Adhyaya 51

Verse 1

ब्राह्मण्युवाच । गते तस्मिन्दुराचारे गोभिले पापचेतसि । पद्मावती रुरोदाथ दुःखेन महतान्विता

ब्राह्मण्युवाच—तस्मिन् दुराचारे पापचेतसि गोभिले गते, पद्मावती महादुःखसमाकुला रुरोद।

Verse 2

तस्यास्तु रुदितं श्रुत्वा सख्यः सर्वा द्विजोत्तम । पप्रच्छुस्तां राजकन्यां ताः सर्वाश्च वराननाः

तस्याः रुदितं श्रुत्वा, हे द्विजोत्तम, सर्वाः सख्यः वराननाः तां राजकन्यां पप्रच्छुः।

Verse 3

कस्माद्रोदिषि भद्रं ते कथयस्व हि चेष्टितम् । क्व गतोऽसौ महाराजो माथुराधिपतिस्तव

कस्माद् रोदिषि? भद्रं ते; चेष्टितं कथयस्व। क्व गतः स महाराजः, तव माथुराधिपतिः?

Verse 4

येन त्वं हि समाहूता प्रियेत्युक्त्वा वदस्व नः । ता उवाच सुदुःखेन रोदमाना पुनः पुनः

येन त्वं ‘प्रिय’ इत्युक्त्वा समाहूता, तद् अस्मान् वद। इति पृष्टा सा सुदुःखेन पुनः पुनः रोदमाना उवाच।

Verse 5

तया आवेदितं सर्वं यज्जातं दोषसंभवम् । ताभिर्नीता पितुर्गेहं वेपमाना सुदुःखिता

सा सर्वम् आवेदयामास यज्जातं दोषसंभवम्। ततस्ताभिः पितुर्गेहं नीता, वेपमाना सुदुःखिता।

Verse 6

मातुः समक्षं तस्यास्तु आचचक्षुस्तदा स्त्रियः । समाकर्ण्य ततो देवी गता सा भर्तृमंदिरम्

तदा मातुः समक्षं स्त्रियस्तस्य वृत्तान्तमाचचक्षुः। तत् समाकर्ण्य सा देवी भर्तृमन्दिरं जगाम॥

Verse 7

भर्तारं श्रावयामास सुतावृत्तांतमेव हि । समाकर्ण्य ततो राजा महादुःखी अजायत

सा हि भर्तारं सुतवृत्तान्तं सम्यक् श्रावयामास। तत् समाकर्ण्य राजा महादुःखी बभूव॥

Verse 8

यानाच्छादनकं दत्वा परिवारसमन्विताम् । मथुरां प्रेषयामास गता सा प्रियमंदिरम्

यानाच्छादनकं दत्त्वा परिवारसमन्विताम्। मथुरां प्रेषयामास; ततः सा प्रियमन्दिरं जगाम॥

Verse 9

सुतादोषं समाच्छाद्य पितामाता द्विजोत्तम । उग्रसेनस्तु धर्मात्मा पद्मावतीं समागताम्

हे द्विजोत्तम, पितामातरौ सुतादोषं समाच्छाद्य। धर्मात्मा उग्रसेनः पद्मावतीं समागतां समभ्यगच्छत्॥

Verse 10

स दृष्ट्वा मुमुदे चाशु उवाचेदं वचः पुनः । त्वया विना न शक्तोस्मि जीवितुं हि वरानने

तां दृष्ट्वा स मुमुदे शीघ्रम्, पुनरिदं वचोऽब्रवीत्। त्वया विना न शक्तोऽस्मि जीवितुं हि वरानने॥

Verse 11

बहुप्रभासि मे प्रीता गुणशीलैस्तु सर्वदा । भक्त्या सत्येन ते कांते पतिदैवत्यकैर्गुणैः

बहुप्रभासि मे प्रीता गुणशीलैस्तु सर्वदा । भक्त्या सत्येन हे कान्ते पतिदैवत्यकैर्गुणैः ॥

Verse 12

समाभाष्य प्रियां भार्यां पद्मावतीं नरेश्वरः । तया सार्धं स वै रेमे उग्रसेनो नृपोत्तमः

समाभाष्य प्रियां भार्यां पद्मावतीं नरेश्वरः । तया सार्धं स वै रेमे उग्रसेनो नृपोत्तमः ॥

