Adhyaya 37
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
अस्मिन्नध्याये ललितोपाख्याने हयग्रीव–अगस्त्यसंवादरूपेण वशिन्यादिशक्तिदेवतासम्बद्धः ‘चिन्तामणिगृह’स्य अन्तरप्रदेशः परिमितः सीमितश्च नामनिर्दिष्टकार्यविभागयुक्तः पवित्रवास्तुरूपेण निरूप्यते। ‘सर्वरोगहर’ इति प्रसिद्धं चक्रं निर्दिश्य तत्र वसन्त्यः देव्यो दिक्क्रमेण अनुक्रमेण च गणिताः, तथा क/च/ट/त/प-वर्गादिवर्णवर्गैर्मन्त्रसम्बन्धो दर्श्यते। अनन्तरं तस्य चक्रस्य रक्षिका खेचरी निर्दिश्यते, कामेश्वरी–श्रीमहेषयोः सम्बन्धिन्यस्त्राण्यायुधानि—बाणाः, अङ्कुशाः, धनूंषि, पाशाश्च—वर्ण्यन्ते। भण्डासुरयुद्धप्रसङ्गेन एषा राजप्रासाद–चक्ररचना केवलं शोभा न, किन्तु शक्तिरक्षा-रितुविज्ञानस्य गुह्यदर्शनरूपा इति सूच्यते।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने चिन्तामणिगृहान्तरकथनं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच सर्वज्ञद्यन्तरालस्योपरिष्टात्कलशोद्भव / हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ‘चिन्तामणिगृहान्तरकथनम्’ नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः। हयग्रीव उवाच— हे कलशोद्भव! सर्वज्ञाद्यन्तरालस्योपरि हस्तविंशतिरुन्नतं चतुर्नल्वप्रविस्तरं (विमानं) विद्यते।
Verse 2
वशिन्याद्यन्तरं ज्ञेयं प्राग्वत्सोपानमन्दिरम् / सर्वरोगहरं नाम्ना तच्चक्रमिति विश्रुतम्
वशिन्याद्यन्तरं ज्ञेयं प्राग्वत्सोपानमन्दिरम्। ‘सर्वरोगहरम्’ इति नाम्ना तच्चक्रमिति विश्रुतम्॥
Verse 3
वशिन्याद्यास्तत्र देव्यः पूर्वादिदिगनुक्रमात् / स्वरैस्तु रहितास्तत्र प्रथमा वशिनीश्वरी
वशिन्याद्यास्तत्र देव्यः पूर्वादिदिगनुक्रमात्। स्वरैस्तु रहितास्तत्र प्रथमा वशिनीश्वरी॥
Verse 4
कवर्गसहिता पश्चात्कामेश्वर्याख्यवाह्मयी / चवर्गजुष्टा वागीशी मोदिनी स्यात्तृतीयका
कवर्गसहिता पश्चात्कामेश्वर्याख्यवाह्मयी। चवर्गजुष्टा वागीशी मोदिनी स्यात्तृतीयका॥
Verse 5
टवर्गमण्डिताकारा विमलाख्या सरस्वती / तवर्गेण तथोपेता पञ्चमी वाक्प्रधारणा
टवर्गमण्डिताकारा विमलाख्या सरस्वती। तवर्गेण तथोपेता पञ्चमी वाक्प्रधारणा॥
Verse 6
पवर्गेण परिस्फीता षष्ठी तु जयिनी मता / यादिवर्णचतुष्कोणे सर्वैश्वर्यादिवाङ्मयी
प-वर्गेण परिस्फीता षष्ठी जयीति सम्मता। या-दि-वर्ण-चतुष्कोणे सर्वैश्वर्यादि-वाङ्मयी॥
Verse 7
साधिकाक्षरषट्केन कौलिनी त्वष्टमी मता / एता देव्यो जपरता मुक्ताभरणमण्डिताः
साधिकाक्षरषट्केन कौलिनी त्वष्टमी मता। एता देव्यो जपरता मुक्ताभरणमण्डिताः॥
Verse 8
सदा स्फुरद्गद्यपद्यलहरीलालिता मताः / काव्यैश्च नाटकैश्चैव मधुरैः कर्णहारिभिः / विनोदयन्त्यः श्रीदेवीं वर्तन्ते कुम्भसम्भवः
सदा स्फुरद्गद्यपद्यलहरीलालिताः स्मृताः। काव्यैर्नाटकैश्चैव मधुरैः कर्णहारिभिः॥ विनोदयन्त्यः श्रीदेवीं वर्तन्ते कुम्भसम्भवः॥
Verse 9
एता रहस्यनाम्नैव ख्याता वातापितापन / नायिका स्वस्य चक्रस्य सिद्धानाम्ना प्रकीर्तिता
