Atharvaveda Kanda 1 Anuvaka 3 in Sanskrit

Various Rishis

Kanda 110 Suktas41 Mantras

Anuvaka 3

अस्य अनुवाकस्य मुख्यविषयः—अपोत्रोपाय-रक्षणं भैषज्य-चिकित्सया सह संयुक्तम्। अत्र देहस्य समग्रता (वर्णः, त्वक्, ज्वरः) पुनः स्थाप्यते, तथा रक्षांसि, अभिचारः, मृत्युवाहिन्यः शक्तयश्च निवार्यन्ते। उपविषयाः—(१) इन्द्रः पुरोगामी रक्षकः, अभयस्य दाता च। (२) हरिमायाः (कामलासदृशी पीतता/दौर्बल्ययुक्ता विवर्णता) निष्कासनं, आयुषो वर्णस्य च पुनर्लाभः। (३) अशुभ-श्वैत्यस्य प्रतिलोमः—किलासस्य पलितस्य च निवारणम्। (४) भूमिजा औषधिशक्तिः—श्यामा/आसुरी इति औषधिरूपेण। (५) तक्मन् (ज्वरः) नामबद्धः चेतन इव व्याधिरूपेण सम्बोधितः। (६) रक्षोघ्न-प्रयोगाः—रक्षोविनाशकाः मन्त्राः।

Kinds of charm

Bhaishajya (healing): 5Abhicharika (against foes): 3Shantika (pacifying): 2

Suktas in Anuvaka 3

Sukta 21

एषः संक्षिप्तोऽनुष्टुभः सूक्तः इन्द्रस्तुतिरूपः अपोत्पात-निवारणमन्त्रः। अस्माकं समुदायस्य पुरतः इन्द्रं स्थापयति—स कल्याणदः अभयङ्करश्च। आज्ञार्थवाक्यैः रक्षःप्रायं हिंसां, शत्रूणां प्रहारान्, शत्रोः क्रोधं च अपसारयति; तथा महच्छर्म श्रेष्ठं विस्तीर्णं च आश्रयं याचते, यत् घातकान् प्रहारान् प्रत्यावर्तयति।

Rishi: Indra-focused Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī; commonly treated as an Indra-stuti within Atharvanic collections). | Devata: Indra (as Vṛtrahan, Somapā, Abhayaṃkara). | 4 Mantras

Sukta 22

अथर्ववेदस्य १.२२ सूक्तं लघु भैषज्य-मन्त्रः। अनेन हरिमां (कामलादि-दौर्बल्यजन्यां पीतताम्) अपहत्य आयुः (दीर्घायुष्यम्) तथा सुदृढं रक्ताभं वर्‍णं (आरोग्यलक्षणं कान्तिम्) पुनः प्रतिष्ठापयति। अस्य क्रिया स्थानान्तरण-मायया वर्तते—रोगवर्णं वनस्पतिषु पीतेषु च माध्यमेषु निक्षिप्य, रोगिणं परितो मङ्गलं रक्तवर्णं रक्षाकवचवत् स्थापयति।

Rishi: Atharvanic tradition (attributed within the Atharvan corpus; specific r̥ṣi assignment varies by anukramaṇī tradition for this hymn). | Devata: Āyus (Long Life) / Varṇa (healthy complexion) as functional ‘deities’; implicitly the healing power resident in the charm. | 4 Mantras

Sukta 23

अथर्ववेदशौनके १.२३ सूक्तं संक्षिप्तं भैषज्य-मन्त्ररूपं यत् अशुभतया श्वेततां प्राप्तं पुनः श्यामलयति—विशेषतः किलासं (श्वेतचर्मचिह्नानि) पलितं च (अकालकेशशैत्यं)। अत्र रात्रिजं कृष्णवर्णम् ओषधिं रजनीं (रात्रिं) च आह्वयति, वर्णविकृतिं प्रत्यावर्तयितुं, निरृतिसदृशं दुर्भाग्यं निवारयितुं, तथा ब्रह्मबलात् श्वेतचिह्नस्य लोपं कर्तुम्।

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted without a single named ṛṣi for minor healing charms; assigned in some indices to Atharvan/Angiras lineages). | Devata: Oṣadhi (the herb) and Rājanī/Night (personified night-power). | 4 Mantras

Sukta 24

अथर्ववेदशौनकीयस्य प्रथमखण्डे चतुर्विंशतितमः सूक्तः एकः संक्षिप्तः भेषजस्तोत्रम् अस्ति। अत्र पृथिव्यां जातं श्यामां आसुरीं च ओषधिं किलासरोगनिवारणाय औषधत्वेन प्रयोक्ते। मन्त्राः एतां ओषधिं न केवलं भौतिमौषधं अपितु रूपसंस्कारकारिणीं शक्तिं च प्रतिपादयन्ति। इयं त्वचं शरीरं च पुनः सम्पूर्णं सुषमायुक्तं च करोति। पौराणिकविजयः वनस्पतिशक्तिश्च अस्य मन्त्रस्य आधारः, यः विकारं रोगं शत्रुतां च व्यवस्थितं नियन्त्रितं च रोगनिवारकशक्तित्वेन परिवर्तयति।

