Adhyaya 55

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ज्योतिश्चक्रे सूर्यगत्यादिकथनं नाम चतुःपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच छरिओत् ओफ़् सूर्य सौरं संक्षेपतो वक्ष्ये रथं शशिन एव च ग्रहाणाम् इतरेषां च यथा गच्छति चाम्बुपः

ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణం పూర్వభాగంలో జ్యోతిశ్చక్ర విభాగంలో ‘సూర్యగత్యాదికథనం’ అనే చతుఃపంచాశత్తమ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—సూర్యుని రథాన్ని, చంద్రుని రథాన్ని, అలాగే ఇతర గ్రహాలు ఆకాశంలో ఎలా గమనం చేస్తాయో సంక్షేపంగా వివరిస్తాను.

Verse 2

सौरस्तु ब्रह्मणा सृष्टो रथस्त्वर्थवशेन सः संवत्सरस्यावयवैः कल्पितश् च द्विजर्षभाः

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, బ్రహ్మ సౌరదేవుని సృష్టించాడు; అతని రథమును కూడా ప్రయోజనానుసారంగా సంవత్సరావయవాలతోనే నిర్మించాడు।

Verse 3

त्रिनाभिना तु चक्रेण पञ्चारेण समन्वितः सौवर्णः सर्वदेवानाम् आवासो भास्करस्य तु

భాస్కరుని ధామము స్వర్ణమయము; మూడు నాభులు, ఐదు ఆరలతో కూడిన చక్రముతో అలంకృతమై, అది సమస్త దేవతల నివాసస్థానము.

Verse 4

नवयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः द्विगुणो ऽपि रथोपस्थाद् ईषादण्डः प्रमाणतः

దాని వెడల్పు, పొడవు తొమ్మిది వేల యోజనములు అని చెప్పబడింది; రథపీఠం నుండి సాగిన ఈషాదండము ప్రమాణానుసారంగా దానికి రెండింతలు అని వర్ణించబడింది.

Verse 5

असङ्गैस्तु हयैर्युक्तो यतश्चक्रं ततः स्थितैः वाजिनस्तस्य वै सप्त छन्दोभिर् निर्मितास्तु ते

ఆ రథము అసంగమైన (అలిప్తమైన) అశ్వములతో యుక్తమై, చక్రము ఎక్కడ స్థితమో అక్కడే స్థితంగా ఉంటుంది; దాని ఏడు వాజులు వేదఛందస్సులతో నిర్మితమయ్యాయి.

Verse 6

चक्रपक्षे निबद्धास्तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः सहाश्वचक्रो भ्रमते सहाक्षो भ्रमते ध्रुवः

చక్రపక్షమున బద్ధమైన అక్షము ధ్రువునిపై స్థాపితమై ఉంది. అశ్వములు, చక్రముతో కలిసి అది భ్రమిస్తుంది; అక్షముతో కలిసి ధ్రువుడూ భ్రమిస్తున్నాడని వర్ణించబడింది—ఈశ్వర నియమముచేత.

Verse 7

अक्षः सहैकचक्रेण भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः प्रेरको ज्योतिषां धीमान् ध्रुवो वै वातरश्मिभिः

ధ్రువుని ప్రేరణతో ఆ అక్షము ఏకచక్రముతో కలిసి భ్రమిస్తుంది. జ్ఞానవంతుడైన ధ్రువు వాయుసదృశ రశ్ములచే జ్యోతిష్యములను ప్రేరేపించువాడై, పతి (శివ) నియమించిన జగద్వ్యవస్థలో పశుజీవులు ఆయనాధీనంగా కదులుతారు.

Verse 8

युगाक्षकोटिसम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु ध्रुवेण भ्रमते रश्मिनिबद्धः स युगाक्षयोः

సూర్యస్యందన యుగాక్షకోటులకు రెండు రశ్ములు బద్ధమైయున్నవి. ఆ రశ్ములతో బంధింపబడి అది ధ్రువుని చుట్టూ భ్రమిస్తుంది, యుగాంతములచే నిలుపబడినదై—ఇట్లు నియత క్రమముతో జగద్గతి సాగుతుంది.

Verse 9

भ्रमतो मण्डलानि स्युः खेचरस्य रथस्य तु युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

ఆకాశగామి ఆ రథము భ్రమించుచుండగా మండలాకార పరిభ్రమణములు ఏర్పడుతాయి. దాని యుగము, అక్షము, మరియు పొడవుగా ఉన్న చివరలు రథమునకు దక్షిణ (కుడి) భాగమున స్థితమైయున్నవి—ఇదే దివ్య వాహన నిర్మాణము.

Verse 10

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्राश्वे च रज्जुभिः भ्रमन्तमनुगच्छन्ति ध्रुवं रश्मी च तावुभौ

ధ్రువునిచే దృఢంగా గృహీతమై, చక్రాశ్వయుత దివ్య రథమునకు రజ్జువులతో బద్ధమై—ఆ ఇద్దరు, ధ్రువు మరియు మార్గదర్శక రశ్మి, భ్రమణమాన గమనాన్ని అనుసరించి ఆకాశపు నియత పరిభ్రమణాన్ని ధారిస్తారు.

