Opening the text

कौसल्याविलापः · Kausalya’s Lament and Ethical Analogies on Kingship
अयोध्याकाण्ड
ராமன் வனத்திற்கு சென்றபின் கௌசல்யை தீவிர சோகத்தில் ஆழ்ந்து தசரதனிடம் கருணைமிகு வார்த்தைத் தொடரை உரைக்கிறாள். ராம-சீதா-லக்ஷ்மணரின் வனவாழ்வின் துன்பங்களைத் தாங்கும் நிலையை அவள் எண்ணி வினவுகிறாள்—சீதையின் நெகிழ்மை, அரசபோகப் பழக்கம், வன உணவு, குளிர்-வெப்பம், சிங்கநாதம் போன்ற அச்சமூட்டும் ஒலிகள் முதலிய கஷ்டங்கள், மேலும் லக்ஷ்மணனின் சேவைநிலை. பின்னர் தசரதனின் தீர்மானத்தை ‘கருணையற்ற செயல்’ எனக் கண்டித்து, ராமாதி தம் உறவினர் சுகத்திற்கே உரியவர்கள் என வலியுறுத்தி, பரதன் ராஜ்யத்தைத் துறப்பான் என்பது சாத்தியமல்ல எனச் சுட்டுகிறாள். பல உவமை-நியாயங்களால் ராமன் பிறர் அனுபவித்த ராஜ்யத்தை ஏற்கமாட்டான் எனக் கூறுகிறாள்—சிராத்தத்தில் முதலில் சொந்தவர்களுக்கு உணவளித்து பின்னர் சிறந்த பிராமணரைத் தேடுவது போல, உயர்ந்த பிராமணர்கள் ‘பின்னர் உணவு’ ஏற்காதது போல, புலி பிறர் எடுத்த உணவைத் தின்னாதது போல, யாகப் பொருட்கள் மீண்டும் பயன்படுத்தத் தகாதது போல, ‘சாரம் கவரப்பட்ட சுரா’ அல்லது ‘சோமம் கெட்ட யாகம்’ போல பிறர் அனுபவித்த ராஜ்யம் துறக்கத்தக்கது என. இதனால் ராமனின் சுயமரியாதையும் தர்மநிஷ்டையும் வெளிப்படுகின்றன—அவமதிப்பை சகிக்கமாட்டான், கோபித்தால் மலைகளையும் பிளக்க வல்லவன்; ஆனால் தந்தைமரியாதையால் தசரதனைத் தாக்கத் துணியமாட்டான். சர்கத்தின் முடிவில் ஸ்த்ரீதர்மத்தின் ஆதாரநியாயம் கூறப்படுகிறது—கணவன், மகன், உறவினர் ஆகியோர் பெண்ணின் ஆதாரம்; மேலும் கௌசல்யையின் கைவிடப்பட்ட உணர்வும் தன்னழிவு எண்ணமும் வெளிப்படுகின்றன.
Verse 1
वनं गते धर्मपरे रामे रमयतां वरे ।कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारमिदमब्रवीत् ॥१॥
தர்மத்தில் நிலைத்தும் பிறரை மகிழ்விப்பவர்களில் தலைசிறந்தவனுமான ராமன் வனத்திற்குச் சென்றபோது, கௌசல்யை தன் துயரால் கலங்கி அழுதவாறே கணவனிடம் இவ்வாறு கூறினாள்.
Verse 2
यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितं ते महद्यशः ।सानुक्रोशो वदान्यश्च प्रियवादी च राघवः ॥२॥
மூன்று உலகங்களிலும் உமது மகத்தான புகழ் பரவியுள்ளது—நீர் கருணையுடையவர், தானசீலர், இனிய மொழியாளர் ஆகிய ராகவனே॥
Verse 3
कथं नरवरश्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया ।दुःखितौ सुखसंवृद्धौ वने दुःखं सहिष्यतः ॥३॥
மனிதர்களில் சிறந்த அரசே, இன்பத்தில் வளர்ந்தும் இப்போது துயருற்றும் இருக்கும் உமது அந்த இரு புதல்வர்கள் சீதையுடன் வனத்தில் துன்பத்தை எவ்வாறு தாங்குவார்கள்?
Verse 4
सा नूनं तरुणी श्यामा सुकुमारी सुखोचिता ।कथमुष्णं च शीतं च मैथिली प्रसहिष्यते ॥४॥
அவள் நிச்சயமாக இளமையானவள், கருநிறத் தோற்றமுடையவள், மென்மையானவள், இன்பத்திற்கு பழகிய மைதிலி—வெப்பத்தையும் குளிரையும் இரண்டையும் எவ்வாறு தாங்குவாள்?
