
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்கந்தர் மூன்றாம் மற்றும் நான்காம் ஆசிரமங்களின் தர்மத்தை முறையாக விளக்குகிறார். கிருஹஸ்தனிலிருந்து வானப்ரஸ்தனாக மாறும்போது கிராமிய உணவைத் துறத்தல், உடைமைகளைச் சுருக்குதல், பஞ்சயஜ்ஞக் கடமைகளைப் பேணுதல், சாக‑மூல‑பலங்களால் தவவாழ்வு, உணவு சுத்திகரிப்பு‑சேமிப்பிற்கான நடைமுறை வழிகள், தடைசெய்யப்பட்டவற்றை விலக்குதல் ஆகியவை கூறப்படுகின்றன। பின்னர் பரிவ்ராஜக/யதி இலட்சியம்—தனித்து அலைதல், பற்றின்மை, சமநிலை, வாக்கியக் கட்டுப்பாடு, பருவநியமங்களுடன் கூடிய நுண்ணிய அஹிம்சை, மிகக் குறைந்த உபகரணங்கள் (உலோகப் பாத்திரங்களைத் தவிர்த்து, எளிய தண்டு‑உடை) மற்றும் இन्द्रியவிஷயங்களில் சிக்குவதின் அபாயம்—விரிவாக எடுத்துரைக்கப்படுகிறது। மோட்சப் போதனையில் ஆத்மஞானமே தீர்மானமானது, யோகம் அதற்கான சாதனம், தொடர்ந்த அப்யாசமே வெற்றியின் வழி எனக் கூறி, யோகத்தின் வரையறைகளை ஆராய்ந்து மன‑இந்திரிய நிக்ரஹம் செய்து விழிப்புணர்வை க்ஷேத்ரஜ்ஞ/பரமாத்மாவில் நிலைநிறுத்தும் முறையை நிறுவுகிறார்। ஷடங்க யோகம்—ஆசனம், பிராணஸம்ரோதம் (பிராணாயாமம்), பிரத்யாஹாரம், தாரணை, தியானம், சமாதி—எனும் வரிசை, சித்தாசனம்/பத்மாசனம்/ஸ்வஸ்திகாசனம், ஏற்ற சூழல், பிராணாயாம அளவுக் கட்டங்கள், வலுக்கட்டாயப் பயிற்சியின் ஆபத்துகள், நாடி‑சுத்தி அறிகுறிகள், கட்டுப்பாட்டின் பலன்கள் கூறப்படுகின்றன। இறுதியில் யோக நிலைத்தன்மையால் கர்மக் கட்டாயம் நீங்கி விடுதலை கிடைக்கும் என்றும், யோக முறையுடன் காசி கைவல்யத்திற்கு எளிதான தலம் என்றும் முடிவுறுகிறது।
Verse 1
स्कंद उवाच । उषित्वैवं गृहे विप्रो द्वितीयादाश्रमात्परम् । वलीपलितसंयुक्तस्तृतीयाश्रममाविशेत्
ஸ்கந்தர் கூறினார்—இவ்வாறு இல்லறத்தில் வாழ்ந்து இரண்டாம் ஆசிரமத்தை நிறைவு செய்த பிராமணன், சுருக்கங்களும் நரைத்த தலைமுடியும் தோன்றியபோது, மூன்றாம் ஆசிரமமான வானப்ரஸ்தத்தில் நுழைய வேண்டும்।
Verse 2
अपत्यापत्यमालोक्य ग्राम्याहारान्विसृज्य च । पत्नीं पुत्रेषु संत्यज्य पत्न्या वा वनमाविशेत्
மக்களும் பேரப்பிள்ளைகளும் நலமாக இருப்பதைப் பார்த்து, உலகியலான உணவுகளைத் துறந்து, மனைவியை மகன்களிடம் ஒப்படைக்க வேண்டும்; அல்லது மனைவியுடன் சேர்ந்து வனத்தில் நுழைய வேண்டும்।
Verse 3
वसानश्चर्मचीराणि साग्निर्मुन्यन्नवर्तनः । जटी सायंप्रगे स्नायी श्मश्रुलोनखलोमभृत्
தோலும் மரப்பட்டை ஆடைகளும் அணிந்து, புனித அக்னியைப் பேணி, வன உணவால் வாழ வேண்டும்; ஜடையுடன் இருந்து காலை மாலை நீராடி, தவநியமமாக தாடி, முடி, நகம், உடல்மயிர் ஆகியவற்றை வெட்டாமல் வைத்திருக்க வேண்டும்।
Verse 4
शाकमूलफलैर्वापि पंचयज्ञन्न हापयेत् । अम्मूलफलभिक्षाभिरर्चयेद्भिक्षुकातिथीन्
கீரை, வேர், பழம் ஆகியவற்றால் வாழ்ந்தாலும் பஞ்சமஹாயஜ்ஞங்களை அலட்சியம் செய்யக் கூடாது; மேலும் நீர், வேர், பழம் ஆகிய பிச்சையால் பிக்ஷுக்களையும் விருந்தினர்களையும் வணங்கி உபசரிக்க வேண்டும்।
Verse 5
अनादाता च दाता च दांतः स्वाध्यायतत्परः । वैतानिकं च जुहुयादग्निहोत्रं यथाविधि
தேவையற்ற தானங்களை ஏற்காதவனாகவும், தானம் அளிப்பவனாகவும் இருந்து, தமனமுடையவனாய் ஸ்வாத்யாயத்தில் ஈடுபட வேண்டும்; மேலும் விதிப்படி வைதானிக கர்மங்களில் ஆஹுதி செலுத்தி, நியமப்படி அக்னிஹோத்ரம் செய்ய வேண்டும்।
Verse 6
मुन्यन्नैः स्वयमानीतैः पुरोडाशांश्च निर्वपेत् । स्वयंकृतं च लवणं खादेत्स्नेहं फलोद्रवम्
தானே சேகரித்த வனஅன்னத்தால் புரோடாசம் (யாகக் கேக்) செய்து அர்ப்பணிக்க வேண்டும்; தானே செய்த உப்பு, நெய் முதலிய ஸ்நேகம் மற்றும் பழச்சாறு உடன் உண்ணலாம்।
Verse 7
वर्जयेच्छेलुशिग्रू च कवकं पललं मधु । मुन्यन्नमाश्विनेमासि त्यजेद्यत्पूर्वसंचितम्
செலு, சிக்ரு ஆகியவற்றையும், பூஞ்சை, மாமிசம், தேன் ஆகியவற்றையும் விலக்க வேண்டும்; ஆஸ்வின மாதத்தில் முன் சேமித்த வனஅன்னத்தையும் கூடத் துறக்க வேண்டும்।
Verse 8
ग्राम्याणि फलमूलानि फालजान्नं च संत्यजेत् । दंतोलूखलको वा स्यादश्मकुट्टोथ वा भवेत्
கிராமத்தில் கிடைக்கும் பழம்-வேர் மற்றும் உழவால் விளைந்த தானியத்தையும் துறக்க வேண்டும்; உலக்கை-உரலில் இடித்து அல்லது கல்லில் அரைத்து வாழலாம்।
Verse 9
सद्यः प्रक्षालको वा स्यादथवा माससंचयी । त्रिषड्द्वादशमासान्नफलमूलादिसंग्रही
அன்றே சேகரித்து அன்றே பயன்படுத்துபவனாகவோ, அல்லது ஒரு மாதம் சேமிப்பவனாகவோ இருக்கலாம்; அல்லது மூன்று, ஆறு, பன்னிரண்டு மாதங்களுக்கு தானியம், பழம், வேர் முதலியவற்றைச் சேகரிப்பவனாக இருக்கலாம்।
Verse 10
नक्ताश्ये कांतराशी वा षष्ठकालाशनोपि वा । चांद्रायणव्रती वा स्यात्पक्षभुग्वाथ मासभुक्
அவன் நக்தாசி (இரவில் மட்டும் உண்பவன்) ஆகவோ, இடைவெளியுடன் உண்பவனாகவோ, அல்லது ஒவ்வொரு ஆறாம் வேளையில் மட்டும் உண்பவனாகவோ இருக்கலாம்; அல்லது சாந்திராயண விரதம் மேற்கொண்டு, பதினைந்து நாளுக்கு ஒருமுறை அல்லது மாதத்திற்கு ஒருமுறை உண்பவனாக இருக்கலாம்।
Verse 11
वैखानस मतस्थस्तु फलमूलाशनोपि वा । तपसा शोषयेद्देहं पितॄन्देवांश्च तर्पयेत्
வைகானஸ நியமத்தில் நிலைத்து, பழம்-வேர் உணவையே எடுத்தாலும், தவத்தால் உடலை அடக்கி, முறையாக பித்ருக்களையும் தேவர்களையும் தர்ப்பணம் செய்து திருப்திப்படுத்த வேண்டும்.
