Adhyaya 40

Verse 1401

पुलस्त्य उवाच । अथ योगवतां श्रेष्ठमसृजद्भूरिवर्चसम् । स्रष्टारं सर्वलोकानां ब्रह्माणं सर्वतोमुखम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

Verse 1402

तस्मिन्हिरण्मये पद्मे बहुयोजनविस्तृते । सर्वतेजोगुणमये पार्थिवैर्लक्षणैर्वृते

ਉਸ ਸੁਵਰਨਮਯ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਭ ਤੇਜ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਅਤੇ ਪਾਰਥਿਵ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ (ਉਹ/ਉਹੀ) ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ।

Verse 1403

तच्च पद्मं पुराभूतं पृथिवीरूपमुत्तमम् । नारायणसमुद्भूतं प्रवदंति महर्षयः

ਅਤੇ ਉਹ ਕਮਲ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 1404

यत्पद्मं सा रसादेवी पृथिवी परिकथ्यते । ये पद्मकेसरा मुख्यास्तान्दिव्यान्पर्वतान्विदुः

ਉਹ ਕਮਲ ਹੀ ਰਸਾ-ਦੇਵੀ, ਅਰਥਾਤ ਧਰਤੀ, ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਜੋ ਮੁੱਖ ਕੇਸਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਵਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 1405

हिमवंतं च नीलं च मेरुं निषधमेव च । कैलासं शृंगवंतं च तथाद्रिं गंधमादनम्

ਹਿਮਵਾਨ ਅਤੇ ਨੀਲ, ਮੇਰੁ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਲਾਸ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ, ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਨਾਮਕ ਪਰਵਤ।

Verse 1406

पुण्यं त्रिशिखरं चैव कांतं मंदरमेव च । उदारं पिंजरं चैव विंध्यमस्तं च पर्वतम्

ਅਤੇ ਪੁੰਨ੍ਯ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰ, ਕਾਂਤ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਨਾਮਕ ਪਰਵਤ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਪਿੰਜਰ, ਅਤੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਤੇ ਅਸਤ ਪਰਵਤ।

Verse 1407

एत एव गणानां च सिद्धानां च महात्मनाम् । आश्रयाः पुण्यशीलानां सर्वकामफलप्रदाः

ਇਹੀ ਸਥਾਨ ਗਣਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ; ਇਹ ਪੁਣ੍ਯਸ਼ੀਲਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 1408

एतेषामंतरे द्वीपो जंबूद्वीप इति स्मृतः । जंबुद्वीपस्य संस्थानं याज्ञीया यत्र च क्रियाः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਮਕ ਦੀਪ-ਮਹਾਦਵੀਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 1409

तेभ्यो यद्द्रवते तोयं दिव्यामृतरसोपमम् । दिव्यतीर्थशताधाराः सरस्यः सर्वतः स्मृताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਜਲ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰਸ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਰੋਵਰ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ-ਸਰੋਤ ਹਨ।

Verse 14010

यान्येतानीहपद्मस्य केसराणि समंततः । असंख्येयाः पृथिव्यां ते विविधाश्चैव पर्वताः

ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਸਰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਅਸੰਖ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਗਣਿਤ ਪਹਾੜ ਹਨ।

Verse 14011

यानि पर्णानि पद्मस्य भूरिपूर्वाणि पार्थिव । ते दुर्गमाः शैलचिता म्लेच्छदेशाः प्रकीर्तिताः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਮਲ ਦੇ ਉਹ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਦੁਰਗਮ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼, ਜੋ ਮਲੇੱਛ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 14012

यान्यधोभागपत्राणि ता निवासास्तु भागशः । दैत्यानामसुराणां च पन्नगानां च पार्थिव

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਕਮਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਭਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੈਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗ-ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਣੇ।

Verse 14013

तेषां मध्येंतरं यत्तु तद्रसातलसंज्ञितम् । महापातककर्माणो मज्जंते यत्र मानवाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਅੰਤਰਾਲ ਹੈ, ਉਹ ‘ਰਸਾਤਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14014

चतुर्दिशासु संख्याताश्चत्वारः सलिलाकराः । एवं नारायणस्यार्थे मही पुष्कर संभवा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਜਲ-ਭੰਡਾਰ, ਅਰਥਾਤ ਸਮੁੰਦਰ, ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਧਰਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 14015

प्रादुर्भावोप्ययं तस्मान्नाम्ना पुष्करसंज्ञितः । एतस्मात्कारणाद्यज्ञे पुराणैः परमर्षिभिः

ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟਯ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ‘ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਪਰਮਰਿਸ਼ੀ ਪੁਰਾਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 14016

यज्ञियैर्वेददृष्टांतैर्यज्ञैर्यूपचितिः कृता । एवं भगवता तेन विश्वव्याप्यधराचिता

ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨੀਯ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਯੂਪਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਯਥਾਵਿਧੀ ਹੋਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸੁਚਾਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 14017

पर्वतानां नदीनां च रचना चैव निर्मिता । विश्वस्य यश्चाप्रतिमप्रभावः प्रभाकरा भो वरुणोमितद्युतिः

ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ; ਅਤੇ ਉਹ—ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ—ਤੇਜ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਰੁਣ! ਅਪਾਰ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 14018

शनैः स्वयंभूर्व्यसृजत्सुषुप्तं जगन्मयः पद्मनिधिं महार्णवे । विघ्नस्तपसि संभूतो मधुर्नाम महासुरः

ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਵੈੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਜਗਤ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਸੀ, ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਕਮਲ-ਨਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਤਪ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਵਿਘਨ ਤੋਂ ‘ਮਧੁ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਜਨਮਿਆ।

Verse 14019

तेनैव च सहोद्भूतो ह्यसुरो नाम कैटभः । तौ रजस्तमसोर्भूतौ संभूतौ तामसौ गणौ

ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਕੈਟਭ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਅਸੁਰ ਵੀ ਉੱਭਰਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਤਾਮਸਿਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜੋੜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 14020

एकार्णवं जगत्सर्वं क्षोभयेतां महाबलौ । दिव्यरक्तांबरधरौ श्वेतदीप्तोग्रदंष्ट्रिणौ

ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਬਲੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਖੌਲ੍ਹਾ ਕੇ ਇਕੋ ਮਹਾਸਾਗਰ ਬਣਾ ਦੇਂਦੇ ਸਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੰਦ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 14021

किरीटमकुटोदग्रौ केयूरवलयोज्ज्वलौ । महाविवृतताम्राक्षौ पीनोरस्कौ महाभुजौ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚੇ ਕਿਰਿਟ ਤੇ ਮਕੁਟ ਸਨ, ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਯੂਰ ਤੇ ਕੰਗਣ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਅੱਖਾਂ ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ, ਛਾਤੀਆਂ ਭਰੀਆਂ-ਚੌੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ।

Verse 14022

महागिरेः संहननौ जंगमाविव पर्वतौ । नवमेघप्रतीकाशावादित्यप्रतिमाननौ

ਉਹ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਘਣੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਪਰਬਤ; ਨਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਮੇਘਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਮੁਖ ਵਾਲੇ।

Verse 14023

विपुलाभोगकेयूर कराभ्यामतिभीषणौ । पादसंचारविन्यासैर्विक्षिपंताविवार्णवम्

ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਭਾਰੀ ਕੇਯੂਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੱਥਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਲੱਗਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਵਿਨਿਆਸ ਨਾਲ ਐਸਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਉਛਾਲ ਰਹੇ ਹੋਣ।

Verse 14024

कंपयंतौ हरिमिव शयानं मधुसूदनम् । तौ तत्र विचरंतौ तु पुष्करे विश्वतोमुखौ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਐਸਾ ਕੰਪਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਹਰਿ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 14025

योगिनां श्रेष्ठमत्यंतं दीप्तं ददृशतुस्तदा । नारायणसमाज्ञातं सृजंतमखिलाः प्रजाः

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 14026

दैवतानि च विश्वानि मानसांश्च सुतानृषीन् । ततस्तावूचतुस्तत्र ब्रह्माणमसुरोत्तमौ

ਅਤੇ (ਉਸ ਨੇ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮਨੋਂ-ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਥੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 14027

दुष्टौ युयुत्सू संक्रुद्धौ क्रोधव्याकुलितेक्षणौ । कस्त्वं पुष्करमध्यस्थः सितोष्णीषश्चतुर्भुजः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸਨ—ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕੇ ਹੋਏ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਿਹਲੀਆਂ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈਂ, ਚਿੱਟਾ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ?