एता रहस्यनाम्नैव ख्याता वातापितापन। नायिका स्वस्य चक्रस्य सिद्धानाम्ना प्रकीर्तिता॥
Verse 10
अस्य चक्रस्य संरक्षाकारिणी खेचरी मता / वशिन्याद्यन्तरालस्योपरिष्टाद्विन्ध्यमर्दन
अस्य चक्रस्य संरक्षाकारिणी खेचरी मता। वशिन्याद्यन्तरालस्योपरिष्टाद्विन्ध्यमर्दन॥
Verse 11
हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम् / अस्त्रं चक्रमितिज्ञेयं तत्र बाणादिदेवताः
हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्। अस्त्रं चक्रमिति ज्ञेयं, तत्र बाणादिदेवताः॥
Verse 12
पञ्च बाणेश्वरीदेव्यः पञ्च कामेश्वराशुगाः / अङ्कुशद्वितयं दीप्तमादिस्त्रीपुंसयोर्द्वयोः
पञ्च बाणेश्वरीदेव्यः पञ्च कामेश्वराशुगाः। अङ्कुशद्वितयं दीप्तम् आदिस्त्रीपुंसयोर्द्वयोः॥
Verse 13
धनुर्द्वयं च विन्ध्यारे नव पुण्ड्रेषु कल्पितम् / पाशद्वयं च दीप्ताभं चत्वार्यस्त्राणि कुम्भज
धनुर्द्वयं च विन्ध्यारे नव पुण्ड्रेषु कल्पितम्। पाशद्वयं च दीप्ताभं चत्वार्यस्त्राणि कुम्भज॥
Verse 14
कामेश्वर्यास्तु चत्वारि चत्वारि श्रीमहेशितुः / आहत्याष्टायुधानीति प्रज्वलन्ति विभान्ति च
कामेश्वर्यास्तु चत्वारि चत्वारि श्रीमहेशितुः। आहत्याष्टायुधानीति प्रज्वलन्ति विभान्ति च॥
Verse 15
भण्डासुरमहायुद्धे दुष्टदानवशोणितैः / पीतैरतीव तृप्तानिदिव्यास्त्राण्यति जाग्रति
भण्डासुरमहायुद्धे दुष्टदानवशोणितैः। पीतैरतीव तृप्तानि दिव्यास्त्राण्यति जाग्रति॥
Verse 16
एतेषामायुधानां तु परिवारायुधान्यलम् / वर्तन्ते ऽस्त्रान्तरे तत्र तेषां संख्या तु कोटिशः
एतेषामायुधानां तु परितः परिकरायुधानि पर्याप्तानि वर्तन्ते; तत्रास्त्रान्तरे तेषां संख्या तु कोटिशः।
Verse 17
वज्रशक्तिः शतघ्नी च भुशुण्डी मुसलं तथा / कृपाणः पट्टिशं चैव मुद्गरं भिन्दिपालकम्
वज्रशक्तिः शतघ्नी च भुशुण्डी मुसलं तथा। कृपाणः पट्टिशं चैव मुद्गरं भिन्दिपालकम्॥
Verse 18
एवमादीनि शस्त्राणि सहस्राणां सहस्रशः / अष्टायुधमहाशक्तीः सेवन्ते मदविह्वलाः
एवमादीनि शस्त्राणि सहस्राणां सहस्रशः; अष्टायुधमहाशक्तीः सेवन्ते मदविह्वलाः।
Verse 19
अथ शस्त्रान्तरालस्योपरि वातापितापन / हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम् / धिष्ण्यं तु समयेशीनां स्थानं च तिसृणां मतम्
अथ शस्त्रान्तरालस्योपरि वातापितापन, हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्; धिष्ण्यं तु समयेशीनां स्थानं च तिसृणां मतम्।
Verse 20
कामेशाद्यास्तत्र देव्यस्तिस्रो ऽन्या तु चतुर्थिका / सैव निःशेषविश्वानां सवित्री ललितेश्वरी
कामेशाद्यास्तत्र देव्यस्तिस्रोऽन्या तु चतुर्थिका; सैव निःशेषविश्वानां सवित्री ललितेश्वरी।
Verse 21
तिसृणां शृणु नामानि कामेशी प्रथमा मता / वज्रेशी भगमाला च ताः सेवन्ते सहस्रशः
तिसृणां नामानि शृणु—कामेशी प्रथमा मता; वज्रेशी भगमाला च—ताः सहस्रशः सेवन्ते।
Verse 22
सर्वेषां दर्शनानां च या देव्यो विविधाः स्मृताः / ताः सर्वास्तत्र सेवन्ते कामेशादिमहोदयाः
