Rig Veda 4.21.2: Mandala 4, Sukta 21, Mantra 2

Sukta 4.21

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

तस्येदिह स्तवथ वृष्ण्यानि तुविद्युम्नस्य तुविराधसो नॄन् । यस्य क्रतुर्विदथ्यो न सम्राट् साह्वान्तरुत्रो अभ्यस्ति कृष्टीः ॥

Transliteration

tásyed ihá stavatha vṛ́ṣṇyāni tuvi-dyumnásya tuvi-rā́dhaso nṝ́n | yásya krátur vidathyò ná sam-rā́ṭ sā́hvān tárutraḥ abhy ásti kṛ́ṣṭīḥ ||

Translation

ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ੍ਯਾਨੀ—ਵੀਰਯਮਈ ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਂ—ਦਾ ਸਤੁਤਿ ਕਰੋ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਉਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅਗੂ ਉਸ ਦੇ। ਜਿਸ ਦਾ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ) ਵਿਦਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮਰਾਟ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਰ ਤਕ ਵਿਆਪਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਋ਤ (ਸੱਚਾ ਕ੍ਰਮ) ਵੱਲ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तस्य: of him/its
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed/just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• इह: here
• इह: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• स्तवथ: praise (you all)!
• स्तवथ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्तु (स्तवते/स्तौति)

• वृष्ण्यानि: manly powers/heroic deeds
• वृष्ण्यानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृष्ण्य (प्रातिपदिक; ‘वीर्य/बल’)

• तुविद्युम्नस्य: of the much-glorious one
• तुविद्युम्नस्य: सम्बन्ध
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: तुविद्युम्न (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)

• तुविराधसः: of the very-bountiful one
• तुविराधसः: सम्बन्ध
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: तुविराधस् (प्रातिपदिक)

• नॄन्: men/heroic men
• नॄन्: कर्म (apposition/object of praise) अथवा कर्म (of implied ‘to celebrate’)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्रतुः: resolve/wise power (plan)
• क्रतुः: कर्तृ (of implied ‘is/acts’)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• विदथ्यः: pertaining to the assembly/ritual
• विदथ्यः: विशेषण (of क्रतुः)
• Type: Adjective
• Root: विदथ्य (प्रातिपदिक; ‘विदथ-सम्बद्ध/यज्ञीय’)

• न: like/as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• सम्राट्: a sovereign king
• सम्राट्: उपमान (to क्रतुः) / कर्तृ-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: सम्राज् (प्रातिपदिक)

• साह्वा: the mighty one/overpowerer
• साह्वा: कर्तृ (of अभ्यस्ति)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: साह्वन् (प्रातिपदिक; ‘बलवान्/सहमान’)

• अन्तरुत्रः: the one who protects/rescues in between (RV epithet)
• अन्तरुत्रः: विशेषण (of साह्वा)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: अन्तरुत्र (प्रातिपदिक; RV epithet)

• अभ्यस्ति: overcomes/presses upon
• अभ्यस्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अभि + √अस् (अस्ति)

• कृष्टीः: peoples/communities
• कृष्टीः: कर्म
• Type: Noun
• Root: कृष्टि (प्रातिपदिक)