Verse 14028

आवामगणयन्मोहादास्से त्वं विगतस्पृहः । एह्यागच्छावयोर्युद्धं देहि त्वं कमलोद्भव

ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਅਣਗਿਣਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਬੈਠਾ ਹੈਂ। ਆ—ਨੇੜੇ ਆ! ਸਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਬਖ਼ਸ਼, ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮ (ਬ੍ਰਹਮਾ)!

Verse 14029

आवाभ्यां परमेशाभ्यामशक्तः स्थातुमर्णवे । तत्र कश्च भवेत्तुभ्यं येन चात्र नियोजितः

ਸਾਡੇ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ; ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉੱਥੇ ਕੌਣ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ?

Verse 14030

कः स्रष्टा कश्च ते गोप्ता केन नाम्नाभिधीयते । ब्रह्मोवाच । ईश्वरः प्रोच्यते लोके विष्णुश्चानंतशक्तिधृत्

ਕੌਣ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਤੇਰਾ ਰੱਖਿਅਕ? ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਈਸ਼ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ—ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਾਰਕ।

Verse 14031

तत्सकाशात्तु जातं मां स्रष्टारमवगच्छतम् । मधुकैटभा ऊचतुः । नावयोः परमं लोके किंचिदस्ति महामुने

ਉਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਮੈਂ—ਮੈਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਜਾਣੋ। ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 14032

आवाभ्यां च्छाद्यते विश्वं तमसा रजसा च वै । रजस्तमोमयावावामृषीणामतिलंघिनौ

ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਤਮਸ ਅਤੇ ਰਜਸ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਰਜਸ-ਤਮਸਮਯ ਹਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਤਿਲੰਘਣੀਯ ਨਹੀਂ।

Verse 14033

धर्म शीलं च्छादयन्तौ नाशकौ सर्वदेहिनाम् । आवाभ्यां युज्यते लोको दुस्तराभ्यां युगे युगे

ਅਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਾਂ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਦੁਸ਼ਤਰ ਹੈ।

Verse 14034

आवामर्थश्च कामश्च यज्ञस्सर्वपरिग्रहः । सुखं यत्र मदो यत्र यत्र श्रीः कीर्तिरेव च

ਅਸੀਂ ਹੀ ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਹਾਂ; ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਵੀ। ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਮਦ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਵੀ ਹੈ।

Verse 14035

येषां यत्कांक्षितं किंचित्तत्तदावां विचिंतय । ब्रह्मोवाच । आवाभ्यां संहतौ दृष्ट्वा युवां पूर्वं पराजितौ

“ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋਏ ਸੀ।”

Verse 14036

तं समाधाय गुणिनं सत्वं चास्मि समाश्रितः । यः परो योगयुक्तात्मा योक्षरः सत्वमेव च

ਉਸ ਗੁਣਵਾਨ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਮੈਂ ਸਤ੍ਤਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ, ਯੋਗ-ਯੁਕਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਕਸ਼ਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਤ੍ਤਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 14037

रजसस्तमसश्चैव यः स्रष्टा विश्वसंभवः । ततो भूतानि जायंते सात्विकानीतराणि च

ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕੋਈ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਿੰਨ ਸੁਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ।

Verse 14038

स एव युवयोर्नाशं वासुदेवः करिष्यति । स्वपन्नेव ततो देवो बहुयोजनविस्तृतौ

ਉਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਤਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਅਨੇਕ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ।

Verse 14039

बाहू नारायणो ब्रह्म कृतवानात्ममायया । कृष्यमाणौ ततस्तस्य बाहुभ्यां बाहुशालिनौ

ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਾਹੂ ਰਚੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਬਲਵਾਨ-ਬਾਹੂ ਧਾਰੀ ਸੱਤਾਵਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।

Verse 14040

चेरतुस्तौ विगलितौ शकुनाविव पीवरौ । ततस्तावाहतुर्गत्वा वासुदेवं सनातनम्

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ, ਸੁੱਕੇ-ਪਤਲੇ—ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਟੇ-ਤਾਜ਼ੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਾ ਕੇ ਸਨਾਤਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 14041

पद्मनाभं हृषीकेशं प्रणिपत्य नतावुभौ । जानीवस्त्वां विश्वयोनिं त्वामेकं पुरुषोत्तमम्

ਪਦਮਨਾਭ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਨਤ ਹੋਏ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਯੋਨੀ, ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।

Verse 14042

आवयोश्चैव हेतुं त्वां जानन्तौ बुद्धिकारणम् । अमोघदर्शनं सत्यं यतस्त्वां विद्वशाश्वतम्

ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਮੋਘ ਤੇ ਸਤਿ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਨਾਤਨ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈਂ।

Verse 14043

ततस्त्वामभितो देव कांक्षावः प्रसमीक्षितुम् । अमोघदर्शनोसि त्वं नमस्ते समितिंजय

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵ, ਅਸੀਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਅਮੋਘਦਰਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਹੇ ਸਮਿਤਿੰਜਯ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 14044

श्रीभगवानुवाच । किमर्थं मामनुब्रूथ युवामसुरसत्तमौ । गतायुष्कौ युवां भूयस्त्वहो जीवितुमिच्छथः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੋਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਆਯੁ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਹਾਏ, ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।

Verse 14045

मधुकैटभा ऊचतुः । यस्मिन्न कश्चिन्मृतवान्देव तस्मिन्वधं प्रभो । इच्छावः पुत्रतां चैव भवतः सुमहातपः

ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ—ਜਿਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਮਰਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਸਾਡਾ ਵਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਨਾ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 14046

श्रीभगवानुवाच । युवयोर्बाढमेतत्स्याद्भविष्ये कलिसंभवे । भविष्यथो न संदेहः सत्यमेतद्ब्रवीमि वाम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਲੀਯੁਗ ਦੇ ਉਤਪੱਤ ਹੋਣ ਤੇ। ਤੁਸੀਂ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੀ ਐਸੇ ਹੋਵੋਗੇ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 14047

वरं प्रदायाथ महासुराभ्यां सनातनो विश्वधरः सुरोत्तमः । रजस्तमोजौ तु तदांजनोपमौ ममर्द तावूरुतलेऽमरप्रभुः

ਦੋ ਮਹਾ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼੍ਵਧਾਰਕ ਦੇਵੋਤਮ—ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਨੇ ਅੰਜਨ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਨ ਹੇਠ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14048

स्थित्वा तस्मिंस्तु कमले ब्रह्मा ब्रह्मविदांवरः । ऊर्ध्वबाहुर्महातेजास्तपोघोरं समाश्रितः

ਉਸ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਮਹਾਤੇਜੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14049

प्रज्वलन्निव तेजोभिर्भाभिः स्वाभिस्तमोनुदः । बभाषे स तु धर्मात्मा सहस्रांशुरिवांशुभिः

ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬੋਲੇ—ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਵਾਂਗ।

