Adhyaya 7

Verse 1

शौनक उवाच निर्गते नारदे सूत भगवान् बादरायण: । श्रुतवांस्तदभिप्रेतं तत: किमकरोद्विभु: ॥ १ ॥

శౌనకుడు పలికెను—ఓ సూతా! నారదుడు వెళ్లిన తరువాత భగవాన్ బాదరాయణుడైన వ్యాసదేవుడు ఆ భావమంతా విన్నాడు; ఆ విభువు తరువాత ఏమి చేసెను?

Verse 2

सूत उवाच ब्रह्मनद्यां सरस्वत्यामाश्रम: पश्चिमे तटे । शम्याप्रास इति प्रोक्त ऋषीणां सत्रवर्धन: ॥ २ ॥

సూతుడు పలికెను—వేదమయమైన బ్రహ్మనది సరస్వతీ పశ్చిమ తీరమున ‘శమ్యాప్రాస’ అని పిలువబడే ఆశ్రమము ఉంది; అది ఋషుల సత్రసాధనలను వర్ధింపజేయును।

Verse 3

तस्मिन् स्व आश्रमे व्यासो बदरीषण्डमण्डिते । आसीनोऽप उपस्पृश्य प्रणिदध्यौ मन: स्वयम् ॥ ३ ॥

ఆ స్థలమున, బదరీ వృక్షములతో అలంకృతమైన తన ఆశ్రమములో వ్యాసదేవుడు కూర్చుండి, శుద్ధి నిమిత్తం జలాన్ని స్పృశించి, తన మనస్సును ఏకాగ్రపరచి ధ్యానమున లీనుడయ్యెను।

Verse 4

भक्तियोगेन मनसि सम्यक् प्रणिहितेऽमले । अपश्यत्पुरुषं पूर्णं मायां च तदपाश्रयम् ॥ ४ ॥

భక్తి-యోగముతో మనస్సును నిర్మలంగా చేసి సమ్యక్‌గా స్థిరపరచినప్పుడు, ఆయన పరిపూర్ణ పురుషోత్తముడైన భగవంతుని మరియు ఆయన అధీనంలోని బాహ్యశక్తి మాయను దర్శించాడు।

Verse 5

यया सम्मोहितो जीव आत्मानं त्रिगुणात्मकम् । परोऽपि मनुतेऽनर्थं तत्कृतं चाभिपद्यते ॥ ५ ॥

ఆ మాయచేత మోహితుడైన జీవుడు, త్రిగుణాలకు అతీతుడైనా, తనను త్రిగుణమయ దేహ-మనస్సుగా భావించి, దానివల్ల కలిగే అనర్థఫలాలను అనుభవిస్తాడు।

Verse 6

अनर्थोपशमं साक्षाद्भक्तियोगमधोक्षजे । लोकस्याजानतो विद्वांश्चक्रे सात्वतसंहिताम् ॥ ६ ॥

జీవుని అనర్థాల ప్రత్యక్ష ఉపశమనం అధోక్షజ భగవానుని భక్తి-యోగముచేతనే; కానీ లోకం ఇది తెలియకపోవడంతో, విద్వాంసుడైన వ్యాసదేవుడు సాత్వత-సంహితను రచించాడు।

Verse 7

यस्यां वै श्रूयमाणायां कृष्णे परमपूरुषे । भक्तिरुत्पद्यते पुंस: शोकमोहभयापहा ॥ ७ ॥

ఈ సంహితను శ్రవణమాత్రముచేతనే పరమపురుషుడైన కృష్ణునిపై ప్రేమభక్తి ఉద్భవించి, శోకము, మోహము, భయమును తొలగిస్తుంది।

Verse 8

स संहितां भागवतीं कृत्वानुक्रम्य चात्मजम् । शुकमध्यापयामास निवृत्तिनिरतं मुनि: ॥ ८ ॥

మహాముని వ్యాసదేవుడు భాగవతీ సంహితను (శ్రీమద్భాగవతం) రచించి, క్రమబద్ధంగా సవరించి, నివృత్తిలో నిమగ్నుడైన తన కుమారుడు శ్రీ శుకదేవునికి బోధించాడు।

Verse 9

शौनक उवाच स वै निवृत्तिनिरत: सर्वत्रोपेक्षको मुनि: । कस्य वा बृहतीमेतामात्माराम: समभ्यसत् ॥ ९ ॥

శౌనకుడు పలికెను—నివృత్తిలో నిమగ్నుడై, సర్వత్ర ఉపేక్షకుడై, ఆత్మారాముడైన ముని ఇంత విస్తారమైన గ్రంథాన్ని ఏ కారణంతో అధ్యయనం చేసెను?