Verse 11

युगाक्षकोटिस्त्वेतस्य वातोर्मिस्यन्दनस्य तु कीले सक्ता यथा रज्जुर् भ्रमते सर्वतोदिशम्

వాయుతరంగచోదితమైన ఈ రథమున యుగాక్షకోటీ కీళమునకు సక్తమై సర్వదిశలలో భ్రమిస్తుంది—కీలకు బద్ధమైన తాడు చుట్టూ చుట్టూ తిరుగునట్లు.

Verse 12

भ्राम्यतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे वर्धेते दक्षिणे चैव भ्रमता मण्डलानि तु

భాస్కరుడు పరిభ్రమించుచుండగా ఉత్తరాయణంలో మండలములలో అతని రశ్ములు వృద్ధి చెందును; దక్షిణాయణంలోనూ అలాగే మండలములు క్రమముగా తిరుగుచుండును।

Verse 13

आकृष्येते यदा ते वै ध्रुवेणाधिष्ठिते तदा आभ्यन्तरस्थः सूर्यो ऽथ भ्रमते मण्डलानि तु

ఆ మండలములు ధ్రువుని ఆధారముగా ఆకర్షింపబడి స్థిరపడినప్పుడు, అంతఃస్థిత సూర్యుడు ఆ మండలములలో పరిభ్రమించును; ఈ విధంగా పతి-ఈశ్వరుని నియమవ్యవస్థచే విశ్వచక్రము నిలుచును, బద్ధపశువులు ఆ పరిమిత చక్రములోనే చలించుదురు।

Verse 14

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं द्वयोः ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

రెండు కాష్ఠల మధ్య అంతరం నూరెనభై మండలములని చెప్పబడెను; మరల ధ్రువునుండి విడుదలగు రశ్ముల విస్తరణ-ప్రత్యావర్తన క్రమమునుబట్టి కూడా అది లెక్కించబడును।

Verse 15

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु उद्वेष्टयन् स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

అదేవిధంగా బాహ్య మార్గమున కూడా సూర్యుడు మండలములలో పరిభ్రమించును; వేగముతో వాటిని చుట్టివేసి మండలపథమున సాగును।

Verse 16

देवाश्चैव तथा नित्यं मुनयश् च दिवानिशम् यजन्ति सततं देवं भास्करं भवमीश्वरम्

దేవతలును మునులును నిత్యము దివానిశలు నిరంతరము ఆ దేవుని యజించుదురు—భాస్కరుడు, భవుడు, పరమ ఈశ్వరుడు (పతి)—అతడు అంతర్జ్యోతిరూపముగా ప్రకాశించి బంధమోచనమును ప్రసాదించును।

Verse 17

सरथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

ఆ రథము దేవతలచే అధిష్ఠితమై—ఆదిత్యులు, మునులు కూడ—గంధర్వులు, అప్సరసలు, అలాగే గణనాయకులు, నాగులు, రాక్షసులతో పరివృతమై ఉండెను।

Verse 18

एते वसन्ति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु आप्याययन्ति चादित्यं तेजोभिर् भास्करं शिवम्

ఈ దివ్యగణము సూర్యునిలో క్రమంగా రెండు రెండు నెలలు నివసించుచు; తమ తమ తేజస్సులతో ఆదిత్యుడు—భాస్కరుడు—శివస్వరూపుడైనవానిని పోషించుచున్నారు।

Verse 19

ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते

మునులు తమ సుగ్రథిత వచనములతో రవిని స్తుతించుచున్నారు; గంధర్వులు మరియు అప్సరసలు నృత్య-గానములతో ఆయననే ఉపాసించుచున్నారు।

Verse 20

ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति च

గణనాయకులైన యక్ష-భూతులు సూర్యుని కిరణసంగ్రహం చేయుదురు; నాగులు సూర్యుని వహించుదురు; యాతుధానులు అనుసరించుదురు—ఇలా నియమిత గణములచే ప్రభువు యొక్క నియతి-క్రమము నిలుచును।

Verse 21

वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम् इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

‘వాలఖిల్యులు ఉదయమునుండి రవిని పరివేష్టించి అస్తమయం వరకు నడిపించుదురు; ఈ విధంగా వీరు దివాకరునితో రెండు రెండు నెలలు నివసించుదురు.’

