Adhyaya 45
Purva BhagaAdhyaya 4545 Verses

Adhyaya 45

Jambūdvīpa Varṣas, Bhārata as Karmabhūmi, and the Sacred Hydro-Topography of Dharma

మునుపటి భాగం (అధ్యాయ 44) ముగిసిన తరువాత సూతుడు జంబూద్వీపంలోని కేతుమాల, భద్రాశ్వ, రమ్యక, హిరణ్మయ, కురు, కింపురుష, హరివర్ష, ఇలావృత, చంద్రద్వీపాది వర్షాలలో మనుష్యుల వర్ణం, ఆహారం, అద్భుత దీర్ఘాయుష్షు వంటి విశేషాలను వివరిస్తాడు. శోకభయరహితమైన, నిత్యభక్తి నిలిచిన ఆదర్శ వర్షాల నుండి కథ భారతవర్షానికి మళ్లి, అనేక వర్ణాలు, విభిన్న వృత్తులు, పరిమిత ఆయుష్షు గలదిగా దీనిని ‘కర్మభూమి’గా నిర్ధారిస్తుంది—ఇక్కడ యజ్ఞం, యుద్ధం, వాణిజ్యం ద్వారా ధర్మాచరణ జరుగుతుంది. హిమవత్, వింధ్య, సహ్య, మలయ, శుక్తిమత్, ఋక్షవత్ పర్వతాలు మరియు వాటి నుండి పుట్టే పవిత్ర నదుల విస్తృత జాబితా, వాటి తీరాల ప్రజావాసాలు చెప్పబడతాయి. చివరికి నాలుగు యుగాలు భారతవర్షానికే ప్రత్యేకమని చెప్పి, కింపురుషాది ఎనిమిది వర్షాలలో ఆకలి-శ్రమ-దుఃఖం లేనిదిగా, భారతం మార్పును కలిగించే కర్మరంగమని భేదాన్ని పునరుద్ఘాటిస్తుంది.

All Adhyayas

Shlokas

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः / स्त्रियश्चोत्पलपत्राभा जीवन्ति च वर्षायुतम्

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం, షట్సాహస్త్రీ సంహిత, పూర్వవిభాగంలోని నలభై నాలుగవ అధ్యాయం (సమాప్తం). సూతుడు పలికెను—కేతుమాలలో పురుషులు శ్యామవర్ణులు; అందరూ పనస (జాక్‌ఫ్రూట్) భోజనముచేసేవారు. స్త్రీలు కమలపత్రసమ కాంతిగలవారు; వారు దశ సహస్ర సంవత్సరాలు జీవిస్తారు।

Verse 2

भद्राश्वे पुरुषाः शुक्लाः स्त्रियश्चन्द्रांशुसन्निभाः / दश वर्षसहस्त्राणि जीवन्ते आम्रभोजनाः

భద్రాశ్వ-వర్షంలో పురుషులు శుక్లవర్ణులు; స్త్రీలు చంద్రకిరణసమ ప్రకాశవంతులు. వారు ఆమ్రం (మామిడి) భోజనముగా చేసుకొని దశ సహస్ర సంవత్సరాలు జీవిస్తారు।

Verse 3

रम्यके पुरुषा नार्यो रमन्ते रजतप्रभाः / दशवर्षसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति चैव सत्त्वस्था न्यग्रोधफलभोजनाः

రమ్యక-వర్షంలో పురుషులు స్త్రీలు రజతప్రభతో ప్రకాశిస్తూ ఆనందంగా విహరిస్తారు. సత్త్వస్థులై న్యగ్రోధ (వట) ఫలాలను భుజిస్తూ లక్ష ఐదు వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.

Verse 4

हिरण्मये हिरण्याभाः सर्वे च लकुचाशनाः / एकादशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति पुरुषा नार्यो देवलोकस्थिता इव

హిరణ్మయ దేశంలో అందరూ స్వర్ణప్రభతో ప్రకాశించి లకుచ ఫలాలను భుజిస్తారు. పురుషులు స్త్రీలు పదకొండు వేల నూట పదిహేను సంవత్సరాలు, దేవలోకంలో ఉన్నట్లే, జీవిస్తారు.

Verse 5

त्रयोदशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति कुरुवर्षे तु श्यामाङ्गाः क्षीरभोजनाः

కురు-వర్షంలో ప్రజలు శ్యామాంగులై, క్షీరము (పాలు)నే ఆహారంగా తీసుకుంటారు. వారు పదమూడు వేల నూట పదిహేను సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.