सर्वेषां दर्शनानां या देव्यो विविधाः स्मृताः, ताः सर्वास्तत्र सेवन्ते कामेशादिमहोदयाः।
Verse 23
एतासांच प्रसंगेषु नित्यानां च प्रसञ्जने / चक्रिणीनां योगिनीनां श्रीदेवी पूरणात्मिका
एतासां च प्रसङ्गेषु नित्यानां च प्रसञ्जने, चक्रिणीनां योगिनीनां श्रीदेवी पूरणात्मिका।
Verse 24
या कामेश्वरदेवाङ्कशायिनी ललितांबिका / कामेश्यादिचतुर्थी सा नित्यानां षोडशी मता
या कामेश्वरदेवाङ्कशायिनी ललिताम्बिका, सा कामेश्यादिचतुर्थी नित्यानां षोडशी मता।
Verse 25
योगिनी चक्रदेवीनां नवमी परिकीर्तिता / समयेश्यन्तरालस्योपरिष्टादिल्वलान्तक
योगिनी चक्रदेवीनां नवमी परिकीर्तिता; समयेश्यन्तरालस्योपरिष्टाद् इल्वलान्तक।
Verse 26
नाथान्तरमिति प्रोक्तं हस्तविंशतिरुन्नतम् / चतुर्नल्वप्रविस्तारं प्राग्वत्सोपानमण्डितम्
“नाथान्तरम्” इति प्रोक्तं तदायतं हस्तविंशतिरुन्नतम् । चतुर्नल्वप्रविस्तारं प्राग्वत्सोपानमण्डितम् ॥
Verse 27
तत्र नाथामहादेव्या योगशास्त्रप्रवर्त्तकाः / सर्वेषां मन्त्रगुरवः सर्वविद्यामहार्णवाः
तत्र नाथामहादेव्या योगशास्त्रप्रवर्तकाः । सर्वेषां मन्त्रगुरवः सर्वविद्यामहार्णवाः ॥
Verse 28
चत्वारो यागनाथाश्च लोकानामिह गुप्तये / सृष्टाः कामंशदेवेन तेषां नामानि मे शृणु
चत्वारो यागनाथाश्च लोकानामिह गुप्तये । सृष्टाः कामंशदेवेन तेषां नामानि मे शृणु ॥
Verse 29
मित्री च शोडिशश्चैव चर्याख्यः कुम्भसम्भव / तैः सृष्टा बहवो लोकारक्षार्थं पादुकात्मकाः
मित्री च शोडिशश्चैव चर्याख्यः कुम्भसम्भवः । तैः सृष्टा बहवो लोकारक्षार्थं पादुकात्मकाः ॥
Verse 30
दिव्यविद्या मानवौघसिद्धौघाः सुरतापसाः / प्राप्तसालोक्यसारूप्यसायुज्यादिकसिद्धयः
दिव्यविद्या मानवौघसिद्धौघाः सुरतापसाः । प्राप्तसालोक्यसारूप्यसायुज्यादिकसिद्धयः ॥
Verse 31
महान्तो गुरवस्तांस्तु सेवन्ते प्रचुरा गुरून् / अथ नाथान्तरालस्योपरिष्टाद्धिष्ण्यमुत्तमम्
महान्तो गुरवस्तान् तु बहवो गुरून् सेवन्ते। अथ नाथान्तरालस्योपरि उत्तमं धिष्ण्यं विराजते॥
Verse 32
हस्तविंशतिरुन्नमं चतुर्नल्वप्रविस्तरम् / नित्यान्तरमिति प्रोक्तं नित्याः पञ्चदशात्र वै
हस्तविंशतिरुन्नमं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्। नित्यान्तरमिति प्रोक्तं नित्याः पञ्चदशात्र वै॥
Verse 33
अथ कामेश्वरी नित्या नित्या च भगमालिनी / नित्यक्लिन्ना अपि तथा भेरुण्डा वह्निवासिनी
अथ कामेश्वरी नित्या नित्या च भगमालिनी। नित्यक्लिन्ना तथा भेरुण्डा वह्निवासिनी॥
Verse 34
महावज्रेश्वरी दूती त्वरिता कुलसुन्दरी / नित्या नीलपताका च विजया सर्वमङ्गला
महावज्रेश्वरी दूती त्वरिता कुलसुन्दरी। नित्या नीलपताका च विजया सर्वमङ्गला॥
Verse 35
ज्वालामालिनिका चित्रेत्येताः पञ्चदशोदिताः / एता देवीस्वरूपाः स्युर्महाबलपराक्रमाः
ज्वालामालिनिका चित्रा इत्येताः पञ्चदशोदिताः। एता देवीस्वरूपाः स्युः महाबलपराक्रमाः॥
Verse 36
प्रथमा मुख्यतिथितां प्राप्ता व्याप्य जगत्त्रयाः / कालत्रितयरूपाश्च कालग्रासविचक्षणाः
