इन्द्रः in the Ramcharitmanas

पुनश्च दुष्टानां समूहाय भक्त्या प्रणमामि, ये हेतुं विनैव स्वहितेभ्यः प्रतिकूला भवन्ति। परहितं तेषां हानिः, परलाभः तेषां अहितम्; परनाशे हर्षं प्राप्नुवन्ति, परसम्पतौ दुःखेन वसन्ति। हरिहरयोः यशसि ते पूर्णचन्द्रे राहुरिव; परहानौ ते…

मम वचनं श्रुत्वा उपायं कुरुत, ईश्वरः सहाय्यं करिष्यति, कार्यं च सिद्ध्यति। या सती दक्षस्य यज्ञे देहं त्यक्तवती, सा हिमालयस्य गृहे जन्म लेभे। सा शम्भुं पतिं प्राप्तुं तपः अकरोत्, शिवः तु सर्वं त्यक्त्वा समाधौ उपविष्टः। यद्यपि असमञ्जसः…

हिमालये गुहा एका अतिपावनी आसीत्, तस्याः समीपे सुरसरिती गङ्गा मनोहरा प्रवहति स्म। आश्रमः परमपवित्रः सुरम्यश्चासीत्, तं दृष्ट्वा देवर्षेः मनः अतिप्रीतिमगच्छत्। पर्वतान् नदीं वनविभागांश्च निरीक्ष्य रमापतेः विष्णोः पादयोः अनुरागः समुत्पन्नः।…

यथा कश्चित् मूढः श्वा मृगराजं दृष्ट्वा शुष्कमस्थि मुखे धारयन् पलायते, भीत्या यत् सिंहः तदपहरिष्यति, तथा सुरपतिः इन्द्रः लज्जां नामन्यत।

नारदस्य मनसि किञ्चित् रोषो नाभवत्; प्रियाणि वचनानि उक्त्वा कामं संतोषितवान्। मुनेः पादयोः शिरसा नत्वा आज्ञां प्राप्य, मदनः ततः सहायैः सह अगच्छत्। मुनेः सुशीलतां स्वकर्म च सर्वम् इन्द्रस्य सभायां गत्वा वर्णितवान्। सर्वे श्रुत्वा आश्चर्यम्…

तेभ्यः वरान् दत्त्वा ब्रह्मा स्वस्थानं प्रत्यागच्छत्, ते च प्रहृष्टाः स्वगृहाणि प्रत्यागच्छन्। मायस्य तनया मन्दोदरी नाम, परमसुन्दरी, नारीणां ललामा आसीत्। सा एव मायः तां आनीय रावणाय दत्तवान्, जानन् यत् सः दानवाधिपतिः भविष्यति। तस्य सुभगां…

तत्र महान्तः राक्षसयोद्धाः वसन्ति स्म, परं देवाः युद्धे तान् सर्वान् अमारयन्। इदानीं शक्रेण प्रेषिताः यक्षपतेः कोटिशः रक्षकाः तत्र निवसन्ति। कुत्रचित् दशाननः इदं वार्तां ज्ञातवान्; सेनां सज्जीकृत्य गत्वा दुर्गं परिवेष्टितवान्। भयंकरान्…

राजा वसिष्ठेण सह तथा शोभते स्म यथा देवगुरोः बृहस्पतेः सह पुरंदरः शोभते। कुलरीतिं वेदविधिं च कृत्वा, सर्वथा सर्वं सुविन्यस्तं दृष्ट्वा राजा तुष्टः अभवत्। रामं स्मरन् गुरोः आज्ञां प्राप्य, भूमिपतिः शङ्खान् वादयन् प्रस्थितः। वराटं दृष्ट्वा…

यस्मिन् उत्तमे अश्वे रामः असवारः आसीत्, तस्य सौन्दर्य्यं शारदा अपि पूर्णतः वर्णयितुं न शक्नोति। शङ्करः रामस्य रूपे अनुरक्तः अभवत्, तस्य च पञ्चदश नयनानि अत्यन्तं प्रियाणि अभवन्। यदा हरिः प्रेम्णा सह रामं पश्यति, तदा लक्ष्म्या सह रमापतिः…