Verse 10

सूत उवाच आत्मारामाश्च मुनयो निर्ग्रन्था अप्युरुक्रमे । कुर्वन्त्यहैतुकीं भक्तिमित्थम्भूतगुणो हरि: ॥ १० ॥

సూతుడు చెప్పెను—ఆత్మారామ మునులు, గ్రంథి-బంధనాలనుండి విముక్తులైనప్పటికీ, ఉరుక్రముడైన భగవంతునికి అహేతుక భక్తిని ఆచరిస్తారు; హరి గుణాలు అటువంటి అద్భుతమైనవై, ముక్తులనూ ఆకర్షిస్తాయి।

Verse 11

हरेर्गुणाक्षिप्तमतिर्भगवान् बादरायणि: । अध्यगान्महदाख्यानं नित्यं विष्णुजनप्रिय: ॥ ११ ॥

హరి గుణాలచే ఆకర్షితమైన మనస్సుగల వ్యాసపుత్రుడు భగవాన్ శుకదేవుడు, నిత్యం విష్ణుభక్తులకు ప్రియుడై, ఈ మహద్ఆఖ్యానమైన శ్రీమద్భాగవతాన్ని అధ్యయనం చేసెను।

Verse 12

परीक्षितोऽथ राजर्षेर्जन्मकर्मविलापनम् । संस्थां च पाण्डुपुत्राणां वक्ष्ये कृष्णकथोदयम् ॥ १२ ॥

ఇప్పుడు నేను రాజర్షి పరీక్షితుని జన్మ, కర్మలు, విమోచనం, అలాగే పాండుపుత్రుల లోకవ్యవస్థ-త్యాగ సమాప్తిని చెప్పుచూ, శ్రీకృష్ణకథా ఉదయాన్ని వర్ణించెదను।

Verse 13

यदा मृधे कौरवसृञ्जयानां वीरेष्वथो वीरगतिं गतेषु । वृकोदराविद्धगदाभिमर्श- भग्नोरुदण्डे धृतराष्ट्रपुत्रे ॥ १३ ॥ भर्तु: प्रियं द्रौणिरिति स्म पश्यन् कृष्णासुतानां स्वपतां शिरांसि । उपाहरद्विप्रियमेव तस्य जुगुप्सितं कर्म विगर्हयन्ति ॥ १४ ॥

కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో కౌరవ–పాండవ పక్షాల వీరులు హతులై తమ తమ వీరగతిని పొందినప్పుడు, భీమసేన గదాఘాతంతో ధృతరాష్ట్రపుత్రుని తొడ విరిగి అతడు విలపిస్తూ పడిపోయిన వేళ, ద్రోణపుత్రుడు అశ్వత్థామ ‘స్వామి సంతోషిస్తాడు’ అని భావించి నిద్రిస్తున్న ద్రౌపది ఐదుగురు కుమారుల తలలను నరికి బహుమానంగా తెచ్చెను. అయితే దుర్యోధనుడు ఆ జుగుప్సిత కర్మను గర్హించి, ఏమాత్రం సంతోషించలేదు।

Verse 14

यदा मृधे कौरवसृञ्जयानां वीरेष्वथो वीरगतिं गतेषु । वृकोदराविद्धगदाभिमर्श- भग्नोरुदण्डे धृतराष्ट्रपुत्रे ॥ १३ ॥ भर्तु: प्रियं द्रौणिरिति स्म पश्यन् कृष्णासुतानां स्वपतां शिरांसि । उपाहरद्विप्रियमेव तस्य जुगुप्सितं कर्म विगर्हयन्ति ॥ १४ ॥

కురుక్షేత్ర యుద్ధభూమిలో కౌరవులు మరియు పాండవుల వీరులు మరణించి వీరగతిని పొందినప్పుడు, మరియు భీమసేనుని గదాఘాతానికి ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడైన దుర్యోధనుని తొడలు విరిగిపడినప్పుడు, ద్రోణాచార్యుని కుమారుడైన అశ్వత్థామ ద్రౌపది యొక్క ఐదుగురు నిద్రిస్తున్న కుమారుల తలలను నరికి, తన యజమానిని సంతోషపెట్టడానికి బహుమతిగా ఇచ్చాడు. కానీ దుర్యోధనుడు ఆ నీచమైన పనిని అసహ్యించుకున్నాడు మరియు అతను ఏమాత్రం సంతోషించలేదు.