Verse 12
अग्निमात्मनि चाधाय विचरेदनिकेतनः । भिक्षयेत्प्राणयात्रार्थं तापसान्वनवासिनः
உள்ளத்தில் அக்னியை நிறுவி, நிலையான இல்லமின்றி அவன் அலைந்து திரிய வேண்டும்; உயிர்வாழ்விற்காக மட்டும் வனவாசி தபஸ்விகளிடமிருந்து பிச்சை வேண்டலாம்.
Verse 13
ग्रामादानीय वाश्नीयादष्टौ ग्रासान्वसन्वने । इत्थं वनाश्रमी विप्रो ब्रह्मलोके महीयते
வனத்தில் வாழ்ந்து, கிராமத்திலிருந்து உணவை கொண்டு வந்து எட்டு கவளங்கள் மட்டுமே உண்ண வேண்டும். இவ்வாறு வனாஶ்ரமத்தில் வாழும் பிராமணன் பிரஹ்மலோகத்தில் போற்றப்படுவான்.
Verse 14
अतिवाह्यायुषोभागं तृतीयमिति कानने । आयुषस्तु तुरीयांशे त्यक्त्वा संगान्परिव्रजेत्
ஆயுளின் மூன்றாம் பகுதியை வனத்தில் கழித்த பின், ஆயுளின் நான்காம் பகுதியில் எல்லா பற்றுகளையும் துறந்து பரிவ்ராஜகனாகச் சுற்றித் திரிய வேண்டும்.
Verse 15
ऋणत्रयमसंशोध्य त्वनुत्पाद्य सुतानपि । तथा यज्ञाननिष्ट्वा च मोक्षमिच्छन्व्रजत्यधः
மூன்று கடன்களையும் தீர்க்காமல்—புத்திரரைப் பெறாமலும் யாகங்களைச் செய்யாமலும்—மோட்சத்தை நாடினால், அவன் கீழ்நிலைக்குச் செல்கிறான்.
Verse 16
वायुतत्त्वं भ्रुवोर्मध्ये वृत्तमंजनसन्निभम् । यंबीजमीशदैवत्यं ध्यायन्वायुं जयेदिति
புருவமத்தியில் வாயுத் தத்துவத்தை அஞ்சனம்போல் கருமையாக வட்டவடிவில் தியானித்து, ஈசன் அதிஷ்டானமான ‘யம்’ பீஜத்தை நினைத்தால், பிராணவாயுவை வெல்லலாம்.
Verse 17
एक एव चरेन्नित्यमनग्निरनिकेतनः । सिद्ध्यर्थमसहायः स्याद्ग्राममन्नार्थमाश्रयेत्
அவன் எப்போதும் தனியேச் சுற்றவேண்டும்; வெளிப்புற அக்னியைப் பேணாமல், நிலையான இல்லமின்றி இருக்க வேண்டும். சித்தி பொருட்டு துணையின்றி இருந்து, உணவுக்காக மட்டுமே கிராமத்தை நாட வேண்டும்.
Verse 18
जीवितं मरणं वाथ नाभिकांक्षेत्क्वचिद्यतिः । कालमेव प्रतीक्षेत निर्देशं भृतको यथा
யதி எந்நேரமும் வாழ்வையோ மரணத்தையோ விரும்பக் கூடாது. பணியாள் தன் ஆண்டவனின் ஆணையை எதிர்பார்ப்பதுபோல், காலத்தையே அமைதியாகக் காத்திருக்க வேண்டும்.
Verse 19
सर्वत्र ममता शून्यः सर्वत्र समतायुतः । वृक्षमूलनिकेतश्च मुमुक्षुरिह शस्यते
எங்கும் பற்றற்றவனாய், எங்கும் சமநிலையுடன் இருந்து, மரத்தின் அடியில் தங்கும் முக்தி நாடும் சாதகன் இங்கு புகழப்படுகிறான்.
Verse 20
ध्यानं शौचं तथा भिक्षा नित्यमेकांतशीलता । यतेश्चत्वारिकर्माणि पंचमं नोपपद्यते
தியானம், தூய்மை, பிச்சை, என்றும் தனிமை விரும்புதல்—இவையே யதியின் நான்கு கடமைகள்; ஐந்தாவது கடமை அவனுக்கு இல்லை.
