Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे ऽष्टमो ऽध्यायः सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदाद्या महर्षयः / प्रणम्य वरदं विष्णुं पप्रच्छुः संशयान्विता

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలోని అష్టమ అధ్యాయం ముగిసింది. సూతుడు పలికెను—ఈ వచనం విని నారదాది మహర్షులు వరదుడైన విష్ణువుకు నమస్కరించి, సందేహాలతో కూడి, ఆయనను ప్రశ్నించారు।

Verse 2

ऋषय ऊचुः कथितो भवता सर्गो मुख्यादीनां जनार्दन / इदानीं संशयं चेममस्माकं छेत्तुमर्हसि

ఋషులు పలికిరి—హే జనార్దన! మహత్ మొదలైన తత్త్వాల సృష్టిని మీరు వివరించారు. ఇప్పుడు మా ఈ సందేహాన్ని నివృత్తి చేయుట మీకు తగినది।

Verse 3

कथं स भगवानीशः पूर्वजो ऽपि पिनाकधृक् / पुत्रत्वमगच्छंभुर्ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

పినాకధారి భగవానుడు ఈశ శంభువు, సర్వప్రథముడైనప్పటికీ, అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్మకు కుమారుడని ఎలా చెప్పబడెను?

Verse 4

कथं च भगवाञ्जज्ञे ब्रह्मा लोकपितामहः / अण्डजो जगतामीशस्तन्नो वक्तुमिहार्हसि

మరియు భగవానుడు బ్రహ్మ—లోకపితామహుడు, అండజుడు (బ్రహ్మాండమునుండి ఉద్భవించినవాడు), జగదీశ్వరుడు—ఆయన ఎలా జన్మించాడు? దానిని మాకు ఇక్కడ చెప్పవలెను।

Verse 5

श्रीकूर्म उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे शङ्करस्यामितौजसः / पुत्रत्वं ब्रह्मणस्तस्य पद्मयोनित्वमेव च

శ్రీకూర్ముడు పలికెను—హే సమస్త ఋషులారా! అపార తేజస్సుగల శంకరుని విషయాన్ని వినండి—ఆయన బ్రహ్మకు కుమారుడని ఎలా చెప్పబడెనో, అలాగే బ్రహ్మ పద్మయోని (కమలజ) ఎలా అయ్యెనో కూడా।

Verse 6

अतीतकल्पावसाने तमोभूतं जगत् त्रयम् / आसीदेकार्णवं सर्वं न देवाद्या न चर्षयः

గత కల్పాంతంలో త్రిలోకమంతా తమస్సుతో కప్పబడింది. అంతా ఒక్క మహార్ణవమై నిలిచింది; దేవులూ లేరు, ఋషులూ లేరు.

Verse 7

तत्र नारायणो देवो निर्जने निरुपप्लवे / आश्रित्य शेषशयनं सुष्वाप पुरुषोत्तमः

అక్కడ నిర్జనమైన, నిరుపప్లవమైన విస్తారంలో దేవ నారాయణుడు శేషశయ్యను ఆశ్రయించి; పురుషోత్తముడు యోగనిద్రలో ప్రవేశించాడు.

Verse 8

सहस्त्रशीर्षा भूत्वा स सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात् / सहस्त्रबाहुः सर्वज्ञश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः

ఆ పరముడు సహస్రశిరస్సుగా, సహస్రనేత్రుడుగా, సహస్రపాదుడుగా అవతరిస్తాడు; సహస్రబాహువు, సర్వజ్ఞుడు—మనీషులు ధ్యానించే వాడు.

Verse 9

पीतवासा विशालाक्षो नीलजिमूतसन्निभः / महाविभूतिर्योगात्मा योगिनां हृदयालयः

పీతాంబరధారి, విశాలాక్షుడు, నీలమేఘసన్నిభుడు; మహావిభూతిమంతుడు, యోగస్వరూపుడు—యోగుల హృదయనివాసి.

Verse 10

कदाचित् तस्य सुप्तस्य लीलार्थं दिव्यमद्भुतम् / त्रैलोक्यसारं विमलं नाभ्यां पङ्कजमुद्वभौ

ఒకసారి ఆయన యోగనిద్రలో శయనించి ఉండగా, లీలార్థంగా ఆయన నాభి నుండి దివ్యమైన అద్భుతమైన, నిర్మల పద్మం ఉద్భవించింది—త్రిలోకసారమై.

Verse 11

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम् / दिव्यगन्धमयं पुण्यं कर्णिकाकेसरान्वितम्

అది శతయోజనాల విస్తీర్ణముగా, నవోదయ సూర్యునివలె ప్రకాశించెను; దివ్యసుగంధముతో నిండిన పుణ్యమయమై, కర్ణికా-కేసరాలతో యుక్తమై యుండెను.