Verse 15

माता शिशूनां निधनं सुतानां निशम्य घोरं परितप्यमाना । तदारुदद्वाष्पकलाकुलाक्षी तां सान्‍त्वयन्नाह किरीटमाली ॥ १५ ॥

పాండవుల ఐదుగురు బిడ్డల తల్లి అయిన ద్రౌపది, తన కుమారుల మారణకాండ గురించి విన్న తర్వాత, కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో దుఃఖంతో ఏడవడం ప్రారంభించింది. ఆమెకు కలిగిన ఈ గొప్ప నష్టంలో ఆమెను ఓదార్చడానికి ప్రయత్నిస్తూ, అర్జునుడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.

Verse 16

तदा शुचस्ते प्रमृजामि भद्रे यद्ब्रह्मबन्धो: शिर आततायिन: । गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैरुपाहरे त्वाक्रम्य यत्‍स्‍नास्यसि दग्धपुत्रा ॥ १६ ॥

ఓ సాధ్వీ, నా గాండీవ ధనస్సు నుండి వెలువడిన బాణాలతో ఆ బ్రాహ్మణ హంతకుని తల నరికి నీకు సమర్పించినప్పుడు, నేను నీ కన్నీళ్లను తుడిచి నిన్ను ఓదార్చుతాను. అప్పుడు, నీ కుమారుల దహన సంస్కారాల అనంతరం, నీవు అతని తలపై నిలబడి స్నానం ఆచరించవచ్చు.

Verse 17

इति प्रियां वल्गुविचित्रजल्पै: स सान्‍त्वयित्वाच्युतमित्रसूत: । अन्वाद्रवद्दंशित उग्रधन्वा कपिध्वजो गुरुपुत्रं रथेन ॥ १७ ॥

అచ్యుతుడైన శ్రీకృష్ణుని మిత్రునిగా మరియు సారథిగా కలిగిన అర్జునుడు, ఈ విధంగా మధురమైన మాటలతో తన ప్రియమైన భార్యను ఓదార్చాడు. తరువాత అతను కవచం ధరించి, భయంకరమైన ఆయుధాలను తీసుకుని, తన రథంపై ఎక్కి గురుపుత్రుడైన అశ్వత్థామను వెంబడించడానికి బయలుదేరాడు.

Verse 18

तमापतन्तं स विलक्ष्य दूरात् कुमारहोद्विग्नमना रथेन । पराद्रवत्प्राणपरीप्सुरुर्व्यां यावद्गमं रुद्रभयाद्यथा क: ॥ १८ ॥

రాకుమారుల హంతకుడైన అశ్వత్థామ, అర్జునుడు తన వైపుకు వేగంగా రావడం చాలా దూరం నుండే చూసి, ప్రాణభయంతో తన రథంలో పారిపోయాడు. శివుని (రుద్రుని) భయంతో బ్రహ్మ పారిపోయినట్లుగా అతను పారిపోయాడు.

Verse 19

यदाशरणमात्मानमैक्षत श्रान्तवाजिनम् । अस्त्रं ब्रह्मशिरो मेने आत्मत्राणं द्विजात्मज: ॥ १९ ॥

బ్రాహ్మణ కుమారుడు అలసిన గుర్రాలతో తన్ను ఆశ్రయంలేనివాడిగా చూసి, ఆత్మరక్షణకు పరమాయుధమైన బ్రహ్మాస్త్రమే చివరి ఉపాయమని భావించాడు।

Verse 20

अथोपस्पृश्य सलिलं सन्दधे तत्समाहित: । अजानन्नपि संहारं प्राणकृच्छ्र उपस्थिते ॥ २० ॥