Verse 5
भुक्त्वाऽशनं विशालाक्षी सूपदं शान्वितं शुभम् ।वन्यं नैवारमाहारं कथं सीतोपभोक्ष्यते ॥५॥
பெரிய கண்களையுடைய சீதை, சூப்பும் சுவைமிகு கலவைகளும் சேர்ந்த நல்விருந்திற்கு பழகியவள்—காட்டில் கிடைக்கும் வன அரிசி உணவை எவ்வாறு உண்ணுவாள்?
Verse 6
गीतवादित्रनिर्घोषं श्रुत्वा शुभमनिन्दिता ।कथं क्रव्यादसिंहानां शब्दं श्रोष्यत्यशोभनम् ॥६॥
பாடலும் வாத்தியங்களும் எழுப்பும் மங்கள ஒலிக்கு பழகிய குற்றமற்ற சீதை—மாமிசம் உண்ணும் சிங்கம் முதலியவற்றின் அமங்கள கர்ஜனையை எவ்வாறு கேட்பாள்?
Verse 7
महेन्द्रध्वजसङ्काशः क्व नु शेते महाभुजः ।भुजं परिघसङ्काशमुपधाय महाबलः ॥७॥
மகேந்திரன் கொடியைப் போல் உயர்ந்து ஒளிரும் மகாபுஜன், மகாபலன் ராமன்—இப்போது எங்கே உறங்குகிறான், இரும்புத் தடியைப் போன்ற தன் புஜத்தைத் தலையணையாக வைத்து?
Verse 8
पद्मवर्णं सुकेशान्तं पद्मनिश्श्वासमुत्तमम् ।कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनं पुष्करेक्षणम् ॥८॥
தாமரை நிறமுடையதும், அழகிய கூந்தலால் சூழப்பட்டதும், தாமரை மணம் போன்ற சுவாசமுடையதும், நீலத் தாமரை போன்ற கண்களையுடைய ராமனின் அந்த உத்தம முகத்தை நான் மீண்டும் எப்போது காண்பேன்?
Verse 9
वज्रसारमयं नूनं हृदयं मे न संशयः ।अपश्यन्त्या न तं यद्वै फलतीदं सहस्रधा ॥९॥
என் இதயம் நிச்சயமாக வஜ்ரம் போல் கடினமானது—இதில் ஐயமில்லை; அவரைக் காணாதபோதும் இது ஆயிரம் துண்டுகளாக உடையாமல் இருக்கிறது.
Verse 10
यत्त्वयाऽकरुणं कर्म व्यपोह्य मम बान्धवाः ।निरस्ताः परिधावन्ति सुखार्हाः कृपणा वने ॥१०॥
நீ செய்த அந்த இரக்கமற்ற செயலால், சுகத்திற்குத் தகுதியான என் உறவினர்கள் துரத்தப்பட்டு, இப்போது வனத்தில் பரிதாபமாக அலைந்து திரிகிறார்கள்.
Verse 11
यदि पञ्चदशे वर्षे राघवः पुनरेष्यति ।जह्याद्राज्यं च कोषं च भरतो नोपलक्षयते ॥११॥
பதினைந்தாம் ஆண்டில் ராகவன் மீண்டும் வந்தாலும், பரதன் அரசையும் கருவூலத்தையும் விட்டுவிடுவான் என்று எந்த அறிகுறியும் தெரியவில்லை.
Verse 12
भोजयन्ति किल श्राद्धे केचित्स्वानेव बान्धवान् ।ततः पश्चात्समीक्षन्ते कृतकार्या द्विजर्षभान् ॥१२॥
சிராத்தக் காலத்தில் சிலர் முதலில் தம் உறவினருக்கே உணவளிப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் கடமை முடிந்ததென எண்ணி, அதன் பின் த்விஜசிறந்த பிராமணர்களை நாடுகின்றனர்॥
Verse 13
तत्र ये गुणवन्तश्च विद्वांसश्च द्विजातयः ।न पश्चात्तेऽभिमन्यन्ते सुधामपि सुरोपमाः ॥१३॥
அங்கே குணமுடையவும் கல்வியுடையவும் ஆன த்விஜர்கள்—தேவரொப்பவராயினும்—மற்றவர்களுக்குப் பின் அளிக்கப்படுவதை, அது அமிர்தமாயினும், ஏற்கமாட்டார்கள்॥
Verse 14
ब्राह्मणेष्वपि तृप्तेषु पश्चाद्भोक्तुं द्विजर्षभाः ।नाभ्युपैतुमलं प्राज्ञा श्शृङ्गच्छेदमिवर्षभाः ॥१४॥
பிராமணர்கள் திருப்தியடைந்த பின்னரும் த்விஜசிறந்த ஞானிகள் பின்பு உண்ண ஒப்பமாட்டார்கள்; காளைகள் கொம்பு வெட்டுதலைத் தாங்காததுபோல॥
