Deity · Ramcharitmanas
హనుమంతుడు in the Ramcharitmanas
हनुमान्Named in 135 verses
Speaks in 45 verses
In this book
Key chapters
The chapters where హనుమంతుడు matters most.
यह सोपान ‘एकाग्र-भक्ति’ का द्वार है: साधक-चित्त (हनुमान) को ‘राम-काज’ में स्थिर कर, अविद्या/विघ्न (सुरसा, सिंहिका, लंकिनी) लाँघकर ‘सीता-दर्शन’ (आत्म-शुद्धि व परम-लक्ष्य की स्मृति) तक पहुँचाना। सुंदरता
This sopāna is the discipline of right alliance and right effort: the seeker’s scattered energies (vānar-sena) are organized under dharma for a single-pointed quest (Sītā-sudhī). Spiritually, it marks
यह सोपान 'भक्ति की सिद्धि' का द्वार है, जहाँ साधक की साधना (हनुमान-चरित) से कृपा का प्रत्यक्ष फल निकलता है: दर्शन, चिन्ह (चूड़ामणि), और राम-कार्य की सिद्धि। सुंदरकाण्ड में भक्ति कर्म-रूप से प्रकट होती
This Sopāna is the staircase-step of ‘Dharma-in-Combat’: the sādhaka’s inner war against māyā, moha, and ahaṅkāra reaches its fiercest pitch. Lanka is not merely a city; it is the fortified psyche whe
यह सोपान ‘धर्म-विजय’ का नहीं, ‘अहं-क्षय’ का द्वार है। लंका काण्ड में बाह्य युद्ध के साथ अंतर्युद्ध चलता है: भय, करुणा, क्रोध, दर्प, इन सबका शोधन होकर ‘राम-शरणागति’ स्थिर होती है। प्रस्तुत अंश में (दोहा
The Sopāna’s final ascent: not merely ‘after the war’ but the re-installation of Rāma as dharma’s living form, where personal grief (viraha) is transmuted into communal auspiciousness (maṅgal) and the
यह सोपान ‘अहंकार-निवृत्ति और धर्म-प्रतिष्ठा’ का द्वार है। साधक-चित्त के भीतर ‘लंका’ रज-तम से घिरी दुर्ग-मानसिकता है; यहाँ राम-प्रताप का अर्थ बाह्य विजय नहीं, वरन् अधर्म (रावण-भाव) के गढ़ में विवेक (अं
यह सोपान ‘धर्म-विजय’ का द्वार है: साधक के भीतर ‘अहं-लंका’ (अभिमान, भय, काम-क्रोध) पर सेतु-बंध के द्वारा विवेक-मार्ग बनता है। यहाँ भक्ति केवल भाव नहीं रहती, वह संगठन, अनुशासन, और ‘नाम-सेतु’ बनकर जीव को
धर्म-विजय की सीढ़ी: अहंकार-रावण का क्षय और भक्ति-आधारित राज्यधर्म की प्रतिष्ठा। इस सोपान में 'जय' केवल युद्ध-फल नहीं, अपितु तीर्थ-दर्शन, ऋषि-संतोष, दान, स्नान, प्रनाम, इनसे शुद्ध हुई चेतना का 'घर-लौटना
सोपान-समापन: ‘लीला-समाधि’ से ‘श्रवण-निष्ठा’ तक। उत्तरकाण्ड में रामराज्य-स्थापन के बाद रस का केंद्र बाह्य विजय नहीं, अंतःशुद्धि है, रामगुण-कीर्तन, साधु-संग, और मायाविमोह का खंडन। यह चरण साधक को ‘कथा-श्र
Every verse that names హనుమంతుడు
135 verses
- 1.1.15
సృష్టికర్త అటువంటి వివేకాన్ని ఇచ్చినప్పుడు, మనసు దోషాలను విడిచి గుణములలో లీనమవుతుంది. అయిననూ, కాలము, స్వభావము మరియు కర్మల మహిమచే, ప్రకృతి ప్రభావములో మంచివారు కూడా కొన్నిసార్లు మంచిలో కొదువబడతారు. హరి భక్తులు ఆ లోపాన్ని సరిచేసి, దుఃఖము…
- 1.2.35
విదేహుని అతని కుటుంబ సమేతంగా నమస్కరిస్తున్నాను, అతనికి రాముని పాదాలయందు లోతైన గోప్యమైన ప్రేమ ఉండేది. యోగ భోగాలలో దానిని దాచిపెట్టాడు, రాముని చూడగానే అది ప్రకటమైంది. ముందుగా భరతుని పాదాలకు నమస్కరిస్తున్నాను, అతని నియమ వ్రతాలు వర్ణించలేనివి.…
- 1.2.36
వాయువు యొక్క కుమారుడైన పవన్కుమారుని వందిస్తున్నాను; అతడు దుష్టుల అడవికి అగ్ని, జ్ఞాన సంపద; అతని హృదయమనే నివాసంలో ధనుస్సు మఱియు బాణం ధరించిన రాముడు నివసిస్తాడు.