Verse 14050

अथान्यद्रूपमास्थाय प्रभुर्नरायणोव्ययः । आजगाम महातेजा योगाचार्यो महायशाः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਮਹਾਤੇਜੀ, ਮਹਾਯਸ਼ੀ, ਯੋਗ ਦੇ ਆਚਾਰਯ-ਗੁਰੂ।

Verse 14051

सांख्याचार्यश्च मतिमान्कपिलो ब्रह्मणां वरः । उभावपि महात्मानौ पूजितौ तत्र तत्परौ

ਉੱਥੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਪਿਲ—ਸਾਂਖ੍ਯ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ, ਤਤਪਰ ਰਹੇ।

Verse 14052

तौ प्राप्तावूचतुस्तत्र ब्रह्माणममितौजसम् । परावरविशेषज्ञौ पूजितौ च महर्षिभिः

ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਪਰ-ਅਪਰ ਦੇ ਭੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਸਨ।

Verse 14053

ब्रह्म संपरिवेद्यं ते विशाल जगदास्थितौ । ग्रामणीस्सर्वभूतानां ब्रह्मा त्रैलोक्यपूजितः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਨ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅਗੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14054

तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा विबोध्यगतयोः परम् । त्रीनिमान्कृतवान्लोकान्यथेयं ब्रह्मणः श्रुतिः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਗਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਰਚੇ—ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 14055

पुत्रं स्वसंभवं चैकं समुत्पादितवान्भुवम् । तदाग्रे चागतस्तस्य ब्रह्ममानससंभवः

ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਹੋਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 14056

उत्पन्नमात्रो ब्रह्माणमुक्तवान्मानसः सुतः । किं कुर्मस्तव साहाय्यं ब्रवीतु भगवानिति

ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਮਨੋਜ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।”

Verse 14057

ब्रह्मोवाच । यदेष कपिलो नाम ब्रह्मनारायणस्तथा । वदतो भवतस्त्वं तु तत्कुरुष्व महामते

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਇਹ ਕਪਿਲ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਕਾਰਜ ਤੂੰ ਹੀ ਕਰ।”

Verse 14058

ब्रह्मणा स तथोक्तस्तौ प्राह भूप समुत्थितः । शुश्रूषुरस्मि युवयोः किं करोमि कृतांजलि

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਆਖਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੋਲਾ: “ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 14059

श्रीभवगवानुवाच । यत्सत्यमक्षरं ब्रह्म अष्टादशविधं च तत् । यत्सत्यममृतं तत्तु परं पदमनुस्मर

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਪਰਮ ਧਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ, ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਹੈ—ਅਖੰਡ ਅਕਸ਼ਰ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਅਠਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਰਣਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੈ—ਉਸੇ ਉੱਚੇ ਪਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।”

Verse 14060

एतद्वचो निशम्यैवं स ययौ दिशमुत्तरां । गत्वा च तत्र स ब्रह्म अगमज्ज्ञानचक्षुषा

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗਿਆਨ-ਚੱਖੂ ਨਾਲ (ਤੱਤ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14061

ततो ब्रह्मा भुवर्नाम द्वितीयमसृजत्प्रभुः । संकल्पयित्वा मनसा तमेव च महामनाः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ‘ਭੁਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਲੋਕ ਰਚਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਮਨਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 14062

ततः सोप्यब्रवीद्वाक्यं किं करोमि पितामह । पितामहसमा ज्ञातो ब्रह्माणं समुपस्थितः

ਤਦ ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ: “ਪਿਤਾਮਹ ਜੀ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 14063

ब्राह्मणस्यामृतरसोनुभूतस्तेन वै ततः । प्राप्तः सपरमंस्थानं स तयोः पार्श्वमागतः

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਹੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਗਿਆ।

Verse 14064

तस्मिन्नपि गते सोथ तृतीयमसृजत्प्रभुः । मोक्षप्रवृत्तिकुशलं सुवर्नामयुतः प्रभुः

ਜਦ ਉਹ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੀਜਾ ਰਚਿਆ—ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਮਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 14065

सोपि तंधर्ममास्थाय तयोरेवागमद्गतिं । एवं पुत्रास्त्रयोप्येते गताः शंभोर्महात्मनः

ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀ ਧਨ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 14066

तान्गृहीत्वा सुतांस्तस्य तौ गतावूर्जितां गतिं । नारायणश्च भगवान्कपिलश्च यतीश्वरः

ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਯਤੀਸ਼ਵਰ ਕਪਿਲ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 14067

यं कालं ते गता ब्रह्म ब्रह्मा तं कालमेव च । तपोघोरतरं भूयः संश्रितः परमं पदं

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸੇ ਘੜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਪਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

Verse 14068

न च शक्तस्ततो ब्रह्मा प्रभुरेकस्तपश्चरन् । शरीरार्धात्ततो भार्यामुत्पादयति तच्छुभाम्

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕਾਂਗੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਜੋਗਾ ਨਾ ਰਿਹਾ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਰਵਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 14069

आत्मनः सदृशान्पुत्रानसृजद्वै पितामहः । विश्वे प्रजानां पतयो येभ्यो लोका विनिःसृताः

ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਰਚੇ—ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ।

Verse 14070

विश्वेशं प्रथमं तावन्महात्मा तपसात्मजम् । सर्वत्रसंहतं पुण्यं नाम्ना धर्मं स सृष्टवान्

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਫਿਰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਾਪਕ, ਇਕਠੀ ਹੋਈ ਪੁੰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ‘ਧਰਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤਾ।

Verse 14071

दक्षं मरीचिमत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं कतुम् । वसिष्ठं गौतमं चैव भृगुमंगिरसं मुनिं

ਦਕ੍ਸ਼, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰੀ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਗੌਤਮ, ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ।

Verse 14072

अत्यद्भुतास्स्वकृत्येन ज्ञेयास्ते तु महर्षयः । त्रयोदशगुणारंभा ये वंशास्तु महर्षिणां

ਉਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੇਰਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14073

अदितिर्दितिर्दनुः काला अनायुः सिंहिका खसा । प्राची क्रोधा च सुरसा विनता कद्रुरेव च

ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਨੁ, ਕਾਲਾ, ਅਨਾਯੁ, ਸਿੰਹਿਕਾ, ਖਸਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀ, ਕ੍ਰੋਧਾ, ਸੁਰਸਾ, ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਕਦ੍ਰੂ ਵੀ।

Verse 14074

दक्षस्यापत्यमेतद्वै कन्या द्वादश पार्थिव । नक्षत्राणि च चंद्रस्य विंशतिस्सप्त चोर्जिताः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈ—ਬਾਰਾਂ ਧੀਆਂ; ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸਤਾਈਂ ਬਲਵਾਨ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵੀ।

Verse 14075

मरीचेः कश्यपः पुत्रस्तपसा निर्मितः किल । तस्मै द्वादशकन्याश्च दक्षस्ताश्चान्वमन्यत

ਮਰੀਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ (ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਧੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।

Verse 14076

नक्षत्राणि च सोमाय तथैवं दत्तवानृषिः । रोहिण्यादीनि सर्वाणि पुण्यानि कुरुनंदन

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਨੂੰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ—ਰੋਹਿਣੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਾਰੇ-ਮੰਡਲ, ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ।

Verse 14077

लक्ष्मीस्सरस्वती संध्या विश्वेशा च महायशाः । देवी सरस्वती चैव ब्रह्मणा निर्मिताः पुरा

ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਾ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ—ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ।

Verse 14078

एताः पञ्च वरिष्ठा वै सुरश्रेष्ठाय पार्थिव । दत्ता धर्माय भद्रं ते ब्रह्मणा दृष्टकर्मणा

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ; ਧਰਮ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ—ਕਰਮਫਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਉਂ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14079

