికి అధిష్ఠాతృ (అభిమాని) దేవతలు మళ్లీ మళ్లీ అక్కడికి వచ్చి తమ స్థానాన్ని పునఃపునః అధిష్ఠిస్తారు.

Verse 15

अतीतैस्तु सहैतानि भाव्याभाव्यैः सुरैः सह वर्तन्ते वर्तमानैश् च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह

అతీత దేవులతో కలిసి, భవిష్యత్తులో కలుగబోయే మరియు కలుగనివారైన దేవులతో కలిసి, అలాగే ప్రస్తుతం తమ తమ స్థానాలలో నిలిచిన దేవులతో కలిసి—ఈ కార్యాలు, స్థానాలు నిరంతరంగా కొనసాగుతాయి।

Verse 16

अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैमानिकाः स्मृताः विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वते ऽन्तरे

ఈ మన్వంతరంలో గ్రహాలు విమానచారులైన దివ్యసత్త్వాలుగా స్మరించబడతాయి. వైవస్వత కాలంలో అదితి పుత్రుడు వివస్వాన్ అయిన సూర్యుడు అధిపతిగా జగద్ధర్మాన్ని ధరిస్తాడు; ఆ ధర్మం అంతిమంగా పతి శివునిలోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంటుంది।

Verse 17

द्युतिमानृषिपुत्रस्तु सोमो देवो वसुः स्मृतः शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः

ఋషిపుత్రుడైన కాంతిమంతుడు సోముడు వసువులలో దేవుడిగా స్మరించబడతాడు. అలాగే శుక్రుడు దేవుడిగా తెలిసికొనవలెను—అతడు భార్గవుడు, అసురుల యాజకుడు।

Verse 18

बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः बुधो मनोहरश्चैव ऋषिपुत्रस्तु स स्मृतः

ఆ దేవుడు ‘బృహత్తేజా’గా స్మరించబడతాడు—దేవాచార్యుడు, అంగిరసు పుత్రుడు. అతడే బుధుడు, మనోహరుడు, అలాగే ఋషిపుత్రుడని కూడా స్మృతం।

Verse 19

शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहितार्चिषः

శనైశ్చరుడు (శని) విరూపుడని కూడా పిలువబడతాడు; అతడు సంజ్ఞా మరియు వివస్వాన్ పుత్రుడు. అలాగే అగ్ని మరియు వికేశీ నుండి ఆ యువకుడు ‘లోహితార్చిష్’ (ఎర్ర జ్వాలలవాడు) జన్మించాడు।

Verse 20

नक्षत्रऋक्षनामिन्यो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंतापनो ऽसुरः

నక్షత్రములు, ఋక్షముల పేర్లు ధరించినవారిగా ఆ దక్షకన్యలు స్మరింపబడుతారు. సింహికాపుత్రుడు స్వర్భాను భూతప్రాణులను బాధించు అసురుడు.

Verse 21

सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्तितास्त्वभिमानिनः स्थानान्येतान्यथोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः

చంద్రుడు, నక్షత్రమండలము, గ్రహములు, సూర్యునిలో అధిష్ఠాతృశక్తులు ‘అభిమానులు’ అని కీర్తింపబడుతారు. ఈ స్థానములు మరియు వాటిలో నివసించి నియమించే దేవతలు యథోక్తంగా చెప్పబడ్డాయి.

Verse 22

सौरम् अग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः हिमांशोस्तु स्मृतं स्थानम् अम्मयं शुक्लमेव च

సహస్రకిరణుడైన వివస్వానుని సౌరలోకం అగ్నిమయ స్వభావమైంది. అయితే హిమాంశువు (చంద్రుడు) యొక్క స్థానం జలమయమై, పూర్తిగా శ్వేతమని స్మరించబడింది.

Verse 23

आप्यं श्यामं मनोज्ञं च बुधरश्मिगृहं स्मृतम् शुक्लस्याप्यम्मयं शुक्लं पदं षोडशरश्मिवत्

జలతత్త్వమయమై, శ్యామవర్ణంగా మనోహరంగా ఉన్న లోకం బుధుని రశ్ములతో నిర్మితమైన గృహమని స్మరించబడింది. అలాగే శుక్లుడు (శుక్రుడు) యొక్క పదమూ జలమయమే—ప్రకాశవంతమైన శ్వేతంగా, పదహారు కిరణాలతో దీప్తిమంతం.