प्रथमा मुख्यतिथितां प्राप्ता व्याप्य जगत्त्रयम्। कालत्रितयरूपाश्च कालग्रासविचक्षणाः॥
Verse 37
ब्रह्मादीनामशेषाणां चिरकालमुपेयुषाम् / तत्तत्कालशतायुष्यरूपा देव्याज्ञया स्थिताः
ब्रह्मादीनामशेषाणां चिरकालमुपेयुषाम्। तत्तत्कालशतायुष्यरूपा देव्याज्ञया स्थिताः॥
Verse 38
नित्योद्यता निरान्तकाः श्रीपराङ्गसमुद्भवाः / सेवन्ते जगतामृद्ध्यै ललितां चित्स्वरूपिणीम्
नित्योद्यता निरान्तकाः श्रीपराङ्गसमुद्भवाः। सेवन्ते जगतामृद्ध्यै ललितां चित्स्वरूपिणीम्॥
Verse 39
तासां भवनतां प्राप्ता दीप्ताः पञ्चदशेश्वराः / विसृष्टिबिन्दुचक्रे तु षोडश्या भवनं मतम्
तासां भवनतां प्राप्ता दीप्ताः पञ्चदशेश्वराः। विसृष्टिबिन्दुचक्रे तु षोडश्या भवनं मतम्॥
Verse 40
अथ नित्यान्तरालस्योपरिष्टात्कुम्भसम्भव / अङ्गदेव्यन्तरं प्रोक्तं हस्तविंशातिरुन्नतम्
अथ नित्यान्तरालस्योपरिष्टात्कुम्भसम्भव। अङ्गदेव्यन्तरं प्रोक्तं हस्तविंशातिरुन्नतम्॥
Verse 41
चतुर्नल्वप्रविस्तारं प्राग्वत्सोपानमन्दिरम् / तस्मिन्हृदयदेव्याद्याः शक्तयः संति वै मुने
चतुर्नल्वप्रविस्तारं प्राग्वत्सोपानमन्दिरम् । तस्मिन्हृदयदेव्याद्याः शक्तयः सन्ति वै मुने ॥
Verse 42
हृद्देवी च शिरोदेवी शिखादेवी तथैव च / वर्मदेवी दृष्टिदेवी शस्त्रदेवी षडीरिताः
हृद्देवी च शिरोदेवी शिखादेवी तथैव च । वर्मदेवी दृष्टिदेवी शस्त्रदेवी षडीरिताः ॥
Verse 43
अत्यन्तसन्निकृष्टास्ताः श्रीकामेश्वरसुभ्रुवः / नवलावण्यपूर्णाङ्ग्यः सावधाना धृतायुधाः
अत्यन्तसन्निकृष्टास्ताः श्रीकामेश्वरसुभ्रुवः । नवलावण्यपूर्णाङ्ग्यः सावधाना धृतायुधाः ॥
Verse 44
परितो बिन्दुपीठे च भ्राम्यन्तो दृप्तमूर्तयः / ललिताज्ञाप्रवर्तिन्यो वशीनां पीठवर्तिकाः
परितो बिन्दुपीठे च भ्राम्यन्तो दृप्तमूर्तयः । ललिताज्ञाप्रवर्तिन्यो वशीनां पीठवर्तिकाः ॥
Verse 45
अथाङ्गदेव्यन्तरस्योपरिष्टान्मण्डलाकृति / बिन्दुनाद महापीठं दशहस्तसमुन्नतम्
अथाङ्गदेव्यन्तरस्योपरिष्टान्मण्डलाकृति । बिन्दुनादमहापीठं दशहस्तसमुन्नतम् ॥
Verse 46
नल्वाष्टकप्रविस्तारमुद्यदादित्यसंनिभम् / बिन्दुपीठमिदं ज्ञेयं श्रीपीठमपि चेष्यते
नल्वाष्टकप्रविस्तारं उद्यदादित्यसंनिभम् । इदं बिन्दुपीठं ज्ञेयं, श्रीपीठमपि चेष्यते ॥
Verse 47
महापीठमिति ज्ञेयं विद्यापीठमपीष्यते / आनन्दपीठमपि च पञ्चाशत्पीठरूपधृक्
महापीठमिति ज्ञेयं, विद्यापीठमपीष्यते । आनन्दपीठमपि च, पञ्चाशत्पीठरूपधृक् ॥
Verse 48
तत्र श्रीललितादेव्याः पञ्चब्रह्ममये महत् / जागर्ति मञ्चरत्नं तु प्रपञ्चत्रयमूलकम्
तत्र श्रीललितादेव्याः पञ्चब्रह्ममये महत् । जागर्ति मञ्चरत्नं तु प्रपञ्चत्रयमूलकम् ॥
Verse 49
तस्य मञ्चस्य पादास्तु चत्वारः परिकीर्तिताः / दशहस्तसमुन्नम्रा हस्तत्रितयविष्ठिताः
तस्य मञ्चस्य पादास्तु चत्वारः परिकीर्तिताः । दशहस्तसमुन्नम्रा हस्तत्रितयविष्ठिताः ॥
Verse 50
ब्रह्मविष्णुमहेशानेश्वररूपत्वमागताः / शक्तिभावमनुप्राप्ताः सदा श्रीध्यानयोगतः
ब्रह्मविष्णुमहेशानेश्वररूपत्वमागताः । शक्तिभावमनुप्राप्ताः सदा श्रीध्यानयोगतः ॥