Verse 13

ववृधे दारुणो गर्भः सर्वलोकभयप्रदः । पद्मावती विजानाति तस्य गर्भस्य कारणम्

ववृधे दारुणो गर्भः सर्वलोकभयप्रदः । पद्मावती विजानाति तस्य गर्भस्य कारणम् ॥

Verse 14

स्वोदरे वर्द्धमानस्य चिंतयंती दिवानिशम् । अनेन किमु जातेन लोकनाशकरेण वै

स्वोदरे वर्द्धमानस्य चिन्तयन्ती दिवानिशम् । अनेन किमु जातेन लोकनाशकरेण वै ॥

Verse 15

अनेनापि न मे कार्यं दुष्टपुत्रेण सांप्रतम् । औषधीं पृच्छते सा तु गर्भपातस्य सर्वतः

अनेनापि न मे कार्यं दुष्टपुत्रेण साम्प्रतम् । औषधीं पृच्छते सा तु गर्भपातस्य सर्वतः ॥

Verse 16

नारी महौषधीं सा हि विंदंती च दिने दिने । गर्भस्य पातनायैव उपाया बहुशः कृताः

सा नारी हि दिने दिने महौषधीः समविन्दत्; गर्भस्य पातनायैव बहुश उपायाः पुनःपुनः कृताः।

Verse 17

ववृधे दारुणो गर्भः सर्वलोकभयंकरः । तामुवाच ततो गर्भः पद्मावतीं च मातरम्

दारुणो गर्भः सर्वलोकभयंकरो ववृधे; ततः स गर्भः पद्मावतीं मातरं तामुवाच।

Verse 18

कस्मात्त्वं व्यथसे मातरौषधीभिर्दिनेदिने । पुण्येन वर्द्धते चायुः पापेनाल्पं तु जीवितम्

कस्मात्त्वं व्यथसे मातरौषधीभिर्दिनेदिने? पुण्येन वर्धते चायुः, पापेनाल्पं तु जीवितम्।

Verse 19

आत्मकर्मविपाकेन जीवंति च म्रियंति च । आमगर्भाः प्रयांत्यन्ये अपक्वास्तु महीतले

आत्मकर्मविपाकेन जीवंति च म्रियंति च; आमगर्भाः प्रयान्त्यन्ये, अपक्वास्तु महीतले।

Verse 20

जातमात्रा म्रियंतेऽन्ये कति ते यौवनान्विताः । बाला वृद्धाश्च तरुणा आयुषोवशतां गताः

जातमात्रा म्रियन्तेऽन्ये; कति ते यौवनान्विताः? बाला वृद्धाश्च तरुणा आयुषोवशतां गताः।

Verse 21

सर्वे कर्मविपाकेन जीवंति च म्रियंति च । ओषध्यो मंत्रदेवाश्च निमित्ताः स्युर्न संशयः

सर्वे प्राणिनः कर्मविपाकेनैव जीवन्ति म्रियन्ति च। ओषधयो मन्त्रदेवाश्च केवलं निमित्तकारणानि—अत्र न संशयः॥

Verse 22

मामेव हि न जानासि भवती यादृशो ह्यहम् । दृष्टः श्रुतस्त्वया पूर्वं कालनेमिर्महाबलः

मामेव हि न जानासि—भवती यथार्थतः किमहं। पूर्वं त्वया दृष्टः श्रुतश्च महाबलः कालनेमिः॥

Verse 23

दानवानां महावीर्यस्त्रैलोक्यस्य भयप्रदः । देवासुरे महायुद्धे हतोहं विष्णुना पुरा

दानवानां महावीर्योऽहं त्रैलोक्यभयप्रदः। देवासुरमहायुद्धे पुरा विष्णुना हतोऽहम्॥

Verse 24

साधयितुं च तद्वैरमागतोऽस्मि तवोदरम् । साहसं च श्रमं मातर्मा कुरुष्व दिन दिने

तद्वैरं साधयितुं च तવोदरमुपागतः। मातः, दिनेदिने साहसं श्रमं च मा कुरुष्व॥

Verse 25

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठ मातरं विरराम सः । मातोद्यमं परित्यज्य महादुःखादभूत्तदा

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठ, मातरं प्रति स विरराम। मातोद्यमं परित्यज्य सा तदा महादुःखाकुलाभवत्॥

Verse 26

दशाब्दाश्च गता यावत्तावद्वृद्धिमवाप्तवान् । पश्चाज्जज्ञे महातेजाः कंसोभूत्स महाबलः

दशवर्षाणि यावत् गतानि तावत् स परिपाकं प्राप्तवान्; ततः पश्चात् महातेजस्वी महाबलः कंसो नाम जातः।

Verse 27

येन संत्रासिता लोकास्त्रैलोक्यस्य निवासिनः । यो हतो वासुदेवेन गतो मोक्षं न संशयः

येन त्रैलोक्यनिवासिनो लोकाः संत्रासिताः; स वासुदेवेन हतः सन् मोक्षं गच्छति—नात्र संशयः।