Verse 24

नवरश्मि तु भौमस्य लोहितं स्थानम् उत्तमम् हरिद्राभं बृहच्चापि षोडशार्चिर्बृहस्पतेः

భౌముడు (మంగళుడు) తొమ్మిది కిరణములు కలవాడని చెప్పబడెను; అతని ఉత్తమ స్థానం లోహిత-రక్తవర్ణమైంది. అలాగే బృహస్పతి యొక్క విశాల లోకం హరిద్రా-సువర్ణవర్ణంగా, పదహారు అర్చిస్సులతో దీప్తమని వర్ణించబడింది.

Verse 25

अष्टरश्मिगृहं चापि प्रोक्तं कृष्णं शनैश्चरे स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम्

అష్టరశ్మిగృహమును కూడా శనైశ్చరుని (శని)దిగా చెప్పిరి; అది కృష్ణవర్ణమై యున్నది. స్వర్భాను (రాహు) యొక్క నివాసము తామసస్థానము—భూతసంతాపాలయము—అని కీర్తించబడెను.

Verse 26

विज्ञेयास्तारकाः सर्वास् त्व् ऋषयस्त्वेकरश्मयः आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां शुक्लाश्चापि स्ववर्णतः

సర్వ తారకలను ఋషులే అని తెలుసుకొనవలెను—ఏకరశ్మి జ్యోతులుగా; పుణ్యకీర్తిగలవారికి అవే ఆశ్రయములు, స్వవర్ణముచే శుక్లవర్ణములుగా కూడా యున్నవి.

Verse 27

घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः आदित्यरश्मिसंयोगात् संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः

అవి ఘనజలాత్మకములని తెలుసుకొనవలెను; కల్పాది ఆరంభముననే నిర్మితములైనవి. ఆదిత్యరశ్మిసంయోగముచే అవి సంపూర్ణ ప్రకాశస్వరూపములని స్మరించబడెను.

Verse 28

नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

సవితృ (సూర్య) యొక్క విష్కంభము తొమ్మిది వేల యోజనములని స్మృతము; అతని మండల ప్రమాణముచే దాని విస్తారము త్రిగుణమని చెప్పబడెను.

Verse 29

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर् भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति

సూర్యవిస్తారమునకు రెండింతలుగా శశి (చంద్ర) యొక్క విస్తారము స్మృతము; మరియు స్వర్భాను (రాహు) వారిద్దరికీ సమాన పరిమాణమై వారి క్రింద ప్రసర్పించుచు సాగును.

Verse 30

उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितां मण्डलाकृतिम् स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत्तमोमयम्

పృథివీ ఛాయను ఉద్ధరించి, మండలాకారంగా నిర్మించి, స్వర్భానుని మహాస్థానం—తృతీయ ప్రాంతం—తమోమయమని చెప్పబడింది।

Verse 31

आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य समं गच्छति पर्वसु आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु

సూర్యుని నుండి బయలుదేరి, పర్వసంధుల్లో సమంగా గమిస్తుంది; మళ్లీ చంద్రుని నుండి సూర్యుని చేరి, సౌర పర్వాల్లో తిరిగి వస్తుంది—ఇలా పవిత్ర కాలచక్రం నియమితమవుతుంది।

Verse 32

स्वर्भानुं नुदते यस्मात् तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते

స్వర్భానుని నుదించి (ఆపి) వేయునందున అతడు ‘స్వర్భాను’ అని పిలువబడతాడు; చంద్రుని పదహారవ భాగం భార్గవుడు (శుక్రుడు)కు విధించబడింది।

Verse 33

विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः

వ్యాసం, మండల పరిమాణం మరియు యోజన ప్రమాణం ప్రకారం—భార్గవుడు (శుక్రుడు)తో పోల్చితే బృహస్పతి ఒక పాదం (చతుర్థ భాగం) తక్కువని తెలుసుకోవాలి।

Verse 34

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरी उभौ स्मृतौ विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः

బృహస్పతితో పోల్చితే వక్రుడు మరియు సౌరీ—ఇద్దరూ—ఒక పాదం తక్కువగా స్మరించబడతారు; అలాగే విస్తారం, మండలం రెండింటిలోనూ వారిద్దరితో పోల్చితే బుధుడు కూడా ఒక పాదం తక్కువగా చెప్పబడాడు।

Verse 35

तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलाच्च वै

ఇక్కడ శరీరధారులై తారలు, నక్షత్రాలుగా ప్రసిద్ధమైన రూపాలు విస్తారములోను మండల-పరిమాణములోను బుధునితో సమానమని చెప్పబడినవి।

Verse 36

प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित् तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम्

తత్త్వవితుడు తెలుసుకోవలసింది—ఇవాటిలో ఎక్కువవి చంద్రయోగాలే, కాలవిద్యచే దర్శింపబడే నక్షత్ర-మానాలే; తారానక్షత్రరూపాలుగా కనిపించినా పరస్పరం హీన-శ్రేష్ఠ భేదమున్నవి।

Verse 37

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु

తారకమండలాల పరిమాణాలు యోజనలలో రెండు, మూడు, నాలుగు, ఐదు వందలుగా చెప్పబడ్డాయి; వాటిలో కొన్ని అత్యున్నతం, కొన్ని నికృష్టం—పైకి క్రమబద్ధంగా నిలిచినవి।

Verse 38

योजनान्यर्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहास्ते दूरसर्पिणः

వాటి పరిమాణాలు అర్ధ-యోజనలుగా నిర్ణయించబడ్డాయి; దానికంటే చిన్నది ఇక్కడ లెక్కించబడదు. వాటి పైన మూడు గ్రహాలు ఉన్నాయి, అవి దూరంగా సంచరించేవి।

Verse 39

सौरो ऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः पूर्वमेव समाख्याता गतिस्तेषां यथाक्रमम्

సౌర, ఆంగిరస, వక్ర—ఇవన్నీ మందవిచారులుగా తెలుసుకోవలెను. వారి గతి మరియు గతి-ఫలం ముందే యథాక్రమంగా చెప్పబడింది।

Verse 40

एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वै मुनिसत्तमाः

ఈ నక్షత్రముల నుండే సమస్త గ్రహములు ఉద్భవించాయని చెప్పబడింది. అదితి పుత్రుడు వివస్వాన్‌నే సూర్యుడు, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా.

Verse 41

विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः त्विषिमान् धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वसुस्तु सः

విశాఖా నక్షత్రంలో జన్మించిన గ్రహాలలో మొదటి గ్రహం సోముడు. ఆయన తేజోవంతుడు, ధర్ముని పుత్రుడని చెప్పబడెను; ఆ దేవుడు సోముడే వసువు.

Verse 42

शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम्

కృత్తికా నక్షత్రాలలో శీతరశ్మి నిశాకరుడు (చంద్రుడు) ఉద్భవించాడు. ఆపై సూర్యుని తరువాత, భృగుపుత్రుడు షోడశార్చి శుక్రుడు ప్రదర్శితుడయ్యాడు.

Verse 43

ताराग्रहाणां प्रवरस् तिष्ये क्षेत्रे समुत्थितः ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः

తారాగ్రహములలో శ్రేష్ఠుడు బృహస్పతి తిష్యక్షేత్రంలో ఉద్భవించాడు. ఆయన అంగిరసుని పుత్రుడు, గ్రహస్వరూపుడు, ద్వాదశార్చులతో ప్రకాశించే బృహస్పతి.

Verse 44

फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वाख्यासु जगद्गुरुः नवार्चिर्लोहिताङ्गश् च प्रजापतिसुतो ग्रहः

ఫాల్గునీ నక్షత్రాలలో జన్మించి, పూర్వ వర్ణనలలో ‘జగద్గురు’గా ప్రసిద్ధుడైన—నవార్చి, లోహితాంగ అని పిలువబడే—ఈ గ్రహం ప్రజాపతి పుత్రుడు.

