Sukta 90
Sukta 10.90
Nārāyaṇa / Purusha-sūkta tradition (later Anukramaṇī attribution varies; commonly ‘Nārāyaṇa’ or ‘unknown’ in scholarly catalogues)
Puruṣa (Cosmic Being)
Triṣṭubh (standard for much of 10.90; verify per verse in critical edition)
புருஷ ஸூக்தம் ‘புருஷன்’ எனும் அனைத்திலும் வியாபித்துள்ள பிரபஞ்ச-புருஷனை வர்ணிக்கிறது; அவர் முழு உலகையும் தன்னுள் கொண்டிருந்தும் அதைக் கடந்தவனாக உள்ளார். படைப்பு ஒரு ஆதிம யாகமாகக் கூறப்படுகிறது; அந்த யாகத்திலிருந்து பிரபஞ்சம், வேதம், மேலும் சமூக–பிரபஞ்ச ஒழுங்கின் செயல்பாடுகள் அனைத்தும் ஒரே முழுமையான இருப்பின் ஒழுங்குபடுத்தப்பட்ட வெளிப்பாடுகளாக வெளிப்படுகின்றன. இந்த ஸ்தோத்திரத்தின் நோக்கம் தியானத்தையும் சடங்கையும் சார்ந்தது—யாகத்தையும் தர்மத்தையும் ஒரே பிரபஞ்ச மாதிரியில் நிலைநிறுத்துவது.
Mantras
Mantra 1
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥
புருஷன் ஆயிரம் தலைகளும், ஆயிரம் கண்களும், ஆயிரம் பாதங்களும் உடையவன். அவன் பூமியை எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்து நிறைந்தும், அதைக் கடந்தவனாய்—தசாங்குல அளவு—மேலெழுந்து நிலைகொள்கிறான்.
Mantra 2
पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥
புருஷனே இதெல்லாம்—இருந்ததும்கூட, இனி வருவதும்கூட. மேலும் அவன் அமரத்துவத்தின் ஈசானன்; ஏனெனில் அன்னத்தின் மூலம் அவன் அத்திரோஹணம் செய்கிறான்—போஷணத் தத்துவத்தால் உடல்மய வாழ்வில் நுழைந்தும் அதைக் கடந்தெழுகிறான்.
Mantra 3
एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥
இவ்வளவே அவனுடைய மகிமையின் அளவு; ஆனால் புருஷன் இதைவிடவும் மேன்மையானவன். அவனுடைய ஒரு பாதம் எல்லாப் பூதங்களும்; அவனுடைய மூன்று பாதங்கள் திவியில் அம்ருதமாக—அமரமாக—நிலைகொண்டுள்ளன.
Mantra 4
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत्पुनः । ततो विष्वङ्व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥
புருஷனுடைய மூன்று பாதங்கள் மேலே எழுந்தன; அவனுடைய ஒரு பாதம் மீண்டும் இங்கே வெளிப்பட்டது. அதன் பின் அவன் எங்கும் பரவினான்—உண்ணுவனையும் உண்ணாததையும் நோக்கி—அனைத்திலும் வியாபித்து.
Mantra 5
तस्माद्विराळजायत विराजो अधि पूरुषः । स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥
அவனிடமிருந்து விராட் பிறந்தது; விராட்டின் மீது/இருந்து புருஷன் வெளிப்பட்டான். பிறந்தவுடன் அவன் மேலும் விரிந்தான்—பூமியின் பின்னாலும் முன்னாலும்.
Mantra 6
यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तो अस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥
தேவர்கள் புருஷனை ஹவியாகக் கொண்டு யாகத்தை விரித்தபோது, வசந்தம் அவனுடைய ஆஜ்யம் (நெய்) ஆனது; கிரீஷ்மம் அவனுடைய இத்மம் (சமிதை/எரிபொருள்) ஆனது; சரத் அவனுடைய ஹவி (ஆஹுதி) ஆனது.
Mantra 7
तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन्पुरुषं जातमग्रतः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ॥
அந்த யாகத்தை அவர்கள் பரிசுத்தமான பர்ஹிஷ் (புனித ஆசனம்) மீது ப்ரோட்சணம் செய்தனர்—முன்னிலையில் பிறந்த அந்த புருஷனை. அதனால் தேவர்கள் யஜனம் செய்தனர்; சாத்யர்கள் மற்றும் ரிஷிகளும் கூட.