Rishi: Atharvanic seer (traditionally assigned within the AV medicinal corpus; specific r̥ṣi attribution for 1.24 to be confirmed against Śaunaka anukramaṇī) | Devata: Oṣadhi (Śyāmā) / Pṛthivī-derived healing power | 4 Mantras

Sukta 25

अथर्वणीयोऽयं संक्षिप्तो भैषज्य-मन्त्रः तक्मानं (ज्वरम्) नामबद्धं चेतनवत् पीडां मन्यमानः रोगिणः सर्वतः “अपवस्त्रय” इति निष्कासयितुं आज्ञापयति। अस्य गुह्यानि मूलानि रूपाणि च निर्दिशति—दाह-तापं, सान्तराल-प्रकोपान्, शोकवत् क्षयकरं रूपं, वरुणेन दण्ड्यत्व-सम्बन्धं च—ततः गुह्य-नाम-जननस्थान-ज्ञानरूपेण वशीकरणेन पुनःपुनः निष्कासन-वाक्यैश्च तं निराकरोति।

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras attribution for Takman hymns; exact r̥ṣi assignment depends on Anukramaṇī). | Devata: Takman (fever) addressed and coerced; also an invoked ‘harita’-linked divine power by epithet. | 4 Mantras

Sukta 26

अथर्वणीयः संक्षिप्तः रक्षोघ्न-भैषज्य-मन्त्रः। प्रथमं स घातुकान् शत्रून् बलान्—विशेषतः ‘इषुं’ तथा यमसम्बद्धं मृत्युतत्त्वं—अपाकरोति, ततः शरीरस्य वंशस्य च कल्याण-स्थैर्यं गृहस्थे प्रतिष्ठापयितुं प्रवर्तते। अस्य प्रभावः आज्ञार्थक-अपसारणवाक्येन (अपोत्प्रैविकेन) सह प्रसाद-याचनया संयुक्तः—आहूताः शक्तयः ‘प्रसन्नाः’ भवन्तु, गृहे क्षेमं पुष्टिं समृद्धिं च स्थापयन्त्विति।

Rishi: Atharvanic tradition (seer attribution varies by anukramaṇī for the surrounding hymn) | Devata: A propitiated protective/healing power (often addressed as a benevolent agent capable of both expulsion and grace; specific devatā depends on the hymn’s heading in the anukramaṇī) | 4 Mantras

Sukta 27

अथर्ववेदस्य १.२७ सूक्तं संक्षिप्तं रक्षोघ्नम् अभिचारिकं च; अत्र मन्त्र एवायुधत्वेन कल्प्यते—स शत्रुचित्तं दुष्टसंकल्पं च विकिरति, छिनत्ति, अपसारयति; गृहं प्रति प्रहितं प्रत्यमित्राभिचारं, प्रेतसम्बद्धाम् अमङ्गलतां च निवारयति। रुद्रस्य पिनाकप्रतिमानं छेदन-विक्षेप-शक्तिं ददाति; इन्द्राणी च द्वाराग्रे/प्राग्भागे जयिनीं उपस्थितिं स्थाप्यते, येन गृहे पुनः क्षेमं कल्याणं च पूर्यते, दुष्टेच्छकाः पराभवन्ति।

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (hymn-level assignment varies by anukramaṇī tradition; verse itself is weapon-apotropaic). | Devata: Rudra/Pināka as invoked power-symbol; the operative deity is the protective, weapon-bearing force that cuts and disperses evil. | 4 Mantras

Sukta 28

अथर्ववेदस्य १.२८ सूक्तं संक्षिप्तं रक्षोघ्नं मन्त्रसमूहः, यत् यातुधान्याः शापं स्तम्भनमोहं च नवजातस्य प्राणापहारिणीं हिंसां प्रत्यावर्तयति। अत्र दाहः प्रतिक्रमः (प्रति-) दण्ड्यं च “स्वयमेवात्मभक्ष” इव रूपकं चाभिधीयते, येन सा दुष्टशक्तिः स्वस्रोतसि एव निपत्य स्वयमेव क्षीयते, बालस्य गृहस्य च क्षेमं पुनः स्थापयति।

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (exact r̥ṣi for 1.28 requires full anukramaṇī data). | Devata: Counter-sorcery against a yātudhānī/witch-like female agent (functional ‘devatā’ is the addressed/targeted malefic power). | 4 Mantras

