यह सोपान 'भक्ति की सिद्धि' का द्वार है—जहाँ साधक की साधना (हनुमान-चरित) से कृपा का प्रत्यक्ष फल निकलता है: दर्शन, चिन्ह (चूड़ामणि), और राम-कार्य की सिद्धि। सुंदरकाण्ड में भक्ति कर्म-रूप से प्रकट होती है: दूत-धर्म, पराक्रम, विनय, और नाम-स्मरण; और इसी से मुक्ति-मार्ग का 'विश्वास-स्थापन' होता है कि प्रभु की अनुकम्पा से असम्भव भी सम्भव है।
ఈ అంశంలో కరుణరసం మరియు వీరరసం అద్భుతంగా సంగమిస్తాయి. ముందుగా సీత విరహ-వ్యథ (కరుణ) రాముని హృదయంలోకి దిగుతుంది—చూడామణి హృదయానికి తాకడం కేవలం స్మృతి-చిహ్నం కాదు; సాధకునికి అది ‘సగుణ-చింతన’కు ఆలంబనం. తదుపరి హనుమంతుని వినయ-వాక్యాలు, రాముని కృపా-దృష్టి వల్ల దాస్యభక్తి పరాకాష్ఠకు చేరుతుంది: ‘ఉరిన మై నాహీం’ అని ప్రభువు ఉపకార-ఋణం అసమాప్తమని చెబుతారు. ఆపై సేన-ప్రయాణం, శకున-వర్ణనం వీరరసాన్ని జాగృతం చేసి ధర్మయుద్ధాన్ని యజ్ఞ-యాత్రగా మారుస్తాయి. మరోవైపు లంకలో మందోదరి-విభీషణుల నీతి-భాష రావణుని కుమతికి వ్యతిరేకంగా శాస్త్ర-సమర్థ వివేకంగా నిలుస్తుంది. ఈ విధంగా సుందరకాండ సోపాన-క్రమంలో ‘భక్తి-సిద్ధి’ నుంచి ‘ధర్మ-స్థాపన’ వైపు మార్పు-మెట్టు—భక్తుని కార్యమే ఈశ్వర-కార్యంగా మారే స్థానం.
No verses available for this prakarana yet.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.