Verse 12

तस्यैवं सुचिरं कालं वर्तमानस्य शार्ङ्गिणः / हिरण्यगर्भो भगवांस्तं देशमुपचक्रमे

ఇలా శార్ఙ్గధారి శ్రీమన్నారాయణుడు అక్కడ ఎంతో దీర్ఘకాలము నివసించుచుండగా, భగవాన్ హిరణ్యగర్భుడు (బ్రహ్మ) ఆ ప్రాంతమునకు బయలుదేరి అక్కడికి చేరెను.

Verse 13

स तं करेण विश्वात्मा समुत्थाप्य सनातनम् / प्रोवाच मधुरं वाक्यं मायया तस्य मोहितः

అప్పుడు విశ్వాత్ముడు తన చేతితో ఆ సనాతనుని లేపి, మధురమైన వాక్యములు పలికెను—అతడు ఆయన మాయచేత మోహితుడై యుండెను.

Verse 14

अस्मिन्नेकार्णवे घोरे निर्जने तमसावृते / एकाकी को भवाञ्छेते ब्रूहि मे पुरुषर्षभ

ఈ భయంకర ఏకార్ణవములో, నిర్జనమై తమస్సుతో ఆవరించబడిన చోట, నీవు ఒంటరిగా ఎవరు ఇక్కడ శయనించుచున్నావు? నాకు చెప్పుము, ఓ పురుషర్షభా.

Verse 15

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विहस्य गरुडध्वजः / उवाच देवं ब्रह्माणं मेघगम्भीरनिः स्वनः

అతని ఆ మాటలు విని గరుడధ్వజుడు చిరునవ్వు నవ్వి, మేఘగంభీర ధ్వనివంటి స్వరముతో దేవ బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 16

भो भो नारायणं देवं लोकानां प्रभवाप्ययम् / महायोगेश्वरं मां त्वं जानीहि पुरुषोत्तमम्

ఓ ఓ! నన్ను నారాయణ దేవుడిగా తెలుసుకో—లోకాల సృష్టి-లయకారణుడిగా; నన్ను మహాయోగేశ్వరుడిగా, పురుషోత్తముడిగా గ్రహించు।

Verse 17

मयि पश्य जगत् कृत्स्नं त्वां च लोकपितामहम् / सपर्वतमहाद्वीपं समुद्रैः सप्तभिर्वृतम्

నాలో సమస్త జగత్తును దర్శించు—మరియు నిన్ను కూడా, ఓ లోకపితామహా! పర్వతాలతో కూడిన మహాద్వీపాలను చూడు; అవి ఏడు సముద్రాలతో చుట్టబడి ఉన్నాయి।

Verse 18

एवमाभाष्य विश्चात्मा प्रोवाच पुरुषं हरिः / जानन्नपि महायोगी को भवानिति वेधसम्

ఇలా పలికి విశ్వాత్మ హరి ఆ పురుషునితో మాట్లాడెను. తెలిసినవాడే అయిన మహాయోగి, వెధసు (స్రష్ట)ను—“నీవెవరు?” అని అడిగెను।

Verse 19

ततः प्रहस्य भगवान् ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः / प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं सस्मितं श्लक्ष्णया गिरा

అప్పుడు వేదనిధి, ప్రభువు భగవాన్ బ్రహ్మ నవ్వి, పద్మనేత్రుడైన ప్రభువుకు స్మితంతో మృదువైన వాణితో ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 20

अहं धाता विधाता च स्वयंभूः प्रपितामहः / मय्येव संस्थितं विश्वं ब्रह्माहं विश्वतोमुखः

నేను ధాతను, విధాతను; స్వయంభువును, ప్రపితామహుడను. నాలోనే ఈ సమస్త విశ్వం స్థితమై ఉంది; నేను విశ్వతోముఖుడైన బ్రహ్మను।

Verse 21

श्रुत्वा वाचं स भगवान् विष्णुः सत्यपराक्रमः / अनुज्ञाप्याथ योगेन प्रविष्टो ब्रह्मणस्तनुम्

ఆ వాక్యములను విని సత్యపరాక్రముడైన భగవాన్ విష్ణువు అనుమతి ఇచ్చి, యోగశక్తితో బ్రహ్మదేహంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 22

त्रलोक्यमेतत् सकलं सदेवासुरमानुषम् / उदरे तस्य देवस्य दृष्ट्वा विस्मयमागतः

ఆ దేవుని ఉదరంలో దేవాసురమానవులతో కూడిన సమస్త త్రిలోకాన్ని చూసి అతడు ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు।