Verse 21
वार्षिकांश्चतुरोमासान्विहरेन्न यतिः क्वचित् । बीजांकुराणां जंतूनां हिंसा तत्र यतो भवेत्
மழைக்காலத்தின் நான்கு மாதங்களில் யதி எங்கும் அலைந்து திரியக் கூடாது; ஏனெனில் அக்காலத்தில் விதைமுளைகள் மற்றும் சிறு உயிர்களுக்கு தீங்கு (ஹிம்சை) நேர வாய்ப்பு உண்டு।
Verse 22
गच्छेत्परिहरन्जन्तून्पिबेत्कं वस्त्रशोधितम् । वाचं वदेदनुद्वेगां न क्रुध्येत्केनचित्क्वचित्
அவன் நடக்கும்போது உயிர்களைத் தவிர்த்து கவனமாக நடக்க வேண்டும்; துணியால் வடிகட்டிய நீரைப் பருக வேண்டும்; யாரையும் கலங்கச் செய்யாத சொற்களைப் பேச வேண்டும்; எங்கும் எவரிடமும் கோபம் கொள்ளக் கூடாது।
Verse 23
चरेदात्मसहायश्च निरपेक्षो निराश्रयः । नित्यमध्यात्मनिरतो नीचकेश नखो वशी
அவன் ஆத்மாவையே துணையாகக் கொண்டு வாழ வேண்டும்—எவர்மீதும் சார்பில்லாமல், பிறரிடம் அடைக்கலமின்றி; எப்போதும் ஆத்மவிசாரத்தில் ஈடுபட்டு; முடியும் நகங்களும் குறுக வைத்துக் கொண்டு; தன்னடக்கத்துடன் இருக்க வேண்டும்।
Verse 24
कुसुंभवासा दंडाढ्यो भिक्षाशी ख्यातिवर्जितः । अलाबुदारुमृद्वेणु पात्रं शस्तं न पंचमम्
குசும்பு நிறம் பூசப்பட்ட ஆடை அணிந்து, தண்டம் ஏந்தி, பிச்சையால் வாழ்ந்து, புகழைத் தவிர்க்க வேண்டும். அவனுக்குப் புட்டுக்காய், மரம், மண் அல்லது மூங்கில் பாத்திரம் ஏற்றது; ஐந்தாம் வகை ஏற்கப்படாது।
Verse 25
न ग्राह्यं तैजसं पात्रं भिक्षुकेण कदाचन । वराटके संगृहीते तत्रतत्र दिनेदिने
பிச்சைக்காரன் எப்போதும் உலோகப் பாத்திரத்தை ஏற்கக் கூடாது. அவன் நாள்தோறும் இங்கும் அங்கும் வராடகங்கள் (கௌடிகள்) சேகரிக்க வேண்டும்।
Verse 26
गोसहस्रवधं पापं श्रुतिरेषा सनातनी । हृदि सस्नेह भावेन चेद्द्रक्षेत्स्त्रियमेकदा
இது சனாதன ஸ்ருதியின் போதனை—இதயத்தில் ஸ்நேஹம் கலந்த (காமமிச்ர) உணர்வுடன் ஒருமுறையாவது பெண்ணை நோக்கினால், அது ஆயிரம் பசுக்களை வதைத்த பாவத்துக்கு ஒப்பாகும்.
Verse 27
कोटिद्वयं ब्रह्मकल्पं कुंभीपाकी न संशयः । एककालं चरेद्भैक्षं न कुर्यात्तत्र विस्तरम्
இரண்டு கோடி பிரஹ்மகல்ப காலம் அவன் கும்பீபாக நரகத்தில் துன்புறுவான்—இதில் ஐயமில்லை. ஆகவே நாளில் ஒருமுறை மட்டும் பிக்ஷை ஏற்று, அதில் விரிவும் ஆடம்பரமும் செய்யாதிருப்பான்.
Verse 28
विधूमेसन्न मुसले व्यंगारे भुक्तवज्जने । वृत्ते शरावसंपाते भिक्षां नित्यं चरेद्यतिः
அடுப்பில் புகை இல்லாமல், உலக்கை நின்று, நெருப்பு தணிந்து, மக்கள் உண்டு முடித்து, பாத்திரங்களின் சத்தம் அடங்கியபோது—யதி தினமும் பிக்ஷைக்குச் செல்ல வேண்டும்.
Verse 29
अल्पाहारो रहःस्थायी त्त्विंद्रियार्थेष्वलोलुपः । रागद्वेषविर्निर्मुक्तो भिक्षुर्मोक्षाय कल्पते
அल्पமாக உண்டு, தனிமையில் தங்கி, இந்திரியப் பொருள்களில் ஆசையில்லாமல், ராக-த்வேஷம் நீங்கிய பிக்ஷு—மோக்ஷத்திற்குத் தகுதியானவன் ஆவான்.
Verse 30
आश्रमे तु यतिर्यस्य मुहूर्तमपि विश्रमेत् । किं तस्यानेकतंत्रेण कृतकृत्यः स जायते
ஆனால் ஒரு யதி ஓர் ஆச்ரமத்தில் ஒரு முஹூர்த்தமாவது ஓய்வெடுத்தால், அவனுக்கு பல வேறு அனுஷ்டானங்கள் எதற்கு? அவன் க்ருதக்ருத்யன் ஆகிறான்.
Verse 31
संचितं यद्ग्रहस्थेन पापमामरणांतिकम् । निर्धक्ष्यति हि तत्सर्वमेकरात्रोषितो यतिः
இல்லறத்தான் வாழ்நாள் முடிவுவரை சேர்த்த பாவமெல்லாம், ஒரே இரவு தங்கிய யதியும் நிச்சயமாக முழுவதும் எரித்தழிப்பான்।
Verse 32
दृष्ट्वा जराभिभवनमसह्यं रोगपीडितम् । देहत्यागं पुनर्गर्भं गर्भक्लेशं च दारुणम्
முதுமை மேலோங்கி, நோயால் வாட்டப்படும் தாங்கமுடியாத நிலையைக் கண்டு; உடல் துறப்பு, மீண்டும் கருவில் புகுதல், கருவினுள் கொடிய துன்பம் ஆகியவற்றைக் கண்டு—
Verse 33
नानायोनि निवासं च वियोगं च प्रियैः सह । अप्रियैः सह संयोगमधर्माद्दुःखसंभवम्
பல யோனிகளில் வாழ்தல், அன்பினருடன் பிரிவு, வெறுப்பினருடன் சேர்க்கை, மேலும் அதர்மத்தால் எழும் துயரம்—
Verse 34
पुनर्निरयसंवासंनानानरकयातनाः । कर्मदोषसमुद्भूता नृणांगतिरनेकधा
மீண்டும் நரகத்தில் வாசம், பல நரகங்களின் பலவகை வேதனைகள்—அவை கர்மக் குற்றங்களால் உண்டானவை; மனிதரின் கதிகள் பலவாறு.
Verse 35
देहेष्वनित्यतां दृष्ट्वा नित्यता परमात्मनः । कुर्वीत मुक्तये यत्नं यत्रयत्राश्रमे रतः
உடல்களின் நிலையின்மையையும் பரமாத்மாவின் நிலைத்தன்மையையும் கண்டு, எந்த ஆசிரமத்தில் இருப்பினும் அங்கேயே முக்திக்காக முயல வேண்டும்।
Verse 36
करपात्रीति विख्याता भिक्षापात्रविवर्जिता । तेषां शतगुणं पुण्यं भवत्येव दिनेदिने
‘கரபாத்ரி’ எனப் புகழ்பெற்று, பிச்சைப் பாத்திரமின்றி இருப்போருக்கு, நாள்தோறும் நூற்றுமடங்கு புண்ணியம் பெருகும்.