Verse 6

सर्वे मिथुनजाताश्च नित्यं सुखनिषेविनः / चन्द्रद्वीपे महादेवं यजन्ति सततं शिवम्

చంద్రద్వీపంలో అందరూ జంటగా జన్మించి నిత్యం సుఖాన్ని అనుభవిస్తారు. అక్కడ వారు మహాదేవుడు—శివుడిని—అవిరామంగా నిరంతరం ఆరాధిస్తారు.

Verse 7

तथा किंपुरुषे विप्रा मानवा हेमसन्निभाः / दशवर्षहस्त्राणि जीवन्ति प्लक्षभोजनाः

అలాగే, ఓ విప్రులారా, కింపురుష దేశంలో మనుష్యులు స్వర్ణసమ కాంతితో ఉంటారు. వారు ప్లక్ష (అత్తి) వృక్షాహారంతో జీవించి పది వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.

Verse 8

यजन्ति सततं देवं चतुर्मूर्ति चतुर्मुखम् / ध्याने मनः समाधाय सादरं भक्तिसंयुताः

భక్తితో యుక్తులై వారు సాదరంగా ధ్యానంలో మనస్సును సమాధిలో నిలిపి చతుర్మూర్తి, చతుర్ముఖ దేవుని నిత్యం యజిస్తారు।

Verse 9

तथा च हरिवर्षे तु महारजतसन्निभाः / दशवर्षसहस्त्राणि जीवन्तीक्षुरसाशिनः

అలాగే హరివర్షంలో వారు మహా వెండిలా కాంతిమంతులు; చెరకు రసాన్ని ఆహారంగా తీసుకొని వారు పదివేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు।

Verse 10

तत्र नारायणं देवं विश्वयोनिं सनातनम् / उपासते सदा विष्णुं मानवा विष्णुभाविताः

అక్కడ విష్ణుభావంతో నిండిన మనుష్యులు విశ్వయోని, సనాతన దేవుడు నారాయణుడు—విష్ణువును ఎల్లప్పుడూ ఉపాసిస్తారు।

Verse 11

तत्र चन्द्रप्रभं शुभ्रं शुद्धस्फटिकनिर्मितम् / विमानं वासुदेवस्य पारिजातवनाश्रितम्

అక్కడ అతడు పారిజాత వనంలో నిలిచిన వాసుదేవుని శుభ్రమైన, చంద్రప్రభలా ప్రకాశించే, శుద్ధ స్ఫటికనిర్మిత విమానాన్ని దర్శించాడు।

Verse 12

चतुर्धारमनोपम्यं चतुस्तोरणसंयुतम् / प्राकारैर्दशभिर्युक्तं दुराधर्षं सुदुर्गमम्

అది అద్భుతమైన నాలుగు ద్వారాల కోటలా, నాలుగు మహా తోరణాలతో యుక్తమై; పది ప్రాకారాలతో ఆవరించబడి, అజేయమై అత్యంత దుర్గమంగా ఉంది।

Verse 13

स्फाटिकैर्मण्डपैर्युक्तं देवराजगृहोपमम् / स्वर्णस्तम्भसहस्त्रैश्च सर्वतः समलङ्कृतम्

స్ఫటిక మంటపాలతో యుక్తమై, దేవరాజ ఇంద్రుని భవనంలా; వేలాది స్వర్ణస్తంభాలతో అన్ని వైపులా భవ్యంగా అలంకృతమై ఉంది।

Verse 14

हेमसोपानसंयुक्तं नानारत्नोपशोभितम् / दिव्यसिंहासनोपेतं सर्वशोभासमन्वितम्

స్వర్ణ సోపానాలతో యుక్తమై, నానా రత్నాలతో శోభిల్లి; దివ్య సింహాసనంతో కూడి, సమస్త వైభవాలతో పరిపూర్ణమై ఉంది।

Verse 15

सरोभिः स्वादुपानीयैर्नदीभिश्चोपशोभितम् / नारायणपरैः शुद्धैर्वेदाध्ययनतत्परैः

మధురమైన శుభజల సరస్సులు, నదులతో శోభిల్లి; అక్కడ నారాయణపరులు, శుద్ధులు, వేదాధ్యయన-పఠనంలో నిత్య తత్పరులైన జనులు నివసిస్తారు।

Verse 16

योगिभिश्च समाकीर्णं ध्यायद्भिः पुरुषं हरिम् / स्तुवद्भिः सततं मन्त्रैर्नमस्यद्भिश्च माधवम्