Verse 51
एकस्तु पञ्चपादः स्याज्जपाकुसुमसन्निभः / ब्रह्मात्मकः स विज्ञेयो वह्निदिग्भागमाश्रितः
एक एव पञ्चपादः जपाकुसुमसन्निभः। स ब्रह्मात्मकः विज्ञेयः, वह्निदिग्भागमाश्रितः॥
Verse 52
चतुर्थो मञ्चपादस्तु कर्णिकारकसाररुक् / ईश्वरात्मा स विज्ञेय ईशदिग्भागमाश्रितः
चतुर्थो मञ्चपादस्तु कर्णिकारकसाररुक्। ईश्वरात्मा स विज्ञेयः, ईशदिग्भागमाश्रितः॥
Verse 53
एते सर्वे सायुधाश्च सर्वालङ्कारभूषिताः / उपर्यधःस्तंभरूपा मध्ये पुरुषरूपिणः
एते सर्वे सायुधाश्च सर्वालङ्कारभूषिताः। उपर्यधः स्तंभरूपा मध्ये पुरुषरूपिणः॥
Verse 54
श्रीध्यानमीलिताक्षाश्च श्रीध्यानान्निश्चलाङ्गकाः / तेषामुपरि मञ्चस्य फलकस्तु सदाशिवः
श्रीध्यानमीलिताक्षाश्च श्रीध्यानान्निश्चलाङ्गकाः। तेषामुपरि मञ्चस्य फलकस्तु सदाशिवः॥
Verse 55
विकासिदाडिमच्छायश्चतुर्नल्वप्रविस्तरः / नल्वषट्कायामवांश्च सदाभास्वरमूर्तिमान्
विकासिदाडिमच्छायः चतुर्नल्वप्रविस्तरः। नल्वषट्कायामवांश्च सदाभास्वरमूर्तिमान्॥
Verse 56
अङ्गदेव्यन्तरारंभान्मञ्चस्य फलकावधि / चिन्तामणिमयाङ्गानि तत्त्वरूपाणि तापस
अङ्गदेव्यन्तरारम्भात् मञ्चस्य फलकावधि । चिन्तामणिमयाङ्गानि तत्त्वरूपाणि, हे तापस ॥
Verse 57
सोपानानि विभासंते षट्त्रिंशद्वै निवेशनैः / आरोहस्य क्रमेणैव सोपानान्यभिदध्महे
सोपानानि विभासन्ते षट्त्रिंशद्वै निवेशनैः । आरोहस्य क्रमेणैव सोपानान्यभिदध्महे ॥
Verse 58
भूमिरापो ऽनलो वायुराकाशो गन्ध एव च / रसो रूपं स्पर्शसंब्दोपस्थपायुपदानि च
भूमिरापोऽनलो वायुराकाशो गन्ध एव च । रसो रूपं स्पर्शशब्दौ उपस्थपायुपदानि च ॥
Verse 59
पाणिवाग्घ्राणजिह्वाश्चत्वक् चक्षुः श्रोत्रमेव च / अहङ्कारश्च बुद्धिश्च मनः प्रकृतिपूरुषौ
पाणिर्वाग्घ्राणजिह्वाश्च त्वक् चक्षुः श्रोत्रमेव च । अहङ्कारश्च बुद्धिश्च मनः प्रकृतिपूरुषौ ॥
Verse 60
नियतिः कालरागौ च कला विद्ये च मायया / शुद्धाविद्येश्वरसदाशिवशक्तिः शिवा इति
नियतिः कालरागौ च कला विद्ये च मायया । शुद्धाविद्येश्वरसदाशिवशक्तिः शिवा इति ॥
Verse 61
एताः षट्त्रिंशदाख्यातास्तत्त्वसोपानपङ्क्तयः / पूषा सोपानपङ्क्तिश्च मञ्चपूर्वदिशंश्रिताः
एताः षट्त्रिंशत् तत्त्वसोपानपङ्क्तयः कथिताः; पूषा-नाम सोपानपङ्क्तिश्च मञ्चस्य पूर्वदिशि निबद्धा आसीत्।
Verse 62
अथ मञ्चस्योपरिष्टाद्धंसतूलिकतल्पकः / हस्तमात्रं समुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्
अथ मञ्चस्योपरि हंसतूलिकातल्पकः स्थापितः; स हस्तमात्रं समुन्नम्रः, चतुर्नल्वप्रविस्तरः आसीत्।
Verse 63
पादोपधानमूर्धोपधान दन्द्वविराजितम् / गड्डकानां चतुः षष्टिशोभितं पाटलत्विषा
पादोपधान-मूर्धोपधानयुगलेन विराजितं तद्; गड्डकानां चतुःषष्ट्या पाटलत्विषा शोभितम्।
Verse 64
तस्योपरिष्टात्कौसुंभवसनेनोत्तरच्छदः / शुचिना मृदुना कॢप्तः पद्मरागमणित्विषा
तस्योपरिष्टात् कौसुंभवसनेन उत्तरच्छदः; शुचिना मृदुना च कॢप्तः, पद्मरागमणित्विषा दीप्तः।