Verse 37
आश्रमांश्चतुरस्त्वेवं क्रमादासेव्य पंडितः । निर्द्वंद्वस्त्यक्तसंगश्च ब्रह्मभूयाय कल्पते
இவ்வாறு நான்கு ஆசிரமங்களையும் முறையாகச் சேவித்து, இரட்டைத்தன்மைகளிலிருந்து விடுபட்டு, பற்றைத் துறந்த ஞானி பிரம்மானுபவத்திற்குத் தகுதியடைகிறான்.
Verse 38
असंयतः कुबुद्धीनामात्मा बंधाय कल्पते । धीमद्भिः संयतः सोपि पदं दद्यादनामयम्
மூடர்க்கு கட்டுப்பாடற்ற ஆத்மா பந்தத்திற்குக் காரணமாகிறது; ஆனால் அதே ஆத்மா ஞானிகளால் அடக்கப்பட்டால் மாசற்ற, துயரமற்ற நிலையைக் கொடுக்கும்.
Verse 39
श्रुति स्मृति पुराणं च विद्योपनिषदस्तथा । श्लोकाः मंत्राणि भाष्याणि यच्चान्यद्वाङ्मयं क्वचित्
ஸ்ருதி, ஸ்மிருதி, புராணங்கள்; வித்யைகள் மற்றும் உபநிஷத்துகள்; ச்லோகங்கள், மந்திரங்கள், பாஷ்யங்கள், மேலும் எங்கெங்கும் உள்ள பிற வாக்குமயம்—
Verse 40
वेदानुवचनं ज्ञात्वा ब्रह्मचर्य तपो दमः । श्रद्धोपवासः स्वातंत्र्यमात्मनोज्ञानहेतवः
வேத அனுசரணத்தின் அறிவு, பிரம்மச்சரியம், தவம், தமம்; நம்பிக்கையுடன் நோன்பு மற்றும் உள்ளார்ந்த சுதந்திரம்—இவையே ஆத்மஞானத்தின் காரணங்கள்.
Verse 41
स हि सर्वैर्विजिज्ञास्य आत्मैवाश्रमवर्तिभिः । श्रोतव्यस्त्वथ मंतव्यो द्रष्टव्यश्च प्रयत्नतः
அந்த ஆத்மாவே எல்லா ஆசிரம தர்மங்களில் நிலைபெற்றவர்களால் உண்மையாக அறியப்பட வேண்டியது. அதை முதலில் கேட்டு, பின்னர் சிந்தித்து, இறுதியில் முயற்சியுடன் நேரடியாக அனுபவிக்க வேண்டும்.
Verse 42
आत्मज्ञानेन मुक्तिः स्यात्तच्च योगादृते नहि । स च योगश्चिरं कालमभ्यासादेव सिध्यति
ஆத்மஞானத்தால் முக்தி உண்டாகும்; ஆனால் அந்த ஞானம் யோகமின்றி வராது. அந்த யோகம் நீண்ட காலப் பயிற்சியாலேயே सिद्धியாகும்.
Verse 43
नारण्यसंश्रयाद्योगो न नानाग्रंथ चिंतनात् । न दानैर्न व्रतैर्वापि न तपोभिर्न वा मखैः
வனத்தில் தஞ்சமெடுத்தாலே யோகம் கிடையாது; பல நூல்களைச் சிந்தித்தாலுமல்ல. தானம், விரதம், தவம், யாகம்—இவற்றால் மட்டும் யோகம் பெறப்படாது.
Verse 44
न च पद्मासनाद्योगो न वा घ्राणाग्रवीक्षणात् । न शौचे न न मौनेन न मंत्राराधनैरपि
பத்மாசனம் மட்டும் செய்தால் யோகம் கிடையாது; மூக்கின் முனையில் பார்வையை நிலைநிறுத்தினாலும் அல்ல. சௌசச் சடங்குகளாலும் அல்ல, மௌனத்தாலும் அல்ல, மந்திர ஆராதனை மட்டும் செய்தாலும் அல்ல.
Verse 45
अभियोगात्सदाभ्यासात्तत्रैव च विनिश्चयात् । पुनःपुनरनिर्वेदात्सिध्येद्योगो न चान्यथा
உறுதியான முயற்சி, இடையறாத பயிற்சி, அதிலேயே திடமான தீர்மானம், மேலும் மீண்டும் மீண்டும் சோர்வடையாத விடாமுயற்சியால் யோகம் सिद्धியாகும்—வேறுவழியில்லை.
Verse 46
आत्मक्रीडस्य सततं सदात्ममिथुनस्य च । आत्मन्येव सु तृप्तस्य योगसिद्धिर्न दूरतः
எவன் எப்போதும் ஆத்மாவிலேயே விளையாடி மகிழ்கிறானோ, ஆத்மாவையே துணையாகக் கொண்டு வாழ்கிறானோ, ஆத்மாவிலேயே நிறை திருப்தியடைந்தவனோ—அவனுக்கு யோகசித்தி தூரமல்ல.
Verse 47
अत्रात्मव्यतिरेकेण द्वितीयं यो न पश्यति । आत्मारामः स योगींद्रो ब्रह्मीभूतो भवेदिह
இங்கே ஆத்மாவைத் தவிர ‘இரண்டாவது’ ஒன்றையும் காணாதவன், ஆத்மாவிலேயே ரமிப்பவன்—யோகிகளில் தலைவனாய் விளங்கி, இவ்வாழ்விலேயே பிரம்மநிலையை அடைகிறான்.
Verse 48
संयोगस्त्वात्ममनसोर्योग इत्युच्यते बुधैः । प्राणापानसमायोगो योग इत्यपि कैश्चन
ஞானிகள் யோகம் என்பது ஆத்மா–மனம் இணைவு எனக் கூறுவர்; சிலர் பிராணன்–அபானன் சமநிலைச் சேர்க்கையும் ‘யோகம்’ எனச் சொல்வர்.
Verse 49
विषयेंद्रिय संयोगो योग इत्यप्यपंडितैः । विषयासक्तचित्तानां ज्ञानं मोक्षश्च दूरतः
அறிவிலார் புலன்கள் பொருள்களோடு சேர்வதையும் ‘யோகம்’ எனக் கூறுவர்; ஆனால் பொருள்களில் ஆசைபட்ட மனத்தார்க்கு ஞானமும் மோட்சமும் தூரமே.
Verse 50
दुर्निवारा मनोवृत्तिर्यावत्सा न निवर्तते । किं वदंत्यपियोगस्य तावन्नेदीयसी कुतः
அடக்க இயலாத மனவிருத்திகள் அடங்காதவரை யோகத்தைப் பற்றி யார் என்ன சொல்ல முடியும்? அதுவரை யோகம் எவ்வாறு அருகில் வரும்?