Mantra 8
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् । पशून्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्यान्ग्राम्याश्च ये ॥
அந்த ஸர்வஹுத யாகத்திலிருந்து ப்ருஷதாஜ்யம் (புள்ளிப்புள்ளியான/பலவண்ண நெய்-தத்துவம்) திரட்டப்பட்டது. அதிலிருந்தே அவர் மிருகங்களை உருவாக்கினார்—வாயவ்ய (காற்றினவை), ஆரண்ய (காட்டினவை), மற்றும் கிராம்ய (ஊரினவை) ஆகியவற்றை.
Mantra 9
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दांसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥
அந்த ஸர்வஹுத யஜ்ஞத்திலிருந்து ருக் (ऋच्) மந்திரங்களும் ஸாம (साम) பாடல்களும் பிறந்தன; அதிலிருந்தே சந்தஸ்கள் (छन्दस्) பிறந்தன; அதிலிருந்தே யஜுஸ் (यजुस्) மந்திரங்களும் வெளிப்பட்டன.
Mantra 10
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥
அதிலிருந்தே குதிரைகள் பிறந்தன—இருபுறமும் பற்கள் உடையவை (உபயாததঃ) அனைத்தும்; அதிலிருந்தே பசுக்கள் பிறந்தன; அதிலிருந்தே ஆஜா மற்றும் அவய (ஆடு மற்றும் செம்மறி) பிறந்தன.
Mantra 11
यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते ॥
அவர்கள் புருஷனை விரித்து பலவகையாக அமைத்தபோது, அவனுடைய முகம் எது ஆயிற்று? அவனுடைய பாகைகள் (பாஹூ) எவை? அவனுடைய ஊருக்கள் எவை என்று சொல்லப்படுகின்றன, அவனுடைய பாதங்கள் எவை?
Mantra 12
ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥
அவனுடைய முகம் பிராமணன் ஆனது; அவனுடைய புயங்கள் ராஜன்யன் (க்ஷத்திரியன்) ஆனது. அவனுடைய தொடைகள் வைசியன் ஆனது; அவனுடைய பாதங்களிலிருந்து சூத்ரன் பிறந்தான்.
Mantra 13
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥
சந்திரன் மனத்திலிருந்து பிறந்தான்; சூரியன் கண்களிலிருந்து பிறந்தான். முகத்திலிருந்து இந்திரனும் அக்னியும் பிறந்தனர்; பிராணனிலிருந்து வாயு பிறந்தான்.
Mantra 14
नाभ्या आसीदन्तरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँ अकल्पयन् ॥
நாபியிலிருந்து அந்தரிக்ஷம் ஆனது; சிரசிலிருந்து த்யௌ (சுவர்க்கம்) ஒழுங்குபெற்றது. பாதங்களிலிருந்து பூமி ஆனது; காதிலிருந்து திசைகள்—இவ்வாறு அவர்கள் உலகங்களை அமைத்தனர்.
Mantra 15
सप्तास्यासन्परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन्पुरुषं पशुम् ॥
ஏழு பரிதிகள் இருந்தன; மூன்று முறை ஏழு சமிதைகள் ஆயத்தமாக்கப்பட்டன. தேவர்கள் யாகத்தை விரிவாக்கிக் கொண்டிருந்தபோது, புருஷனைப் பசு-ஆஹுதி (பசு) எனக் கட்டிப் பிணைத்தனர்.
Mantra 16
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥
யாகத்தினாலே தேவர்கள் யாகத்தையே யஜித்தனர்; அவையே ருதத்தின் முதற்கால தர்மங்கள். அந்த மகிமையால் அவர்கள் உச்ச நாகம் (சுவர்க்கம்) அடைந்தனர்; அங்கே முன்னோர் சாத்ய தேவர்கள் இருக்கின்றனர்.
Frequently Asked Questions
Puruṣa is the Cosmic Person—the all-pervading Being who contains the universe and also transcends it. The hymn presents all worlds and beings as expressions of this one total reality.
It teaches that the universe arises through a primordial “all-offering” in which order, life, and sacred speech unfold from the One. Yajña is shown not only as a ritual act but as a cosmic principle of transformation and harmony.
Because it became a key text for explaining the unity behind diversity, the sacred basis of dharma, and the idea that Vedic speech and ritual mirror cosmic structure. It is widely recited in rituals and interpreted in Vedānta and devotional traditions.
Ask anything about Sukta 90 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.