ప్రాణాపాయం సమీపించగా అతడు పవిత్రంగా జలాన్ని స్పర్శించి, మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి అస్త్రమంత్రాలతో సంధానం చేశాడు; అయితే దాన్ని ఉపసంహరించే విధానం అతనికి తెలియదు।

Verse 21

तत: प्रादुष्कृतं तेज: प्रचण्डं सर्वतोदिशम् । प्राणापदमभिप्रेक्ष्य विष्णुं जिष्णुरुवाच ह ॥ २१ ॥

అనంతరం అన్ని దిశలలో భయంకరమైన తేజస్సు వ్యాపించింది. దానిని ప్రాణాపాయంగా చూసిన అర్జునుడు భగవాన్ శ్రీకృష్ణుని ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 22

अर्जुन उवाच कृष्ण कृष्ण महाबाहो भक्तानामभयङ्कर । त्वमेको दह्यमानानामपवर्गोऽसि संसृते: ॥ २२ ॥

అర్జునుడు అన్నాడు—ఓ కృష్ణా, ఓ మహాబాహో! భక్తులకు అభయాన్ని ప్రసాదించేవాడవు నీవే. సంసారదుఃఖాగ్నిలో దగ్ధులైన వారికి నీవే ఏకైక మోక్షమార్గం।

Verse 23

त्वमाद्य: पुरुष: साक्षादीश्वर: प्रकृते: पर: । मायां व्युदस्य चिच्छक्त्या कैवल्ये स्थित आत्मनि ॥ २३ ॥

నీవే సాక్షాత్తు ఆదిపురుషుడు, పరమేశ్వరుడు, ప్రకృతికి అతీతుడు. నీ చిత్‌శక్తితో మాయ ప్రభావాన్ని తొలగించి, నిత్యానందం మరియు దివ్యజ్ఞానమయ స్వరూపంలో స్థితుడవై ఉన్నావు।

Verse 24

स एव जीवलोकस्य मायामोहितचेतस: । विधत्से स्वेन वीर्येण श्रेयो धर्मादिलक्षणम् ॥ २४ ॥

మీరు మాయాశక్తికి అతీతుడైనా, మాయామోహిత జీవుల పరమహితార్థం స్వవీర్యంతో ధర్మాది—ధర్మార్థకామమోక్ష లక్షణమైన శ్రేయస్సును స్థాపిస్తారు।

Verse 25

तथायं चावतारस्ते भुवो भारजिहीर्षया । स्वानां चानन्यभावानामनुध्यानाय चासकृत् ॥ २५ ॥

ఇలా భూమి భారాన్ని తొలగించుటకై మీ అవతారం అవుతుంది; అలాగే మీ స్వజనుల—ప్రత్యేకించి అనన్యభక్తుల—నిత్య ధ్యానమునకును హితమునకును కూడా।

Verse 26

किमिदं स्वित्कुतो वेति देवदेव न वेद्‍म्यहम् । सर्वतोमुखमायाति तेज: परमदारुणम् ॥ २६ ॥

హే దేవదేవా! ఇది ఏమిటి, ఎక్కడి నుండి వచ్చింది—నాకు తెలియదు. అత్యంత భయంకరమైన తేజస్సు అన్ని దిక్కుల నుండీ వ్యాపిస్తోంది।

Verse 27

श्रीभगवानुवाच वेत्थेदं द्रोणपुत्रस्य ब्राह्ममस्त्रं प्रदर्शितम् । नैवासौ वेद संहारं प्राणबाध उपस्थिते ॥ २७ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఇది ద్రోణపుత్రుడు ప్రయోగించిన బ్రాహ్మాస్త్రము; నన్ను బట్టి తెలుసుకో. ప్రాణాపాయం సమీపించగా అతడు దీనిని విసిరాడు, కాని దీన్ని ఉపసంహరించుట అతనికి తెలియదు।

Verse 28

न ह्यस्यान्यतमं किञ्चिदस्त्रं प्रत्यवकर्शनम् । जह्यस्त्रतेज उन्नद्धमस्त्रज्ञो ह्यस्त्रतेजसा ॥ २८ ॥

హే అర్జునా! దీనికి ప్రతిఘాతం మరొక బ్రాహ్మాస్త్రమే; ఇతరాస్త్రం కాదు. నీవు అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడవు; కాబట్టి నీ అస్త్రతేజంతో దీని ఉగ్ర తేజస్సును శమింపజేయి।