या रूपार्धवती पत्नी ब्रह्मणः कामरूपिणी । सुरभिः सहसा भूत्वा ब्रह्माणं समुपस्थिता

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਉਹ ਪਤਨੀ—ਸੌੰਦਰਯ ਦੇ ਅਰਧ ਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ—ਅਚਾਨਕ ਸੁਰਭੀ ਬਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਈ।

Verse 14080

ततस्तामगमद्ब्रह्मा मैथुने लोकपूजितः । लोकसर्जनहेतुज्ञो गवामर्थाय सत्तम

ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ—ਹੇ ਸਤਪੁਰਖ, ਗਊਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਕਰਨ ਗਏ।

Verse 14081

जज्ञे चैकादशसुतान्विपुलान्धर्मसंज्ञितान् । रक्तसंध्याभ्रसंकाशान्महतस्तिग्मतेजसः

ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ ‘ਧਰਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਲਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਤੀਖੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 14082

ते रुदंतो द्रवंतश्च गतवंतः पितामहम् । रोदनाद्द्रवणाच्चैव रुद्रा एवेति ते स्मृताः

ਉਹ ਰੋਂਦੇ ਤੇ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਰੋਣ ਅਤੇ ਦੌੜਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14083

निर्हृतिश्चैव संध्यश्च तृतीयश्चाप्ययोनिजः । मृगव्याधः कपर्दी च महाविश्वेश्वरश्च यः

ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਅਯੋਨਿਜ ਵੀ; ਮ੍ਰਿਗਵਿਆਧ, ਕਪਰਦੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਹੈ—ਇਹ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 14084

अहिर्बुध्न्यश्च भगवान्कपाली चैव पिंगलः । सेनानीश्च महातेजा रुद्राश्चैकादश स्मृताः

ਅਹਿਰਬੁਧਨ੍ਯ, ਭਗਵਾਨ, ਕਪਾਲੀ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ; ਸੇਨਾਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤੇਜਾ—ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14085

तस्यामेव सुरभ्यां च गावो जाताः सुराश्च ये । अजश्चैव तु हंसश्च तथैव नृपसत्तम

ਉਸੇ ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਕਰਾ ਅਤੇ ਹੰਸ ਵੀ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 14086

ओषध्यः प्रवरायाश्च सुरभ्यास्तास्समुत्थिताः । धर्माल्लक्ष्मीस्तथाकामं साध्यान्साध्या व्यजायत

ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਾਂਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਸਾਧ੍ਯ ਜਨਮੇ।

Verse 14087

भवं च प्रभवं चैव कृशाश्वं सुवहं तथा । अरुणं वरुणं चैव विश्वामित्र चल ध्रुवौ

(ਉਸ ਨੇ) ਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਵ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸੁਵਹ; ਅਰੁਣ ਅਤੇ ਵਰੁਣ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਚਲ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਵੀ।

Verse 14088

हविष्मंतं तनूजं च विधानाभिमतावपि । वत्सरं चैव भूतिं च सर्वासुरनिषूदनम्

ਹਵਿਸ਼ਮੰਤ ਅਤੇ ਤਨੂਜ, ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਾਭਿਮਤ ਵੀ; ਵਤਸਰ ਅਤੇ ਭੂਤੀ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਹਰ ਅਸੁਰ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 14089

सुपर्वाणं बृहत्कांतिं साध्या लोकनमस्कृतम् । वासवानुगता देवी जनयामास वै सुरान्

ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਸੁਪਰਵਾਣ, ਬ੍ਰਿਹਤਕਾਂਤੀ, ਸਾਧ੍ਯ ਅਤੇ ਲੋਕਨਮਸਕ੍ਰਿਤ।

Verse 14090

धरं वै प्रथमं देवं द्वितीयं ध्रुवमव्ययम् । विश्वावसुं तृतीयं च चतुर्थं सोममीश्वरं

ਪਹਿਲਾ ਦੇਵ ਧਰ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਧ੍ਰੁਵ; ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ; ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੋਮ ਹੈ।

Verse 14091

ततोनुरूपमायं च यमं तस्मादनंतरम् । सप्तमं च तथा वायुमष्टमं निर्हृतिं तथा

ਫਿਰ ਅਨੁਰੂਪ ਅਤੇ ਮਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਯਮ। ਸੱਤਵਾਂ ਵੀ ਵਾਯੁ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਹੈ।

Verse 14092

धर्मस्यापत्यमेतद्वै सुरभ्यां तदजायत । विश्वेदेवाश्च विश्वायां धर्माज्जाता इति स्मृताः

ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 14093

दक्षश्चैव महाबाहुः पुष्करस्तम एव च । चाक्षुषश्च ततोत्रिश्च तथा भद्रमहोरगौ

ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਅਤੇ ਤਮ ਵੀ; ਫਿਰ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼, ਤਦੋਂ ਅਤ੍ਰਿ ਵੀ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹੋਰਗ।

Verse 14094

विश्वांतक वसुर्बालो निकुंभश्च महायशाः । रुरुदश्चातिसिद्धौजा भास्कर प्रमितद्युतिः

ਵਿਸ਼੍ਵਾਂਤਕ, ਵਸੁਰ, ਬਾਲ, ਅਤੇ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਨਿਕੁੰਭ; ਅਤੇ ਰੁਰੁਦ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤਿ-ਸਿੱਧ ਹੈ; ਤੇ ਭਾਸਕਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 14095

विश्वान्देवान्देवमाता विश्वेषां जनयत्सुतान् । मरुत्वती मरुत्वतो देवानजनयत्सुतान्

ਦੇਵਮਾਤਾ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਰੁਤਵਤੀ ਨੇ ਭੀ ਮਰੁਤਵਤ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14096

अग्निश्चक्षू रविर्ज्योतिः सावित्री मित्रमेव च । अमरं शरवृष्टिं च सुकर्षं च महत्तरम्

ਅਗਨੀ—ਨੇਤਰ; ਰਵੀ—ਜੋਤਿ; ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਵੀ; ਅਮਰ; ਸ਼ਰ-ਵਰਖਾ; ਸੁਕਰਸ਼; ਅਤੇ ਮਹੱਤਰ—ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ।

Verse 14097

विराजं चैव राजं च विश्वायुं सुमतिं तथा । अश्वगं चित्ररश्मिं च तथा च निषधं नृपं

ਅਤੇ (ਉਸ ਨੇ) ਵਿਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ; ਵਿਸ਼੍ਵਾਯੁ ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ ਭੀ; ਤਥਾ ਅਸ਼੍ਵਗ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਸ਼ਮੀ, ਅਤੇ ਨਿਸਧ ਨ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 14098

भूय एवं चात्मविधिं चारित्रं पादमात्रगं । बृहंतं वै बृहद्रूपं तथा चैव सनाभिगं

ਫਿਰ (ਉਸ ਨੇ) ਆਤਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਚਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ—ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਾਦ ਮਾਤ੍ਰ (ਅੰਸ਼ਿਕ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹੰਤ, ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਨਾਭੀ-ਯੁਕਤ (ਜਗਤ-ਸਰੋਤ) ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 14099

मरुत्वती प्रजा जज्ञे ज्येष्ठां तं मरुतांगणं । अदितिः कश्यपाज्जज्ञे आदित्यान्द्वादशैव हि

ਮਰੁਤਵਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਸੀ। ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 140100

इंद्रो विष्णुर्भगस्त्वष्टा वरुणोंशोर्यमारविः । पूषा मित्रश्च वरदो धाता पर्जन्य एव हि

ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਭਗ, ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅੰਸ਼, ਅਰ੍ਯਮਨ ਅਤੇ ਰਵਿ (ਸੂਰਜ); ਪੂਸ਼ਨ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰਦ (ਵਰ-ਦਾਤਾ), ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਜਨ੍ਯ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਗਿਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 140101