Verse 22

मधुश् च माधवश्चैव शुक्रश् च शुचिरेव च नभोनभस्यौ विप्रेन्द्रा इषश्चोर्जस्तथैव च

హే విప్రేంద్రా, మధు మరియు మాధవ; అలాగే శుక్ర మరియు శుచి; ఇంకా నభ, నభస్య; అలాగే ఇష మరియు ఊర్జ—ఇలా పవిత్ర కాలచక్రంలోని మాసాలు పేర్కొనబడ్డాయి।

Verse 23

सहःसहस्यौ च तथा तपस्यश् च तपः पुनः एते द्वादश मासास्तु वर्षं वै मानुषं द्विजाः

సహ మరియు సహస్య; అలాగే తపస్య మరియు మళ్లీ తప—ఇవే పన్నెండు మాసాలు; హే ద్విజులారా, ఇవే మానవ సంవత్సరమని చెప్పబడింది।

Verse 24

वासन्तिकस् तथा ग्रैष्मः शुभो वै वार्षिकस् तथा शारदश् च हिमश्चैव शैशिर ऋतवः स्मृताः

ఋతువులు ఇలా స్మరించబడ్డాయి—వాసంతిక (వసంతం), గ్రైష్మ (గ్రీష్మం), శుభ వార్షిక (వర్షాకాలం), శారద (శరదృతువు), హిమ (శీతకాలం), మరియు శైశిర (శిశిర ఋతువు)।

Verse 25

धातार्यमाथ मित्रश् च वरुणश्चेन्द्र एव च विवस्वांश्चैव पूषा च पर्जन्यो ऽंशुर् भगस् तथा

ధాతా మరియు ఆర్యమా, మిత్ర మరియు వరుణ, అలాగే ఇంద్రుడు; వివస్వాన్, పూషా, పర్జన్య, అంశు మరియు భగ—ఇవి జగత్తు ధర్మాన్ని నిలుపు దివ్య శక్తులు।

Verse 26

त्वष्टा विष्णुः पुलस्त्यश् च पुलहश्चात्रिरेव च वसिष्ठश्चाङ्गिराश्चैव भृगुर्बुद्धिमतां वरः

త్వష్టా, విష్ణువు, పులస్త్య, పులహ, అత్రి; వసిష్ఠ, అంగిరస మరియు భృగు—బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడు—సృష్టి విస్తారంలో ఇక్కడ ప్రధాన ఋషి-ప్రవర్తకులుగా ప్రకటించబడ్డారు।

Verse 27

भारद्वाजो गौतमश् च कश्यपश् च क्रतुस् तथा जमदग्निः कौशिकश् च वासुकिः कङ्कणीकरः

భారద్వాజుడు, గౌతముడు, కశ్యపుడు, క్రతువు; అలాగే జమదగ్ని, కౌశికుడు, వాసుకి, కంకణీకరుడు—ఇవన్నీ పవిత్ర శైవాఖ్యానంలో పూజ్యులుగా లెక్కించబడ్డారు।

Verse 28

तक्षकश् च तथा नाग एलापत्रस् तथा द्विजाः शङ्खपालस् तथा चान्यस् त्व् ऐरावत इति स्मृतः

తక్షకుడు, నాగుడు, ఏలాపత్రుడు మరియు ద్విజులు; అలాగే శంఖపాలుడు మరియు మరొకడు—వారిలో ఐరావతుడని కూడా స్మరించబడుతుంది।

Verse 29

धनञ्जयो महापद्मस् तथा कर्कोटकः स्मृतः कम्बलो ऽश्वतरश्चैव तुम्बुरुर्नारदस् तथा

ధనంజయుడు, మహాపద్ముడు, అలాగే కర్కోటకుడు స్మరించబడతారు; ఇంకా కంబలుడు, అశ్వతరుడు, తుంబురు మరియు నారదుడూ కూడా।

Verse 30

हाहा हूहूर्मुनिश्रेष्ठा विश्वावसुरनुत्तमः उग्रसेनो ऽथ सुरुचिर् अन्यश्चैव परावसुः

ఓ మునిశ్రేష్ఠా, హాహా, హూహూ, అలాగే అనుత్తముడు విశ్వావసు; తరువాత ఉగ్రసేనుడు, సురుచి, మరియు మరొకడు—పరావసు—కూడా (ప్రసిద్ధులు)।

Verse 31

चित्रसेनो महातेजाश् चोर्णायुश्चैव सुव्रताः धृतराष्ट्रः सूर्यवर्चा देवी साक्षात् कृतस्थला

మహాతేజస్సుగల చిత్రసేనుడు, అలాగే సువ్రతుడైన చోర్ణాయు; ధృతరాష్ట్రుడు, సూర్యవర్చా—మరియు సాక్షాత్తుగా ప్రత్యక్షమైన దేవి కృతస్థలా కూడా।

Verse 32

शुभानना शुभश्रोणिर् दिव्या वै पुञ्जिकस्थला मेनका सहजन्या च प्रम्लोचाथ शुचिस्मिता

శుభాననా, శుభశ్రోణీ, దివ్యా, పుఞ్జికస్థలా, మేనకా, సహజన్యా, ప్రమ్లోచా, శుచిస్మితా—ఈ ప్రసిద్ధ దివ్య అప్సరసలు పవిత్ర వృత్తాంతంలో చెప్పబడ్డారు. లోకకథలో వారి సన్నిధి ఈశ్వరుని నియమంలో పాశబద్ధ పశువులకు ఒక నిమిత్తముగా నిలుస్తుంది.