Verse 29

सूत उवाच श्रुत्वा भगवता प्रोक्तं फाल्गुन: परवीरहा । स्पृष्ट्वापस्तं परिक्रम्य ब्राह्मं ब्राह्मास्त्रं सन्दधे ॥ २९ ॥

శ్రీ సూతుడు పలికెను—భగవానుడు పలికిన మాటలు విని పరవీరహంత అర్జునుడు శుద్ధికై జలాన్ని స్పర్శించి, శ్రీకృష్ణుని ప్రదక్షిణ చేసి, ఎదుటి బ్రహ్మాస్త్రాన్ని నివారించుటకు తన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధించాడు।

Verse 30

संहत्यान्योन्यमुभयोस्तेजसी शरसंवृते । आवृत्य रोदसी खं च ववृधातेऽर्कवह्निवत् ॥ ३० ॥

రెండు బ్రహ్మాస్త్రాల తేజస్సులు బాణావృతమై పరస్పరం కలిసినప్పుడు, సూర్యచక్రంలాంటి మహా అగ్నివలయం ఆకాశమును మరియు సమస్త లోకమండలాన్ని కప్పివేసి విస్తరించింది।

Verse 31

द‍ृष्ट्वास्त्रतेजस्तु तयोस्त्रील्लोकान् प्रदहन्महत् । दह्यमाना: प्रजा: सर्वा: सांवर्तकममंसत ॥ ३१ ॥

ఆ రెండు అస్త్రాల సంయుక్త మహాతేజస్సుతో మూడు లోకాల ప్రజలంతా దగ్ధమయ్యారు. అందరికీ ప్రళయకాలంలో సంభవించే సాంవర్తక అగ్ని జ్ఞాపకం వచ్చింది।

Verse 32

प्रजोपद्रवमालक्ष्य लोकव्यतिकरं च तम् । मतं च वासुदेवस्य सञ्जहारार्जुनो द्वयम् ॥ ३२ ॥

ప్రజలకు కలిగిన ఉపద్రవాన్ని, లోకాల వినాశసూచక కలకలాన్ని చూసి, వాసుదేవుని అభిప్రాయాన్ని గ్రహించిన అర్జునుడు వెంటనే రెండు బ్రహ్మాస్త్రాలనూ ఉపసంహరించాడు।

Verse 33

तत आसाद्य तरसा दारुणं गौतमीसुतम् । बबन्धामर्षताम्राक्ष: पशुं रशनया यथा ॥ ३३ ॥

ఆపై అర్జునుడు వేగంగా ఆ దారుణమైన గౌతమీ సుతుని చేరి పట్టుకున్నాడు. కోపంతో తాంబ్రవర్ణంగా మండే కళ్లతో అతడిని తాడుతో పశువులా బంధించాడు।

Verse 34

शिबिराय निनीषन्तं रज्ज्वा बद्ध्वा रिपुं बलात् । प्राहार्जुनं प्रकुपितो भगवानम्बुजेक्षण: ॥ ३४ ॥

అశ్వత్థామను తాళ్లతో బంధించి, అర్జునుడు అతనిని సైనిక శిబిరానికి తీసుకువెళ్లాలని అనుకున్నాడు. అప్పుడు కమలనేత్రుడైన భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు కోపంతో అర్జునుడితో ఇలా అన్నాడు.

Verse 35

मैनं पार्थार्हसि त्रातुं ब्रह्मबन्धुमिमं जहि । योऽसावनागस: सुप्तानवधीन्निशि बालकान् ॥ ३५ ॥

శ్రీకృష్ణ భగవానుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ పార్థా, నిద్రిస్తున్న అమాయక బాలురను చంపిన ఈ బ్రహ్మబంధువును (బ్రాహ్మణుని నీచ బంధువును) విడిచిపెట్టి దయ చూపడం నీకు తగదు, ఇతనిని సంహరించు.