Verse 23

तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः / अजातशत्रुर्भगवान् पितामहमथाब्रवीत्

అప్పుడు పన్నగేంద్రనికేతనుడైన అజాతశత్రు భగవాన్ అతని ముఖం నుండి బయలుదేరి పితామహ బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 24

भवानप्येवमेवाद्य शाश्वतं हि ममोहरम् / प्रविश्य लोकान् पश्यैतान् विचित्रान् पुरुषर्षभ

హే పురుషర్షభా! నీవు కూడా నేడు ఇదే విధంగా నా ఈ శాశ్వత మనోహర దర్శనంలో ప్రవేశించి ఈ విచిత్ర లోకాలను చూడు।

Verse 25

ततः प्रह्लादनीं वाणी श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च / श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश कुशध्वजः

ఆనందాన్ని కలిగించే ఆ వాణిని విని, భక్తితో సమ్మతించి, కుశధ్వజుడు మళ్లీ శ్రీపతి యొక్క ఉదరంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 26

तानेव लोकान् गर्भस्थानपश्यत् सत्यविक्रमः / पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः

సత్యవిక్రముడు ఆ లోకములనే విశ్వగర్భములో స్థితమై ఉన్నట్లు చూచెను; దేవుని అధీనమంతా సంచరించినా హరి శ్రీవిష్ణువు యొక్క అంతమును అతడు చూడలేకపోయెను।

Verse 27

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि महात्मना / जनार्दनेन ब्रह्मासौ नाभ्यां द्वारमविन्दत

అప్పుడు మహాత్ముడైన జనార్దనుడు అన్ని ద్వారములను మూసివేసెను; బ్రహ్ముడు మాత్రం నాభిలో ఒక ద్వారమును (మార్గమును) కనుగొనెను।

Verse 28

तत्र योगबलेनासौ प्रविश्य कनकाण्डजः / उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः

అక్కడ యోగబలముతో ప్రవేశించి, కనకాండజుడైన చతురానన బ్రహ్ముడు కమలమునుండి తన స్వరూపమును వెలికి తీసెను।

Verse 29

विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् जगद्योनिः पितामहः

కమలాసనమున విరాజిల్లి, పద్మగర్భసమ తేజస్సుతో—స్వయంభూ భగవాన్ బ్రహ్మ, జగద్యోని పితామహుడు, ప్రాదుర్భవించెను।

Verse 30

समन्यमानो विश्वेशमात्मानं परमं पदम् / प्रोवाच पुरुषं विष्णुं मेघगम्भीरया गिरा

విశ్వేశ్వరుడైన విష్ణువును పరమాత్మగా, పరమపదంగా భావించి, అతడు ఆ పురుష విష్ణువును మేఘగంభీరమైన వాణితో సంభాషించెను।

Verse 31

किं कृतं भवतेदानीमात्मनो जयकाङ्क्षया / एको ऽहं प्रबलो नान्यो मां वै को ऽबिभविष्यति

ఇప్పుడు స్వయంవిజయాకాంక్షతో నీవు ఏమి సాధించావు? “నేనే ఒక్కడే బలవంతుడను, మరెవ్వరూ లేరు—నన్నెవడు జయించగలడు?”

Verse 32

श्रुत्वा नारायणो वाक्यं ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः / सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं बभाषे मधुरं हरिः

లోకనియమాల నిర్వాహకుడైన బ్రహ్మ వాక్యాన్ని విని, నారాయణుడు హరి సాంత్వనార్థంగా మధురమైన, సౌమ్యమైన ఈ సమాధానాన్ని పలికెను।

Verse 33

भवान् धाता विधाता च स्वयंभूः प्रपितामहः / न मात्सर्याभियोगेन द्वाराणि पिहितानि मे

మీరు ధాతా, విధాతా; మీరు స్వయంభూ, ఆద్య ప్రపితామహుడు. అసూయా ద్వేషాల వల్ల నా ద్వారాలు మూసివేయబడలేదు.

Verse 34

किन्तु लीलार्थमेवैतन्न त्वां बाधितुमिच्छया / को हि बाधितुमन्विच्छेद् देवदेवं पितामहम्

కానీ ఇది కేవలం లీలార్థమే; మిమ్మల్ని అడ్డుకోవాలనే కోరికతో కాదు. దేవదేవుడైన ఆద్య పితామహుని ఎవడు అడ్డగించదలచును?

