Rig Veda Sukta 23
Mandala 8Sukta 2330 Mantras

Sukta 23

Sukta 8.23

Devata

Agni (Jātavedas)

Ten hymn stanowi rozszerzony akt rozpalania i uwielbienia Agniego jako Jātavedasa, wszechwiedzącego ognia, który przyjmuje ofiary, chroni rytuał i niesie modlitwy do bogów. Powtarzające się prośby skierowane do Agniego dotyczą obfitości (vasu), siły i prawidłowo uporządkowanej ofiary, przedstawiając go jako nieuchwytny płomień, którego dym wznosi się jako widoczny znak skutecznego kultu. Część końcowa podkreśla Agniego jako chwałę dzieła i przywołującego Mitrę i Varuṇę, łącząc rytuał z Ṛtą (porządkiem kosmicznym).

Recitation with translationRig Veda 8.23

Mantras

Mantra 1

ईळिष्वा हि प्रतीव्यं यजस्व जातवेदसम् । चरिष्णुधूममगृभीतशोचिषम् ॥

Ofiaruj swoją wolę w adoracji, albowiem on jest mocą, która stoi naprzeciw nas i odpowiada; złóż ofiarę Jātavedasowi, znającemu wszystkie narodziny. On porusza się ze swoim wznoszącym się dymem, a jego płomień nie jest chwytany przez nikogo, niegasnące światło w ludzkim naczyniu.

Mantra 2

दामानं विश्वचर्षणेऽग्निं विश्वमनो गिरा । उत स्तुषे विष्पर्धसो रथानाम् ॥

Agni, dawcę rozdań dla wszystkich ludów, potwierdzam słowem, które niesie cały umysł; i wysławiam również rywalizujące rydwany, te szybkie formacje siły, które niosą moce bogów w walce o Światło.

Mantra 3

येषामाबाध ऋग्मिय इषः पृक्षश्च निग्रभे । उपविदा वह्निर्विन्दते वसु ॥

Tych, w których natchniona pieśń przełamuje przeszkodę, a moce wzrostu i pożywna pełnia są trzymane we właściwym uchwycie, przez bliską wiedzę nosiciel ofiary odnajduje prawdziwe bogactwo bytu.

Mantra 4

उदस्य शोचिरस्थाद्दीदियुषो व्यजरम् । तपुर्जम्भस्य सुद्युतो गणश्रियः ॥

Wzniosł się jego płomień, lśniąc, rozprzestrzeniając niestarzejący się blask. Lśniący, zastęp w chwale, są jasną chwałą płonącej siły, która miażdży to, co stawia opór.

Mantra 5

उदु तिष्ठ स्वध्वर स्तवानो देव्या कृपा । अभिख्या भासा बृहता शुशुक्वनिः ॥

Powstań, o moco dobrej ofiary; wzrastaj przez boską siłę formowania. Stań się jawny z rozległym światłem, dźwięcząc, przebudzając byt swym czystym drganiem.

Mantra 6

अग्ने याहि सुशस्तिभिर्हव्या जुह्वान आनुषक् । यथा दूतो बभूथ हव्यवाहनः ॥

O Agni, przybądź z dobrymi potwierdzeniami, gdy składamy ofiary w ciągłym ruchu; albowiem stałeś się posłańcem, nosicielem ofiary, niosąc naszą aspirującą substancję do bogów i przynosząc z powrotem ich moce w nas.

Mantra 7

अग्निं वः पूर्व्यं हुवे होतारं चर्षणीनाम् । तमया वाचा गृणे तमु वः स्तुषे ॥

Wzywam dla was starożytnego Agni, kapłana ludów. Jego wypowiadam tym natchnionym słowem; jego zaiste wysławiam dla was, aby wewnętrzny kapłan mógł zająć swoje miejsce i prowadzić ofiarę duszy.

Mantra 8

यज्ञेभिरद्भुतक्रतुं यं कृपा सूदयन्त इत् । मित्रं न जने सुधितमृतावनि ॥

Jego o cudownej woli, którego łaska formowania zapala przez ofiary, jak Przyjaciel pośród ludzi, dobrze ustanowiony w ludzie, on strzeże Prawdy-Porządku i czyni ludzkie pole dla niej odpowiednim.