Verse 36

मत्तं प्रमत्तमुन्मत्तं सुप्तं बालं स्त्रियं जडम् । प्रपन्नं विरथं भीतं न रिपुं हन्ति धर्मवित् ॥ ३६ ॥

ధర్మ సూత్రాలు తెలిసిన వ్యక్తి అజాగ్రత్తగా ఉన్న, మత్తులో ఉన్న, పిచ్చివాడైన, నిద్రిస్తున్న, భయపడిన లేదా రథం లేని శత్రువును చంపడు. అలాగే బాలుడిని, స్త్రీని, మూర్ఖుడిని లేదా శరణు కోరిన వారిని కూడా చంపడు.

Verse 37

स्वप्राणान् य: परप्राणै: प्रपुष्णात्यघृण: खल: । तद्वधस्तस्य हि श्रेयो यद्दोषाद्यात्यध: पुमान् ॥ ३७ ॥

ఇతరుల ప్రాణాలను బలిగొని తన ప్రాణాలను పోషించుకునే క్రూరమైన మరియు నీచమైన వ్యక్తిని చంపడమే అతని మేలుకు మంచిది, లేకపోతే అతను తన పాపకర్మల వల్ల അധోగతి పాలవుతాడు.

Verse 38

प्रतिश्रुतं च भवता पाञ्चाल्यै श‍ृण्वतो मम । आहरिष्ये शिरस्तस्य यस्ते मानिनि पुत्रहा ॥ ३८ ॥

అంతేకాకుండా, నీవు ద్రౌపదికి ఆమె కుమారులను చంపిన వాని తలని తెచ్చి ఇస్తానని చేసిన ప్రతిజ్ఞను నేను స్వయంగా విన్నాను.

Verse 39

तदसौ वध्यतां पाप आतताय्यात्मबन्धुहा । भर्तुश्च विप्रियं वीर कृतवान् कुलपांसन: ॥ ३९ ॥

ఇతడు పాపాత్ముడు, ఆతతాయి మరియు నీ బంధువులను చంపినవాడు. ఓ వీరుడా, ఇతడు తన స్వామికి కూడా అప్రియం చేశాడు. ఇతడు కులానికి మచ్చ తెచ్చినవాడు, కనుక ఇతనిని వెంటనే వధించు.

Verse 40

सूत उवाच एवं परीक्षता धर्मं पार्थ: कृष्णेन चोदित: । नैच्छद्धन्तुं गुरुसुतं यद्यप्यात्महनं महान् ॥ ४० ॥

సూత గోస్వామి పలికెను: ధర్మాన్ని పరీక్షిస్తున్న శ్రీకృష్ణుడు ద్రోణాచార్యుని కుమారుని చంపమని ప్రోత్సహించినప్పటికీ, మహాత్ముడైన అర్జునుడు, తన కుమారులను చంపినవాడైనప్పటికీ, గురుపుత్రుని చంపడానికి ఇష్టపడలేదు.

Verse 41

अथोपेत्य स्वशिबिरं गोविन्दप्रियसारथि: । न्यवेदयत्तं प्रियायै शोचन्त्या आत्मजान् हतान् ॥ ४१ ॥

గోవిందుని ప్రియ సారథి అయిన అర్జునుడు తన శిబిరానికి చేరుకుని, హతుడైన ఆ అశ్వత్థామను, తన మరణించిన కుమారుల కోసం విలపిస్తున్న తన ప్రియమైన భార్య ద్రౌపదికి అప్పగించాడు.

Verse 42

तथाहृतं पशुवत् पाशबद्ध- मवाङ्‍मुखं कर्मजुगुप्सितेन । निरीक्ष्य कृष्णापकृतं गुरो: सुतं वामस्वभावा कृपया ननाम च ॥ ४२ ॥

సూత గోస్వామి పలికెను: పశువు వలె తాళ్లతో కట్టబడి, తన నీచమైన పనికి సిగ్గుతో తలవంచుకున్న అశ్వత్థామను ద్రౌపది చూసింది. స్త్రీ సహజమైన మృదు స్వభావం మరియు దయతో, ఆమె గురుపుత్రుడైన అతనికి నమస్కరించింది.

Verse 43

उवाच चासहन्त्यस्य बन्धनानयनं सती । मुच्यतां मुच्यतामेष ब्राह्मणो नितरां गुरु: ॥ ४३ ॥

ఆ పతివ్రత అయిన ద్రౌపది అతన్ని అలా బంధించి తీసుకురావడాన్ని సహించలేక ఇలా పలికింది: ఇతనిని విడిచిపెట్టండి, విడిచిపెట్టండి, ఎందుకంటే ఇతను బ్రాహ్మణుడు మరియు మన గురువు.