Verse 35

न ते ऽन्यथावगन्तव्यं मान्यो मे सर्वथा भवान् / सर्वमन्वय कल्याणं यन्मयापहृतं तव

దీనిని వేరుగా భావించకండి; మీరు నాకు అన్ని విధాలా పూజ్యులు. మీ వంశానికి చెందిన ఏ శుభాన్ని నేను హరించానో, అది అంతా సంపూర్ణంగా మీకు తిరిగి కలుగుగాక.

Verse 36

अस्माच्च कारणाद् ब्रह्मन् पुत्रो भवतु मे भवान् / पद्मयोनिरिति ख्यातो मत्प्रियार्थं जगन्मय

ఈ కారణమున, ఓ బ్రహ్మన్, నీవు నా కుమారుడవు కావాలి. ‘పద్మయోని’ అని ఖ్యాతి పొందుతూ, జగన్మయుడై, నా ప్రియార్థమునకు లోకసృష్టి చేయుము.

Verse 37

ततः स भगवान् देवो वरं दत्त्वा किरीटिने / प्रहर्षमतुलं गत्वा पुनर्विष्णुमभाषत

అప్పుడు ఆ భగవాన్ దేవుడు కిరీటధారికి వరమిచ్చి, అతుల హర్షాన్ని పొందినవాడై, మరల విష్ణువుతో పలికెను.

Verse 38

भवान् सर्वात्मको ऽनन्तः सर्वेषां परमेश्वरः / सर्वभूतान्तरात्मा वै परं बह्म सनातनम्

నీవు సర్వాత్మకుడవు, అనంతుడవు, సమస్తులకు పరమేశ్వరుడవు. నీవే సమస్త భూతముల అంతరాత్మ, సనాతన పరబ్రహ్మవు.

Verse 39

अहं वै सर्वलोकानामात्मा लोकमहेश्वरः / मन्मयं सर्वमेवेदं ब्रह्माहं पुरुषः परः

నేనే సమస్త లోకాల ఆత్మను, లోకమహేశ్వరుడను. ఈ సమస్తమూ నాతో వ్యాపించి నన్నే మయమై ఉంది; నేనే బ్రహ్మను, పరమ పురుషుడను.

Verse 40

नावाभ्यां विद्यते ह्यन्यो लोकानां परमेश्वरः / एका मूर्तिर्द्विधा भिन्ना नारायणपितामहौ

ఈ ఇద్దరిని తప్ప లోకాల పరమేశ్వరుడు మరొకడు లేడు. ఒకే దివ్య తత్త్వం రెండు రూపాలుగా భిన్నంగా ప్రకాశిస్తుంది—నారాయణుడు మరియు పితామహుడు (బ్రహ్మ).

Verse 41

तेनैवमुक्तो ब्रह्माणं वासुदेवो ऽब्रवीदिदम् / इयं प्रतिज्ञा भवतो विनाशाय भविष्यति

అలా చెప్పబడిన తరువాత వాసుదేవుడు బ్రహ్మతో ఇలా అన్నాడు— “నీ ఈ ప్రతిజ్ఞ నీ వినాశానికి కారణమగును.”

Verse 42

किं न पश्यसि योगेशं ब्रह्माधिपतिमव्ययम् / प्रधानपुरुषेशानं वेदाहं परमेश्वरम्

నీవు యోగేశ్వరుణ్ని ఎందుకు దర్శించవు—అవ్యయుడైన, బ్రహ్మకూ అధిపతియైన, ప్రધાન-పురుషులకు ఈశానుడైన ఆయననే పరమేశ్వరుడని తెలుసుకో.

Verse 43

यं न पश्यन्ति योगीन्द्राः सांख्या अपि महेश्वरम् / अनादिनिधनं ब्रह्म तमेव शरणं व्रज

యోగీంద్రులకైనా దర్శనముకాని, సాంఖ్యులకైనా మహేశ్వరుడిగా యథార్థంగా గ్రహింపబడని ఆయన అనాది-అనంత బ్రహ్మ; ఆయననే శరణు పొందు.

Verse 44

ततः क्रुद्धो ऽम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा प्रोवाच केशवम् / भवान् न नूनमात्मानं वेत्ति तत् परमक्षरम्

అప్పుడు కోపించిన బ్రహ్మ పద్మనేత్రుడైన కేశవునితో అన్నాడు— “నిశ్చయంగా నీవు నీ స్వాత్మస్వరూపమైన ఆ పరమాక్షరాన్ని తెలియదు.”