Mantra 9

ऋतावानमृतायवो यज्ञस्य साधनं गिरा । उपो एनं जुजुषुर्नमसस्पदे ॥

Poszukiwacze Prawdy przyjmują go, posiadacza rty, przez natchnione słowo jako dokonawcę ofiary; zbliżają się do niego, stając na stopniu czci, tak czyn wewnętrzny staje się skuteczny.

Mantra 10

अच्छा नो अङ्गिरस्तमं यज्ञासो यन्तु संयतः । होता यो अस्ति विक्ष्वा यशस्तमः ॥

Niech nasze ofiary, dobrze zebrane, zdążają ku najbardziej podobnemu do Angirasów, ku kapłańskiemu ogniowi. On jest Hotr pośród rodów, najbardziej chwalebnym: niech przyjdzie do naszych wielu pól życia i wprowadzi je w właściwy porządek.

Mantra 11

अग्ने तव त्ये अजरेन्धानासो बृहद्भाः । अश्वा इव वृषणस्तविषीयवः ॥

O Agni, ci twoi, wiecznie młodzi, rozpalający cię, stają się rozlegli w świetle; jak silne ogiery wzbierają siłą, moce zintensyfikowanej energii wewnątrz bytu.

Mantra 12

स त्वं न ऊर्जां पते रयिं रास्व सुवीर्यम् । प्राव नस्तोके तनये समत्स्वा ॥

Dlatego, o panie naszej pełni, daj nam rayi, obfitość, która niesie heroiczną moc; chroń nas naprzód w naszych dzieciach i naszych stawaniach się, w zmaganiach, gdzie dusza musi walczyć.

Mantra 13

यद्वा उ विश्पतिः शितः सुप्रीतो मनुषो विशि । विश्वेदग्निः प्रति रक्षांसि सेधति ॥

Ilekroć pan ludu, przenikliwy i dobrze usposobiony, ustanowiony jest wśród ludzkich rodów, Agni zaiste odpędza wszystkie wrogie moce zniekształcenia i ciemności.

Mantra 14

श्रुष्ट्यग्ने नवस्य मे स्तोमस्य वीर विश्पते । नि मायिनस्तपुषा रक्षसो दह ॥

Wysłuchaj, o Agni, ten mój nowy hymn; o bohaterze, panie ludu, spal swoim żarem rakṣasy, które działają przez oszustwo i ułudę.

Mantra 15

न तस्य मायया चन रिपुरीशीत मर्त्यः । यो अग्नये ददाश हव्यदातिभिः ॥

Żaden wróg nigdy nie może zapanować nad tym śmiertelnikiem przez żadne oszustwo, kto daje Agniemu właściwe ofiary, czyny obłacji, które otwierają drogę dla boskiej wymiany.

Mantra 16

व्यश्वस्त्वा वसुविदमुक्षण्युरप्रीणादृषिः । महो राये तमु त्वा समिधीमहि ॥

Vyaśva, wieszcz, pragnąc wzrostu, ucieszył cię jako znalazcę obfitości; dla wielkiego bogactwa rozpalamy cię całkowicie, tak, ciebie, wewnątrz naszego istnienia.

Mantra 17

उशना काव्यस्त्वा नि होतारमसादयत् । आयजिं त्वा मनवे जातवेदसम् ॥

Uśanā Kāvya ustanowił cię jako kapłana wzywającego; uczynił cię prawdziwym ofiarnikiem dla Manu, o Jātavedas, znawco wszystkich narodzin, aby człowiek był prowadzony słusznie w ofierze.

Mantra 18

विश्वे हि त्वा सजोषसो देवासो दूतमक्रत । श्रुष्टी देव प्रथमो यज्ञियो भुवः ॥

Wszyscy bowiem bogowie w jednej zgodzie uczynili cię swoim posłańcem. Wysłuchaj, o boże: stań się pierwszym, prawdziwie ofiarnym, najważniejszą mocą w naszej ofierze i naszym wzniesieniu.

Mantra 19

इमं घा वीरो अमृतं दूतं कृण्वीत मर्त्यः । पावकं कृष्णवर्तनिं विहायसम् ॥

Niech śmiertelny bohater uczyni tego nieśmiertelnego swoim posłańcem, Agniego, oczyszczającego, który porusza się po ciemnej ścieżce, a jednak przemierza szerokie niebo: przewodnika przez mrok ku otwartej przestrzeni.

Mantra 20

तं हुवेम यतस्रुचः सुभासं शुक्रशोचिषम् । विशामग्निमजरं प्रत्नमीड्यम् ॥

Jego wzywamy, trzymając łyżki ofiarne właściwie, Agniego o pięknej jasności i jasnym płomieniu: niestarzejący się Ogień ludów, prastary i zawsze godny czci, który przywraca pierwotny porządek w nas.

Mantra 21

यो अस्मै हव्यदातिभिराहुतिं मर्तोऽविधत् । भूरि पोषं स धत्ते वीरवद्यशः ॥

Ktokolwiek spośród śmiertelnych składa mu ofiarę z darami godnymi ofiary, ten gromadzi dla siebie obfity wzrost, wzrost, który staje się heroiczną mocą i świetlistą sławą.

Mantra 22

प्रथमं जातवेदसमग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् । प्रति स्रुगेति नमसा हविष्मती ॥

Najpierw ku Agniemu Dżatawedasowi, Przedwiecznemu obecnemu w ofiarach, czerpak ofiarny porusza się w czci, niosąc ofiarę, tak wewnętrzny czyn zbliża się do znającego narodziny z poświęconą substancją.

Mantra 23

आभिर्विधेमाग्नये ज्येष्ठाभिर्व्यश्ववत् । मंहिष्ठाभिर्मतिभिः शुक्रशोचिषे ॥

Tymi niech ukształtujemy naszą służbę dla Agniego, najstarszymi i najpotężniejszymi myślami, bogatymi w pełnię mocy, ku niemu, którego płomień jest jasnym blaskiem.

Mantra 24

नूनमर्च विहायसे स्तोमेभिः स्थूरयूपवत् । ऋषे वैयश्व दम्यायाग्नये ॥

Teraz śpiewaj do Agniego, szeroko wędrującego, hymnami pewnymi jak masywny słup ofiarny; o wieszczu Waijaśwa, do Agniego, który jest władcą w domu istoty.

Mantra 25

अतिथिं मानुषाणां सूनुं वनस्पतीनाम् । विप्रा अग्निमवसे प्रत्नमीळते ॥

Wieszcze czczą Agniego dla ochrony i pomocy, Agniego, gościa istot ludzkich, dzieła władców lasu, pradawnego w swojej mocy przewodnictwa.

Mantra 26

महो विश्वाँ अभि षतोऽभि हव्यानि मानुषा । अग्ने नि षत्सि नमसाधि बर्हिषि ॥

O Agni, wielki, ogarniający wszystko, ogarniający ludzkie ofiary, zasiądź tu w czci na świętym siedzeniu, aby wewnętrzna ofiara została godnie przyjęta.

Mantra 27

वंस्वा नो वार्या पुरु वंस्व रायः पुरुस्पृहः । सुवीर्यस्य प्रजावतो यशस्वतः ॥

Obdarz nas wieloma pożądanymi mocami; obdarz bogactwem, które jest bardzo upragnione, bogactwem bohaterskiej energii, płodnym w potomstwo, ukoronowanym świetlistą sławą.

Mantra 28

त्वं वरो सुषाम्णेऽग्ने जनाय चोदय । सदा वसो रातिं यविष्ठ शश्वते ॥

Jesteś wybranym darem dla dobrego porządkowania siły, o Agni; pobudzaj lud. O promienny, o najmłodszy, ustawiaj zawsze na nowo dar dla trwającego poszukującego.

Mantra 29

त्वं हि सुप्रतूरसि त्वं नो गोमतीरिषः । महो रायः सातिमग्ने अपा वृधि ॥

Albowiem jesteś doskonałym zwycięzcą; przynosisz nam natchnienia bogate w światło. O Agni, pomnóż dla nas zdobywanie wielkiej pełni bytu.

Mantra 30

अग्ने त्वं यशा अस्या मित्रावरुणा वह । ऋतावाना सम्राजा पूतदक्षसा ॥

O Agni, ty jesteś chwałą tego dzieła; sprowadź tu Mitrę i Warunę, dwóch królów wypełnionych Rytą, których moce są oczyszczone w działaniu, aby prawo prawdy rządziło naszą wewnętrzną ofiarą.

Inside Sukta 23

How it unfolds

  1. Where it opens

    A direct imperative to adore and sacrifice to Jātavedas, emphasizing Agni’s presence “facing” the worshipper and his ungraspable brilliance.

  2. Development

    Agni is celebrated as vasu-vid (finder of plenitude) and as the power that makes the rite effective; the seer’s personal relationship with the fire is foregrounded through repeated kindling and requests for increase.

  3. Climax

    The hymn’s strongest ritual assertion: Agni is fully kindled for “great wealth,” and his function as the decisive mediator is reaffirmed—what is offered through him becomes capable of reaching the gods.

  4. Where it settles

    Agni is declared the glory of the work and is asked to bring Mitra and Varuṇa, aligning the sacrifice with Ṛta and purified action so the rite ends in order, protection, and blessing.

The deity: Agni

  • In the VedaAgni is the bright, ever-awake household and sacrificial fire—Jātavedas, the knower of all births—whose flame cannot be seized or extinguished and whose smoke travels upward as the rite’s messenger-sign.
  • Cosmic functionMediator between humans and gods: he conveys offerings (havis) and invocations, establishes the sacrifice, and maintains continuity between earthly action and divine response under Ṛta.
  • Inner significanceThe awakened will and discerning heat (tapas) in the practitioner—clarity that consumes impurity, lifts aspiration upward, and makes inner speech and intention fit for truth.

The seer

  • Vyaśva (Vaiyaśva)Vaiyaśva (descendant line of Vyaśva; a minor ṛṣi-family in the Rigvedic tradition) · Being explicitly named within the hymn as the seer who delights and kindles Agni for great wealth, highlighting a personal, ritualist voice centered on Agni as vasu-vid (finder of riches).

Famous verses

agṛbhīta-śociṣam
Verse 8.23.1Sets the hymn’s tone: an urgent call to worship Jātavedas, describing the hallmark imagery of rising smoke and the ‘unseizable’ flame—Agni as invincible inner and outer fire.Read verse 8.23.1 →
vasu-vidam
Verse 8.23.16Names the rishi (Vyaśva) and frames Agni as vasu-vid, kindled for ‘great wealth’; it is the hymn’s clearest self-referential ritual moment.Read verse 8.23.16 →
अग्ने त्वं यशा अस्या मित्रावरुणा वह । ऋतावाना सम्राजा पूतदक्षसा ॥
Verse 8.23.30Concluding summation: Agni as the glory of the rite and the inviter of Mitra–Varuṇa, explicitly linking successful sacrifice with Ṛta and purified powers.Read verse 8.23.30 →

Attributes of the deity

  • Jātavedas (knower of births)
  • Havyavāhana (carrier of offerings)
  • Priestly mediator (hotṛ-like presence)
  • Unseizable/inextinguishable flame (agṛbhīta-śociṣ)
  • Rising smoke as the rite’s ascent
  • Bestower of wealth and increase (vasuvid, ukṣaṇyu)
  • Summoner of other deities (inviter of Mitra–Varuṇa)

Also by this seer

  • Associated with a small cluster of Rigvedic Agni praises in Mandala 8 attributed to the Vaiyaśva tradition
  • Remembered in the Anukramaṇī (index tradition) as connected with RV 8.23 and related Agni stotras

The rite, step by step

  • Prepare the altar/hearth and arrange fuel (samidh) with purity of space and intent
  • Kindle Agni with kindling while reciting opening praises to Jātavedas
  • Offer ghee in measured oblations, naming Agni as messenger and protector of the rite
  • Recite verses requesting increase (ukṣaṇyu) and wealth (vasu), affirming Agni’s unseizable flame and upward-moving smoke
  • Invite allied deities through Agni—especially Mitra and Varuṇa for Ṛta and right order
  • Conclude with a sealing praise: Agni as the glory of the work and guardian of successful completion

Offerings

  • Ghee (ājya)
  • Kindling sticks (samidh)
  • Optional grain oblations (anna/havis)
  • Aromatic woods/resins where customary

Frequently Asked Questions

Agni, especially as Jātavedas—the fire who knows all births and carries offerings and prayers to the gods.

For a well-established sacrifice, protection of the rite, and increase in prosperity and strength—often expressed as wealth (vasu) and growth (ukṣaṇyu).

They are invited through Agni to bring Ṛta (truth-order) into the ritual, so the sacrifice is completed with purified action, harmony, and rightful governance.

Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play