Verse 51
वृत्तिहीनं मनः कृत्वा क्षेत्रज्ञे परमात्मनि । एकीकृत्य विमुच्येत योगयुक्तः स उच्यते
மனத்தை அலைச்சலற்றதாக்கி, க்ஷேத்ரஜ்ஞனான பரமாத்மனில் ஒன்றுபடுத்தினால் விடுதலை பெறுவான்; அவனே ‘யோகயுக்தன்’ எனப்படுவான்.
Verse 52
बहिर्मुखानि सर्वाणि कृत्वा खान्यंतराणि वै । मनस्येवेंद्रियग्रामं मनश्चात्मनि योजयेत्
அனைத்து இంద్రியத் துவாரங்களையும் வெளிமுகத்திலிருந்து உள்முகமாக மாற்றி, இంద్రியக் கூட்டத்தை மனத்தில் சேர்த்து, மனத்தை ஆத்மாவில் இணைக்க வேண்டும்.
Verse 53
सर्वभावविनिर्मुक्तं क्षेत्रज्ञं ब्रह्मणि न्यसेत् । एतद्ध्यानं च योगश्च शेषोन्यो ग्रंथविस्तरः
எல்லா நிலையுணர்வுகளின் பந்தத்திலிருந்து விடுபட்ட க்ஷேத்ரஜ்ஞனை பிரம்மத்தில் நிறுவ வேண்டும்; இதுவே தியானம், இதுவே யோகம்—மற்றவை நூல்விரிவே.
Verse 54
यन्नास्ति सर्वलोकेषु तदस्तीति विरुध्यते । कथ्यमानं तदन्यस्य हृदयेनावतिष्ठते
எல்லா உலகங்களிலும் இல்லாததை ‘உண்டு’ என்று கூறுதல் முரண்பாடு; ஆயினும் அது சொல்லப்படும்போது, அது பிறரின் இதயத்தில் தங்கிவிடுகிறது.
Verse 55
स्वसंवेद्यं हि तद्ब्रह्म कुमारी स्त्री सुखं यथा । अयोगी नैव तद्वेत्ति जात्यंध इव वर्तिकाम्
அந்த பிரம்மம் தன்னாலே தானே அனுபவிக்கப்படுவது—கன்னி தன் உள்ளே பெண் இன்பத்தை அறிதல் போல; அயோகி அதை அறியான், பிறவிக் குருடன் விளக்கை அறியாதது போல.
Verse 56
नित्याभ्यसनशीलस्य स्वसंवेद्यं हि तद्भवेत् । तत्सूक्ष्मत्वादनिर्देश्यं परं ब्रह्म सनातनम्
நித்திய பயிற்சியில் நிலைத்தவர்க்கு அந்தத் தத்துவம் தானே தன்னுணர்வாக வெளிப்படும். அதன் நுண்மையால் சனாதன பரப்ரஹ்மத்தைச் சுட்டிக் காட்டவும் வரையறுக்கவும் இயலாது.
Verse 57
क्षणमप्येकमुदकं यथा न स्थिरतामियात् । वाताहतं यथा चित्तं तस्मात्तस्य न विश्वसेत्
நீர் ஒரு கணமும் நிலைத்திருக்காததுபோல், வாசனைகளின் காற்றால் தாக்கப்பட்ட சித்தம் அலைகிறது. ஆகவே அந்தச் சித்தத்தை அப்படியே நம்பக் கூடாது.
Verse 58
अतोऽनिलं निरुंधीत चित्तस्य स्थैर्य हेतवे । मरुन्निरोधनार्थाय षडंगं योगमभ्यसेत्
ஆகவே சித்த நிலைத்தன்மைக்காக பிராணவாயுவை அடக்க வேண்டும். மூச்சுக் கட்டுப்பாட்டிற்காக ஆறங்க யோகத்தை முறையாகப் பயில வேண்டும்.
Verse 59
आसनं प्राणसंरोधः प्रत्याहारश्च धारणा । ध्यानं समाधिरेतानि योगांगानि भवंति षट्
ஆசனம், பிராணசம்ரோதம், பிரத்யாஹாரம், தாரணை, தியானம், சமாதி—இவையே யோகத்தின் ஆறு அங்கங்கள் எனக் கூறப்படுகின்றன.
Verse 60
आसनानीह तावंति यावंत्यो जीवयो नयः । सिद्धासनमिदं प्रोक्तं योगिनो योगसिद्धिदम्
இங்கு ஆசனங்கள் உயிர்களின் இயக்க-வகைகளுக்கேற்ப எண்ணற்றவை. ஆயினும் இந்த ‘சித்தாசனம்’ எனப் போற்றப்படுகிறது; இது யோகிக்கு யோகசித்தியை அருளும்.
Verse 61
एतदभ्यसनान्नित्यं वर्ष्मदार्ढ्यमवाप्नुयात्
இதனை நாள்தோறும் பயிலினால் உடலுக்கு உறுதியும் வலிமையும் கிடைக்கும்.
Verse 62
दक्षिणं चरणं न्यस्य वामोरूपरि योगवित् । याम्योरूपरि वामं च पद्मासनमिदं विदुः
வலப் பாதத்தை இடத் தொடையின் மேல் வைத்து, பின்னர் இடப் பாதத்தை வலத் தொடையின் மேல் வைப்பது—இதையே யோக அறிஞர்கள் பத்மாசனம் என்கின்றனர்.
Verse 63
कराभ्यां धारयेत्पश्चादंगुष्ठौ दृढबंधवित् । भवेत्पद्मासनादस्मादभ्यासाद्दृढविग्रहः
பின்னர் உறுதியான பந்தத்தை அறிந்தவன் இரு கைகளாலும் இரு பெருவிரல்களை உறுதியாகப் பிடிக்க வேண்டும்; இப் பத்மாசனப் பயிற்சியால் உடல் வலுவுறும்.
Verse 64
अथवा ह्यासने यस्मिन्सुखमस्योपजायते । स्वस्तिकादौ तदध्यास्य योगं युंजीत योगवित्
அல்லது அவனுக்கு இயல்பாக இன்பம் உண்டாகும் ஆசனத்தில்—ஸ்வஸ்திகாசனம் முதலியவற்றில்—அமர்ந்து யோக அறிஞன் யோகத்தைப் பயில வேண்டும்.
Verse 65
यत्प्राप्य न निवर्तेत यत्प्राप्य न च शोचति । तल्लभ्यते षडंगेन योगेन कलशोद्भव
அதை அடைந்தால் மீண்டும் திரும்புதல் இல்லை; அதை அடைந்தால் துயரம் இல்லை—கலசத்தில் பிறந்த அகஸ்தியரே—அது ஷடங்க யோகத்தால் பெறப்படுகிறது.