Verse 45

ब्रह्माणं जगतामेकमात्मानं परमं पदम् / नावाभ्यां विद्यते ह्यन्यो लोकानां परमेश्वरः

ఆయనే బ్రహ్మ—సర్వ లోకాల ఏకాత్మ, జగత్తుకు ఏక అంతర్యామి, పరమపదము. ఆయనను తప్ప లోకాలకు మరొక పరమేశ్వరుడు లేడు.

Verse 46

संत्यज्य निद्रां विपुलां स्वमात्मानं विलोकय / तस्य तत् क्रोधजं वाक्यं श्रुत्वा विष्णुरभाषत

విశాల నిద్రను విడిచి స్వాత్మను దర్శించి, అతని క్రోధజనిత వాక్యాన్ని విని భగవాన్ విష్ణువు పలికెను।

Verse 47

मा मैवं वद कल्याण परिवादं महात्मनः / न मे ऽस्त्यविदितं ब्रह्मन् नान्यथाहं वदामिते

హే కల్యాణా! ఇలా పలుకకు; మహాత్ముని నింద చేయకు. హే బ్రాహ్మణా, నాకు ఏదియు అజ్ఞాతం కాదు; నీతో నేను సత్యం తప్ప మరొకటి పలకను।

Verse 48

किन्तु मोहयति ब्रह्मन् भवन्तं पारमेश्वरी / मायाशेषविशेषाणां हेतुरात्मसमुद्भावा

కానీ హే బ్రాహ్మణా, పారమేశ్వరీ నిన్ను మోహింపజేస్తోంది; ఆమె స్వాత్మ నుండి ఉద్భవించి మాయా మరియు దాని శేష విశేషాలకూ కారణమవుతుంది।

Verse 49

एतावदुक्त्वा भगवान् विष्णुस्तूष्णीं बभूव ह / ज्ञात्वा तत् परमं तत्त्वं स्वमात्मानं महेश्वरम्

ఇంత మాత్రమే చెప్పి భగవాన్ విష్ణువు మౌనమయ్యెను; ఎందుకంటే పరమ తత్త్వాన్ని—తన స్వాత్మనే—మహేశ్వరుడిగా ఆయన గ్రహించాడు।

Verse 50

कुतो ऽप्यपरिमेयात्मा भूतानां परमेश्वरः / प्रसादं ब्रह्मणे कर्तुं प्रादुरासीत् ततो हरः

అప్పుడు ఎక్కడో అదృశ్య మూలం నుండి, అపరిమేయాత్ముడు, సమస్త భూతాలకు పరమేశ్వరుడైన హరుడు బ్రహ్మకు అనుగ్రహం చేయుటకై ప్రాదుర్భవించాడు।

Verse 51

ललाटनयनो ऽनन्तो जटामण्डलमण्डितः / त्रिशूलपाणिर्भगवांस्तेजसां परमो निधिः

లలాటనేత్రుడైన అనంతుడు, జటామండలంతో అలంకృతుడు; త్రిశూలపాణి భగవాన్—సర్వ తేజస్సులకు పరమ నిధి।

Verse 52

दिव्यां विशालां ग्रथितां ग्रहैः सार्केन्दुतारकैः / मालामत्यद्भुताकारां धारयन् पादलम्बिनीम्

ఆయన దివ్యమైన విశాలమైన మాలను ధరించాడు—గ్రహాలతో గుచ్చబడినది, సూర్య-చంద్ర-తారలతో కూడినది—అత్యద్భుతాకారమై పాదాల వరకు వేలాడేది।

Verse 53

तं दृष्ट्वा देवमीशानं ब्रह्मा लोकपितामहः / मोहितो माययात्यर्थं पीतवाससमब्वीत्

ఆ ఈశాన దేవుని చూచి లోకపితామహుడైన బ్రహ్మ, ఆయన మాయచేత అత్యంత మోహితుడై పీతాంబరధారిని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 54

क एष पुरुषो ऽनन्तः शूलपाणिस्त्रिलोचनः / तेजोराशिरमेयात्मा समायाति जनार्दन

ఓ జనార్దన! సమీపించుచున్న ఈ అనంత పురుషుడు ఎవరు—శూలపాణి, త్రిలోచనుడు—అమేయాత్మ, తేజోరాశి?

