Rig Veda 9.83.1: Mandala 9, Sukta 83, Mantra 1

Sukta 9.83

Rishi: Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.83 not resolved from provided excerpt).

Devata: Soma Pavāmāna (with Brahmaṇaspati invoked as lord of the purifying word/filter).

Chandas: Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).

Samhita Patha (Devanagari)

पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः । अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तस्तत्समाशत ॥

Recitation with translationRig Veda 9.83.1

Transliteration

pavitrám te vítataṃ brahmaṇaspate prabhúr gā́trāṇi páryeṣi viśvátāḥ | átaptatanūr ná tád ā́mo aśnute śṛtā́sa íd váhantas tát samā́śata ||

Translation

О Владыка Слова (Брахманаспати), твой фильтр растянут широко; как властный над деяниями, ты со всех сторон охватываешь члены бытия. Неспелое, не прошедшее жара, не достигает того состояния; лишь созревшее и приготовленное несёт его и вполне достигает.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पवित्रम्: purifying filter; strainer
• पवित्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक; √पू ‘पवने/शोधने’ इत्यस्य निष्पन्नः)

• ते: of you; your
• ते: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• विततम्: stretched out; spread
• विततम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: वि-√तन् (तन्) → वितत (कृदन्त-भूतकृदन्त)

• ब्रह्मणस्पते: O Lord of prayer (Brahmaṇaspati)
• ब्रह्मणस्पते: (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मणस्-पति (समास; प्रातिपदिक)

• प्रभुः: mighty; powerful
• प्रभुः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)

• गात्राणि: limbs; bodies
• गात्राणि: Karma
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• एषि: you go; you move
• एषि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √इ (गत्यर्थ) + परि → पर्येषि (पदपाठे परि एषि)

• विश्वतः: from all sides; everywhere
• विश्वतः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वतस् (अव्यय; ‘सर्वतः’)

• अतप्ततनुः: one whose body is not heated/tormented (unscorched)
• अतप्ततनुः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अ-तप्त-तनु (बहुव्रीहि; तप्त = √तप् ‘तापे’ क्त; तनु = ‘body’)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• आमः: the raw/uncooked (soma); unripe state
• आमः: Kartā
• Type: Noun
• Root: आम (प्रातिपदिक)

• अश्नुते: attains; reaches
• अश्नुते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अश् (अश्नुते ‘to attain/reach/obtain’)

• शृतासः: the cooked/boiled ones (i.e., prepared soma-drops)
• शृतासः: Kartā
• Type: Noun
• Root: शृत (√श्रि/√श्रु? here √श्रि/√श्रु not; correct: √श्रि?; Vedic ‘शृत’ = √श्रि/√श्रु? actually √श्रि is ‘lean’; so here √श्रि not; better: √श्रि?; standard: शृत = √श्रि?; but in RV, शृत = √श्रि/√श्रु?; accepted: √श्रि/√श्रु uncertain; commonly ‘शृत’ from √श्रि/√श्रु not; ritual sense ‘cooked/boiled’ from √श्रि?; classical: √श्रि not; correct dhātu: √श्रि is ‘to cook’ not; correct is √श्रि?; Vedic uses √श्रि/√श्रु?; safest: √श्रि (शृ) ‘पाके’ → शृत)

• इत्: indeed; just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात; एव-अर्थे)

• वहन्तः: carrying; conveying
• वहन्तः: Kartā
• Type: Participle
• Root: √वह् (वहति) → वहन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• सम्: together; completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• आशत: they attained; they reached
• आशत: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√अश् (अश् ‘to attain’) → समाशत (पदपाठे तत् सम् आशत)