Verse 65
तस्योपरि वसन्पूर्वदिङ्मुखो दययान्वितः / शृङ्गारवेषरुचिरस्सदा षोडशवार्षिकः
तस्योपरि पूर्वदिङ्मुखः, दययान्वितः स वसन्; शृङ्गारवेषरुचिरः, सदा षोडशवार्षिक इव बभूव।
Verse 66
उद्यद्भास्करबिंबाभश्चतुर्हस्तस्त्रिलोचनः / हारकेयूरमुकुटकटकाद्यैरलङ्कृतः
उद्यद्भास्करबिम्बसदृशप्रभः स चतुर्भुजस्त्रिलोचनः। हारकेयूरमुकुटकटकादिभिरलङ्कृतः॥
Verse 67
कमनीयस्मितज्योत्स्नामरिपूर्णकपोलभूः / जागर्ति भगवानादिदेवः कामेश्वरः शिवः
कमनीयस्मितज्योत्स्नापूरितकपोलभूः। जागर्ति भगवानादिदेवः कामेश्वरः शिवः॥
Verse 68
तस्योत्संगे समासीना तरुणादित्यपाटला / सदा षोडशवर्षा च नवयौवनदर्पिता
तस्योत्सङ्गे समासीना तरुणादित्यपाटला। सदा षोडशवर्षा च नवयौवनदर्पिता॥
Verse 69
अमृष्टपद्मरागाभा चन्दनाब्जनखच्छटा / यावकश्रीर्निर्व्यपेक्षा पादलौहित्यवाहिनी
अमृष्टपद्मरागाभा चन्दनाब्जनखच्छटा। यावकश्रीर्निर्व्यपेक्षा पादलौहित्यवाहिनी॥
Verse 70
कलनिस्वानमञ्जीरपतत्कङ्कणमोहना / अनङ्गवरतूणीरदर्पोन्मथनजङ्घिका
कलनिस्वानमञ्जीरपतत्कङ्कणमोहना। अनङ्गवरतूणीरदर्पोन्मथनजङ्घिका॥
Verse 71
करिशुण्डदोः कदलिकाकान्तितुल्योरुशोभिनी / अरुणेन दुकूलेन सुस्पर्शेन तनीयसा / अलङ्कृतनितंबाढ्या जघनाभोगभासुरा
करिशुण्डसदृशदोर्भ्यां कदलिकाकान्तितुल्योरुशोभया। अरुणेन सुस्पर्शेन तनीयसा दुकूलेन विराजिता। अलङ्कृतनितम्बाढ्या जघनाभोगभासुरा॥
Verse 72
अर्धोरुकग्रन्थिमती रत्नकाञ्चीविराजिता / नतनाभिमहावर्तत्रि वल्यूर्मिप्रभासरित्
अर्धोरुकग्रन्थिमती रत्नकाञ्चीविराजिता। नतनाभिमहावर्तत्रिवली-ऊर्मिप्रभासरित्॥
Verse 73
स्तनकुड्मलहिन्दोलमुक्तादामशतावृता / अतिपीवरवक्षोजभारभङ्गुरमध्यभूः
स्तनकुड्मलहिन्दोल-मुक्तादामशतावृता। अतिपीवरवक्षोज-भारभङ्गुरमध्यभूः॥
Verse 74
शिरीषदाममृदुलच्छदाभांश्चतुरो भुजान्
शिरीषदाममृदुलच्छदाभांश्चतुरो भुजान्॥
Verse 75
केयूरकङ्कणश्रेणीमण्डितान्सोर्मिकाङ्गुलीन् / वहन्ती पतिसंसृष्टशङ्खसुन्दरकन्धरा
केयूरकङ्कणश्रेणीमण्डितान् सोर्मिकाङ्गुलीन्। वहन्ती पतिसंसृष्टशङ्खसुन्दरकन्धरा॥
Verse 76
मुखदर्पण वृत्ताभचिबुका पाटलाधरा / शुचिभिः पङ्क्तिशुद्धैस्च विद्यारूपैर्विभास्वरैः / कुन्दकुड्मललक्ष्मीकैर्दन्तैर्दर्शितचन्द्रिका
मुखदर्पणवृत्ताभचिबुका पाटलाधरा; शुचिपङ्क्तिशुद्धैर्विद्यारूपैर्विभास्वरैः। कुन्दकुड्मललक्ष्मीकैर्दन्तैः प्रदर्शितचन्द्रिका॥
Verse 77
स्थूलमौक्तिकसनद्धनानाभरणभासुरा / केतकान्तर्दलश्रोणी दीर्घदीर्घविलोचना
स्थूलमौक्तिकसनद्धनानाभरणभासुरा; केतकान्तर्दलश्रोणी दीर्घदीर्घविलोचना॥
Verse 78
अर्धेन्दुललिते भाले सम्यक्कॢप्तालकच्छटा / पालीवतं समाणिक्यकुण्डलामण्डितश्रुतिः
अर्धेन्दुललिते भाले सम्यक्कॢप्तालकच्छटा; पालीवतं समाणिक्यकुण्डलामण्डितश्रुतिः॥
Verse 79
नवकर्पूरकस्तूरीसदामोदितवीटिका / शरच्चञ्चन्निशानाथमण्डलीमधुरानना
नवकर्पूरकस्तूरीसदामोदितवीटिका; शरच्चञ्चन्निशानाथमण्डलीमधुरानना॥
Verse 80