Verse 45

आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति स्मृतः रेवतीष्वेव सप्तार्चिःस्थाने सौरिः शनैश्चरः

స్మృతిలో చెప్పబడింది—ఇక్కడ పూర్వాషాఢ నక్షత్రంలో సౌరి శనైశ్చరుడు జన్మించాడు; రేవతిలో ‘సప్తార్చిః’ అనే స్థానమే అతని స్థిరపదము.

Verse 46

सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिर् उदितो ग्रहः तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी

సౌమ్య స్వభావుడైన బుధుడు ధనిష్ఠా నక్షత్రంలో ఐదు కిరణాలతో ఉదయించే గ్రహము. అయినా అతడు తమోమయుడు, మృత్యు సుతుడు, శిఖాధారి, ప్రజాక్షయకరుడని చెప్పబడెను.

Verse 47

आश्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुत्थिताः

ఆశ్లేషా నక్షత్రంలో సర్వహారి అయిన మహాగ్రహము ఉద్భవించింది. అలాగే తమ తమ పేర్లతో ఉన్న నక్షత్రాలలో దాక్షాయణీ కుమార్తెలు కూడా అశుభోదయంగా ప్రదర్శించిరి.

Verse 48

तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्दनः

రాహువు తమస్సు శక్తితో నిర్మితుడు; స్వభావతః కృష్ణమండలము. భరణీ నక్షత్రాలలో జన్మించి, చంద్రసూర్యులను మర్దించే గ్రహముగా చెప్పబడెను.

Verse 49

एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः जन्मनक्षत्रपीडासु यान्ति वैगुण्यतां यतः

ఈ తారలు, గ్రహములు కూడా—భార్గవాది—తెలుసుకొనవలసినవి; ఎందుకంటే జన్మనక్షత్ర పీడలో వీటి ప్రభావం వైగుణ్యమై అశుభఫలములను కలిగిస్తుంది.

Verse 50

मुच्यते तेन दोषेण ततस्तद्ग्रहभक्तितः सर्वग्रहाणामेतेषाम् आदिरादित्य उच्यते

ఆ గ్రహానికే భక్తి చేయుటవలన దాని దోషబాధ నుండి మనిషి విముక్తుడగును. అందుచేత ఈ సమస్త గ్రహములలో ఆదిత్యుడు (సూర్యుడు) ఆద్యుడూ శ్రేష్ఠుడూ అని చెప్పబడెను।

Verse 51

ताराग्रहाणां शुक्रस्तु केतूनां चापि धूमवान् ध्रुवः किल ग्रहाणां तु विभक्तानां चतुर्दिशम्

తారాగ్రహములలో శుక్రుడు (శుక్రగ్రహం) ప్రధానుడని చెప్పబడెను; కేతువులలో ధూమవానుడు కూడా (ముఖ్యుడు). అలాగే నాలుగు దిశలవైపు విభజింపబడిన గ్రహములకు ధ్రువుడు నిశ్చల నియామకుడని ప్రసిద్ధి।

Verse 52

नक्षत्राणां श्रविष्ठा स्याद् अयनानां तथोत्तरम् वर्षाणां चैव पञ्चानाम् आद्यः संवत्सरः स्मृतः

నక్షత్రములలో శ్రవిష్ఠా (ధనిష్ఠా) శ్రేష్ఠమని; అయనములలో ఉత్తరాయణం కూడా (ప్రధానమని) చెప్పబడెను. అలాగే ఐదు విధాల సంవత్సరగణనలలో ‘సంవత్సరం’ ఆద్యమని స్మరించబడెను।

Verse 53

ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ उच्यते पक्षाणां शुक्लपक्षस्तु तिथीनां प्रतिपत्तथा

ఋతువులలో శిశిరం కూడా (శ్రేష్ఠం); మాసములలో మాఘమాసం అని చెప్పబడెను. పక్షములలో శుక్లపక్షం, తిథులలో ప్రతిపద కూడా (ప్రధానమని) గణింపబడెను।

Verse 54

अहोरात्रविभागानाम् अहश्चादिः प्रकीर्तितः मुहूर्तानां तथैवादिर् मुहूर्तो रुद्रदैवतः

అహోరాత్ర విభాగములలో ‘అహః’ (పగలు) ఆద్యమని కీర్తించబడెను. అలాగే ముహూర్తములలో మొదటి ముహూర్తానికి అధిదేవత రుద్రుడే.