Verse 33

अनुम्लोचा घृताची च विश्वाची चोर्वशी तथा पूर्वचित्तिरिति ख्याता देवी साक्षात्तिलोत्तमा

అనుమ్లోచా, ఘృతాచీ, విశ్వాచీ మరియు ఉర్వశీ—అలాగే పూర్వచిత్తి—ఇవన్నీ ప్రసిద్ధులు; ఆ దేవి సాక్షాత్తు తిలోత్తమానే అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 34

रंभा चाम्भोजवदना रथकृद् ग्रामणीः शुभः रथौजा रथचित्रश् च सुबाहुर्वै रथस्वनः

రంభా, అంభోజవదనా (కమలముఖి), రథకృత్ (రథనిర్మాత), గ్రామణీ (గణనాయకుడు), శుభుడు; రథౌజా, రథచిత్ర, సుబాహు, రథస్వన—ఈ నామాలతో పతి (శివుడు) స్తుతింపబడతాడు; పాశబద్ధ పశువులను బంధనాతీతంగా నడిపించేవాడు ఆయనే.

Verse 35

वरुणश् च तथैवान्यः सुषेणः सेनजिच्छुभः तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च क्षतजित् सत्यजित्तथा

ఆయన వరుణుడు, అలాగే ‘అన్య’ (అద్వితీయుడు) కూడా; ఆయన సుషేణుడు, సేనజిత్, శుభుడు. ఆయన తార్క్ష్యుడు, అరిష్టనేమి, క్షతజిత్ మరియు సత్యజిత్—ఈ నామాలతో పతి (మహేశ్వరుడు) స్తుతింపబడతాడు.

Verse 36

रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च पौरुषेयो वधस् तथा सर्पो व्याघ्रः पुनश्चापो वातो विद्युद्दिवाकरः

రాక్షసహేతువైన హాని, అకస్మాత్తు దాడి, మానవకృత హింస మరియు మరణం; అలాగే సర్పం, వ్యాఘ్రం భయం; మళ్లీ ఆయుధాలు, ఉగ్రవాయువు, మెరుపు, దహించే సూర్యుడు—ఇలాంటి ప్రమాదాలలో పతి శివుడే పరమ శరణం; ఆయన పాశాలను ఛేదించి పశువును విముక్తం చేస్తాడు.

Verse 37

ब्रह्मोपेतश् च रक्षेन्द्रो यज्ञोपेतस्तथैव च एते देवादयः सर्वे वसन्त्यर्के क्रमेण तु

బ్రహ్మతో కూడిన రాక్షసేంద్రుడు, అలాగే యజ్ఞుడు తన పరివారంతో—ఈ దేవాదులు అందరూ క్రమంగా సూర్యమండలంలో నివసిస్తారు. లోకాలను ధారించే పతి-పరమేశ్వరుని నియమానుసారం జగద్వ్యవస్థ క్రమంగా సాగుతుంది.

Verse 38

स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः धात्रादिविष्णुपर्यन्ता देवा द्वादश कीर्तिताः

వీరు తమ తమ స్థానాలకు అధిష్ఠాత గణాలు—ఏడు చొప్పున పన్నెండు సమూహాలు. ధాతృ నుండి విష్ణువరకు ఇలా పన్నెండు దేవతలు కీర్తించబడ్డారు.

Verse 39

आदित्यं परमं भानुं भाभिराप्याययन्ति ते पुलस्त्याद्याः कौशिकान्ता मुनयो मुनिसत्तमाः

పులస్త్యతో ప్రారంభమై కౌశికతో ముగిసే ఆ మునిశ్రేష్ఠులు తమ తమ తేజోమయ శక్తులతో పరమ ఆదిత్యుడైన అత్యున్నత భానువును పోషించి మహిమపరుస్తారు.

Verse 40

द्वादशैव स्तवैर्भानुं स्तुवन्ति च यथाक्रमम् नागाश्चाश्वतरान्तास्तु वासुकिप्रमुखाः शुभाः

వారు యథాక్రమంగా పన్నెండు స్తోత్రాలతో భానువును స్తుతిస్తారు; అలాగే వాసుకి మొదలుకొని అశ్వతర వరకు ఉన్న శుభ నాగులు కూడా క్రమంగా ఆయనను ఆరాధిస్తారు.

Verse 41

द्वादशैव महादेवं वहन्त्येवं यथाक्रमम् क्रमेण सूर्यवर्चान्तास् तुम्बुरुप्रमुखाम्बुपम्

ఇలాగే యథాక్రమంగా పన్నెండు మంది మహాదేవుని వహిస్తారు—సూర్యవర్చా నుండి ప్రారంభమై క్రమంగా కొనసాగుతూ—తుంబురు ప్రధానుడై, నియత ఏర్పాటునుబట్టి ప్రభువును ముందుకు తీసుకెళ్తారు.

