Mandukya
माण्डूक्योपनिषत् अथर्ववेदसम्बद्धा मुख्योपनिषत्सु अत्यल्पमन्त्रसंख्यया (द्वादशमन्त्रैः) अत्यन्तं गम्भीरं वेदान्ततत्त्वं प्रतिपादयति। अस्याः प्रधानविषयः प्रणवः ‘ॐ’ इति, यः सर्ववाङ्मयस्य तथा सर्वानुभवस्य सङ्ग्राहकचिह्नरूपेण ब्रह्मणः नाम इव उपदिश्यते। उपनिषत् जाग्रत्-स्वप्न-सुषुप्ति-अवस्थाभेदान् विश्लेष्य आत्मनः चत्वारः पादाः निरूपयति—वैश्वानरः, तैजसः, प्राज्ञः, तथा तुरीयः। तुरीयः न कश्चिदवस्थाविशेषः, किन्तु सर्वावस्थासु साक्षिरूपेण अवस्थितं शान्तं शिवं अद्वैतं ब्रह्मैव। ‘ॐ’ इत्यस्य अ-उ-म्-इति वर्णत्रयस्य तथा अमात्रस्य (नादान्तस्य) चतुर्थपादेन सह सम्बन्धः उपासनामार्गेण ज्ञानप्राप्तये उपायकत्वेन दर्शितः।
Start ReadingKey Teachings
Oṁ (praṇava) as the comprehensive symbol and “name” of Brahman/Ātman
Four pādas of the Self: waking (vaiśvānara), dream (taijasa), deep sleep (prājña), and turīya
Turīya as non-dual reality: śānta (peaceful), śiva (auspicious), advaita (non-dual)
Apophatic method: ultimate reality is not an object of cognition; it is the ground of cognition
Correlation of A-U-M and the “soundless” remainder with the fourfold analysis of consciousness
Distinction between empirical experience and the ever-present witness (sākṣin)
Mokṣa as recognition/knowledge of Ātman-Brahman identity, not a produced attainment
Verses of the Mandukya
12 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ इत्येतदक्षरमिदं सर्वं तस्योपव्याख्यानं भूतं भवद् भविष्यदिति सर्वमोङ्कार एव । यच्चान्यत् त्रिकालातीतं तदप्योङ्कार एव ॥१॥
ॐ इत्येतदक्षरम् इदं सर्वम्। तस्योपव्याख्यानम्—भूतं भवद् भविष्यदिति सर्वम् ओङ्कार एव; यच्चान्यत् त्रिकालातीतं तदपि ओङ्कार एव॥१॥
Oṃ as the totality (sarva) and as the indicator (pratīka) of Brahman/Ātman; time and the timeless (trikāla and trikālātīta)Verse 2
सर्वं ह्येतद् ब्रह्मायमात्मा ब्रह्म सोऽयमात्मा चतुष्पात् ॥२॥
सर्वं ह्येतद् ब्रह्म; अयम् आत्मा ब्रह्म। स एवायम् आत्मा चतुष्पात्॥२॥
Ātman–Brahman identity; four pādas (quarters) culminating in turīyaVerse 3
जागरितस्थानो बहिष्प्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुग्वैश्वानरः प्रथमः पादः ॥३॥
जागरितस्थानः बहिष्प्रज्ञः सप्ताङ्गः एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुक् वैश्वानरः प्रथमः पादः॥३॥
Analysis of the waking self (vaiśvānara) as a pāda of Ātman; microcosm–macrocosm mapping (adhyātma/adhidaiva)Verse 4
स्वप्नस्थानोऽन्तःप्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः प्रविविक्तभुक् तैजसो द्वितीयः पादः ॥४॥
स्वप्नस्थानोऽन्तःप्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः प्रविविक्तभुक्—तैजसो नाम द्वितीयः पादः।
Ātman as the dream-state experiencer (Taijasa); three states analysis; subtle body (sūkṣma-śarīra) and inner cognitionVerse 5
यत्र सुप्तो न कञ्चन कामं कामयते न कञ्चन स्वप्नं पश्यति तत् सुषुप्तम् । सुषुप्तस्थान एकीभूतः प्रज्ञानघन एवानन्दमयो ह्यानन्दभुक् चेतोमुखः प्राज्ञस्तृतीयः पादः ॥५॥
यत्र सुप्तः कञ्चन कामं न कामयते, कञ्चन स्वप्नं न पश्यति—तत् सुषुप्तम्। सुषुप्तस्थाने एकीभूतः प्रज्ञानघनः, आनन्दमयः, आनन्दभुक्, चेतोमुखः—प्राज्ञस्तृतीयः पादः।
Suṣupti; causal condition (kāraṇa); prajñāna-ghana; ānanda and avidyā; unity without explicit objectificationVerse 6
एष सर्वेश्वरः एष सर्वज्ञः एषोऽन्तर्याम्येष योनिः सर्वस्य प्रभवाप्ययौ हि भूतानाम् ॥६॥
एषः सर्वेश्वरः, एषः सर्वज्ञः, एषोऽन्तर्यामी, एष योनिः सर्वस्य; भूतानां प्रभवाप्ययौ हि अस्मादेव।
Īśvara/Hiraṇyagarbha-kāraṇa aspect; causal source (yoni) and inner controller (antaryāmin); cosmological attribution to the causal stateVerse 7
नान्तःप्रज्ञं न बहिष्प्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं न प्रज्ञानघनं न प्रज्ञं नाप्रज्ञम् । अदृष्टमव्यवहार्यमग्राह्यमलक्षणम् अचिन्त्यमव्यपदेश्यमेकात्मप्रत्ययसारं प्रपञ्चोपशमं शान्तं शिवमद्वैतं चतुर्थं मन्यन्ते स ...