चिन्तामणीनां सारेण कॢप्तचारुकिरीटिका / स्फुरत्तिलकरत्नाभभालनेत्रविराजिता
चिन्तामणीनां सारेण कॢप्तचारुकिरीटिका; स्फुरत्तिलकरत्नाभभालनेत्रविराजिता॥
Verse 81
गाढान्धकारनिबिडक्षामकुन्तलसंहतिः / सीमन्तरेशाविन्यस्तकिन्दूरश्रेणिभासुरा
गाढान्धकारसदृशा निबिडा क्षामकुन्तलसंहतिरस्याः। सीमन्तरेषु विन्यस्तकुङ्कुमश्रेणिभिः सा भासुरा॥
Verse 82
स्फुरच्चन्द्रकलोत्तंसमदलोलविलोचना / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता
स्फुरच्चन्द्रकलोत्तंसधारिणी मदलोलविलोचना। सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता॥
Verse 83
समस्तलोकमाता च सदानन्दविवर्धिनी / ब्रह्मविष्णुगिरीशेशसदाशिवनिदानभूः
समस्तलोकमाता सा सदानन्दविवर्धिनी। ब्रह्मविष्णुगिरीशेशसदाशिवनिदानभूः॥
Verse 84
अपाङ्गरिङ्खत्करुणानिर्झरीतर्पिताखिला / भासते सा भगवती पापघ्नी ललितांबिका
अपाङ्गरिङ्खत्करुणानिर्झरीतर्पिताखिला। भासते सा भगवती पापघ्नी ललिताम्बिका॥
Verse 85
अन्यदैवतपूजानां यस्याः पूजाफलं विदुः / यस्याः पूजाफलं प्राहुयस्या एव हि पूजनम्
अन्यदैवतपूजानां यस्याः पूजाफलं विदुः। यस्याः पूजाफलं प्राहुस्तस्या एव हि पूजनम्॥
Verse 86
तस्याश्च ललितादेव्या वर्णयामि कथं पुनः / वर्षकोटिसहस्रेणाप्येकांशो वर्ण्यते न हि
तस्याः श्रीललितादेव्याः माहात्म्यं कथं पुनर्वर्णयामि? वर्षकोटिसहस्रेणापि तस्याः केवलोऽप्येकांशो न हि वर्ण्यते।
Verse 87
वर्ण्यमाना ह्यवाग्रूपा वाचस्तस्यां कुतो गतिः / यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह
वर्ण्यमाना ह्यवाग्रूपा; वाचस्तस्यां कुतो गतिः? यतो वाचो निवर्तन्ते मनसा सहाप्राप्य।
Verse 88
बहुना किमिहोक्तेन तत्त्वभूतमिदं शृणु / न पक्षपातान्न स्नेहान्न मोहाद्वा मयोच्यते
बहुना किमिहोक्तेन? तत्त्वभूतमिदं शृणु; न पक्षपातान्न स्नेहान्न मोहाद्वा मयोच्यते।
Verse 89
संतु कल्पतरोः शाखा लेखिन्यस्तपसां निधे / मषीपात्राणि सर्वे ऽपि सप्त संतु महार्णवाः
संतु कल्पतरोः शाखा लेखिन्यस्तपसां निधे; मषीपात्राणि सर्वेऽपि सप्त संतु महार्णवाः।
Verse 90
पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा भूमिः पत्रत्वमृच्छतु / तस्य लेखनकालो ऽस्तु परार्ध्याधिकवत्सरैः
पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा भूमिः पत्रत्वमृच्छतु; तस्य लेखनकालोऽस्तु परार्ध्याधिकवत्सरैः।
Verse 91
लिखन्तु सर्वे लोकाश्च प्रत्येकं कोटिबाहवः / सर्वे बृहस्पतिसमा वक्तारो यदि कुंभज
लिखन्तु सर्वे लोकाश्च प्रत्येकं कोटिबाहवः। सर्वे बृहस्पतिसमा वक्तारो यदि, कुंभज॥
Verse 92
अथापि तस्याः श्रीदेव्याः पादाब्जैकाङ्गुलिद्युतेः / सहस्रांशेष्वेकैकांशवर्णना न हि जायते / अथ वा वृत्तिरखिला निष्फला तद्गुणस्तुतौ
अथापि तस्याः श्रीदेव्याः पादाब्जैकाङ्गुलिद्युतेः। सहस्रांशेष्वेकैकांशवर्णना न हि जायते॥ अथ वा वृत्तिरखिला निष्फला तद्गुणस्तुतौ॥
Verse 93
बिन्दुपीठस्य परितश्चतुरस्रवया स्थिता / महामायाजवनिका लंबते मेचकप्रभा