Verse 28

एवं श्रुतं मया कांत भविष्यं तु भविष्यति । पुराणेष्वेव सर्वेषु निश्चितं कथितं तव

एवं मया श्रुतं कान्त; भविष्यं तु भविष्यत्येव। सर्वेषु पुराणेषु एतन्निश्चितं तव कथितम्।

Verse 29

पितृगेहेस्थिता कन्या नाशमेवं प्रयाति सा । गृहावासाय मे कांत कन्या मोहं न कारयेत्

पितृगेहे स्थितैव कन्या एवमेव नाशं प्रयाति। अतः मे कान्त, गृहावासाय कन्या मोहकारिणी न भवेत्।

Verse 30

इमां दुष्टां महापापां परित्यज्य स्थिरो भव । प्राप्तव्यं तु महापापं दुःखं दारुणमेव च

इमां दुष्टां महापापां परित्यज्य स्थिरो भव। अन्यथा महापापं दारुणं दुःखं च नूनं प्राप्स्यसि।

Verse 31

लोके श्रेयःकरं कांत तद्भुंक्ष्व त्वं मया सह । शूकर्युवाच । एतद्वाक्यं सुमंत्रं तु श्रुत्वा स हि द्विजोत्तमः

लोके श्रेयस्करं कान्त तद्भुङ्क्ष्व त्वं मया सह । शूकर्युवाच—एतद्वाक्यं सुमन्त्रस्य श्रुत्वा स द्विजोत्तमः ॥

Verse 32

त्यागे मतिं चकारासौ समाहूता ह्यहं तदा । सकलं वस्त्रशृंगारं मम दत्तं शुभे शृणु

त्यागे मतिं चकारासौ समाहूता ह्यहं तदा । सकलं वस्त्रशृङ्गारं मम दत्तं शुभे शृणु ॥

Verse 33

तवैव दुर्नयैर्विप्रः शिवशर्मा द्विजोत्तमः । गतो वै मतिमान्दुष्टे कुलदुष्टप्रचारिणि

तवैव दुर्नयैर्विप्रः शिवशर्मा द्विजोत्तमः । गतो वै मतिमान्दुष्टे कुलदुष्टप्रचारिणि ॥

Verse 34

यत्र ते तिष्ठते भर्ता तत्र गच्छ न संशयः । तव यद्रोचते स्थानं यथादिष्टं तथा कुरु

यत्र ते तिष्ठते भर्ता तत्र गच्छ न संशयः । तव यद्रोचते स्थानं यथादिष्टं तथा कुरु ॥

Verse 35

एवमुक्त्वा महाभागे पितृमातृकुटुंबकैः । परित्यक्ता गता शीघ्रं निर्लज्जाहं वरानने

एवमुक्त्वा महाभागे पितृमातृकुटुम्बकैः । परित्यक्ता गता शीघ्रं निर्लज्जाहं वरानने ॥

Verse 36

न लभाम्यहमेवापि वासस्थानं सुखं शुभे । भर्त्सयंति च मां लोकाः पुंश्चलीयं समागता

शुभे, अहमेवापि सुखं शुभं वासस्थानं न लभे; समागताः लोकाः मां भर्त्सयन्ति, ‘पुंश्चली’ इति निन्दन्ति।

Verse 37

अटमाना गता देशात्कुलमानेन वर्जिता । देशे गुर्जरके पुण्ये सौराष्ट्रे शिवमंदिरे

अटमाना सा देशात् निर्गता, कुलमानगर्वेण परित्यक्ता; पुण्ये गुर्जरदेशे सौराष्ट्रे शिवमन्दिरं प्राप्तवती।

Verse 38

वनस्थलेति विख्यातं नगरं वृद्धिसंकुलम् । अतीव पीडिता देवि क्षुधयाहं तदा शृणु

वनस्थलेति विख्यातं नगरं वृद्धिसंकुलम् आसीत्; देवि, तदा अहं क्षुधया अतीव पीडिता—तत् शृणु।

Verse 39

कर्परं हि करे गृह्य भिक्षार्थमुपचक्रमे । गृहिणां द्वारदेशेषु प्रविशामि सुदुःखिता

करे कर्परं गृहीत्वा भिक्षार्थम् उपचक्रमे; सुदुःखिता गृहिणां द्वारदेशेषु प्रविशामि।

Verse 40

मम रूपं विपश्यंति लोकाः कुत्संति भामिनि । न ददंते च मे भिक्षां पापा चेयं समागता

लोकाः मम रूपं विपश्यन्ति कुत्सयन्ति, भामिनि; मे भिक्षां न ददति—पापेयं गतिः मम समागता।

