Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context

प्रथमा मुख्यतिथितां प्राप्ता व्याप्य जगत्त्रयाः / कालत्रितयरूपाश्च कालग्रासविचक्षणाः

prathamā mukhyatithitāṃ prāptā vyāpya jagattrayāḥ / kālatritayarūpāśca kālagrāsavicakṣaṇāḥ

प्रथमा मुख्यतिथितां प्राप्ता व्याप्य जगत्त्रयम्। कालत्रितयरूपाश्च कालग्रासविचक्षणाः॥

prathamāthe first (one)
prathamā:
Karta (कर्ता/subject)
TypeAdjective
Rootprathamā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā vibhakti (Nom. 1st), Ekavacana (sg.); used adjectivally
mukhya-tithitāmthe status of being the chief tithi
mukhya-tithitām:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootmukhya (प्रातिपदिक) + tithi (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Dvitīyā vibhakti (Acc. 2nd), Ekavacana (sg.); तिथिताम् = तिथित्वम्/तिथिताम् (state/position of a tithi)
prāptāhaving attained
prāptā:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeVerb
Root√āp (आप्) + pra- (उपसर्ग) (कृदन्त)
FormKta-participle (क्त), Strīliṅga (f.), Prathamā (Nom. 1st), Ekavacana (sg.); past passive participle used predicatively
vyāpyahaving pervaded
vyāpya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√vyāp (व्याप्) (कृदन्त)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya usage; expresses prior action
jagat-trayāḥthe three worlds
jagat-trayāḥ:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक) + traya (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Prathamā vibhakti (Nom. 1st), Bahuvacana (pl.); jagattrayāḥ = जगत्त्रयाणि (three worlds) (Vedic/epic variant ending)
kāla-tritaya-rūpāḥhaving the form of the three times
kāla-tritaya-rūpāḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeAdjective
Rootkāla (प्रातिपदिक) + tritaya (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā (Nom. 1st), Bahuvacana (pl.); adjective to implied feminine plural (e.g., nityāḥ/devyaḥ)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction particle (समुच्चय)
kāla-grāsa-vicakṣaṇāḥskilled in the devouring of time
kāla-grāsa-vicakṣaṇāḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeAdjective
Rootkāla (प्रातिपदिक) + grāsa (प्रातिपदिक) + vicakṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā (Nom. 1st), Bahuvacana (pl.); vicakṣaṇāḥ = skilled/adept