Verse 55

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विष्णुर्दानवमर्दनः / अपश्यदीश्वरं देवं ज्वलन्तं विमले ऽम्भसि

ఆ మాటలు విని దానవమర్దనుడైన విష్ణువు, నిర్మల జలములో జ్వలించే తేజస్సుతో ప్రకాశించే ఈశ్వర దేవుని దర్శించాడు।

Verse 56

ज्ञात्वा तत्परमं भावमैश्वरं ब्रह्मभावनम् / प्रोवाचोत्थाय भगवान् देवदेवं पितामहम्

ఆ పరమ ఐశ్వర్యభావం—ఈశ్వరరూప బ్రహ్మభావనను—తెలుసుకొని భగవాన్ లేచి దేవదేవుడైన పితామహ బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 57

अयं देवो महादेवः स्वयञ्ज्योतिः सनातनः / अनादिनिधनो ऽचिन्त्यो लोकानामीश्वरो महान्

ఈ దేవుడే మహాదేవుడు—స్వయంజ్యోతి, సనాతనుడు; ఆది-అంతములేని, అచింత్యుడు, సమస్త లోకాల మహా ఈశ్వరుడు।

Verse 58

शङ्करः शंभुरीशानः सर्वात्मा परमेश्वरः / भूतानामधिपो योगी महेशो विमलः शिवः

ఆయనే శంకరుడు, శంభువు, ఈశానుడు—సర్వాత్మ, పరమేశ్వరుడు; భూతాధిపతి, మహాయోగి, మహేశుడు—నిర్మలుడు, మంగళకరుడు శివుడు।

Verse 59

एष धाता विधाता च प्रधानपुरुषेश्वरः / यं प्रपश्यन्ति यतयो ब्रह्मभावेन भाविताः

ఆయనే ధాతా, విధాతా—ప్రధాన-పురుషేశ్వరుడు; బ్రహ్మభావంతో నిండిన యతులు ఆయనను ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తారు।

Verse 60

सृजत्येष जगत् कृत्स्नं पाति संहरते तथा / कालो भूत्वा महादेवः केवलो निष्कलः शिवः

ఆయనే సమస్త జగత్తును సృష్టించి, పోషించి, అలాగే సంహరిస్తాడు; కాలమై మహాదేవుడు శివుడు ఏకైకంగా—నిష్కలుడు, నిరుపాధికుడు, శుద్ధుడై—నిలిచియుంటాడు।

Verse 61

ब्रह्माणं विदधे पूर्वं भवन्तं यः सनातनः / वेदांश्च प्रददौ तुभ्यं सो ऽयमायाति शङ्करः

యే సనాతనుడు పూర్వం నిన్ను బ్రహ్మగా నియమించి, వేదములను నీకు ప్రసాదించెనో—ఆయనే ఈ శంకరుడు ఇప్పుడు ఇక్కడికి వచ్చుచున్నాడు।

Verse 62

अस्यैव चापरां मूर्ति विश्वयोनिं सनातनीम् / वासुदेवाभिधानां मामवेहि प्रपितामह

ఓ ప్రపితామహా! ఆయనకే చెందిన మరొక సనాతన మూర్తిగా—విశ్వయోని, జగత్కారణంగా—‘వాసుదేవ’ అనే నామంతో నన్ను తెలుసుకొనుము।

Verse 63

किं न पश्यसि योगेशं ब्रह्माधिपतिमव्ययम् / दिव्यं भवतु ते चक्षुर्येन द्रक्ष्यसि तत्परम्

యోగేశ్వరుడైన, బ్రహ్మకూ అధిపతియైన, అవ్యయుడైన ప్రభువును నీవెందుకు దర్శించుటలేదు? నీ కన్ను దివ్యమగుగాక; దానితో నీవు ఆ పరమ తత్త్వాన్ని దర్శించగలవు।

Verse 64

लब्ध्वा शैवं तदा चक्षुर्विष्णोर्लोकपितामहः / बुबुधे परमेशानं पुरतः समवस्थितम्

అప్పుడు లోకపితామహుడైన బ్రహ్మ, విష్ణువు ప్రసాదించిన శైవదృష్టి (దివ్య నేత్రం) పొందిన తరువాత, తన ముందే నిలిచిన పరమేశాన శివుని గ్రహించెను।

Verse 65

स लब्ध्वा परमं ज्ञानमैश्वरं प्रपितामहः / प्रपेदे शरणं देवं तमेव पितरं शिवम्

ప్రపితామహుడైన బ్రహ్మ, ఈశ్వరప్రదత్త పరమ జ్ఞానాన్ని పొందిన తరువాత, అదే దేవుడు—తన తండ్రియైన శివుని—శరణు పొందెను।

Verse 66

ओङ्कारं समनुस्मृत्य संस्तभ्यात्मानमात्मना / अथर्वशिरसा देवं तुष्टाव च कृताञ्जलिः

పవిత్ర ఓంకారాన్ని స్థిరంగా అనుస్మరించి, ఆత్మచేత ఆత్మను నియమించి, అతడు కృతాంజలిగా నిలిచి అథర్వశిరస్ స్తోత్రంతో దేవుని స్తుతించాడు।