Verse 42

गीतैरेनमुपासन्ते गन्धर्वा द्वादशोत्तमाः कृतस्थलाद्या रंभान्ता दिव्याश्चाप्सरसो रविम्

పన్నెండు శ్రేష్ఠ గంధర్వులు గీతాలతో రవిని ఉపాసిస్తారు; కృతస్థలా మొదలుకొని రంభా వరకు ఉన్న దివ్య అప్సరసలు కూడా భక్తితో రవిని సేవిస్తారు।

Verse 43

ताण्डवैः सरसैः सर्वाश् चोपासन्ते यथाक्रमम् दिव्याः सत्यजिदन्ताश् च ग्रामण्यो रथकृन्मुखाः

వారు అందరూ తమ తమ క్రమానుసారం సొగసైన తాండవ నృత్యాలతో ఉపాసిస్తారు—ఆ దివ్య గణాలు, అలాగే సత్యజిదంతులు, గ్రామణ్యులు, రథకృన్‌ముఖుల నేతృత్వంలోని సమూహాలు కూడా తమ స్థానం ప్రకారం ఆరాధిస్తారు।

Verse 44

द्वादशास्य क्रमेणैव कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् प्रयान्ति यज्ञोपेतान्ता रक्षोहेतिमुखाः सह

ద్వాదశ-చక్ర క్రమానుసారం వారు కిరణాలను సంగ్రహిస్తారు; ఆపై యజ్ఞ ఉపసంహారంతో కలిసి ముందుకు సాగుతారు—రాక్షస నివారణనే ప్రధాన లక్ష్యంగా, రక్షణాయుధాలు ధరించినవారు।

Verse 45

सायुधा द्वादशैवैते राक्षसाश्च यथाक्रमम् धातार्यमा पुलस्त्यश् च पुलहश् च प्रजापतिः

యథాక్రమంగా ఆయుధధారులైన ఈ పన్నెండు రాక్షసులు—ధాతా, అర్యమా, అలాగే పులస్త్యుడు, పులహుడు—ప్రజాపతి స్వరూపులుగా క్రమంగా లెక్కించబడ్డారు।

Verse 46

उरगो वासुकिश्चैव कङ्कणीकश् च तावुभौ तुम्बुरुर् नारदश्चैव गन्धर्वौ गायतां वरौ

ఉరగ, వాసుకి, కంకణీక—ఆ ఇద్దరు; అలాగే తుంబురు, నారద—గంధర్వుల్లో శ్రేష్ఠులు—గానం చేసి స్తుతిరూప భక్తిని పశుపతి శివుని పాదాల వద్ద అర్పిస్తారు।

Verse 47

कृतस्थलाप्सराश्चैव तथा वै पुञ्जिकस्थला ग्रामणी रथकृच्चैव रथौजाश्चैव तावुभौ

కృతస్థలా అనే అప్సరసు, అలాగే పుంజికస్థలా; ఇంకా గ్రామణీ, రథకృత్ మరియు రథౌజా—ఈ ఇద్దరు జంటగా—శివుని నియమిత దివ్యగణాలలో లెక్కించబడుతారు।

Verse 48

रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च यातुधानावुदाहृतौ मधुमाधवयोरेष गणो वसति भास्करे

రక్షోహేతి, ప్రహేతి—వీరు యాతుధానులని ప్రకటించబడ్డారు. మధు, మాధవ మాసాలలో ఈ గణం భాస్కరునిలో (సూర్యునిలో) నివసిస్తుంది; శివాజ్ఞతో జగద్ధర్మంలో చలిస్తుంది।

Verse 49

वसन्ति ग्रीष्मकौ मासौ मित्रश् च वरुणश् च ह ऋषिरत्रिर्वसिष्ठश् च तक्षको नाग एव च

వసంత, గ్రీష్మ ఋతువులకు అధిష్ఠాతలు మిత్రుడు, వరుణుడు; ఋషులు అత్రి, వసిష్ఠుడు; అలాగే నాగుడు తక్షకుడు కూడా. ఈ విధంగా దేవ-ఋషి-సూక్ష్మసత్త్వాల ద్వారా కాలవ్యవస్థ శివుడు (పతి) అధీనంలో నడుస్తుంది।

Verse 50

मेनका सहजन्या च गन्धर्वौ च हाहाहूहूः सुबाहुनामा ग्रामण्यौ रथचित्रश् च तावुभौ

మేనకా, సహజన్యా; అలాగే గంధర్వులు హాహా, హూహూ; ఇంకా సుబాహు అనే గ్రామణీ మరియు రథచిత్ర—ఈ ఇద్దరూ—ఇక్కడ గణపరిణామంలో పేర్కొనబడ్డారు।