बिन्दुपीठस्य परितश्चतुरस्रवया स्थिता। महामायाजवनिका लंबते मेचकप्रभा॥
Verse 94
देव्या उपरि हस्तानां विंशतिद्वितयोर्ध्वतः / इन्द्रगोपवितानं तु बद्धं त्रैलोक्यदुर्लभम्
देव्याः उपरि हस्तानां विंशतिद्वितयोर्ध्वतः। इन्द्रगोपवितानं तु बद्धं त्रैलोक्यदुर्लभम्॥
Verse 95
तत्रालङ्कारजालं तु वर्तमानं सुदुर्लभम् / मद्वाणी वर्णयिष्यन्ती कण्ठ एव ह्रिया हता
तत्रालङ्कारजालं तु वर्तमानं सुदुर्लभम्। मद्वाणी वर्णयिष्यन्ती कण्ठ एव ह्रिया हता॥
Verse 96
सैव जानाति तत्सर्वं तत्रत्यमखिलं गुणम् / मनसो ऽपि हि दूरे तत्सौभाग्यं केनवर्ण्यते
सैव तत्सर्वं जानाति, तत्रत्यं अखिलं गुणसमूहं च। मनसोऽपि हि दूरे तत्सौभाग्यं; तद् केन वर्ण्यते?
Verse 97
इत्थं भण्डमहादैत्यवधाय ललितांबिका / प्रादुर्भुता चिदनलाद्दग्धनिःशेषदानवा
एवं भण्डमहादैत्यवधाय ललिताम्बिका प्रादुर्भूता; चिदनलात् दग्धाः निःशेषदानवाः।
Verse 98
दिव्यशिल्पिजनैः कॢप्तं षोडशक्षेत्रवेशनम् / अधिष्ठाय श्रीनगरं सदा रक्षति विष्टपम्
दिव्यशिल्पिजनैः कॢप्तं षोडशक्षेत्रवेशनम्। श्रीनगरम् अधिष्ठाय सा सदा विष्टपं रक्षति।
Verse 99
इत्थमेव प्रकारेण श्रीपुराण्यन्यकान्यपि / न भेदको ऽपि विन्यासो नाममात्रं पुरां भिदा
एवमेव प्रकारेण श्रीपुराणि अन्यकान्यपि। विन्यासो न भेदकः; पुराणां भिदा नाममात्रमेव।
Verse 100
नानावृक्षमहोद्यानमारभ्येतिक्रमेण ये / वदन्ति श्रीपुरकथां ते यान्ति परमां गतिम्
नानावृक्षमहोद्यानम् आरभ्य एतिक्रमेण ये। श्रीपुरकथां वदन्ति, ते यान्ति परमां गतिम्।
Verse 101
आकर्णयन्ति पृच्छन्ति विचिन्वन्ति च ये नराः / ये पुस्तके धारयन्ति ते यान्ति परमां गतिम्
ये नराः शृण्वन्ति पृच्छन्ति विचारयन्ति च, ये च पुस्तके धारयन्ति—ते परमां गतिं यान्ति।
Verse 102
ये श्रीपुरप्रकारेण तत्तत्स्थानविभेदतः / कृत्वा शिल्पिजनैः सर्वं श्रीदेव्यायतनं महत् / संपादयन्ति ये भक्तास्ते यान्ति परमां गतिम्
ये भक्ताः श्रीपुरप्रकारेण स्थानभेदतः शिल्पिजनैः सर्वं कृत्वा श्रीदेव्याः महदायतनं संपादयन्ति—ते परमां गतिं यान्ति।
Frequently Asked Questions
No royal or r̥ṣi-vaṃśa list is foregrounded in the sampled passage; instead, the chapter catalogs a “divine roster” (Śakti-deities and functionaries) as an esoteric lineage of powers within Lalitā’s palace-cakra system.
The excerpt presents architectural-style measurements for the sacred interior (height/extent given in hasta-based dimensions) rather than planetary distances; the effect is a microcosmic ‘bhuvana-kośa’ rendered as palace geometry.
The Sarvarogahara Cakra functions as a ritual-visualization yantra: its deity-seating is indexed by phonemic groups (varṇa-vargas), guarded by Khecarī, and armed with astras—linking healing (sarva-roga-hara) with protection and the metaphysical conquest dramatized in the Bhaṇḍāsura conflict.