Verse 41

एवं दुःखसमाहारा दारिद्र्यपरिपीडिता । अटंत्या च मया दृष्टं गृहमेकमनुत्तमम्

एवं दुःखसमूहैः समाक्रान्ता दारिद्र्यपरिपीडिता च, अहं भ्रमन्ती गृहमेकम् अनुत्तमं मया दृष्टम्।

Verse 42

तुंगप्राकारसंवेष्टं वेदशालासमन्वितम् । वेदध्वनिसमाकीर्णं बहुविप्रसमाकुलम्

तत् तुङ्गप्राकारसंवेष्टं वेदशालासमन्वितम्। वेदध्वनिसमाकीर्णं बहुविप्रसमाकुलं चासीत्।

Verse 43

धनधान्यसमाकीर्णं दासीदासैरलंकृतम् । प्रविवेश गृहं रम्यं लक्ष्मीमुदितमेव तत्

धनधान्यसमाकीर्णं दासीदासैरलङ्कृतम्। स रम्यं गृहं प्रविवेश; तत् लक्ष्म्या मुदितमेवाभवत्।

Verse 44

तद्गृहं सर्वतोभद्रं तस्यैव शिवशर्मणः । भिक्षां देहीत्युवाचाथ सुदेवा दुःखपीडिता

तत् सर्वतोभद्रं तस्यैव शिवशर्मणो गृहम्। दुःखपीडिता सुदेवा ‘भिक्षां देहि’ इत्यथोवाच।

Verse 45

शिवशर्माथ शुश्राव भिक्षाशब्दं द्विजोत्तमः । मंगलां नाम वै भार्यां लक्ष्मीरूपां वराननाम्

अथ द्विजोत्तमः शिवशर्मा भिक्षाशब्दं शुश्राव। तस्य भार्या मङ्गला नाम, लक्ष्मीरूपा वरानना चासीत्।

Verse 46

तां हसन्प्राह धर्मात्मा शिवशर्मा महामतिः । इयं हि दुर्बला प्राप्ता भिक्षार्थं द्वारमागता

तां विलोक्य स हसन् धर्मात्मा महामतिः शिवशर्मा प्राह— “एषा हि दुर्बला दीनाऽसहायिका भिक्षार्थं अस्माकं द्वारं प्राप्ता।”

Verse 47

समाहूय प्रिये चैनां देहि त्वं भोजनं शुभे । कृपया परयाविष्टा ज्ञात्वा मां तु समागताम्

“प्रिये, एनां समाहूय शुभे, त्वं भोजनं देहि। मम आगमनं ज्ञात्वा परया कृपया परिपूर्णा भव।”

Verse 48

प्रोवाच मंगला कांतं दास्यामि प्रिय भोजनम् । एवमुक्त्वा च भर्तारं मंगला मंगलान्विता

मंगला कांतं प्रोवाच— “प्रिय, तव प्रियं भोजनं दास्यामि।” इत्युक्त्वा भर्तारं मंगला मंगलान्विता ततः प्रववृते।

Verse 49

पुनर्मां भोजयामास मिष्टान्नेन सुदुर्बलाम् । मामुवाच स धर्मात्मा शिवशर्मा महामुनिः

पुनर्मां स सुदुर्बलां मिष्टान्नेन भोजयामास। ततः स धर्मात्मा महामुनिः शिवशर्मा मामुवाच।

Verse 50

का त्वमत्र समायाता कस्य वा भ्रमसे जगत् । केन कार्येण सर्वत्र कथयस्व ममाग्रतः

“का त्वं अत्र समायाता? कस्य वा हेतोर्जगति भ्रमसि? केन कार्येण सर्वत्र गच्छसि? ममाग्रतः स्पष्टं कथय।”

Verse 51

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । एकपंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रवर्णने एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 52

व्रीडयाधोमुखीजाता दृष्टो भर्ता यदा मया । मंगला चारुसर्वांगी भर्तारमिदमब्रवीत्

व्रीडया अधोमुखी जाता दृष्टो भर्ता यदा मया। मङ्गला चारुसर्वाङ्गी भर्तारमिदमब्रवीत्॥

Verse 53

का चेयं हि समाचक्ष्व त्वां दृष्ट्वा हि विलज्जति । कथयस्व प्रसादेन का च एषा भविष्यति

का चेयं हि समाचक्ष्व त्वां दृष्ट्वा हि विलज्जति। कथयस्व प्रसादेन का च एषा भविष्यति॥