इत्येते द्वादशादित्या वरिष्टास्त्रिदिवौकसां । आदित्यस्य सरस्वत्यां जज्ञाते द्वौ सुतौ वरौ

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤ੍ਯ ਤੋਂ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।

Verse 140102

तपःश्रेष्ठौ गुणश्रेष्ठौ त्रिदिवस्यातिसंमतौ । दनुस्तु दानवान्जज्ञे दितिर्दैत्यान्व्यजायत

ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਸਨਮਾਨਿਤ। ਪਰ ਦਨੂ ਤੋਂ ਦਾਨਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਦੈਤ ਜਨਮੇ।

Verse 140103

काला तु कालकेयांस्तानसुरान्राक्षसांस्तथा । अनायुषायास्तनया व्याधयश्च महाबलाः

ਕਾਲਾ ਨੇ ਉਹ ਕਾਲਕੇਯ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਅਨਾਯੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਮਹਾਂਬਲਵਾਨ ਰੋਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 140104

सिंहिका ग्रहमाता च गंधर्वजननी मुनिः । प्राची त्वप्सरसां माता पुण्यानां भारतेतरा

ਸਿੰਹਿਕਾ ਗ੍ਰਹਾਂ (ਆਕਾਸ਼ੀ ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ) ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਮুনি-ਸਤ੍ਰੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਣਿਆਂ (ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾ ਸੱਤਾਂ) ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ।

Verse 140105

क्रोधा साः सर्वभूतानि पिशाचा सा च पार्थिव । जज्ञे यक्षगणांश्चैव राक्षसांश्च विशांपते

ਕ੍ਰੋਧਾ ਤੋਂ ਸਭ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਣ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਤੀ।

Verse 140106

चतुष्पदानि सत्वानि एता गाश्चैव सौरभी । पुराणपुरुषश्चैव मायां विष्णुर्हरिः प्रभुः

ਇਹ ਚੌਪਾਇਆ ਜੀਵ ਹਨ; ਇਹ ਗਾਂਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੌਰਭੀ (ਕਾਮਧੇਨੁ) ਵੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਾਇਆ—ਵਿਸ਼ਨੁ, ਹਰਿ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ।

Verse 140107

कथितस्तेनुपूर्वेण संस्तुतश्च महर्षिभिः । यश्चेदमग्र्यं शृणुयात्पुराणं सदा नरः पर्वसु चेत्पठेत

ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਇਸ ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਰਹੇ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਬਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 140108

अवाप्यलोकं स हि वीतरागः परत्र च स्वर्गफलानि भुंक्ते चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम्

ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵੈਰਾਗੀ ਪੁਰਖ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਵਰਗ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ—ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ, ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ।

Verse 140109

प्रसादयति यः कृष्णं तस्य कृष्णः प्रसीदति । राज्यं च लभते राजा निर्धनश्चोत्तमं धनम्

ਜੋ ਕੋਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਧਨ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 140110

क्षीणायुर्लभते चायुः पुत्रकामोथ संततिम् । यज्ञार्थिनस्तथा कामांस्तपांसि विविधानि च

ਜਿਸ ਦੀ ਆਯੁ ਘਟ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਸੰਤਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜ્ઞ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਪਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ (ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀਆਂ) ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 140111

यं यं कामयते कामं तं तं लोकेश्वराल्लभेत् । सर्वं विहाय य इमं पठेद्वै पौष्करं हरेः

ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਕਾਮਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਇਸ ਪੌਸ਼ਕਰ (ਪੁਸ਼ਕਰ-ਸੰਬੰਧੀ) ਪਾਠ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ।

Verse 140112

प्रादुर्भावं नरश्रेष्ठ न तस्य ह्यशुभं भवेत् । एष पौष्करकोनाम प्रादुर्भावो महात्मनः

ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ‘ਪੌਸ਼ਕਰ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਹੈ।

Verse 140113

कीर्तितस्तु महाराज व्यासश्रुतिनिदर्शनात् । विष्णुत्वं शृणु मे विष्णोर्हरित्वं च कृतेयुगे

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵਿਆਸ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ—ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਵਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹਰਿ-ਤੱਤਵ।

Verse 140114

वैकुंठत्वं च देवेषु कृष्णत्वं मानुषेषु च । ईश्वरस्य हितस्यैषा कर्मणां गहना गतिः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੂਪ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਅਗੋਚਰ ਗਤੀ ਹੈ।

Verse 140115

सांप्रतं भूतभव्यं च शृणु राजन्यथातथं । अव्यक्तो व्यक्तलिंगस्थो य एष भगवान्प्रभुः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਮਾਨ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ—ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 140116

नारायणो ह्यनंतात्मा प्रभवाप्यय एव च । एष नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः

ਨਾਰਾਇਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਬਣ ਕੇ ਹਰਿ ਸਨਾਤਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਯਮਾਨ ਸੀ।

Verse 140117

ब्रह्मा वायुश्च सोमश्च धर्मः शक्रो बृहस्पतिः । अदितेरपि पुत्रत्वमेत्यजः कुरुनंदन

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਾਯੁ, ਸੋਮ, ਧਰਮ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ—ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਅਜ, ਅਜਨਮਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਇਆ।

Verse 140118

एष विष्णुरिति ख्यात इन्द्रस्यावरजो विभुः । प्रसादनं तस्यविभोरदित्याः पुत्रकारणम्

ਉਹ ਵਿਭੂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਵਿਸ਼ਣੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਦਿਤੀ ਲਈ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ।

Verse 140119

वधार्थं सुरशत्रूणां दैत्यदानवरक्षसाम् । ससर्जाथ सुरान्कल्पे ब्रह्माणं च प्रजापतीन्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ—ਦੈਤ੍ਯ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ—ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਚਿਆ।

Verse 140120

असृजन्मानसांस्तत्र ब्रह्मवंशाननुत्तमान् । तेभ्योभवन्महात्मभ्यः परंब्रह्म सनातनम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਅਨੁੱਤਮ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਰਚੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 140121

एतदाश्चर्यभूतस्य विष्णोः कर्मानुकीर्तितं । कीर्त्तनीयस्य लोकेषु कीर्त्यमानं निबोध मे

ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 140122

वृत्ते वृत्रवधे भीष्म वर्तमाने कृतेयुगे । आसीत्त्रैलोक्यविख्यातः संग्रामस्तारकामयः

ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ! ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਰਕਾ-ਸਮ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਕ ਮਹਾਂ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਹੋਇਆ।

Verse 140123

यत्र ते दानवा घोराः सर्वे संग्रामदुर्जयाः । घ्नंति देवासुरान्सर्वान्सयक्षोरगराक्षसान्

ਉੱਥੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵ—ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਸਨ—ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਰ ਸੁੱਟਦੇ ਸਨ।

Verse 140124

ते वध्यमाना विमुखाश्छिन्नप्रहरणा रणे । त्रातारं मनसा जग्मुर्देवं नारायणं प्रभुम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ—ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਫੇਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ, ਹਥਿਆਰ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ—ਤਾਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਨ ਗਏ।

Verse 140125

एतस्मिन्नंतरे मेघा निर्वाणांगारवर्चसः । सार्कचंद्रग्रहगणं च्छादयंतो नभस्तलम्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਬੁਝੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਫੈਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।

Verse 140126

चंडविद्युद्गणोपेता घोरनिर्ह्रादकारिणः । अन्योन्यवेगाभिहताः प्रववुः सप्तमारुताः

ਭਿਆਨਕ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਡਰਾਉਣੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਸੱਤ ਮਾਰੁਤ ਵਗੇ—ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਵੇਗ ਨਾਲ ਟਕਰਾਂਦੇ ਹੋਏ।