Verse 44

सरहस्यो धनुर्वेद: सविसर्गोपसंयम: । अस्त्रग्रामश्च भवता शिक्षितो यदनुग्रहात् ॥ ४४ ॥

ద్రోణాచార్యుని అనుగ్రహంతో మీరు ధనుర్వేదం, అస్త్రప్రయోగం మరియు అస్త్రసంయమమనే గూఢ విద్యను నేర్చుకున్నారు।

Verse 45

स एष भगवान्द्रोण: प्रजारूपेण वर्तते । तस्यात्मनोऽर्धं पत्‍न्‍यास्ते नान्वगाद्वीरसू: कृपी ॥ ४५ ॥

ఆ భగవంతుడైన ద్రోణాచార్యుడు కుమారరూపంలో ఇంకా ఉన్నాడు. వీరపుత్రవతైన కృపీ కుమారుడు ఉన్నందున సతీగమనము చేయలేదు।

Verse 46

तद् धर्मज्ञ महाभाग भवद्भ‍िर्गौरवं कुलम् । वृजिनं नार्हति प्राप्तुं पूज्यं वन्द्यमभीक्ष्णश: ॥ ४६ ॥

హే ధర్మజ్ఞ మహాభాగ! మీ వల్ల సదా పూజ్యులు, వందనీయులు అయిన ఈ గౌరవనీయ కులజనులు దుఃఖాన్ని పొందకూడదు।

Verse 47

मा रोदीदस्य जननी गौतमी पतिदेवता । यथाहं मृतवत्सार्ता रोदिम्यश्रुमुखी मुहु: ॥ ४७ ॥

ప్రభూ! ద్రోణాచార్యుని పతిదేవత భార్య గౌతమీని నన్నులా ఏడిపించకండి. నేను కుమారుల మరణశోకంతో మళ్లీ మళ్లీ కన్నీళ్లతో ఏడుస్తున్నాను; ఆమె అలా ఏడవనక్కరలేదు।

Verse 48

यै: कोपितं ब्रह्मकुलं राजन्यैरजितात्मभि: । तत् कुलं प्रदहत्याशु सानुबन्धं शुचार्पितम् ॥ ४८ ॥

హే రాజా! ఇంద్రియనిగ్రహం లేని క్షత్రియులు బ్రాహ్మణకులాన్ని కోపింపజేస్తే, ఆ కోపాగ్ని సమస్త రాజకులాన్ని బంధువులతో సహా త్వరగా దహించి అందరికీ శోకాన్ని కలిగిస్తుంది।

Verse 49

सूत उवाच धर्म्यं न्याय्यं सकरुणं निर्व्यलीकं समं महत् । राजा धर्मसुतो राज्ञ्या: प्रत्यनन्दद्वचो द्विजा: ॥ ४९ ॥

సూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజులారా, రాణి మాటలు ధర్మసమ్మతమైనవి, న్యాయసంగతమైనవి, కరుణాపూరితమైనవి, కపటరహితమైనవి, సమత్వమయమైనవి, మహత్తరమైనవి; ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు వాటిని పూర్తిగా సమర్థించాడు।

Verse 50

नकुल: सहदेवश्च युयुधानो धनञ्जय: । भगवान् देवकीपुत्रो ये चान्ये याश्च योषित: ॥ ५० ॥

నకులుడు, సహదేవుడు, యుయుధానుడు (సాత్యకి), ధనంజయుడు అర్జునుడు, దేవకీపుత్రుడైన భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు, అలాగే స్త్రీలు మరియు ఇతరులందరూ—రాజు అభిప్రాయంతో ఏకమయ్యారు।

Verse 51

तत्राहामर्षितो भीमस्तस्य श्रेयान् वध: स्मृत: । न भर्तुर्नात्मनश्चार्थे योऽहन् सुप्तान् शिशून् वृथा ॥ ५१ ॥

అయితే భీముడు కోపంతో విరోధించి—ఇలాంటి దోషిని చంపడమే శ్రేయస్కరం అని చెప్పాడు; ఎందుకంటే అతడు ఏ ప్రయోజనం లేకుండా నిద్రిస్తున్న పిల్లలను హతమార్చాడు, తనకోసం కాదు, తన యజమాని కోసం కూడా కాదు।