Verse 51

पौरुषेयो वधश्चैव यातुधानावुदाहृतौ एते वसन्ति वै सूर्ये मासयोः शुचिशुक्रयोः

‘పౌరుషేయ’ మరియు ‘వధ’—వీరు యాతుధానులని ఉద్ఘాటించబడ్డారు. శుచి, శుక్ర మాసాలలో వీరు సూర్యునిలో నివసిస్తారు; శివుడు (పతి) అధీనంలోనే సమస్త శక్తులు తమ తమ స్థానాలలో నడుస్తాయి।

Verse 52

ततः सूर्ये पुनश्चान्या निवसन्तीह देवताः इन्द्रश्चैव विवस्वांश् च अङ्गिरा भृगुरेव च

అనంతరం సూర్యలోకంలో మరికొన్ని దేవతలు నివసిస్తారు—ఇంద్రుడు, స్వయంగా వివస్వాన్ (సూర్యదేవుడు), అలాగే అంగిరసుడు మరియు భృగువు ఋషులు।

Verse 53

एलापत्रस् तथा सर्पः शङ्खपालश् च तावुभौ विश्वावसूग्रसेनौ च वरुणश् च रथस्वनः

అలాగే ఏలాపత్రుడు, సర్పుడు, శంఖపాలుడు—ఆ ఇద్దరు; ఇంకా విశ్వావసు, అగ్రసేన; అలాగే వరుణుడు మరియు రథస్వనుడు (అని) పేర్కొనబడుతారు।

Verse 54

प्रम्लोचा चैव विख्याता अनुम्लोचा च ते उभे यातुधानास् तथा सर्पो व्याघ्रश्चैव तु तावुभौ

ప్రమ్లోచా—ప్రసిద్ధురాలు—మరియు అనుమ్లోచా: ఆ ఇద్దరూ; అలాగే యాతుధానులు; ఇంకా సర్పం మరియు వ్యాఘ్రం—ఆ రెండూ (ఉద్భవించాయి)।

Verse 55

नभोनभस्ययोरेष गणो वसति भास्करे पर्जन्यश्चैव पूषा च भरद्वाजो ऽथ गौतमः

నభ, నభస్య అనే ఈ రెండు మాసాలలో ఈ గణం భాస్కరుని (సూర్యుని) లో నివసిస్తుంది: పర్జన్యుడు, పూషా, అలాగే భరద్వాజుడు మరియు గౌతముడు ఋషులు।

Verse 56

धनञ्जय इरावांश् च सुरुचिः सपरावसुः घृताची चाप्सरःश्रेष्ठा विश्वाची चातिशोभना

ధనంజయుడు, ఇరావాన్, సురుచి, సపరావసు; అలాగే ఘృతాచీ—అప్సరసుల్లో శ్రేష్ఠురాలు—మరియు విశ్వాచీ—అత్యంత కాంతిమంతురాలు—(అని) పేర్కొనబడింది।

Verse 57

सेनजिच्च सुषेणश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ आपो वातश् च तावेतौ यातुधानावुभौ स्मृतौ

సేనజిత్ మరియు సుషేణ—సేనానీ, గ్రామణీ అనే పేర్లతోనూ ప్రసిద్ధులు—ఈ ఇద్దరూ జంటగా స్మరించబడతారు. వీరు ఆపః (జల) మరియు వాత (వాయు) తత్త్వాలతో అనుసంధానమై, ఉభయులు యాతుధానులు (అవరోధక గూఢసత్త్వాలు) అని చెప్పబడారు.

Verse 58

वसन्त्येते तु वै सूर्ये मास ऊर्ज इषे च ह हैमन्तिकौ तु द्वौ मासौ वसन्ति च दिवाकरे

ఈ మాసాలు నిజంగా సూర్యునిలో నివసిస్తాయి—ఊర్జ మరియు ఇష. అలాగే హేమంత ఋతువుకు చెందిన రెండు మాసాలు కూడా దివాకరునిలోనే స్థితమై ఉంటాయి. సూర్యుని నియత గమనంతో కాలం, ఋతువులు నిలిచివుంటాయి; అందులో అంతర్నియంత ప్రభువు (పతి) ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 59

अंशुर्भगश् च द्वावेतौ कश्यपश् च क्रतुः सह भुजङ्गश् च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस् तथा

అంశు మరియు భగ—ఈ ఇద్దరు—కశ్యపుడు మరియు క్రతువు సహా; అలాగే భుజంగ, మహాపద్మ, సర్ప, కర్కోటక—ఇవీ పేర్లుగా చెప్పబడ్డాయి.

Verse 60

चित्रसेनश् च गन्धर्व ऊर्णायुश्चैव तावुभौ उर्वशी पूर्वचित्तिश् च तथैवाप्सरसावुभे

చిత్రసేనుడు మరియు ఊర్ణాయువు—ఈ ఇద్దరూ ప్రసిద్ధ గంధర్వులు; అలాగే ఉర్వశి మరియు పూర్వచిత్తి—ఈ ఇద్దరూ ఖ్యాతిగాంచిన అప్సరసలు—అని వర్ణించబడింది.