Verse 67

संस्तुतस्तेन भगवान् ब्रह्मणा परमेश्वरः / अवाप परमां प्रीतिं व्याजहार स्मयन्निव

బ్రహ్మచేత ఈ విధంగా స్తుతింపబడిన పరమేశ్వర భగవానుడు పరమానందాన్ని పొందెను; ఆయన చిరునవ్వుతోనట్లు పలికెను।

Verse 68

मत्समस्त्वं न संदेहो मद्भक्तश्च यतो भवान् / मयैवोत्पादितः पूर्वं लोकसृष्ट्यर्थमव्ययम्

నీవు నాతో సమానుడవు—ఇందులో సందేహం లేదు—ఎందుకంటే నీవు నా భక్తుడవు. హే అవ్యయా, లోకసృష్టి నిమిత్తం ఆదిలో నేనే నిన్ను ఉత్పత్తి చేశాను।

Verse 69

त्वमात्मा ह्यादिपुरुषो मम देहसमुद्भवः / वरं वरय विश्वात्मन् वरदो ऽहं तवानघ

నీవే ఆత్మ, ఆదిపురుషుడు, నా దేహమునుండి ఉద్భవించినవాడవు. హే విశ్వాత్మా, వరం కోరుము; హే అనఘా, నేను నీకు వరదాతను।

Verse 70

स देवदेववचनं निशम्य कमलोद्भवः / निरीक्ष्य विष्णुं पुरुषं प्रणम्याह वृषध्वजम्

దేవదేవుని వచనాన్ని విని కమలోద్భవుడు (బ్రహ్మ) పురుషుడైన విష్ణువును దర్శించి, వృషధ్వజుడైన (శివునికి) నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు।

Verse 71

भगवन् भूतभव्येश महादेवाम्बिकापते / त्वामेव पुत्रमिच्छामि त्वया वा सदृशं सतम्

హే భగవన్, భూత-భవ్యేశ్వరా, మహాదేవా, అంబికాపతీ! నిన్నే కుమారుడిగా కోరుతున్నాను; లేక నీతో సమానమైన సద్గుణసంపన్న కుమారుడిని కోరుతున్నాను.

Verse 72

मोहितो ऽस्मि महादेव मायया सूक्ष्मया त्वया / न जाने परमं भावं याथातथ्येन ते शिव

హే మహాదేవా! నీ సూక్ష్మమైన మాయచేత నేను మోహితుడనయ్యాను. హే శివా! నీ పరమభావాన్ని యథాతథ్యంగా నేను తెలియను.

Verse 73

त्वमेव देव भक्तानां भ्राता माता पिता सुहृत् / प्रसीद तव पादाब्जं नमामि शरणं गतः

హే దేవా! భక్తులకు నీవే అన్న, తల్లి, తండ్రి, నిజమైన మిత్రుడు. ప్రసన్నుడవు; శరణాగతుడనై నీ పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తున్నాను.

Verse 74

स तस्य वचनं श्रुत्वा जगन्नाथो वृषध्वजः / व्याजहार तदा पुत्रं समालोक्य जनार्दनम्

అతని మాటలు విని, వృషధ్వజుడైన జగన్నాథుడు అప్పుడు జనార్దనుని చూచి తన కుమారునితో ఇలా పలికెను.

Verse 75

यदर्थितं भगवता तत् करिष्यामि पुत्रक / विज्ञानमैश्वरं दिव्यमुत्पत्स्यति तवानघ

“ప్రియ కుమారుడా! భగవంతుడు ఏది ప్రార్థించాడో అది నేను చేస్తాను. హే అనఘా! నీలో దివ్యమైన ఐశ్వర విజ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది.”

Verse 76

त्वमेव सर्वभूतानामादिकर्ता नियोजितः / तथा कुरुष्व देवेश मया लोकपितामह

నీవే సమస్త భూతములకు ఆదికర్తవు, ఈ జగత్కార్యమునకు నియుక్తుడవు. కనుక, హే దేవేశా, నేను లోకపితామహుడు (బ్రహ్మ) చెప్పినట్లు యథోచితంగా కార్యము చేయుము।

Verse 77

एष नारायणो ऽनन्तो ममैव परमा तनुः / भविष्यति तवेशानो योगक्षेमवहो हरिः

ఈ నారాయణుడు—అనంతుడు—నిజముగా నా పరమ తను. ఆయనే హరిగా నీకు ఈశానుడై, నీ యోగక్షేమములు—సాధనాసిద్ధి మరియు క్షేమము—వహించును।

