Rig Veda 9.83.2: Mandala 9, Sukta 83, Mantra 2

Sukta 9.83

Rishi: Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.83 not resolved from provided excerpt).

Devata: Soma Pavāmāna (with the cosmic ‘pavitra’ as operative symbol).

Chandas: Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).

Samhita Patha (Devanagari)

तपोष्पवित्रं विततं दिवस्पदे शोचन्तो अस्य तन्तवो व्यस्थिरन् । अवन्त्यस्य पवीतारमाशवो दिवस्पृष्ठमधि तिष्ठन्ति चेतसा ॥

Sanskrit recitationRig Veda 9.83.2

Transliteration

tápoḥ pavitrám vítataṃ divás padé śócanto asya tántavo vy àsthirān | ávanty asya pavītā́ram āśávo divás pṛṣṭhám ádhi tiṣṭhanti cétasā ||

Translation

Очиститель тапаса растянут в обители неба; его сияющие нити разъяты и утверждены. Быстрые силы стерегут этот фильтр; сознанием они стоят на хребте неба — удерживая высшую область, чтобы поток мог быть прояснён.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तपः: heat, ardour, austerity
• तपः: कर्म (विशेष्य-रूपेण ‘पवित्रम्’ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) < √तप्

• पवित्रम्: purifying filter, sieve
• पवित्रम्: कर्म (शोचन्तः… व्यस्थिरन् इत्यस्य; ‘(पवित्रं) विततम्’)
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक) < √पू (पवते) / √पु (शोधन) (व्युत्पत्त्यर्थ)

• विततम्: stretched out, spread
• विततम्: कर्म (पवित्रम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वि-√तन् (तनोति) → वितत (कृदन्त)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (पदे इत्यस्य; ‘of heaven’)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)

• पदे: in the place/footing (station)
• पदे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• शोचन्तः: shining, blazing
• शोचन्तः: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: √शुच् (शोचति) → शोचन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• अस्य: of him/it (of this Soma/filter)
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तन्तवः: threads, strands
• तन्तवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: तन्तु (प्रातिपदिक)

• वि: apart, forth (intensifier)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• अस्थिरन्: they stood/settled (in place), were set
• अस्थिरन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति) + वि → वि-√स्था; लुङ्

• अवन्ति: they aid, they further
• अवन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अव् (अवति) / अवन्त् (प्रातिपदिक ‘helping’)—वेदिक प्रयोग

• अस्य: of him/it
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पवीतारम्: the purifier/strainer (filtering agent)
• पवीतारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पवीतृ (प्रातिपदिक) < √पू (पवते) (शोधन)

• आशवः: the swift ones (swift streams/drops)
• आशवः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: आशु (प्रातिपदिक) → आशव (विशेषण/नाम)

• दिवः: of heaven
• दिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• पृष्ठम्: back, ridge, surface
• पृष्ठम्: कर्म (अधि तिष्ठन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over
• अधि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• तिष्ठन्ति: they stand, they remain
• तिष्ठन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति)

• चेतसा: with mind, by intention/awareness
• चेतसा: करण
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)