Verse 140127

दीप्ततोयाः सनिर्घातैः सह वज्रानलानिलैः । रवैस्सुघोरैरुत्पातैर्दह्यमानमिवाम्बरम्

ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਤਪਤ ਧਾਰਾਂ, ਗੱਜਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਬਿਜਲੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ; ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜਾਂ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉਤਪਾਤਾਂ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 140128

पेतुरुल्कासहस्राणि निपेतुः खचराण्यपि । दैवानि च विमानानि प्रपतंत्युत्पतंति च

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਲਕਾਪਿੰਡ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ ਜੀਵ ਵੀ ਢਹਿ ਪਏ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵੀ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦੇ, ਕਦੇ ਅਚਾਨਕ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ।

Verse 140129

चतुर्युगांतसमये लोकानां यद्भयं भवेत् । अरूपवति रूपाणि तस्मिन्नुत्पातलक्षणे

ਚਤੁਰਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜਗਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਭੈ ਉੱਠਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਉਤਪਾਤ-ਲੱਛਣ ਵਾਲੇ ਘੜੀ ਵਿਚ ਅਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 140130

तस्माद्दुष्प्रथितं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन । तिमिरौघपरिक्षिप्ता न रेजुश्च दिशो दश

ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਗੜਿਆ-ਵਿਗੜਿਆ ਦਿੱਸਿਆ; ਕੁਝ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਚਮਕੀਆਂ ਨਹੀਂ।

Verse 140131

विवेश रूपिणी काली कालमेघावगुंठिता । द्यौर्नभात्यभिभूतार्का घोरेण तमसा वृता

ਤਦ ਕਾਲੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਵਤੀ ਛਾਇਆ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਕਾਲੇ ਮੀਂਹ-ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਢੱਕੀ ਹੋਈ। ਆਕਾਸ਼ ਨਾ ਚਮਕਿਆ; ਸੂਰਜ ਦਬ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 140132

तां घनौघां सतिमिरां दोर्भ्यामाछिद्य स प्रभुः । वपुः स्वं दर्शयामास दिव्यं कृष्णवपुर्हरिः

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ—ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਵਾਲੇ—ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਘਣੀ, ਅੰਧਕਾਰ-ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 140133

बलाहकांजननिभं बलाहकतनूरुहम् । तेजसा वपुषा चैव कृष्णं कृष्णमिवाचलम्

ਵਰਖਾ-ਮੇਘਾਂ ਦੇ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ, ਦੇਹ ਦੇ ਰੋਮ ਵੀ ਮੇਘ ਸਮਾਨ; ਤੇਜ ਅਤੇ ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਚਲ ਪਰਬਤ-ਸਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 140134

दीप्तपीतांबरधरं तप्तकांचनभूषणम् । धूम्रांधकारवपुषं युगांताग्निमिवोत्थितम्

ਦੀਪਤ ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਤਪੇ ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਧੂੰਏਂ-ਸਮ ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਦੇਹ ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 140135

वृत्तद्विगुणपीनां संकिरीटाच्छन्नमूर्धजम् । बभौ चामीकरप्रख्यैरायुधैरुपशोभितम्

ਗੋਲ ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਪੀਨ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਮਸਤਕ ਦੇ ਕੇਸ ਮুকੁਟ ਨਾਲ ਢੱਕੇ; ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਮਕਿਆ।

Verse 140136

चंद्रार्ककिरणोद्योतं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम् । नंदकानंदितकरं कौस्तुभोद्भासितोरसम्

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ; ਨੰਦਕ ਖੜਗ ਨਾਲ ਹੱਥ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਉਰਸ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 140137

शक्तिचित्रफलोदग्रं शंखचक्रगदाधरम् । विष्णुशैलं क्षमाशीलं श्रीवत्सं शार्ङ्गपाणिनम्

ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹਾਂ—ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ; ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣਹਾਰ; ਵਿਸ਼ਣੁ-ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਖ਼ਿਮਾ-ਸ਼ੀਲ; ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ।

Verse 140138

त्रिदशोदारफलदं स्वर्गस्त्रीचारुवल्लभम् । सर्वलोकमनःकांतं सर्वसत्वमनोहरम्

ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਰ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 140139

मायाविशालविटपं तोयदौघसमप्रभम् । विद्याहंकारमानाढ्य महाभूतप्ररोहणम्

ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੀਂਹ-ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਘਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ; ਵਿਦਿਆ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਅਤੇ ਅੰਕੁਰ ਛੱਡਦੀਆਂ ਜੋ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 140140

विशेषपत्रैर्निचितं ग्रहनक्षत्रपुष्पितम् । दैत्यलोकमहास्कंधं मर्त्यलोकप्रकाशितम्

ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ-ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ; ਦੈਤ੍ਯ-ਲੋਕ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ-ਲੋਕ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 140141

सागराकारनिर्ह्रादं रसातलगलाश्रयम् । नागेंद्रपाशैर्विततं पक्षिजंतुसमन्वितम्

ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤ; ਨਾਗੇੰਦਰ ਦੇ ਫੰਦੇ-ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰਿਤ, ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 140142

शीलानाहार्यगंधाढ्यं सर्वलोकमहाद्रुमम् । अव्यक्तानंदसलिलं व्यक्ताहंकारफेनिलम्

ਇਹ ਸਦਾਚਾਰ ਅਤੇ ਅਰਪਣਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਹਾਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਜਲ ਅਵ੍ਯਕਤ ਆਨੰਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪਰਲਾ ਫੇਨ ਪ੍ਰਗਟ ‘ਮੈਂ-ਭਾਵ’ (ਅਹੰਕਾਰ) ਹੈ।

Verse 140143

महाभूतकरौघौघं ग्रहनक्षत्रबुद्बुदम् । विमानवाहनैर्व्याप्तं तोयदाडम्बराकुलम्

ਉਹ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੇ ਉੱਛਲਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ; ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਵਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ, ਮੀਂਹ-ਭਰੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਵਰਗੇ ਕੋਲਾਹਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ।

Verse 140144

जंतुमत्स्यगणाकीर्णं शैलशंखकुलैर्युतम् । त्रैगुण्यविषयावर्तं सर्वलोकतिमिंगिलम्

ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੇ ਕੁਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਿਮਿੰਗਿਲ, ਮਹਾ-ਭੱਖੀ ਦੈਤ ਹੈ।

Verse 140145

वीरवृक्षलतागुल्मं भुजगोत्सृष्टशैवलम् । द्वादशार्कमहाद्वीपं रुद्रैकादशपत्तनम्

ਇਹ ਵੀਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਲਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਭੁਜੰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਸ਼ੈਵਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦਵੀਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪੱਤਨ (ਨਗਰ) ਹਨ।

Verse 140146

वस्वष्टपर्वतोपेतं त्रैलोक्यांभो महोदधिम् । संध्यासंध्योर्मिसलिलमापूर्णानिलशोभितम्

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਜਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਵਸਵਸ਼ਟ ਪਰਬਤ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸੰਧਿਆ (ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ) ਦੇ ਜਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ, ਉੱਛਲਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 140147

दैत्ययक्षगणग्रामं रक्षोगणझषाकुलम् । पितामहमहावीर्यं स्वर्गस्त्रीरत्नसंकुलम्

ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਕਸ਼ਸ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਮੱਛੀਆਂ-ਭਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਫਾਨਦਾ; ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਾਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਰਤਨ-ਸਮਾਨ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਕੁਲ ਸੀ।

Verse 140148

श्री कीर्ति कांतिलक्ष्मीभिर्नदीभिश्च समाकुलम् । कालयोगमहावर्षप्रलयोत्पत्तिवेगितम्

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ, ਕੀਰਤੀ, ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ; ਕਾਲ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ—ਮਹਾਵਰਖਾ, ਪ੍ਰਲਯ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ—ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 140149

