Shloka 29
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
मित्री च शोडिशश्चैव चर्याख्यः कुम्भसम्भव / तैः सृष्टा बहवो लोकारक्षार्थं पादुकात्मकाः
Transliteration
mitrī ca śoḍiśaścaiva caryākhyaḥ kumbhasambhava / taiḥ sṛṣṭā bahavo lokārakṣārthaṃ pādukātmakāḥ
Translation
मित्री च शोडिशश्चैव चर्याख्यः कुम्भसम्भवः । तैः सृष्टा बहवो लोकारक्षार्थं पादुकात्मकाः ॥
Word by Word
मित्रीMitrī
मित्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्री (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; नाम (proper name)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
शोडिशःŚoḍiśa
शोडिशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशोडिश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; नाम (proper name)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
चर्या-आख्यः(one) named Caryā
चर्या-आख्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचर्या (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘named Caryā’)
कुम्भ-सम्भवO Pot-born one (Agastya)
कुम्भ-सम्भव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘born from a pot’)
तैःby them
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3), बहुवचन; सर्वनाम
सृष्टाःwere created
सृष्टाः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) → सृष्ट (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
बहवःmany
बहवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण (agreeing with पादुकात्मकाः/लोकाः implied)
लोक-रक्षा-अर्थम्for the protection of the worlds
लोक-रक्षा-अर्थम्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootलोक (प्रातिपदिक) + रक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; नपुंसकलिङ्ग-एकवचनरूपेण अव्ययवत् (purpose adverbial: ‘for the sake of world-protection’)
पादुक-आत्मकाःhaving the form of sandals
पादुक-आत्मकाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपादुका (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; तत्पुरुषः (‘having the nature/form of sandals’)