Verse 61

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ विद्युद्दिवाकरश्चोभौ यातुधानावुदाहृतौ

తార్క్ష్యుడు మరియు అరిష్టనేమి, అలాగే సేనానీ మరియు గ్రామణీ—మరియు ఆ ఇద్దరు విద్యుత్, దివాకర—ఉభయులు యాతుధానులు (ఉగ్ర, అవరోధక వర్గం) అని ప్రకటించబడ్డారు.

Verse 62

सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे ततः शैशिरयोश्चापि मासयोर् निवसन्ति वै

సహా, సహస్య అనే నెలలలో ఈ దివ్యశక్తులు సూర్యదేవునిలో నివసిస్తాయి. అనంతరం శైశిర ఋతువుకు చెందిన రెండు నెలలలో కూడా అవే స్థిరంగా ఉంటాయి—ఇదే వారి నివాసక్రమము.

Verse 63

त्वष्टा विष्णुर्जमदग्निर् विश्वामित्रस्तथैव च काद्रवेयौ तथा नागौ कम्बलाश्वतरावुभौ

త్వష్టా, విష్ణువు, జమదగ్ని, అలాగే విశ్వామిత్రుడు; ఇంకా కాద్రవేయ వంశానికి చెందిన రెండు నాగులు—కంబలుడు, అశ్వతరుడు—ఇవన్నీ ఈ పవిత్ర గణనలో స్మరణీయాలు.

Verse 64

धृतराष्ट्रः सगन्धर्वः सूर्यवर्चास्तथैव च तिलोत्तमाप्सराश्चैव देवी रंभा मनोहरा

గంధర్వులలో ధృతరాష్ట్రుడు, అలాగే సూర్యవర్చా; అప్సరసులలో తిలోత్తమ; మరియు మనోహర దేవి రంభా—ఇవీ ప్రభు-పతిని సేవించే దివ్యసభలో పేర్కొనబడుతాయి.

Verse 65

रथजित्सत्यजिच्चैव ग्रामण्यौ लोकविश्रुतौ ब्रह्मोपेतस् तथा रक्षो यज्ञोपेतश् च यः स्मृतः

రథజితుడు, సత్యజితుడు—లోకవిఖ్యాత గ్రామనాయకులు—స్మరించబడతారు. అలాగే బ్రహ్మోపేతుడు, మరియు యజ్ఞోపేతుడు అనే రాక్షసుడూ సంప్రదాయంలో ప్రసిద్ధులుగా చెప్పబడతారు.

Verse 66

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

ఈ దేవతలు క్రమంగా సూర్యునిలో నివసిస్తారు; ప్రతి జంట రెండు రెండు నెలలు అక్కడ స్థితి చెందుతుంది. వీరు తమ తమ స్థానాలకు అధిష్ఠాన దేవతలు; నిజంగా వీరే ద్వాదశ సప్తక గణములు.

Verse 67

सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेज उत्तमम् ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम्

ఈ మునులు తమ తేజోమయ తపోబలంతో పరమ తేజస్సైన సూర్యుని పోషించి, సుగ్రథిత వాక్యాలతో రవిని స్తుతిస్తారు।

Verse 68

गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम्

గంధర్వులు, అప్సరసలు నృత్యగానాలతో ఆయనను ఉపాసిస్తారు; ప్రధాన యక్షులు, భూతగణాలు ఆయన కిరణాల సంగ్రహం మరియు క్రమబద్ధీకరణను చేస్తారు।

Verse 69

सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति वै वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम्

సర్పగణాలు నిజంగా సూర్యుని వాహనంగా మోస్తాయి; యాతుధానులు ఆయన వెనుక అనుసరిస్తారు; వాలఖిల్య మునులు ఉదయంనుంచి రవిని చుట్టుముట్టి అస్తమయానికి తీసుకెళ్తారు।

Verse 70

एतेषामेव देवानां यथा तेजो यथा तपः यथायोगं यथामन्त्रं यथाधर्मं यथाबलम्

ఈ దేవగణాల కర్తవ్యస్థానాలు వారి తేజస్సు, తపస్సు, యోగ్యత, మంత్రాధికారం, ధర్మానుసరణ మరియు బలానికి అనుగుణంగా ఏర్పడాలి।

Verse 71

तथा तपत्यसौ सूर्यस् तेषामिद्धस्तु तेजसा इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

అలా వారి తేజస్సుతో ప్రదీప్తుడై ఆ సూర్యుడు దహిస్తాడు. ఈ విధంగా దివాకరునిలో ఇక్కడ నెలలు రెండు రెండు చొప్పున వసంతరూపంగా నిలుస్తాయి।