Verse 55

क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः श्रवणान्तं धनिष्ठादि युगं स्यात्पञ्चवार्षिकम्

హే కాలవిదులలో శ్రేష్ఠులారా! నిమేషాది నుండి ప్రారంభమయ్యే క్షణాది విభాగమే కాలము. ధనిష్ఠ మొదలుకొని శ్రవణాంతం వరకు ఉన్న యుగము పంచవార్షిక చక్రమని చెప్పబడింది.

Verse 56

भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्तते दिवाकरः स्मृतस्तस्मात् कालकृद्विभुरीश्वरः

సూర్యుని ప్రత్యేక గమనవిశేషం వల్ల అతడు చక్రంలా పరిభ్రమిస్తాడు. అందుకే అతడు ‘దివాకరుడు’—దినకర్త—అని స్మరించబడతాడు; అతని ద్వారా సర్వవ్యాపి పరమేశ్వరుడు కాలకర్తగా నిలుస్తాడు.

Verse 57

चतुर्विधानां भूतानां प्रवर्तकनिवर्तकः तस्यापि भगवान् रुद्रः साक्षाद्देवः प्रवर्तकः

నాలుగు విధాల భూతజాతులకు ఆయనే ప్రవర్తకుడూ, నివర్తకుడూ. ఆ నియంత్రణ తత్త్వానికీ ప్రత్యక్ష ప్రేరకుడు భగవాన్ రుద్రుడే—దేవరూపంలో సమస్త గమనానికి ఆది కర్త.

Verse 58

इत्येष ज्योतिषामेवं संनिवेशो ऽर्थनिश्चयः लोकसंव्यवहारार्थं महादेवेन निर्मितः

ఇలా జ్యోతిష్కాల క్రమబద్ధమైన అమరిక, వాటి కార్యార్థ నిర్ణయం—లోక వ్యవహార క్రమం కోసం—మహాదేవుడిచే నిర్మించబడింది.

Verse 59

बुद्धिपूर्वं भगवता कल्पादौ सम्प्रवर्तितः स आश्रयो ऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिरात्मकः

కల్పారంభంలో భగవంతుడు ముందుగా ‘బుద్ధి’ని ప్రవర్తింపజేశాడు. ఆపై సమస్తానికి ఆధారమైన, ‘నేను’ అనే అభిమానాన్ని ధరించే, సర్వవ్యాపి జ్యోతిస్స్వరూప తత్త్వం ఉద్భవించింది.

Verse 60

एकरूपप्रधानस्य परिणामो ऽयमद्भुतः नैष शक्यः प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित्

ఏకరూపమైన ప్రధానమునకు ఇది అద్భుతమైన పరిణామము. దీనిని యథాతథ్యంగా ఎవ్వరూ పూర్తిగా లెక్కించలేరు.

Verse 61

गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां मांसचक्षुषा आगमादनुमानाच्च प्रत्यक्षादुपपत्तितः

మానవుడు మాంసచక్షువుతో జ్యోతిష్కుల రాకపోకలను పూర్తిగా గ్రహించలేడు. అవి ఆగమం, అనుమానం, (సాధ్యమైన చోట) ప్రత్యక్షం మరియు యుక్తి-ప్రదర్శనతో నిర్ధారించబడాలి.

Verse 62

परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या श्रद्धातव्यं विपश्चिता चक्षुः शास्त्रं जलं लेख्यं गणितं मुनिसत्तमाः

హే మునిశ్రేష్ఠులారా, వివేకి తীক্ষ్ణబుద్ధితో నిపుణంగా పరిశీలించిన తరువాతనే శ్రద్ధ పెట్టాలి. సత్యపరిశీలనకు చక్షు-విజ్ఞానం, శాస్త్రం, జలపరీక్ష, లిఖితం, గణితం—ఇవి సాధనాలు.

Verse 63

पञ्चैते हेतवो ज्ञेया ज्योतिर्मानविनिर्णये

జ్యోతిష్కుల ప్రమాణ-నిర్ణయానికి ఈ ఐదు కారణాలు తెలుసుకోవలసినవి.