धूपस्य धूमेन नभः श्यावमभवत्, यथा श्रावणमासस्य घना घर्मिणः जलदाः संस्थिताः स्युः। देवाः स्वर्गवृक्षेभ्यः पुष्पमालाः वर्षयन्ति स्म, यथा बकपङ्क्तयः हृदयं मोहयन्ति। द्वारेषु मणिमयाः सुन्दराः तोरणाः आसन्, यथा शक्रस्य धनुः सज्जीकृतमिव। छद्मसु…

प्रभुः सुप्तः इति ज्ञात्वा लक्ष्मणः उत्थितः, मृदूनि वचनानि उक्त्वा सचिवं सुप्तुं प्रैषयत्। किञ्चिद् दूरे बाणधनुषी सज्यकृत्य वीरासने उपविश्य जागर्तुं प्रारभत। गुहः विश्वसनीयान् प्रहरिणः आहूय अतिप्रीत्या स्थाने स्थाने तान् स्थापयत्। सः…

तत्र नानाविधानि वस्त्राण्युपधानानि खट्वाश्च आसन्, मृदूनि निर्मलानि रमणीयानि च, क्षीरफेनसदृशानि श्वेतानि। तस्मिन् शय्ये सीता रामश्च रात्रौ शेते स्तः, स्वसौन्दर्येण रतेः कामदेवस्य च मदं हरतः स्म। तौ एव सीता रामश्च इदानीं तृणशय्यायां शेते…

पितुः गृहस्य वैभवं विलासं च अहं दृष्टवती; यत्र राज्ञां मणिमुकुटाः पदपीठे समागच्छन्ति। एतादृशं मे पितुः गृहं सुखनिधानम् अस्ति, परन्तु प्रियविहीने सति मनः न रोचते, न कदाचित् अपि। मम श्वशुरः चक्रवर्ती कोसलराजा अस्ति, यस्य प्रभावः…

रामः लक्ष्मणेन सीतया च सहितः पर्णकुटीशरणे शोभते स्म, यथा शक्रः शच्या जयन्तेन च समेतः अमरपुरे निवसति।

सोऽयं वैखानसः अनुकम्पनीयः यः तपः त्यक्त्वा भोगेषु रमते। अनुकम्पनीयः च अपिशुनः अकारणक्रोधी च, यः मातरं पितरं गुरुं बान्धवांश्च विरुध्यते। सर्वथा अनुकम्पनीयः सः यः परान् अपकारयति, यः स्वशरीरमेव पोषयति, यश्च अतिनिर्दयः। सोऽपि सर्वथा…

ये उचितमनुचितविचारं त्यक्त्वा पितुः वचनं पालयन्ति, ते सुखस्य सुयशसः च भाजनं भवन्ति, अमरपतेः इन्द्रस्य दरबारे च निवसन्ति।

कुशशय्यां सुंदरीं दृष्ट्वा भरतः प्रदक्षिणीकृत्य प्रणाममकरोत्। चरणचिह्नयुक्तं रजः नेत्राभ्यामलिखत्; तस्य प्रेम्णः प्राचुर्यं न शक्यते वक्तुम्। सुवर्णबिन्दून् द्वौ चत्वारो वा दृष्ट्वा सीतामेव सम्मन्य शिरसि न्यधात्। नयनयोरश्रु हृदये च…

पतिं देवं मत्वा सुभागिनीनां मणिः सीतायाः तृणशय्यां दृष्ट्वा मम हृदयं न भिनत्ति न च भग्नं भवति, वज्रात् कठिनतरम् एव।

यदा भरतः मुनेः प्रभावम् अपश्यत्, तदा लोकपतीनां सर्वे लोकाः तस्मै लघवः आसन्। सुखानां समाजः न वर्णयितुं शक्यः; तत् दृष्ट्वा ज्ञानिनः अपि वैराग्यम् विस्मरन्ति। आसनानि शय्याः सुवस्त्राणि वितानानि च, वनोद्यानानि, नानाविधाः विहङ्गाः मृगाः च…

मार्गे जडचेतनौ बहवः प्राणिनः आसन्, येभ्यः प्रभुः अपश्यत्, ये च प्रभुम् अपश्यन्। ते सर्वे परमपदयोग्याः अभवन्, भरतस्य दर्शनेन तेषां संसाररोगः नष्टः अभवत्। इयं भरताय महती न अस्ति, यं रामः स्वहृदि स्मरति। जगति ये रामनाम एकवारम् अपि वदन्ति…