Verse 15
एवं कनीयसा भ्रात्रा भुक्तं राज्यं विशाम्पते ।भ्राता ज्येष्ठो वरिष्ठश्च किमर्थं नावमंस्यते ॥१५॥
மக்களுடைய தலைவனே! இளைய சகோதரன் அரசை அனுபவித்திருந்தால், மூத்தவும் மேன்மையுமுடைய சகோதரன் அதை ஏன் இகழாமல் இருப்பான்?॥
Verse 16
न परेणाऽहृतं भक्ष्यं व्याघ्रः खादितुमिच्छति ।एवमेतन्नरव्याघ्रः परलीढं न मन्यते ॥१६॥
மற்றொருவனால் கொண்டுவரப்பட்ட உணவைப் புலி உண்ண விரும்பாதது போல, மனிதர்களில் புலியான ஸ்ரீராமர் பிறர் முன்பே அனுபவித்த அரசை ஏற்கமாட்டார்।
Verse 17
हविराज्यं पुरोडाशाः कुशा यूपाश्च खादिराः ।नैतानि यातयामानि कुर्वन्ति पुनरध्वरे ॥१७॥
நெய்-ஹவி, புரோடாசம், குசைத் தழை, காதிர யூபம்—இவை ஒருமுறை காலத்தால் பழுதடைந்து பயன்படுத்தப்பட்டால், மீண்டும் யாகத்தில் சேர்ப்பதில்லை।
Verse 18
तथा ह्यात्तमिदं राज्यं हृतसारां सुरामिव ।नाभिमन्तुमलं रामो नष्टसोममिवाध्वरम् ॥१८॥
அதேபோல் இந்த அரசு முன்பே அனுபவிக்கப்பட்டது; அது சாரம் பறிக்கப்பட்ட மதுவைப் போன்றது. சோமம் இழந்த யாகம் ஏற்கப்படாதது போல, ஸ்ரீராமருக்கும் இதை ஏற்கத் தகுதி இல்லை।
Verse 19
न चेमां धर्षणां राम सङ्गच्छेदत्यमर्षणः ।दारयेन्मन्दरमपि स हि क्रुद्धश्शितैश्शरैः ॥१९॥
அடங்காத உறுதியுடைய ஸ்ரீராமர் இத்தகைய அவமதிப்பை ஏற்கமாட்டார்; கோபித்தால் கூரிய அம்புகளால் மந்தர மலையையும் பிளக்க வல்லவர்।
Verses 20-21
त्वां तु नोत्सहते हन्तुं महात्मा पितृगौरवात् ।ससोमार्कग्रहगणं नभस्ताराविचित्रितम् ॥२०॥पातयेद्योदिवं क्रुद्धस्सत्वां न व्यतिवर्तते ।प्रक्षोभयेद्वारये द्वा महीं शैलशताचिताम् ॥२१॥
ஆனால் தந்தையின் மரியாதைக்காக மகாத்மா ஸ்ரீராமர் உம்மை கொல்லத் துணிவதில்லை. கோபத்தில் சூரியன், சந்திரன், கிரகங்கள் சூழ நட்சத்திரங்கள் அலங்கரித்த வானத்தையே கீழே இழுத்துவிட வல்லவராயினும், உம்மை மீறமாட்டார்; நூறு மலைகள் சூழ்ந்த பூமியையே அதிரவோ பிளக்கவோ செய்வார், ஆனால் பித்ரு-தர்மத்தை மீறமாட்டார்।
Verse 22
नैवं विधमसत्कारं राघवो मर्षयिष्यति ।बलवानिव शार्दूलो वालधेरभिमर्शनम् ॥२२॥
ராகவன் இத்தகைய அவமதிப்பை ஒருபோதும் பொறுக்கமாட்டான்; வலிமைமிக்க புலி தன் வாலைத் தொடுதலையும் பொறுக்காததுபோல்।
Verse 23
नैतस्य सहिता लोका भयं कुर्युर्महामृथे ।अधर्मंत्विह धर्मात्मा लोकं धर्मेण योजयेत् ॥२३॥
மகாபோரில் எல்லா உலகங்களும் ஒன்றுகூடி அவனை எதிர்த்தாலும், அவனுக்கு அச்சம் உண்டாக்க இயலாது. இங்கு அதர்மம் மேலோங்கினால், அந்த தர்மாத்மா தர்மத்தாலேயே உலகை மீண்டும் தர்மத்தில் நிலைநிறுத்துவான்।
Verse 24
नन्वसौ काञ्चनैर्बाणैर्महावीर्यो महाभुजः ।युगान्त इव भूतानि सागरानपि निर्दहेत् ॥२४॥
நிச்சயமாக அந்த மகாவீரன், மகாபுஜன் ராமன் தன் பொன்னம்புகளால் யுகாந்தக் காலத்தின் தீப்போல் உயிர்களையும், கடல்களையும் கூட எரித்துவிட வல்லவன்.