Verse 52

निशम्य भीमगदितं द्रौपद्याश्च चतुर्भुज: । आलोक्य वदनं सख्युरिदमाहहसन्निव ॥ ५२ ॥

భీముడు, ద్రౌపది మరియు ఇతరుల మాటలు విని చతుర్భుజుడైన భగవాన్ తన ప్రియ సఖుడు అర్జునుని ముఖాన్ని చూచి, చిరునవ్వుతో మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు।

Verse 53

श्रीभगवानुवाच ब्रह्मबन्धुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हण: । मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम् ॥ ५३ ॥ कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत्सान्‍त्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च ॥ ५४ ॥

శ్రీభగవాన్ పలికెను—బ్రహ్మబంధువును హతమార్చకూడదు; కానీ అతడు ఆతతాయిగా ఉంటే వధార్హుడు. ఈ రెండు నియమాలు శాస్త్రాలలోనే చెప్పబడ్డాయి; కాబట్టి శాస్త్రానుశాసనాన్ని పాటించు. భార్యను సాంత్వనపరుస్తూ ఇచ్చిన సత్యప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చు; భీమసేనుని, పాంచాలిని, నన్ను కూడా సంతృప్తిపరచు।

Verse 54

श्रीभगवानुवाच ब्रह्मबन्धुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हण: । मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम् ॥ ५३ ॥ कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत्सान्‍त्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च ॥ ५४ ॥

శ్రీ భగవానుడు పలికెను: బ్రాహ్మణ బంధువును చంపకూడదు, కానీ అతడు ఆతతాయి అయితే తప్పక చంపాలి. ఈ నియమాలన్నీ శాస్త్రాలలో ఉన్నాయి, నీవు వాటిని అనుసరించాలి. నీవు నీ భార్యకు ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవాలి, అలాగే భీమసేనుని మరియు నన్ను కూడా సంతృప్తి పరచాలి.

Verse 55

सूत उवाच अर्जुन: सहसाज्ञाय हरेर्हार्दमथासिना । मणिं जहार मूर्धन्यं द्विजस्य सहमूर्धजम् ॥ ५५ ॥

సూత గోస్వామి పలికెను: అప్పుడు అర్జునుడు భగవంతుని ద్వంద్వార్థపు ఆదేశాల ద్వారా ఆయన ఉద్దేశ్యాన్ని అర్థం చేసుకోగలిగాడు, మరియు తన కత్తితో అశ్వత్థామ తల నుండి జుట్టు మరియు మణి రెండింటినీ ఖండించాడు.

Verse 56

विमुच्य रशनाबद्धं बालहत्याहतप्रभम् । तेजसा मणिना हीनं शिबिरान्निरयापयत् ॥ ५६ ॥

శిశుహత్య కారణంగా అతని శరీర కాంతి అప్పటికే నశించింది, ఇప్పుడు తల నుండి మణిని కోల్పోవడం వల్ల అతను మరింత శక్తిహీనుడయ్యాడు. ఈ విధంగా అతన్ని బంధవిముక్తుని చేసి శిబిరం నుండి వెళ్లగొట్టారు.

Verse 57

वपनं द्रविणादानं स्थानान्निर्यापणं तथा । एष हि ब्रह्मबन्धूनां वधो नान्योऽस्ति दैहिक: ॥ ५७ ॥

తల గొరిగించడం, సంపదను లాక్కోవడం మరియు నివాస స్థలం నుండి వెళ్లగొట్టడం - ఇవి బ్రాహ్మణ బంధువుకు విధించాల్సిన శిక్షలు. శరీరాన్ని చంపడానికి ఎటువంటి నిబంధన లేదు.

Verse 58

पुत्रशोकातुरा: सर्वे पाण्डवा: सह कृष्णया । स्वानां मृतानां यत्कृत्यं चक्रुर्निर्हरणादिकम् ॥ ५८ ॥

ఆ తరువాత, పుత్ర శోకంతో కృంగిపోయిన పాండవులు మరియు ద్రౌపది, తమ మరణించిన బంధువులకు సరైన అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు.