Sukta 21
Sukta 9.21
Soma (as Pavamāna streams) with explicit relation to Indra
ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਵਮਾਨ ਭਜਨ ਸੋਮ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਛਾਣਨੀ (ਫਿਲਟਰ) ਵਿਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰ ਸੋਮ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਗਤੀ, ‘ਸਵਰ’—ਸੂਰਜ-ਲੋਕ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ—ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਸਤ (ਯਥਾਰਥ) ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ (ਮਤੀ) ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹ ਭਜਨ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਆਨੰਦ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਬਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਰਜਾਕਾਰਕ ਮੰਨ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
एते धावन्तीन्दवः सोमा इन्द्राय घृष्वयः । मत्सरासः स्वर्विदः ॥
ਇਹ ਸੋਮ-ਬੂੰਦਾਂ ਇੰਦਰ ਲਈ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਤਪਤ, ਦਬਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ; ਇਹ ਮਤਸਰ—ਉਲ੍ਹਾਸਮਈ ਮਦ—ਹਨ, ਸਵਰਵਿਦ—ਸਵਰ-ਲੋਕ ਦੇ ਖੋਜੀ—ਹਨ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੋਜੀ।
Mantra 2
प्रवृण्वन्तो अभियुजः सुष्वये वरिवोविदः । स्वयं स्तोत्रे वयस्कृतः ॥
ਇਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਝਪਟਦੇ ਹਨ, ਹਮਲੇ ਲਈ ਜੋਤੇ ਹੋਏ; ਸੁ-ਪੇਸ਼ਣ ਲਈ, ਵਰਿਵੋਵਿਦ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ ਦੇ ਖੋਜੀ—; ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਸਤੋਤਰ ਵਿੱਚ ਵਯਸਕ੍ਰਿਤ—ਜੀਵਨ-ਵਾਧਾ—ਘੜਦੇ ਹਨ, ਠੀਕ ਗਾਇਨ ਨਾਲ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 3
वृथा क्रीळन्त इन्दवः सधस्थमभ्येकमित् । सिन्धोरूर्मा व्यक्षरन् ॥
ਵ੍ਰਥਾ ਖੇਡਦੇ ਸੋਮ-ਬੂੰਦਾਂ (ਇੰਦਵಃ) ਇਕੋ ਸਧਸਥ—ਸਾਂਝੇ ਆਸਨ—ਵੱਲ ਵਹਿ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਿੰਧੂ ਦੀ ਊਰਮੀ (ਲਹਿਰ) ਵਾਂਗ ਉਹ ਵਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਛਲਕ ਕੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
एते विश्वानि वार्या पवमानास आशत । हिता न सप्तयो रथे ॥
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਸਭ ਵਾਰ੍ਯ—ਇੱਛਿਤ ਖਜ਼ਾਨੇ—ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋਤੇ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਠਹਿਰਾਏ ਹੋਏ, ਉਹ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
आस्मिन्पिशङ्गमिन्दवो दधाता वेनमादिशे । यो अस्मभ्यमरावा ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਇੰਦਵੋ (ਸੋਮ-ਬੂੰਦੋ), ਪਿਸ਼ੰਗ—ਤਾਂਬੇ ਵਰਗਾ ਤੇਜ—ਟਿਕਾਓ; ਆਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੇਨ (ਆਕਾਂਖਾ/ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਧਾਰੋ; ਜੋ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜਾਗੇ।
Mantra 6
ऋभुर्न रथ्यं नवं दधाता केतमादिशे । शुक्राः पवध्वमर्णसा ॥
ਜਿਵੇਂ ਭੂ ਨਵਾਂ ਰਥ ਘੜਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਕੇਤ (ਚਿੰਨ੍ਹ) ਥਾਪੋ। ਹੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਃ (ਦੀਪਤਿਮਾਨੋ), ਅਰ੍ਣਸ (ਪ੍ਰਵਾਹ) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ।
Mantra 7
एत उ त्ये अवीवशन्काष्ठां वाजिनो अक्रत । सतः प्रासाविषुर्मतिम् ॥
ਇਹੀ ਉਹ—ਉਤਾਵਲੇ ਬਲ—ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ; ਵਾਜਿਨਃ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਵਾਹਕ) ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੜਿਆ। ਸਤ (ਯਥਾਰਥ) ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਤੀ (ਚਿੰਤਨ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
It praises the Soma juice as it flows through the filter (Pavamāna), becoming bright and powerful, especially to invigorate Indra and to win light (svar) and prosperity.
In Vedic ritual, Indra is a chief recipient of Soma. The hymn presents Soma as the energizing drink that strengthens Indra’s victorious force and helps overcome obstacles to light and abundance.
It poetically says that when Soma is purified, it symbolizes truth-based clarity: from the Real (sat) arises inspired thought (mati), which then ‘streams forth’ as effective insight and right action.
Ask anything about Sukta 21 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.