सत्संयोगमहापारं नारायणमहार्णवम् । देवातिदेवं वरदं भक्तानां भक्तवत्सलम्

ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਸਤਸੰਗ ਦਾ ਮਹਾਤੀਰ; ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਕਤਵਤਸਲ।

Verse 140150

अनुग्रहकरं देवं प्रशांतिकरणं शुभम् । हर्यश्वरथसंयुक्त सुपर्णध्वजशोभिते

ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ—ਹਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਧਵਜ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 140151

चंद्रार्कचक्ररचित उदाराक्षवृतांतरे । अनंतरश्मिसंयुक्ते दुर्दर्शे मेरुकूबरे

ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰਚੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਅਨੰਤ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਖੜਾ ਹੈ, ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਦੁਸ਼ਕਰ।

Verse 140152

तारकाचित्रकुसुमे ग्रहनक्षत्रबंधुरे । भयेष्वभयदे व्योम्नि देवदैत्यापराजिते

ਹੇ ਆਕਾਸ਼! ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ-ਕੁਸੁਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਭਯਾਂ ਵਿਚ ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਅਪਰਾਜਿਤ।

Verse 140153

हर्यश्वरथसंयुक्तमुक्ताशोभासमन्वितम् । ददृशुस्ते स्थितं देवं दिव्यलोकमये रथे

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਬਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ—ਹਰਿਆਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ।

Verse 140154

ते कृतांजलयः सर्वे देवा इंद्रपुरोगमाः । जयशब्दं पुरस्कृत्य शरण्यं शरणं गताः

ਤਦ ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, “ਜੈ!” ਦਾ ਨਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਰਖਿਅਕ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਗਏ।

Verse 140155

एतेषां च गिरः श्रुत्वा स विष्णुर्देवदैवतः । मनश्चक्रे विनाशाय दानवानां महामृधे

ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵ—ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਬੈਠੇ।

Verse 140156

आकाशे तु स्थितो विष्णुरुत्तमं वपुराश्रितः । उवाच देवताः सर्वाः सप्रतिज्ञमिदं वचः

ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ-ਯੁਕਤ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 140157

शांतिं व्रजत भद्रं वो मा भैष्ट मरुतांगणाः । जिता मे दानवाः सर्वे त्रैलोक्यं परिगृह्यताम्

ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜਾਓ; ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗਣੋ, ਡਰੋ ਨਾ। ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਜਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 140158

ततोस्य सत्यसंधस्य विष्णोर्वाक्येन तोषिताः । देवाः प्रीतिं पराजग्मुः प्राश्यामृतमिवोत्तमम्

ਤਦ ਸਤ੍ਯ-ਸੰਧ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 140159

ततस्तमश्च संहृत्य विनेशुश्च बलाहकाः । प्रववुश्च शिवा वाताः प्रसन्नाश्च दिशो दश

ਫਿਰ ਹਨੇਰਾ ਸਮੇਟ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ੁਭ ਹਵਾਵਾਂ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 140160

शुद्धप्रायाणि ज्योतींषि सोमं चक्रुः प्रदक्षिणम् । न विग्रहं ग्रहाश्चक्रुः प्रसन्नाश्चापि सिंधवः

ਜੋਤੀਆਂ ਅਧਿਕਤਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 140161

विरजा अभवन्मार्गा लोकाः स्वर्गादयस्त्रयः । यथार्थमूहुस्सरितश्चुक्षुभे न तथार्णवः

ਮਾਰਗ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਯਥਾਰਥ ਪਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਫਾਨੀਆਂ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਖੁੱਬਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 140162

आसन्छुभानीन्द्रियाणि नराणामंतरात्मसु । महर्षयो वीतशोका वेदानुच्चैरधीयत

ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਵਿਯੋਗ-ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉੱਚ ਸੁਰ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ।

Verse 140163

यज्ञेषु च हविः पाकं शिवमाप च पावकः । प्रवृत्तधर्मसंवृत्ता लोका मुदितमानसाः

ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਿ ਦਾ ਪਾਕ ਸ਼ੁਭ ਰੀਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪਾਵਕ ਅਗਨੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵਮਯ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਕਰਮਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 140164

विष्णोः सत्यप्रतिज्ञस्य श्रुत्वारिनिधना गिरः । ततो भयं विष्णुमुखाच्छ्रुत्वा दैतेयदानवाः

ਸਦਾ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਚੂਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਯਾਨਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 140165

उद्योगं विपुलं चक्रुर्युद्धाय विजयाय च । मयस्तु कांचनमयं त्रिनल्वांतरमव्ययम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਲਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨਿਰਮਾਣ ਰਚਿਆ।

Verse 140166

चतुश्चक्रं सुविपुलं सुकल्पितमहायुधम् । किंकिणीजालनिर्घोषं द्वीपिचर्मपरिष्कृतम्

ਚਾਰ ਚੱਕਿਆਂ ਵਾਲਾ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਰਚਿਆ ਮਹਾਯੁੱਧ-ਅਸਤ੍ਰ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਚੀਤੇ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 140167

रुचिरं रश्मिजालैश्च हैमजालैश्च शोभितम् । ईहामृगगणाकीर्णं पक्षिसंघविराजितम्

ਰੁਚਿਕਰ, ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਈਹਾਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ।

Verse 140168

दिव्यास्त्रशस्त्ररुचिरं पयोधरनिनादितम् । स्वक्षं रथवरोदारं सूपस्थं गगनोपमम्

ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਚਿਕਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ; ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉੱਚਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਸਮਾਨ।

Verse 140169

गदापरिघसंपूर्णं मूर्तिमंतमिवार्णवम् । हेमकेयूरवलयं चंद्रमंडलकूबरम्

ਗਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਘਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਸੀ; ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੇਯੂਰ ਤੇ ਵਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਚੰਦ੍ਰਮੰਡਲ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਧਿਆਂ ਵਾਲਾ।

Verse 140170

सपताकध्वजोपेतं सादित्यमिव मंदरम् । गजेंद्राभोगवपुषं क्वचित्केसरवर्चसम्

ਪਤਾਕਾਂ ਤੇ ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਹ ਸੂਰਜ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਜੇਂਦ੍ਰ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਭਾਰੀ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ।

Verse 140171

युक्तमृक्षसहस्रेण सुधारांबुदनादितम् । दीप्तमाकाशगं दिव्यं रथं पररथारुजम्

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਗਦਗਾਉਂਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ, ਹਜ਼ਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵਾਹਕ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਂਦਾ ਸੀ।

Verse 140172

अध्यतिष्ठद्रणाकांक्षी मेरुं दीप्तमिवांशुमान् । तारस्तु क्रोशविस्तारमायामे च तथाविधम्

ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਜ੍ਵਲੰਤ ਮੇਰੁ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਡਟ ਗਿਆ। ਤਾਰਾ ਵੀ ਇਕ ਕਰੋਸ਼ ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।

Verse 140173

शैलकूबरसंकाशं नीलांजनचयोपमम् । काललोहस्य रत्नानां समूहाबद्धकूबरम्

ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਨੀਲੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਢੇਰ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਕਾਲੇ ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਢੇਰੀ-ਸਰੂਪ ਗਠਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 140174

तिमिरोद्गारकिरणं गर्जंतमिव तोयदम् । लोहजालेन महता सगवाक्षेण दंशितम्

ਉਹ ਗੱਜਦੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਉਗਲਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਵੱਡੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਲ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਸਨ।

Verse 140175

आयसैः परिघैः पूर्णं क्षेपणीयैश्च मुद्गरैः । प्रासैः पाशैश्च विततैरसंयुक्तैश्च कण्टकैः

ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਿਘਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੁੱਟਣ ਯੋਗ ਮੁਦਗਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਾਲੇ, ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲਗੇ ਤਿੱਖੇ ਕਾਂਟੇ ਵੀ ਸਨ।