Verse 78

एवं व्याहृत्य हस्ताभ्यां प्रीतात्मा परमेश्वरः / संस्पृश्य देवं ब्रह्माणं हरिं वचनमब्रवीत्

ఇట్లు పలికి, రెండు చేతులతో సంకేతములు చేసి, ప్రీతాత్ముడైన పరమేశ్వరుడు దేవ బ్రహ్మను స్పృశించి, అనంతరం హరిని ఉద్దేశించి ఈ వచనములు పలికెను।

Verse 79

तृष्टो ऽस्मि सर्वथाहन्ते भक्त्या तव जगन्मय / वरं वृणीष्वं नह्यावां विभिन्नौ परमार्थतः

హే జగన్మయా! నీ భక్తిచేత నేను సర్వథా తృప్తుడను. వరము కోరుము; పరమార్థమున మన ఇద్దరం భిన్నులు కాము।

Verse 80

श्रुत्वाथ देववचनं विष्णुर्विश्वजगन्मयः / प्राह प्रसन्नया वाचा समालोक्य चतुर्मुखम्

దేవుని వచనములు విని, విశ్వజగన్మయుడైన విష్ణువు చతుర్ముఖుడు (బ్రహ్మ) వైపు చూచి, ప్రసన్నమైన శాంత వాణితో పలికెను।

Verse 81

एष एव वरः श्लोघ्यो यदहं परमेश्वरम् / पश्यामि परमात्मानं भक्तिर्भवतु मे त्वयि

ఇదే శ్లాఘ్యమైన వరం—నేను పరమేశ్వరుడైన పరమాత్మను దర్శించుచున్నాను; నీ యందు నాకు భక్తి కలుగుగాక।

Verse 82

तथेत्युक्त्वा महादेवः पुनर्विष्णुमभाषत / भवान् सर्वस्य कार्यस्य कर्ताहऽमधिदैवतम्

“తథాస్తు” అని చెప్పి మహాదేవుడు మళ్లీ విష్ణువుతో పలికెను—“నీవే సమస్త కార్యములకు కర్త; నేను దానికి అధిదైవతము.”

Verse 83

मन्मयं त्वन्मयं चैव सर्वमेतन्न संशयः / भवान् सोमस्त्वहं सूर्यो भवान् रात्रिरहं दिनम्

ఇదంతా నాతోను నీతోను వ్యాపించియున్నది—సందేహమే లేదు. నీవు సోముడు (చంద్రుడు), నేను సూర్యుడు; నీవు రాత్రి, నేను పగలు.

Verse 84

भवान् प्रकृतिरव्यक्तमहं पुरुष एव च / भवान् ज्ञानमहं ज्ञाता भवान् मायाहमीश्वरः

నీవు అవ్యక్తమైన ప్రకృతి; నేను పురుషుడను. నీవు జ్ఞానం; నేను జ్ఞాతను. నీవు మాయ; నేను దానిని అధిష్ఠించే ఈశ్వరుడను.

Verse 85

भवान् विद्यात्मिका शक्तिः शक्तिमानहमीश्वरः / यो ऽहं सुनिष्कलो देवः सो ऽपि नारायणः परः

నీవు విద్యాస్వరూపిణి శక్తి; నేను ఆ శక్తిని కలిగిన ఈశ్వరుడను. మరియు నేను—నిష్కల, అవిభాజ్య దేవుడు—అతడే పరమ నారాయణుడు.

Verse 86

एकीभावेन पश्यन्ति योगिनो ब्रह्मवादिनः / त्वामनाश्रित्य विश्वात्मन् न योगी मामुपैष्यति / पालयैतज्जगत् कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम्

బ్రహ్మవిదులైన యోగులు ఏకీభావ దర్శనంతో నిన్నే దర్శిస్తారు. ఓ విశ్వాత్మా, నీ శరణు లేకుండా ఏ యోగీ నన్ను పొందలేడు. కావున దేవాసురమానవులతో కూడిన ఈ సమస్త జగత్తును రక్షించుము.

Verse 87

इतीदमुक्त्वा भगवाननादिः स्वमायया मोहितभूतभेदः / जगाम जन्मर्धिविनाशहीनं धामैकमव्यक्तमनन्तशक्तिः

ఇలా పలికి, అనాది మరియు అనంతశక్తిమంతుడైన భగవాన్—తన స్వమాయచేత దేహధారులు భేదభావంలో మోహితులగునట్లు చేయువాడు—జన్మ, వృద్ధి, వినాశములేనిది అయిన ఆ ఏక అవ్యక్త ధామమునకు వెళ్లెను.