అది యోగులతో నిండిపోయి ఉంది—కొంతమంది పురుషోత్తముడైన హరిని ధ్యానించగా, మరికొందరు మంత్రాలతో నిరంతరం స్తుతించగా, ఇంకొందరు మాధవునకు నమస్కరిస్తూ ఉన్నారు।

Verse 17

तत्र देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः / राजानः सर्वकालं तु महिमानं प्रकुर्वते

అక్కడ దేవాదిదేవుడైన, అపార తేజస్సు గల విష్ణువின் మహిమను రాజులు సర్వకాలమూ ప్రకటించి స్తుతిస్తారు।

Verse 18

गायन्ति चैव नृत्यन्ति विलासिन्यो मनोरमाः / स्त्रियो यौवनशालिन्यः सदा मण्डनतत्पराः

మనోహరమైన, విలాసప్రియ స్త్రీలు పాడుతూ నర్తిస్తారు; యౌవనశోభతో యుక్తులై వారు నిత్యం అలంకారంలో తత్పరులై ఉంటారు।

Verse 19

इलावृते पद्मवर्णा जम्बूफलरसाशिनः / त्रयोदश सहस्त्राणि वर्षाणां वै स्थिरायुषः

ఇలావృతంలో నివాసులు పద్మవర్ణులై, జంబూఫలరసాన్ని ఆహారంగా తీసుకుంటారు; వారి ఆయుష్షు స్థిరంగా పదమూడు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుంది।

Verse 20

भारते तु स्त्रियः पुंसो नानावर्णाः प्रकीर्तिताः / नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्माणि कुर्वते / परमायुः स्मृतं तेषां शतं वर्षाणि सुव्रताः

కానీ భారతదేశంలో స్త్రీలు, పురుషులు అనేక వర్ణాలవారని కీర్తించబడతారు; వారు నానా దేవార్చనలో నిమగ్నులై వివిధ కర్మలను ఆచరిస్తారు. ఓ సువ్రతా, వారి పరమాయుష్షు వంద సంవత్సరాలని స్మరించబడింది।

Verse 21

नानाहाराश्च जीवन्ति पुण्यपापनिमित्ततः / नवयोजनसाहस्त्रं वर्षमेतत् प्रकीर्तितम् / कर्मभूमिरियं विप्रा नराणामधिकारिणाम्

పుణ్యపాప కారణాలనుబట్టి ప్రాణులు నానావిధ ఆహారాలతో జీవిస్తారు. దీని విస్తీర్ణం తొమ్మిది వేల యోజనాలుగా కీర్తించబడింది; సంవత్సర ప్రమాణమూ ఇలానే ప్రఖ్యాతమైంది. ఓ విప్రులారా, ఇది ధర్మాధికారులైన మనుష్యులకు కర్మభూమి।

Verse 22

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः / विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः

మహేంద్ర, మలయ, సహ్య, శుక్తిమాన్, ఋక్షపర్వతము, అలాగే వింధ్య మరియు పారియాత్ర—ఇవే ఇక్కడి ఏడు కులపర్వతాలు (ప్రధాన పర్వతశ్రేణులు)।

Verse 23

इन्द्रद्युम्नः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् / नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः

ఇంద్రద్యుమ్నుడు, కశేరుమాన్, తామ్రవర్ణుడు, గభస్తిమాన్; అలాగే నాగద్వీపం, సౌమ్యం; తదుపరి గంధర్వం, వారుణం—ఇవి పురాణోక్త ప్రసిద్ధ ద్వీప-ప్రదేశాలు.

Verse 24

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः / योजनानां सहस्त्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः

ఇది వాటిలో తొమ్మిదవ ద్వీపం; సముద్రం చుట్టుముట్టి ఉంది. ఈ ద్వీపం దక్షిణం నుండి ఉత్తరం వరకు వెయ్యి యోజనాల విస్తీర్ణం కలది.

Verse 25

पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पशिचमे यवनास्तथा / ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्य मध्ये शूद्रास्तथैव च

దాని తూర్పున కిరాతులు, పశ్చిమ అంచున యవనులు ఉంటారు. మధ్యలో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, అలాగే శూద్రులు కూడా నివసిస్తారు.

Verse 26

इज्यायुद्धवणिज्याभिर्वर्तयन्त्यत्र मानवाः / स्त्रवन्ते पावना नद्यः पर्वतेभ्यो विनिः सृताः

ఇక్కడి మనుష్యులు యజ్ఞారాధన, యుద్ధం, వాణిజ్యం ద్వారా జీవనం సాగిస్తారు. పర్వతాల నుంచి ఉద్భవించిన పవిత్ర నదులు ప్రవహిస్తుంటాయి.

Verse 27

शतद्रुश्चन्द्रभागा च सरयूर्यमुना तथा / इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः

శతద్రు, చంద్రభాగా, సరయూ, యమునా; ఇరావతి, వితస్తా, విపాశా, దేవికా, కుహూ—ఇవి ప్రసిద్ధమైన పవిత్ర నదులు.

Verse 28

गोमती धूतपापा च बाहुदा च दृषद्वती / कौशिकी लोहिता चैव हिमवत्पादनिः सृताः

గోమతీ, ధూతపాపా, బాహుదా, దృషద్వతీ; అలాగే కౌశికీ, లోహితా—ఇవన్నీ హిమవంతుని పాదాల నుండి ఉద్భవించిన పవిత్ర నదులుగా చెప్పబడుతాయి।

Verse 29

वेदस्मृतिर्वेदवती व्रतघ्नी त्रिदिवा तथा / पर्णाशा वन्दना चैव सदानीरा मनोरमा

వేదస్మృతి, వేదవతీ, వ్రతఘ్నీ, త్రిదివా; అలాగే పర్ణాశా, వందనా, సదానీరా, మనోరమా—ఈ పుణ్యనదులను స్మరించి వందించాలి।

Verse 30

चर्मण्वती तथा दूर्या विदिशा वेत्रवत्यपि / शिग्रुः स्वशिल्पापि तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः

చర్మణ్వతీ, దూర్యా, విదిశా, వేత్రవతీ; అలాగే శిగ్రు, స్వశిల్పా—ఇవన్నీ పరంపరగా పారియాత్ర పర్వతప్రాంతానికి ఆశ్రితమైనవిగా స్మరించబడతాయి।

Verse 31

नर्मदा सुरसा शोण दशार्णा च महानदी / मन्दाकिनी चित्रकूटा तामसी च पिशाचिका

నర్మదా, సురసా, శోణ, దశార్ణా, మహానది; మందాకినీ, చిత్రకూట ప్రవాహం, తామసీ, పిశాచికా—ఇవీ పుణ్యనదులుగా స్మరించదగినవి।

Verse 32

चित्रोत्पला विपाशा च मञ्जुला वालुवाहिनी / ऋक्षवत्पादजा नद्यः सर्वपापहरा नृणाम्

చిత్రోత్పలా, విపాశా, మంజులా, వాలువాహినీ—ఋక్షవత్ పర్వత పాదాల నుండి జన్మించిన ఈ నదులు మనుషుల సమస్త పాపాలను హరించే పవిత్రమైనవే।

Verse 33

तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या शीघ्रोदा च महानदी / वेण्या वैतरणी चैव बलाका च कुमुद्वती

తాపీ, పయోష్ణీ, నిర్వింధ్యా, శీఘ్రోదా, మహానది; అలాగే వేణ్యా, వైతరణీ, బలాకా, కుముద్వతీ—ఇవి అన్నీ పుణ్యమైన తీర్థజలాలుగా ప్రకటించబడినవి।

Verse 34

तोया चैव महागैरी दुर्गा चान्तः शिला तथा / विन्ध्यपादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः

అలాగే తోయా, మహాగైరీ, దుర్గా, అంతఃశిలా—వింధ్య పర్వత పాదాలనుండి జనించినవి—శుభమైన పుణ్యజల ప్రవాహాలు, పవిత్రకారిణి నదులు।

Verse 35

सोदावरी भीमरथी कृष्णा वर्णा च मत्सरी / तुङ्गभ्द्रा सुप्रयोगा कावेरी च द्विजोत्तमाः / दक्षिणापथगा नद्यः सह्यपादविनिः सृताः

హే ద్విజోత్తమా! గోదావరి, భీమరథీ, కృష్ణా, వర్ణా, మత్సరీ, తుంగభద్రా, సుప్రయోగా, కావేరీ—ఈ నదులు దక్షిణాపథంలో ప్రవహించి సహ్య పర్వత పాదాలనుండి ఉద్భవించాయి।

Verse 36

ऋतुमाला ताम्रपर्णो पुष्पवत्युत्पलावती / मलयान्निः सृता नद्यः सर्वाः शीतजलाः स्मृताः

ఋతుమాలా, తామ్రపర్ణీ, పుష్పవతీ, ఉత్పలావతీ—మలయ పర్వతం నుండి ప్రవహించిన ఈ నదులన్నీ శీతలజల ప్రవాహాలుగా స్మరించబడుతాయి।

Verse 37

ऋषिकुल्या त्रिसामा च मन्दगा मन्दगामिनी / रूपा पालासिनी चैव ऋषिका वंशकारिणी / शुक्तिमत्पादसंजाताः सर्वपापहरा नृणाम्

ఋషికుల్యా, త్రిసామా, మందగా, మందగామినీ, రూపా, పాలాసినీ, ఋషికా, వంశకారిణీ—శుక్తిమత్ పాదాలనుండి జనించిన ఈ నదులు మనుషుల సమస్త పాపాలను హరిస్తాయి।

Verse 38

आसां नद्युपनद्यश्च शतशो द्विजपुङ्गवाः / सर्वपापहराः पुण्याः स्नानदानादिकर्मसु

హే ద్విజపుంగవులారా! వీటి నదులు, ఉపనదులు వందల సంఖ్యలో ఉన్నాయి; ఇవి పరమ పుణ్యప్రదములు, స్నాన-దానాది కర్మలలో సమస్త పాపాలను హరించునవి।

Verse 39

तास्विमे कुरुपाञ्चाला मध्यदेशादयो जनाः / पूर्वदेशादिकाश्चैव कामरूपनिवासिनः

ఆ ప్రాంతాలలో కురు-పాంచాలులు, మధ్యదేశాది జనులు నివసిస్తారు; అలాగే పూర్వదేశవాసులు కూడా, అందులో కామరూపనివాసులు సైతం ఉన్నారు।

Verse 40

पुण्ड्राः कलिङ्गामगधा दाक्षिणात्याश्चकृत्स्नशः / तथापरान्ताः सौराष्ट्राः शूद्राभीरास्तथार्ऽबुदाः

పుండ్రులు, కలింగులు, మగధులు మరియు సమస్త దాక్షిణాత్య జనులు; అలాగే అపరాంతులు, సౌరాష్ట్రులు, శూద్రులు, ఆభీరులు మరియు అర్బుదనివాసులు కూడా (లెక్కించబడుతారు)।

Verse 41

मालका मालवाश्चैव पारियात्रनिवासिनः / सौवीराः सैन्धवा हूणा शाल्वाः कल्पनिवासिनः

మాలకులు, మాలవులు—పారియాత్ర ప్రాంతనివాసులు; అలాగే సౌవీరులు, సైంధవులు, హూణులు, శాల్వులు—ఇవన్నీ తమ తమ దేశాలలో నివసించే జనులని చెప్పబడింది।

Verse 42

मद्रा रामास्तथाम्बष्ठाः पारसीकास्तथैव च / आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा

మద్రులు, రాములు, అంబష్టులు మరియు పారసీకులు కూడా; వీరు ఆ (నదుల) జలాన్ని పానము చేసి, ఎల్లప్పుడూ నదీతీరాలలో నివసిస్తారు।

Verse 43

चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽब्रुवन् / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चान्यत्र न क्वचित्

భారతవర్షంలో నాలుగు యుగాలు ఉన్నాయని కవులు-ఋషులు ప్రకటించారు—కృత, త్రేతా, ద్వాపర, కలి; ఇతరత్ర ఎక్కడా ఇది లేదు।

Verse 44

यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ महर्षयः / न तेषु शोको नायासो नोद्वेगः क्षुद्भयं न च

ఓ మహర్షులారా, కింపురుష మొదలైన ఎనిమిది వర్షాలలో శోకం లేదు, శ్రమ లేదు, ఉద్వేగం లేదు; ఆకలి-భయం కూడా లేదు।

Verse 45

स्वस्थाः प्रजा निरातङ्काः सर्वदुः खविवर्जिताः / रमन्ति विविधैर्भावैः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः

అక్కడి ప్రజలు ఆరోగ్యవంతులు, అపాయరహితులు, సమస్త దుఃఖాల నుండి విముక్తులు. వారు వివిధ శుభభావాలలో ఆనందిస్తారు; అందరిదీ స్థిరయౌవనం, తేజస్సు నిలిచి ఉంటుంది।

← Adhyaya 44Adhyaya 46

Frequently Asked Questions

Bhārata is presented as karmabhūmi with multiple varṇas, diverse duties, and a short maximum lifespan (100 years), where merit and demerit shape conditions; other varṣas are depicted as largely sorrowless realms with long lifespans and steady devotion, lacking hunger, fear, and agitation.

Alongside Viṣṇu-centered devotion (Harivarṣa worship of Nārāyaṇa and descriptions of Vāsudeva’s vimāna), the chapter explicitly includes uninterrupted worship of Mahādeva (Śiva) in Candra-dvīpa, indicating a non-exclusive sacred map where multiple forms of Īśvara are honored within one cosmological order.