Verse 140176

शोभितं त्रासनीयैश्च तोमरैः सपरश्वधैः । उद्यतं द्विषतां हेतोर्द्वितीयमिव मंदरम्

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ—ਤੋਮਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੁਧਾਂ ਨਾਲ। ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 140177

युक्तं खरसहस्रेण सोऽध्यारोहद्रथोत्तमम् । विरोचनस्तु संक्रुद्धो गदापाणिरवस्थितः

ਹਜ਼ਾਰ ਖਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠਾ; ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ, ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 140178

प्रमुखे तस्य सैन्यस्य दीप्तशृंग इवाचलः । युक्तं हयसहस्रेण हयग्रीवस्तु दानवः

ਉਸ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ, ਦਾਨਵ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਖੜਾ ਸੀ—ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 140179

व्यूहितं दानवव्यूहं परिचक्राम वीर्यवान् । विप्रचित्तिसुतः श्वेतः श्वेतकुंडलभूषणः

ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਦਾਨਵ-ਵਿਊਹ ਰਚਨਾ ਦੇ ਗੇੜੇ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਵੇਤ, ਚਿੱਟੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 140180

स्यंदनं वाहयामास परानीकस्य मर्दनः । व्यायतं किष्कुसाहस्रं धनुर्विस्फारयन्महत्

ਵੈਰੀ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਯੰਦਨ ਰਥ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਸ਼ਕੂ ਤੱਕ ਤਣਿਆ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਟੰਕਾਰਿਆ।

Verse 140181

स चाहवमुखे तस्थौ सप्ररोह इवाचलः । खरस्तु विष्किरिन्क्रोधान्नेत्राभ्यां रोपजं जलम्

ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੁਖੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਟਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ। ਪਰ ਖਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਛਿਟਕਾਉਂਦਿਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਾਗ-ਜਨਮਿਆ ਜਲ ਵਗਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 140182

स्फुरद्दंतौष्ठनयनः संग्रामं सोभ्यकांक्षत । त्वष्टा त्वष्टादशहयं यानमास्थाय दानवः

ਚਮਕਦੇ ਦੰਦਾਂ, ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਾਨਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਅਠਾਰਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 140183

दिव्यव्यूहप्रतीकाशा युद्धायाभिमुखः स्थितः । अरिष्टो बलिपुत्रश्च वरिष्ठो दुर्धरायुधः

ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਵ੍ਯੂਹ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ। ਉੱਥੇ ਅਰਿਸ਼ਟ, ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਵਰਿਸ਼ਠ—ਅਸਹਿਣੀਅ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ—ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 140184

युद्धायाभिमुखस्तस्थौ धराधरविकंपनः । किशोरस्त्वतिसंहर्षात्किशोर इव चोदितः

ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਧਰਾਧਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ ਯੋਧਾ ਮਹਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੰਘ ਉਕਸਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 140185

अभवद्दैत्यमध्ये स ग्रहमध्ये यथा रविः । लंबस्तु नवमेघाभः प्रलंबांबरभूषणः

ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ। ਅਤੇ ਲੰਬ—ਨਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ—ਪ੍ਰਲੰਬ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸਮਾਨ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਹੋਏ ਸੀ।

Verse 140186

दैत्यव्यूहगतो भाति सनीहार इवांशुमान् । वसुंधराभस्तदनु दशनौष्ठेक्षणायुधः

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵ੍ਯੂਹ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਧੁੰਦ ਵਿਚ ਢੱਕਿਆ ਸੂਰਜ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਧਰਤੀ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੰਦ, ਹੋਠ, ਨੇਤਰ ਆਦਿ ਹੀ ਸਨ।

Verse 140187

हसंस्तिष्ठति दैत्यानाम्मध्ये क्रूर महाग्रहः । अन्ये हयगतास्तत्र मत्तेभेंद्रगताः परे

ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕ੍ਰੂਰ, ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਗ੍ਰਾਹਕ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਉੱਥੇ ਕਈ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਮਸਤ ਗਜੇਂਦ੍ਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।

Verse 140188

सिंहव्याघ्रगताश्चान्ये वराहर्क्षेषु चापरे । केचित्खरोष्ट्रयातारः केचित्तोयदवाहनाः

ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਵਿਆਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਹੋਰ ਵਰਾਹਾਂ ਤੇ ਰਿੱਛਾਂ ਉੱਤੇ। ਕਈ ਖੋਤਿਆਂ ਤੇ ਊਠਾਂ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਬੱਦਲ ਹੀ ਸਨ।

Verse 140189

पत्तयश्चापरे दैत्या भीषणा विकृताननाः । एकपादास्त्वपादाश्च ननृतुर्युद्धकांक्षिणः

ਹੋਰ ਦੈਤ ਪੈਦਲ ਸਨ—ਭਿਆਨਕ, ਵਿਗੜੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ। ਕਈ ਇਕ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਬਿਨਾ ਪੈਰਾਂ ਦੇ; ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।

Verse 140190

आस्फोटयंतो बहवः स्वनंतश्च तथापरे । दृप्तशार्दूलनिर्घोषा नेदुर्दानवपुङ्गवाः

ਬਹੁਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਚਟਖਾਉਂਦੇ ਤੇ ਗੱਜਦੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਹਾੜਦੇ। ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਸ਼ਾਰਦੂਲਾਂ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਚੀਖ ਪਏ।

Verse 140191

ते गदापरिघैर्घोरैः शिलामुद्गरपाणयः । बाहुभिः परिघाकारैस्तर्जयंति स्म देवताः

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗਦਾਵਾਂ ਤੇ ਪਰਿਘਾਂ ਨਾਲ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੇ ਮੁਦਗਰ ਫੜੇ, ਅਤੇ ਸਲਾਖਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 140192

प्रासैः खड्गैश्च पाशैश्च तोमरांकुशपट्टिशैः । चिक्रीडुस्ते शतघ्नीभिः शतधारैश्च मुद्गरैः

ਉਹ ਭਾਲਿਆਂ, ਖਡਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ—ਤੋਮਰਾਂ, ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਤੇ ਪੱਟਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ; ਸ਼ਤਘਨੀ ਅਤੇ ਸੌ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਮੁਦਗਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 140193

खड्गशैलैश्च शैलैश्च परिघैश्चोद्यतायुधैः । युक्तं बलाहकगणैः सर्वतः संवृतं नभः

ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪਰਿਘਾਂ ਨਾਲ, ਖਡਗ-ਸਮਾਨ ਚਟਾਨਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬਲਾਹਕ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ—ਆਕਾਸ਼ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 140194

एवं तद्दानवं सैन्यं सर्वसत्वमदोत्कटम् । देवताभिमुखं तस्थौ मेघानीकमिवोदितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦਾਨਵ-ਸੈਨਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਦੇ ਮਦ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ—ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਸਮੂਹ ਵਾਂਗ।

Verse 140195

रेजे च तद्दैत्यसहस्रगाढं वाय्वग्निशैलांबुदतोयकल्पम् । बलं बलौघाकुलमभ्युदीर्णं युयुत्सयोन्मत्तमिवा बभासे

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਉਹ ਸੈਨਾ ਚਮਕ ਉਠੀ; ਉਹ ਵਾਯੂ, ਅਗਨੀ, ਪਹਾੜ, ਬੱਦਲ ਅਤੇ ਉੱਛਲਦੇ ਜਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ ਫੌਜ ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਨਮੱਤ ਜਿਹੀ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।

Verse 140196

श्रुतस्ते दैत्यसैन्यस्य विस्तारः कुरुनंदन । सुराणामपि सैन्यस्य विस्तरं वैष्णवं शृणु

ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਦੈਤ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸੁਣ ਲਿਆ; ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ—ਵੈਸ਼ਣਵ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ—ਸੁਣ।