
Sukta 3.21
Viśvāmitra Gāthina (Mandala 3 attribution)
Agni (Jātavedas, Hotṛ)
Triṣṭubh (probable; not fully scanned)
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਯਾਗ-ਕਰਮ ਨੂੰ “ਅਮਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ” ਟਿਕਾਏ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਵਨ-ਆਹੁਤੀਆਂ (ਘਿਉ-ਝਰਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ) ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਯਾਗ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਤੇ ਵਿਵਸਥਾਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Mantra 1
इमं नो यज्ञममृतेषु धेहीमा हव्या जातवेदो जुषस्व । स्तोकानामग्ने मेदसो घृतस्य होतः प्राशान प्रथमो निषद्य ॥
ਇਹ ਸਾਡਾ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਅਮ੍ਰਿਤਾਂ—ਅਮਰਾਂ—ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦੇ; ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਇਹ ਹਵ੍ਯ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹੋਤ੍ਰ ਬਣ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਨ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੇਦਸ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਟਪਕਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਕਰ; ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉੱਠੇ।
Mantra 2
घृतवन्तः पावक ते स्तोकाः श्चोतन्ति मेदसः । स्वधर्मन्देववीतये श्रेष्ठं नो धेहि वार्यम् ॥
ਹੇ ਪਾਵਕ, ਘ੍ਰਿਤ-ਭਰੇ ਤੇਰੇ ਸਤੋਕ ਮੇਦਸ ਦੀ ਸਾਰਤਾ ਨਾਲ ਟਪਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨ, ਦੇਵਵੀਤਯੇ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰੀ, ਇੱਛਿਤ ਪੂਰਨਤਾ ਟਿਕਾ ਦੇ।
Mantra 3
तुभ्यं स्तोका घृतश्चुतोऽग्ने विप्राय सन्त्य । ऋषिः श्रेष्ठः समिध्यसे यज्ञस्य प्राविता भव ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਘ੍ਰਿਤ-ਝਰਦੇ ਸਤੋਕ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹਨ—ਵਿਪ੍ਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ। ਤੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਿਤਾ ਬਣ—ਉਸ ਦੀ ਠੀਕ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Mantra 4
तुभ्यं श्चोतन्त्यध्रिगो शचीवः स्तोकासो अग्ने मेदसो घृतस्य । कविशस्तो बृहता भानुनागा हव्या जुषस्व मेधिर ॥
ਹੇ ਸ਼ਚੀਵਹ, ਹੇ ਅਧ੍ਰਿਗੋ (ਅਡੋਲ-ਬਲਵਾਨ) ਅਗਨੇ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੇਦਸ (ਸਾਰ-ਰਸ) ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤ (ਘੀ) ਦੇ ਸਤੋਕ ਟਪਕਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਨੁ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਨਾਲ ਆ; ਹੇ ਮੇਧਿਰ (ਬੁੱਧਿਮਾਨ-ਵਿਵਸਥਾਕ), ਹਵ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਫਲਵੰਤ ਕਰ।
Mantra 5
ओजिष्ठं ते मध्यतो मेद उद्भृतं प्र ते वयं ददामहे । श्चोतन्ति ते वसो स्तोका अधि त्वचि प्रति तान्देवशो विहि ॥
ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਓਜਿਸ਼ਠ (ਅਤਿ-ਬਲਵਾਨ) ਮੇਦਸ ਮੱਧ ਤੋਂ ਉਦਭ੍ਰਿਤ (ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ) ਤੈਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਸੁ! ਤੇਰੇ ਸਤੋਕ ਤੇਰੀ ਤ੍ਵਚਾ ਉੱਤੇ ਟਪਕਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਸ਼ਃ (ਦੈਵੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ—ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹਵ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਵੰਡ ਕੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰ।
Agni—praised as Jātavedas (knower of all births) and Hotṛ (the divine priest who receives and carries offerings to the gods).
To accept the ghee-rich offerings first, place the sacrifice “among the immortals,” and protect the ritual so it proceeds in the right order and reaches the devas.
It highlights the central offering to Agni and symbolizes abundance and clarity—fuel for the fire that transforms the offering and conveys it to the divine realm.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.