Sukta 29

अथर्ववेदस्य १.२९ सूक्तं संक्षिप्तं प्रत्यमन्त्रणं शत्रुनिग्रहणं च; यत् शत्रुबलानि परितो निरुध्य समुदायस्योपरि रक्षकशक्तिं प्रहरीव उपतिष्ठापयति। अन्ते सपत्नक्षयणमणिं (सपत्ननाशनमणिं) बध्नाति, येन जयः, राष्ट्रस्य स्थैर्यं, तथा विरोधिषु अपवादकेषु च अभ्यधिकत्वस्य प्रसिद्धिः सुनिश्चित्यते।

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn-level attribution varies by Anukramaṇī; commonly treated as Atharvanic protective speech) | Devata: Indra or a generalized protective power (mantra functions as a command to the protector rather than a descriptive praise) | 6 Mantras

Sukta 30

अथर्ववेदस्य १.३० सूक्तं दीर्घायुषः संरक्षणस्य च संक्षिप्तं भैषज्य-मन्त्ररूपं भवति। अत्र लाभार्थी विश्वैर्देवैः वसुभिः आदित्यैश्च सतर्क-रक्षायां निहितः, येन मनुष्यकृतो मृत्युः तं नाभिगच्छेत्। रक्षणं केवलं व्यक्तिसुरक्षायाः परं यज्ञ-स्थानस्यापि सुरक्षां विस्तारयति—सम्यग्भागवतः देवाः पञ्चसु दिक्षु प्रतिष्ठाप्यन्ते, तथा स शुभे सुसंरक्षिते मण्डले सीलित इव भवति।

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras rubric; specific r̥ṣi attribution depends on anukramaṇī) | Devata: Viśve Devāḥ; Vasus; Ādityas (collective protective deities) | 4 Mantras

Inside Anuvaka 3

The theme

Apotropaic protection joined to bhaiṣajya healing: restoring bodily wholeness (color, skin, fever) while driving out rakṣas, sorcery, and death-bearing forces

Threads through it

Indra as front-guard and giver of fearlessness
Expulsion of harimā (jaundice-like yellowness) and recovery of āyus/varṇa
Reversal of ominous whitening: kilāsa and palita
Herb-power (Śyāmā/Āsurī) as Earth-born medicine
Takman (fever) addressed as a name-bound, sentient affliction
Rakṣoghna and counter-sorcery: turning back yātudhānī and hostile spells
Newborn protection and life-safeguarding
Collective divine guardianship (Viśve Devāḥ, Vasus, Ādityas) against human-caused death

Who it serves

Household and community rites for health crises (jaundice/weakness, skin depigmentation, premature grayness, fever), newborn safeguarding, and repelling curses, demons, and lethal intent to secure long life and welfare

The deities

Indraprotector
Takman (Fever personified)disease-agent (expelled)
Pṛthivī (Earth, source of herb-power)healer
Śyāmā/Āsurī (herb-power)healer
Yama / Mṛtyu principledeath-agent (repelled)
Viśve Devāḥprotector
Vasusprotector
Ādityasprotector

What it heals

Harimā (jaundice-like yellowness, sickly pallor/weakness)Sukta 1.22
Kilāsa (white skin patches / depigmentation) and ominous whiteningSukta 1.23
Kilāsa (skin-disfiguring depigmentation) treated through specific herb-powerSukta 1.24
Palita (premature grayness) and loss of healthy colorationSukta 1.23
Takman (fever: recurrent/varied forms) and its grip on the bodySukta 1.25
Threat of death, lethal assault, and hostile ‘missile’ forces (including Yama-linked peril)Sukta 1.26, 1.30
Rakṣas, preta-linked inauspiciousness, and counter-sorcery against a house/communitySukta 1.21, 1.27, 1.29
Newborn targeted by yātudhānī curse, stupor-spell, and life-draining witchcraftSukta 1.28
Longevity (āyus) and protection from human-caused death/violenceSukta 1.22, 1.30

Frequently Asked Questions

What unifies the hymns of Kanda 1, Anuvaka 3 (AV 1.21–1.30)?

They combine bhaiṣajya healing (restoring āyus and healthy varṇa; treating harimā, kilāsa, palita, and takman) with rakṣoghna and counter-sorcery measures that repel demons, curses, and death-bearing forces.

Which suktas are most directly medical, and what ailments do they target?

AV 1.22 targets harimā (yellowness/jaundice-like weakness); AV 1.23 and 1.24 address kilāsa and related discoloration (1.24 explicitly via Śyāmā/Āsurī herb-power); AV 1.25 expels Takman (fever).

Where does this anuvaka focus on protection from sorcery and harm to children or households?

AV 1.27–1.29 are strongly rakṣoghna/counter-sorcery, turning back hostile spells and enclosing rivals; AV 1.28 specifically protects a newborn from yātudhānī attacks; AV 1.21 and 1.30 frame wider communal safety and longevity under divine guarding.

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App