Verse 66
केशभस्मतुषांगार कीकसादि प्रदूषिते । नाभ्यसेत्पूतिगंधादौ न स्थाने जनसंकुले
முடி, சாம்பல், உமி, கரி, எலும்பு போன்றவற்றால் அசுத்தமான இடத்திலோ, துர்நாற்றம் வீசும் இடத்திலோ, மக்கள் கூட்டம் மிகுந்த இடத்திலோ யோகப் பயிற்சி செய்யக்கூடாது.
Verse 67
सर्वबाधाविरहिते सर्वेंद्रियसुखावहे । मनःप्रसादजनने स्रग्धूपामोदमोदिते
அனைத்து இடையூறுகளும் இல்லாத, அனைத்து புலன்களுக்கும் இன்பம் தரும், மன அமைதியைத் தரும், மாலைகள் மற்றும் தூபத்தின் நறுமணத்தால் மகிழ்வூட்டும் இடத்தில் பயிற்சி செய்ய வேண்டும்.
Verse 68
नातितृप्तः क्षुधार्तो न न विण्मूत्रप्रबाधितः । नाध्वखिन्नो न चिंतार्तो योगं युंजीत योगवित्
அதிக வயிறு நிரம்பியவராகவோ, பசியால் வாடுபவராகவோ, மலஜல உபாதையுள்ளவராகவோ, பயணத்தால் களைத்தவராகவோ, கவலையுள்ளவராகவோ இருக்கும்போது யோகத்தை பயிலக்கூடாது.
Verse 69
न तोयवह्निसामीप्ये न जीर्णारण्यगोष्ठयोः । न दंशमशकाकीर्णे न चैत्ये न च चत्वरे
நீர் அல்லது நெருப்புக்கு மிக அருகில், பாழடைந்த காடு அல்லது மாட்டுத் தொழுவங்களில், பூச்சிகள் மற்றும் கொசுக்கள் நிறைந்த இடத்தில், சன்னதி அல்லது சந்திப்புகளில் பயிற்சி செய்யக்கூடாது.
Verse 70
निमीलिताक्षः सत्त्वस्थो दंतैर्दंतान्न संस्पृशेत् । तालुस्थाचलजिह्वश्च संवृतास्यः सुनिश्चलः
கண்களை மூடி, சத்துவ குணத்தில் நிலைத்து, பற்கள் ஒன்றோடொன்று படாமல், நாக்கை மேல் அன்னத்தில் வைத்து, வாயை மூடி அசைவின்றி இருக்க வேண்டும்.
Verse 71
सन्नियम्येंद्रियग्रामं नातिनीचोच्छ्रितासनः । मध्यमं चोत्तमं चाथ प्राणायाममुपक्रमेत्
இந்திரியக் கூட்டத்தை நன்கு அடக்கி, மிகத் தாழ்வாகவும் மிக உயரமாகவும் அல்லாத ஆசனத்தில் அமர்ந்து, முதலில் மிதமான முறையிலும் பின்னர் உத்தம முறையிலும் பிராணாயாமத்தைத் தொடங்க வேண்டும்।
Verse 72
चलेऽनिले चलं सर्वं निश्चले तत्र निश्चलम् । स्थाणुत्वमाप्नुयाद्योगी ततोऽनिलनिरुंधनात्
பிராணவாயு அசைந்தால் அனைத்தும் அசைவடையும்; அது நிலைத்தால் அனைத்தும் நிலைபெறும். ஆகவே வாய்-நிரோதத்தால் யோகி தூணைப் போல அசையாத நிலைத்தன்மையை அடைகிறான்।
Verse 73
यावद्देहे स्थितः प्राणो जीवितं तावदुच्यते । निर्गते तत्र मरणं ततः प्राणं निरुंधयेत्
உடலில் பிராணன் இருக்கும் வரை அதுவே ‘வாழ்வு’ எனப்படுகிறது; அது வெளியேறினால் மரணம். ஆகவே பிராணனை ஒழுங்குபடுத்தி கட்டுப்படுத்த வேண்டும்।
Verse 74
यावद्बद्धो मरुद्देहे यावच्चेतो निराश्रयम् । यावद्दृष्टिर्भुवोर्मध्ये तावत्कालभयं कुतः
உடலில் வாய் கட்டுப்பட்டிருக்கும் வரை, மனம் வெளிப்புற ஆதாரமின்றி நிலைத்திருக்கும் வரை, பார்வை புருவமத்தியில் நிலைபெறும் வரை—அப்போது காலத்தின் (மரணத்தின்) அச்சம் எங்கிருந்து எழும்?
Verse 75
कालसाध्वसतोब्रह्मा प्राणायामं सदाचरेत् । योगिनः सिद्धिमापन्नाः सम्यक्प्राणनियंत्रणात्
காலத்தின் அச்சத்தால் பிரம்மாவும் எப்போதும் பிராணாயாமத்தை ஆற்றினார். யோகிகள் சரியான பிராண-நியந்திரணத்தால் சித்தியை அடைகிறார்கள்।
Verse 76
मंदो द्वादशमात्रस्तु मात्रा लघ्वक्षरा मता । मध्यमो द्विगुणः पूर्वादुत्तमस्त्रिगुणस्ततः
மந்த (ஆரம்ப) பிராணாயாமம் பன்னிரண்டு மாத்திரைகளுடையது; ‘மாத்திரை’ என்பது லகு எழுத்தின் காலம் எனக் கருதப்படுகிறது. மத்தியம் அதற்கு இரட்டிப்பு; உத்தமம் அதன்பின் மும்மடங்கு.
Verse 77
स्वेदं कंपं विषादं च जनयेत्क्रमशस्त्वसौ । प्रथमेन जयेत्स्वेदं द्वितीयेन तु वेपथुम्
இந்தப் பயிற்சி முறையே வியர்வை, நடுக்கம், மனச்சோர்வு ஆகியவற்றை உண்டாக்கும். முதல் நிலையில் வியர்வை அடங்கும்; இரண்டாம் நிலையில் நடுக்கம் வெல்லப்படும்.
Verse 78
विषादं हि तृतीयेन सिद्धः प्राणोथ योगिनः । भवेत्क्रमात्सन्निरुद्धः सिद्धः प्राणोथ योगिना । क्रमेण सेव्यमानोसौ नयते यत्र चेच्छति
மூன்றாம் நிலையில் மனச்சோர்வையும் வெல்லுகிறான்; அப்பொழுது யோகியின் பிராணன் சித்தியாகிறது. முறையாக முழுதும் அடக்கப்பட்டு வசியமான பிராணன், இடையறா பயிற்சியால், யோகி விரும்பும் இடமெல்லாம் அவனை அழைத்துச் செல்கிறது.
Verse 79
हठान्निरुद्धप्राणोयं रोमकूपेषु निःसरेत् । देहंविदारयत्येष कुष्ठादिजनयत्यपि
பிராணனை வலுக்கட்டாயமாக அடக்கினால், அது ரோமகூபங்களின் வழியே பீறிட்டு வெளியேறலாம். இது உடலைப் பிளந்து, குஷ்டம் போன்ற நோய்களையும் உண்டாக்கும்.