Verse 25
स तादृशस्सिंहबलो वृषभाक्षो नरर्षभः ।स्वयमेव हतः पित्रा जलजेनात्मजो यथा ॥२५॥
அத்தகைய சிங்கவலிமை உடைய, காளைபோன்ற கண்களையுடைய, மனிதர்களில் சிறந்த ராமன்—தன் தந்தையாலேயே கொல்லப்பட்டதுபோல் ஆனான்; நீர்வாழ் மீன் தன் குட்டியை அழிப்பதுபோல்।
Verse 26
द्विजातिचरितो धर्मश्शास्त्रदृष्टस्सनातनः ।यदि ते धर्मनिरते त्वया पुत्रे विवासिते ॥२६॥
சாஸ்திரங்களில் காணப்படும், இருபிறப்பினர் கடைப்பிடிக்கும் அந்த சனாதன தர்மம் உண்மையில் உன்னோடு இருந்தால், தர்மத்தில் நிலைத்த உன் மகனை நீ எவ்வாறு வனவாசத்திற்கு அனுப்பினாய்?
Verse 27
गतिरेका पतिर्नार्या द्वितीया गतिरात्मजः ।तृतीया ज्ञातयो राजंश्चतुर्थी नेह विद्यते ॥२७॥
அரசே, பெண்ணுக்கு ஒரே கதி (அடைக்கலம்) கணவன்; இரண்டாம் கதி மகன்; மூன்றாம் கதி உறவினர்கள். இவ்வுலகில் நான்காம் கதி இல்லை.
Verse 28
तत्र त्वं चैव मे नास्ति रामश्च वनमाश्रितः ।न वनं गन्तुमिच्छामि सर्वथा निहता त्वया ॥२८॥
இந்த நிலையில், நீர் எனக்குப் பயனற்றவர், இராமரோ காட்டிற்குச் சென்றுவிட்டார். நான் காட்டிற்குச் செல்ல விரும்பவில்லை. எல்லா வகையிலும் என்னை நீர் அழித்துவிட்டீர்.
Verse 29
हतं त्वया राज्यमिदं सराष्ट्रं हतस्तथाऽत्मा सह मन्त्रिभिश्च ।हता सपुत्राऽस्मि हताश्च पौरास्सुत श्च भार्या च तव प्रहृष्टौ ॥२९॥
இந்த இராச்சியத்தையும் அதன் பகுதிகளையும் நீர் அழித்துவிட்டீர். உம் அமைச்சர்களுடன் நீரும் அழிந்துவிட்டீர். என்னையும் என் மகனையும் நீர் அழித்துவிட்டீர். உம் மகன் பரதனும் உம் மனைவி கைகேயியும் மட்டுமே மகிழ்ச்சியுடன் உள்ளனர்.
Verse 30
इमां गिरं दारुणशब्द संश्रितां निशम्य राजाऽपि मुमोह दुःखितः ।तत स्स शोकं प्रविवेश पार्थिवस्स्वदुष्कृतं चापि पुनस्तदा स्मरन् ॥३०॥
இந்த இதயத்தைப் பிழியும் சொற்களைக் கேட்டு, மன்னர் பெரும் துயரத்தால் மூர்ச்சையடைந்தார். பின்னர் அந்தப் பூமியின் அதிபதி தான் செய்த பாவச்செயலை நினைத்து ஆழ்ந்த துயரத்தில் மூழ்கினார்.
The dilemma is whether a kingdom obtained through an ethically compromised succession (Rama’s banishment and Bharata’s accession) can be legitimately accepted or restored. Kausalya argues that Rama, by temperament and dharma, will not accept a ‘parabhukta’ (already-enjoyed/tainted) sovereignty, making the political settlement unstable even if the exile term ends.
The discourse frames legitimacy as inseparable from moral provenance: what is ‘used’ or ‘tasted’ in ritual and in polity becomes inappropriate for the highest standards. Through ritual and animal analogies, the Sarga teaches that dharma includes honor-bound refusal of compromised gains, and that filial respect can restrain even overwhelming power.
Culturally, the Sarga foregrounds श्राद्ध and यज्ञ (adhvara) norms—order of feeding, purity hierarchy, and non-reuse of consecrated materials (havis, ajya, purodasha, kusha, yupa, khadira). Geographically, ‘vana’ (forest exile) and mythic-cosmic imagery (Mandara mountain, sun–moon–planets, star-filled sky, mountain-ringed earth) are used as rhetorical landmarks to measure Rama’s power and restraint.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.