Verse 72

ऋषयो देवगन्धर्वपन्नगाप्सरसां गणाः ग्रामण्यश् च तथा यक्षा यातुधानाश् च मुख्यतः

ఋషులు, దేవగణాలు, గంధర్వులు, పన్నగులు (నాగులు), అప్సరసల సమూహాలు, వారి నాయకులు, అలాగే యక్షులు మరియు ముఖ్యంగా యాతుధానులు—అందరూ అనేక గణాలతో కూడి సమవేతులయ్యారు।

Verse 73

एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः

ఇవి తపిస్తాయి, వర్షిస్తాయి, ప్రకాశిస్తాయి, గాలిలా వీస్తాయి, సృష్టిని కూడా కలిగిస్తాయి; ఇక్కడ ఇవి భూతజీవుల అశుభకర్మను తొలగించేవిగా కీర్తించబడ్డాయి।

Verse 74

मानवानां शुभं ह्येते हरन्ति च दुरात्मनाम् दुरितं सुप्रचाराणां व्यपोहन्ति क्वचित् क्वचित्

ఇవి మనుష్యులకు శుభాన్ని కలిగిస్తాయి, దురాత్ముల పాపాన్ని హరిస్తాయి; సుమార్గంలో నడిచేవారి దురితాన్ని ఇవి మళ్లీ మళ్లీ తొలగిస్తాయి।

Verse 75

विमाने च स्थिता दिव्ये कामगे वातरंहसि एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवसानुगाः

కామగామి, వాయువేగంతో సాగే దివ్య విమానంలో స్థితులైన ఈ పరివారులు, దినగతిని అనుసరిస్తూ సూర్యునితో కూడి పరిభ్రమిస్తారు।

Verse 76

वर्षन्तश् च तपन्तश् च ह्लादयन्तश् च वै द्विजाः गोपायन्तीह भूतानि सर्वाणि द्यामनुक्षयात्

ఈ ద్విజస్వరూప శక్తులు వర్షిస్తాయి, తపింపజేస్తాయి, శీతలానందాన్ని కూడా కలిగిస్తాయి; ఇక్కడ అవి ద్యులోక ధర్మం క్షయించని వరకు సమస్త జీవులను కాపాడుతాయి।

Verse 77

स्थानाभिमानिनाम् एतत् स्थानं मन्वन्तरेषु वै अतीतानागतानां वै वर्तन्ते सांप्रतं च ये

ఇది పదాభిమానముగల అధిష్ఠాత్రి దేవతల నియత స్థానము. మన్వంతరములందు గతులు, రాబోయేవారు, ఇప్పుడున్నవారు—అందరికీ ఇదే వర్తించును.

Verse 78

एते वसन्ति वै सूर्ये सप्तकास्ते चतुर्दश चतुर्दशसु सर्वेषु गणा मन्वन्तरेष्विह

వీరు సూర్యునిలోనే నివసించుచున్నారు—సప్తక సమూహములైన ఆ గణములు మొత్తం పద్నాలుగు. పద్నాలుగు మన్వంతరముల ప్రతిదానిలోనూ ఇవే గణములు ఇక్కడ స్థితిచెందును.

Verse 79

संक्षेपाद्विस्तराच्चैव यथावृत्तं यथाश्रुतम् कथितं मुनिशार्दूला देवदेवस्य धीमतः

ఓ మునిశార్దూలులారా, దేవదేవుడైన మహేశ్వరుని ధీమంతమైన వృత్తాంతమును నేను సంక్షేపముగాను విస్తారముగాను—యథావృత్తం, యథాశ్రుతం—అదే విధంగా చెప్పితిని.

Verse 80

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

ఈ దేవతలు సూర్యునిలో క్రమముగా రెండు రెండు నెలలు నివసించుదురు. వీరే తమ తమ స్థానములకు అధిష్ఠాతలైన పదాభిమాన గణములు—పన్నెండు సప్తక సమూహములు.

Verse 81

इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णं रथेन तु हरितैरक्षरैरश्वैः सर्पते ऽसौ दिवाकरः

ఇట్లు ఈ దివాకర సూర్యుడు ఏకచక్ర రథముపై వేగముగా సాగుచున్నాడు; హరితవర్ణ అశ్వములు—అక్షరస్వరూపమై, అవినాశియై—అతనిని లాగుచున్నవి.

Verse 82

अहोरात्रं रथेनासाव् एकचक्रेण तु भ्रमन् सप्तद्वीपसमुद्राङ्गां सप्तभिः सर्पते दिवि

అతడు అహోరాత్రమూ ఏకచక్ర రథంపై నిరంతరం పరిభ్రమిస్తూ ఆకాశంలో సంచరిస్తాడు. సప్తద్వీప-సప్తసముద్రాలతో ఆవరితమైన జగత్తును చుట్టి, సప్త అశ్వాలచే ప్రేరితమైన ఈ కాలము—పతి పరమేశ్వరుని నియమానుసారం—లోకాలను క్రమబద్ధ గమనంలో బంధిస్తుంది.