Verse 80
तत्प्रत्याययितव्योसौ क्रमेणारण्यहस्तिवत् । वन्यो गजो गजारिर्वा क्रमेण मृदुतामियात्
ஆகையால் அதனை மெதுவாகவே கட்டுப்படுத்த வேண்டும்—காட்டின் காட்டு யானையைப் போல. வன யானையாயினும், யானையின் பகைவனாயினும், படிப்படியாகவே மிருதுவை அடையும்.
Verse 81
करोति शास्तृनिर्देशं न च तं परिलंघयेत् । तथा प्राणो हदिस्थोयं योगिनाक्रमयोगतः । गृहीतः सेव्यमानस्तु विश्रंभमुपगच्छति
ஆசிரியரின் ஆணையைப் பின்பற்றி அதை மீறாததுபோல, இதயத்தில் நிலையும் இப் பிராணன் யோகியால் படிப்படியாகக் கட்டுப்படுத்தப்படுகின்றான். இவ்வாறு அடக்கப்பட்டு இடையறாது கவனிக்கப்படும்போது, அது நம்பிக்கையுடனான அமைதியில் தங்குகிறது.
Verse 82
षट्त्रिंशदंगुलो हंसः प्रयाणं कुरुते बहिः । सव्यापसव्यमार्गेण प्रयाणात्प्राण उच्यते
ஹம்ஸ ரூபமான பிராணன் முப்பத்தாறு அங்குல அளவு வெளியில் செல்கிறது. இடது‑வலது பாதைகளில் பயணிப்பதால் அதற்கு ‘பிராணன்’—முன்னே செல்லுபவன்—என்று பெயர்.
Verse 83
शुद्धिमेति यदा सर्वं नाडीचक्र मनाकुलम् । तदैव जायते योगी क्षमः प्राणनिरोधने
அனைத்து நாடிச்சக்கரமும் தூய்மையடைந்து கலக்கம் அற்றதாகும் போது, அப்பொழுதே யோகி பிராணநிரோதனத்தில் உண்மையாகத் திறன் பெறுகிறான்.
Verse 84
दृढासनो यथाशक्ति प्राणं चंद्रेण पूरयेत् । रेचयेदथ सूर्येण प्राणायामोयमुच्यते
உறுதியான ஆசனத்தில், இயன்ற அளவு ‘சந்திர’ நாடி வழியாக பிராணனை உள்ளே நிரப்பி; பின்னர் ‘சூரிய’ நாடி வழியாக வெளியே விடுதல்—இதுவே பிராணாயாமம் எனப்படுகிறது.
Verse 85
स्रवत्पीयूषधारौघं ध्यायंश्चंद्रसमन्वितम् । प्राणायामेन योगींद्रः सुखमाप्नोति तत्क्षणात्
சந்திரத் தத்துவத்துடன் ஒன்றிய, ஓடிக்கொண்டிருக்கும் அமுதத் தாரைகளின் பெருக்கைத் தியானித்து, யோகீந்திரன் பிராணாயாமத்தால் அந்தக் கணமே இன்பம் அடைகிறான்.
Verse 86
रविणा प्राणमाकृष्य पूरयेदौदरीं दरीम् । कुंभयित्वा शनैः पश्चाद्योगी चंद्रेण रेचयेत्
சூரிய நாடியால் பிராணனை இழுத்து வயிற்றுக் குகையை நிரப்ப வேண்டும். பின்னர் கும்பகம் செய்து, யோகி அதன் பின் சந்திர நாடியால் மெதுவாக ரேசனம் செய்ய வேண்டும்.
Verse 87
ज्वलज्वलनपुंजाभं शीलयन्नुष्मगुं हृदि । अनेन याम्यायामेन योगींद्रः शर्मभाग्भवेत्
இதயத்தில் எரியும் தீக்குவியலைப் போன்ற உஷ்ணத்தைப் பயிற்றுவித்து, இந்த ‘யாம்ய’ பிராணாயாமத்தால் யோகிகளில் முதன்மையான யோகி அமைதியும் நலனும் பெறுவான்.
Verse 88
इत्थं मासत्रयाभ्यासादुभयायामसेवनात् । शुद्धनाडीगणो योगी सिद्धप्राणोभिधीयते
இவ்வாறு மூன்று மாதங்கள் பயிற்சி செய்து, இரு வகை பிராணாயாமத்தையும் மேற்கொண்டால், நாடிகளின் தொகுதி சுத்தமான யோகி ‘சித்தபிராணன்’ என அழைக்கப்படுவான்.
Verse 89
यथेष्टं धारणं वायोरनलस्य प्रदीपनम् । नादाभिव्यक्तिरारोग्यं भवेन्नाडीविशोधनात्
நாடி விசோதனையால் விருப்பம்போல் மூச்சைத் தக்கவைக்கும் திறன், உள்ளக அக்கினியின் தீவிரம், நாதத்தின் வெளிப்பாடு, மேலும் ஆரோக்கியம் ஆகியவை உண்டாகும்.
Verse 90
प्राणोदेहगतोवायुरायामस्तन्निबंधनम् । एकश्वासमयी मात्रा प्राणायामो निरुच्यते
பிராணன் என்பது உடலுள் இயங்கும் வாயு; ‘ஆயாமம்’ என்பது அதன் கட்டுப்பாடு மற்றும் ஒழுங்குபடுத்தல். ஒரு மூச்சால் அளக்கப்படும் அளவே ‘பிராணாயாமம்’ என உரைக்கப்படுகிறது.
Verse 91
प्राणायामेऽधमे घर्मः कंपो भवति मध्यमे । उत्तिष्ठेदुत्तमे देहो बद्धपद्मासनो मुहुः
பிராணாயாமத்தின் தாழ்ந்த நிலையில் வியர்வை உண்டாகும்; நடுநிலையில் நடுக்கம் தோன்றும். உயர்ந்த நிலையில், உறுதியாக கட்டிய பத்மாசனத்திலும் உடல் மீண்டும் மீண்டும் தானே எழும்.
Verse 92
प्राणायामैर्दहेद्दोषान्प्रत्याहारेण पातकम् । मनोधैर्यं धारणया ध्यानेनेश्वरदर्शनम्
பிராணாயாமத்தால் குறைகள் எரிந்து நீங்கும்; பிரத்யாஹாரத்தால் பாவம் அழியும். தாரணையால் மனம் திடமடையும்; தியானத்தால் ஈசுவர தரிசனம் கிடைக்கும்.
Verse 93
समाधिना लभेन्मोक्षं त्यक्त्वा धर्मं शुभाशुभम् । आसनेन वपुर्दार्ढ्यं षडंगमिति कीर्तितम्
சமாதியால், நல்-தீய கர்மநெறிகளைத் தாண்டி, மோட்சம் பெறலாம். ஆசனத்தால் உடல் உறுதி பெறும்—இதுவே ஷடங்க சாதனை எனப் போற்றப்படுகிறது.