तुरीयं नान्तःप्रज्ञं न बहिष्प्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं; न प्रज्ञानघनं, न प्रज्ञं, नाप्रज्ञम्। तददृष्टम्, अव्यवहार्यम्, अग्राह्यम्, अलक्षणम्, अचिन्त्यम्, अव्यपदेश्यम्; एकात्मप्रत्ययसारं, प्रपञ्चोपशमं, शान्तं, शिवम्, अद्वैतम्। एतच्चतुर्थं मन्यन्ते; स आत्मा; स एव विज्ञेयः॥
Turīya (Ātman/Brahman as non-dual reality; prapañcopaśama)Verse 8
सोऽयमात्माध्यक्षरमोङ्कारोऽधिमात्रं पादा मात्रा मात्राश्च पादा अकार उकारो मकार इति ॥८॥
अयमेव आत्मा अक्षररूपेण ओङ्कारः; स अधिमात्रः। तस्य पादाः मात्रा एव, मात्राश्च पादा एव—अकारः, उकारः, मकार इति॥
Oṃ as symbol (pratīka) and pointer to Ātman/Brahman; mapping of four pādas to phonemes/mātrāsVerse 9
जागरितस्थानो वैश्वानरोऽकारः प्रथमा मात्रा आप्तेरादिमत्त्वाद्वा आप्नोति ह वै सर्वान्कामानादिश्च भवति य एवं वेद ॥९॥
जागरितस्थानः वैश्वानरः अकारः प्रथमा मात्रा; आप्तेः आदिमत्त्वाद्वा। य एवं वेद, स ह सर्वान् कामान् आप्नोति, आदिश्च भवति॥
Correlation of waking (Vaiśvānara) with ‘A’ (akāra) in Oṃ; upāsanā leading to sādhana and eventual inquiry into TurīyaVerse 10
स्वप्नस्थानस्तैजस उकारो द्वितीया मात्रा उत्कर्षात् उभयत्वाद्वा उत्कर्षति ह वै ज्ञानसन्ततिं समानश्च भवति नास्य अब्रह्मवित् कुले भवति य एवं वेद ॥१०॥
स्वप्नस्थानः तैजसः उकारः द्वितीया मात्रा। उत्कर्षात् वा उभयत्वात् वा सः वै ज्ञानसन्ततिं उत्कर्षति, समानश्च भवति। य एवं वेद तस्य कुले अब्रह्मवित् न भवति॥१०॥
AUM as mapping of states of consciousness; Taijasa (dream-self) and jñāna-santati (continuity of knowledge)Verse 11
सुषुप्तस्थानः प्राज्ञो मकारस्तृतीया मात्रा मितेरपीतेर्वा मिनोति ह वा इदं सर्वम् अपीतिश्च भवति य एवं वेद ॥११॥
सुषुप्तस्थानः प्राज्ञः मकारः तृतीया मात्रा। मितेः वा अपीतेः वा सः वै इदं सर्वं मिनोति, अपीतिश्च भवति। य एवं वेद॥११॥
Prājña (deep-sleep self), laya/absorption, ‘measure’ (miti) and dissolution (apīti) as aspects of Oṃ’s M-mātrāVerse 12
अमात्रश्चतुर्थोऽव्यवहार्यः प्रपञ्चोपशमः शिवोऽद्वैत एवम् ओङ्कार आत्मैव संविशत्यात्मनाऽऽत्मानं य एवं वेद ॥१२॥
अमात्रः चतुर्थः अव्यवहार्यः, प्रपञ्चोपशमः, शिवः, अद्वैतः। एवं ओङ्कारः आत्मैव; आत्मना आत्मानं संविशति—य एवं वेद॥१२॥
Turīya (the Fourth), amātra (soundless), prapañcopaśama (cessation of phenomenalization), Advaita (non-duality)Ask anything about the Mandukya Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.