- 1.3.53
నామ ప్రసాదముతో శంభువు నశించనివాడు; అతని ఆభరణాలు అశుభమైనవై ఉన్ననూ, అతడు శుభముల ఖని. శుకుడు, సనకాదులు, సిద్ధులు, మునులు, యోగులు నామ ప్రసాదముతో బ్రహ్మసుఖమును అనుభవించువారు. నారదుడు నామ ప్రతాపమును తెలిసికొన్నాడు: హరి జగతికి ప్రియమైనవాడు, అతడే…
- 1.3.55
నాలుగు యుగాలలోను, మూడు కాలాలలోను, మూడు లోకాలలోను, నామాన్ని జపించి జీవులు దుఃఖరహితులయ్యారు. వేదాలు, పురాణాలు, సాధువుల మతం ఇదే: రాముని యెడల ప్రేమే అన్ని మంచి కర్మల ఫలితం. మొదటి యుగంలో ధ్యానం, రెండవ యుగంలో యజ్ఞ విధులు, ద్వాపర యుగంలో పూజచే…
- 4.1.1
రఘువుల ప్రభువు మళ్ళీ ముందుకు వెళ్ళి, ఋష్యమూక పర్వతాన్ని సమీపించాడు. అక్కడ సుగ్రీవుడు తన మంత్రులతో నివసిస్తున్నాడు. అతుల్యమైన బలం గల వారిద్దరూ వస్తున్నట్లు చూసి అతడు మిక్కిలి భయపడ్డాడు. మిక్కిలి భయంతో, "విను హనుమంతా, ఈ ఇద్దరు పురుషులు…
- 4.1.2
జగత్తుకు కారణమై, సంసార సాగరాన్ని దాటించేవాడై, భూమి భారాన్ని తొలగించేవాడై ఉన్నారా? లేక సకల లోకాలకు ప్రభువై, మనుష్యుడిగా అవతారం ఎత్తినవారు మీరేనా?
- 4.1.3
కోసల దేశపు ప్రభువైన దశరథుని కుమారులము మేము; తండ్రి మాట మన్ని అడవికి వచ్చాము. రామ లక్ష్మణులను పేరుగల ఇద్దరు సోదరులము; మాతో ఒక మృదువైన సుందర స్త్రీ ఉంది. ఇక్కడ ఒక రాక్షసుడు వైదేహిని సీతను తీసుకుపోయెను; బ్రాహ్మణుడా, ఆమెను వెతుకుతూ మేము…
- 4.1.4
ముందుగా, నేను మందబుద్ధివాడను, మోహముచేత మభ్యంతుడనైనవాడను, కుటిల హృదయము గలవాడను, అజ్ఞానినై ఉన్నాను; తరువాత, ప్రభూ, దీనుల బంధువా, భగవంతుడవైన నీవు కూడా నన్ను మరచిపోయావు.
- 4.1.5
నాలో అనేక లోపాలు ఉన్నప్పటికీ, స్వామీ, మరచిపోవుట వలన సేవకుడు ప్రభువు మనస్సు నుండి జారిపోవద్దు. స్వామీ, నీ మాయ చేత జీవుడు మోహిస్తుండగా, నీ కృప ద్వారా మాత్రమే అది దాటి వెళ్ళుతుంది. అందుచేత, రఘువీరా, నిన్నే పిలిచి వేడుకుంటున్నాను, భజనకు మరే…
- 4.1.6
అతడే నిజమైన ఏకాగ్రచిత్తుడు, ఓ ఆంజనేయా, ఎవరి దృఢమైన మనసు ఎప్పుడూ చలించదో: "నేను సేవకుడను, చరాచరములన్నింటి రూపమైన స్వామి భగవంతుడే నా యజమాని."
- 4.1.7
వాయువు కుమారుడు తన ప్రభువు అనుకూలంగా ఉన్నాడని చూచాడు; అతని హృదయం ఆనందంతో నిండి, అన్ని బాధలు తొలగిపోయిన. "నాథా, ఈ పర్వతంపై వానరాధిపతి నివసిస్తున్నాడు; అతడు సుగ్రీవుడు, నీ దాసుడు." "నాథా, అతనితో మైత్రి చేయుము; అతని దీనుడిగా తెలిసి, అతనికి…
- 4.1.8
అప్పుడు హనుమంతుడు రెండు పక్కలా అన్ని కథలను చెప్పాడు. అగ్నిని సాక్షిగా చేసి, వారిద్దరినీ జతచేసి ప్రేమను దృఢపరచాడు.
- 4.2.38
ఇక్కడ పవనసుతుడు తన హృదయంలో ఆలోచించాడు; సుగ్రీవుడు రాముని పనిని మరచిపోయాడు. అతడు సమీపించి అతని పాదాలకు తల వంచి, నాలుగు విధాల ఉపాయాలతో అతనికి వివరించాడు. దీని విన్న సుగ్రీవుడు గొప్ప భయం పొందాడు; "విషయ సుఖం నా జ్ఞానాన్ని హరించింది" అన్నాడు.…
- 4.3.40
అంగదుడు లక్ష్మణుని పాదాల వద్ద తల వంచి ప్రార్థించాడు, లక్ష్మణుడు అతనికి భయపడనవసరం లేదని ధైర్యం చెప్పాడు. వానర రాజు లక్ష్మణుడు కోపంతో ఉన్నాడని తానే విని మిక్కిలి భయపడి కలవరపడి, అన్నాడు: "విను హనుమంతా, తారను నీతో తీసుకువెళ్లి, ప్రార్థించి…
- 4.3.46
సముద్ర తీరంలో తమ తమ్ముడికి అంత్యక్రియలు చేసి, తమ కథను చెప్పారు: "వినండి, వీర వానరులారా." "మా యవ్వనంలో మేము ఇద్దరు సోదరులం ఆకాశంలో ఎగిరి సూర్యుని సమీపానికి వెళ్ళాము." "అతడు దాని కాంతిని భరించలేక తిరిగి వచ్చాడు, కాని నేను గర్వంతో సూర్యుని…
- 4.3.47
నేను ఆమెను చూస్తున్నాను, నువ్వు చూడలేకపోతున్నావు, ఎందుకంటే గ్రద్ధ దృష్టి అపారమైనది. నేను ముసలివాడినయ్యాను; లేకుంటే నీకు కొంత సాయం చేసేవాడిని.
- 4.3.53
భగవంతుని పాదాలకు తల వంచి, చేతులు ముడిచి, సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: "స్వామీ, నాకు ఎటుంటి తప్పు లేదు. దేవా, నీ మాయ అత్యంత ప్రబలమైనది; రామా, నీవు కరుణ చూపితేనే అది విడుదల అవుతుంది. దేవతలు, మనుషులు, మునులు, వారిలో స్వాములు కూడా ఇంద్రియ విషయాలకు…
- 4.3.56
ఆ మాటలు విని అన్ని వానరులు తక్షణమే అన్ని దిశలలో బయలుదేరారు. అప్పుడు సుగ్రీవుడు అంగదుడిని, నలుడిని, హనుమంతుడిని పిలిచాడు.
- 4.3.57
వినండి, నీలా, అంగదా, హనుమంతా, మరియు నీవు, జాంబవంతా, మనస్సు స్థిరమైనవాడవు, జ్ఞానివి: మీ సకల వీర యోధులు కలిసి దక్షిణం వైపు వెళ్ళండి, మీరు కలుసుకునే అందరినీ సీతాదేవి వార్త గురించి అడగండి. మనస్సు, కర్మ, వాక్కుతో ఉపాయాలను ఆలోచించండి…