Verse 94
प्राणायामद्विषट्केन प्रत्याहार उदाहृतः । प्रत्याहारैर्द्वादशभिर्धारणा परिकीर्तिता
பன்னிரண்டு பிராணாயாமங்களின் தொகுப்பால் பிரத்யாஹாரம் எனப்படுகிறது. பன்னிரண்டு பிரத்யாஹாரங்களால் தாரணை நிறைவேறும் எனக் கூறப்படுகிறது.
Verse 95
भवेदीश्वरसंगत्यै ध्यानं द्वादशधारणम् । ध्यानद्वादशकेनैव समाधिरभिधीयते
ஈசுவர சங்கமத்திற்காக தியானம் என்பது பன்னிரண்டு தாரணைகளின் தொகுப்பு எனப்படுகிறது. பன்னிரண்டு தியானங்களாலேயே சமாதி என வரையறுக்கப்படுகிறது.
Verse 96
समाधेः परतो ज्योतिरनंतं स्वप्रकाशकम् । तस्मिन्दृष्टे क्रियाकांडं यातायातं निवर्तते
சமாதிக்கு அப்பால் அளவற்ற, தன்னொளியாய் விளங்கும் ஜோதி உள்ளது. அதைக் கண்டவுடன் கிரியைகாண்டமும், வரவு-போக்கு எனும் பிறவிச்சுழலும் ஒழிகின்றன.
Verse 97
पवने व्योमसंप्राप्ते ध्वनिरुत्पद्यते महान् । घंटादीनां प्रवाद्यानां ततः सिद्धिरदूरतः
பிராணவாயு உள்ளக ஆகாயத்தை அடைந்தபோது, மணி முதலிய வாத்தியங்களின் ஒலிபோல் பேர்நாதம் எழுகிறது; அதனால் சித்தி தொலைவில் இல்லை.
Verse 98
प्राणायामेन युक्तेन सर्वव्याधिक्षयोभवेत् । अयुक्ताभ्यासयोगेन सर्वव्याधिसमुद्भवः
ஒழுங்காகச் செய்யப்பட்ட பிராணாயாமத்தால் எல்லா நோய்களும் அழிகின்றன; ஒழுங்கின்றி செய்த பயிற்சியால் எல்லா நோய்களும் தோன்றுகின்றன.
Verse 99
हिक्का श्वासश्च कासश्च शिरः कर्णाक्षिवेदनाः भवंति विविधा दोषाः पवनस्य व्यतिक्रमात्
விக்கல், மூச்சுக் கோளாறு, இருமல், மேலும் தலை-காது-கண் வலி—பிராணவாயு சீர்குலைந்தால் பலவகைத் துன்பங்கள் உண்டாகின்றன.
Verse 100
युक्तं युक्तं त्यजेद्वायुं युक्तंयुक्तं च पूरयेत् । युक्तंयुक्तं च बध्नीयादित्थं सिध्यति योगवित्
மூச்சை அளவோடு வெளியே விடவும், அளவோடு உள்ளே இழுக்கவும், அளவோடு தடுத்து நிறுத்தவும் வேண்டும்; இவ்வாறு யோகஞானி சித்தியை அடைகிறான்.
Verse 110
नित्यं सोमकलापूर्णं शरीरं यस्य योगिनः । तक्षकेणापि दष्टस्य विषं तस्य न सर्पति
எந்த யோகியின் உடல் எப்போதும் சோமகலையின் குளிர்ந்த அமுதச் சாரத்தால் நிறைந்திருக்கிறதோ, தக்ஷகன் கடித்தாலும் அவனுள் விஷம் பரவாது.
Verse 120
सगुणं वणर्भेदेन निर्गुणं केवलं मतम् । समंत्रं सगुणं विद्धि निर्गुणं मंत्रवर्जितम्
வர்ண வேறுபாட்டினால் ‘சகுணம்’ என அறியப்படுகிறது; ‘நிர்குணம்’ தூய, தனித்த நிலை எனக் கருதப்படுகிறது. மந்திரம் உடையது சகுணம்; மந்திரமற்றதே நிர்குணம்.
Verse 130
युक्ताहारविहारश्च युक्तचेष्टो हि कर्मसु । युक्तनिद्रावबोधश्च योगी तत्त्वं प्रपश्यति
உணவு-விளையாட்டில் அளவுடன், செயல்களில் முறையான முயற்சியுடன், உறக்கம்-விழிப்பில் சமநிலையுடன் இருப்பவன்—அந்த யோகி தத்துவத்தை நேரடியாகக் காண்கிறான்.
Verse 140
चंद्रांगे तु समभ्यस्य सूर्यांगे पुनरभ्यसेत् । यावत्तुल्या भवेत्संख्या ततो मुद्रां विसर्जयेत्
சந்திர நாடியில் பயிற்சி செய்து, மீண்டும் சூரிய நாடியில் பயிற்சி செய்ய வேண்டும்; எண்ணிக்கை சமமாகும் வரை செய்து, பின்னர் முத்திரையை விட வேண்டும்.
Verse 150
जालंधरे कृते बंधे कंठसकोचलक्षणे । न पीयूषं पतत्यग्नौ न च वायुः प्रधावति
கழுத்துச் சுருக்கம் எனும் இலக்கணத்துடன் ஜாலந்தர பந்தம் செய்யப்படும்போது, பீயூஷம் ஜீரண அக்கினியில் விழாது; பிராணவாயுவும் அலைந்து ஓடாது.
Verse 160
योजनानां शतं यातुं शक्तिःस्यान्निमिषार्धतः । अचिंतितानि शास्त्राणि कंठपाठी भवंति हि
அரை நிமிஷத்தில் நூறு யோஜனங்கள் செல்லும் வல்லமை கிடைக்கும்; படிக்காத சாஸ்திரங்களும் கண்ணியமாகக் குரலில் மனப்பாடமாய் ஓதப்படுகின்றன—இத்தகைய சித்திகள் கூறப்பட்டன।
Verse 170
काश्यां सुखेन कैवल्यं यथालभ्येत जंतुभिः । योगयुक्त्याद्युपायैश्च न तथान्यत्र कुत्रचित्
காசியில் உயிர்கள் எளிதாகவே கைवल்யம் (மோட்சம்) அடைகின்றனர்—யோக யுக்தி முதலான வழிகளால்—வேறு எங்கும் அப்படியில்லை।
Verse 180
जलस्य धारणं मूर्ध्नि विश्वेश स्नानजन्मनः । एष जालंधरो बंधः समस्तसुरदुर्लभः
ஓ விஸ்வேசா! ஸ்நானத்தால் உண்டான அந்த ‘நீரை’ தலைச்சிகரத்தில் தாங்குதல்—இதுவே ஜாலந்தர பந்தம்; எல்லாத் தேவர்களுக்கும் அரிதானது।