Adhyaya 36

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे क्षुपाबिधनृपपराभववर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः नन्द्युवाच पूजया तस्य संतुष्टो भगवान्पुरुषोत्तमः श्रीभूमिसहितः श्रीमाञ् शङ्खचक्रगदाधरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਖ਼ਸ਼ੁਪ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਰਾਜਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਪੈਂਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਨੰਦੀ ਬੋਲੇ—ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਭਗਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ।

Verse 2

किरीटी पद्महस्तश् च सर्वाभरणभूषितः पीतांबरश् च भगवान् देवैर्दैत्यैश् च संवृतः

ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਪਹਿਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 3

प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम्

ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम् त्वमादिस्त्वमनादिश् च प्रकृतिस्त्वं जनार्दनः

ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ—“ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਅਨਾਦਿ ਹੋ; ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੋ।”

Verse 5

पुरुषस्त्वं जगन्नाथो विष्णुर्विश्वेश्वरो भवान् यो ऽयं ब्रह्मासि पुरुषो विश्वमूर्तिः पितामहः

ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੋ, ਜਗੰਨਾਥ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਹੋ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋ—ਵਿਸ਼ਵਮੂਰਤੀ ਪਿਤਾਮਹ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਕਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 6

तत्त्वमाद्यं भवानेव परं ज्योतिर्जनार्दन परमात्मा परं धाम श्रीपते भूपते प्रभो

ਤੂੰ ਹੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਜੋਤ ਹੈਂ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈਂ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਭੂਪਤੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ।

Verse 7

त्वत्क्रोधसंभवो रुद्रस् तमसा च समावृतः त्वत्प्रसादाज्जगद्धाता रजसा च पितामहः

ਤੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ; ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਗਤ-ਧਾਤਾ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਜੋਗੁਣ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਪਤੀ, ਗੁਣ-ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਤੇਰੇ ਹੀ ਅਧੀਨ ਹੈ।

Verse 8

त्वत्प्रसादात्स्वयं विष्णुः सत्त्वेन पुरुषोत्तमः कालमूर्ते हरे विष्णो नारायण जगन्मय

ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੱਤਵਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕਾਲਮੂਰਤੇ, ਹੇ ਹਰਿ-ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਗਨ੍ਮਯ—ਇਹ ਸਭ ਪਤੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ।

Verse 9

महांस् तथा च भूतादिस् तन्मात्राणीन्द्रियाणि च त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर

ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਮੂਰਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਮਹਤ, ਭੂਤਾਦਿ, ਤਨਮਾਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਹੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈਂ।

Verse 10

महादेव जगन्नाथ पितामह जगद्गुरो प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਹੇ ਜਗਦਗੁਰੂ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

Verse 11

प्रसीद त्वं जगन्नाथ शरण्यं शरणं गतः वैकुण्ठ शौरे सर्वज्ञ वासुदेव महाभुज

ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਸ਼ਰਣਯ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਾਂ। ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ, ਹੇ ਸ਼ੌਰੀ, ਹੇ ਸਰਬਜ੍ਞ ਮਹਾਬਾਹੁ ਵਾਸੁਦੇਵ—ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 12

संकर्षण महाभाग प्रद्युम्न पुरुषोत्तम अनिरुद्ध महाविष्णो सदा विष्णो नमो ऽस्तु ते

ਹੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ; ਹੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ; ਹੇ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਹੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 13

विष्णो तवासनं दिव्यम् अव्यक्तं मध्यतो विभुः सहस्रफणसंयुक्तस् तमोमूर्तिर्धराधरः

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸਨ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤਮੋਮੂਰਤੀ, ਧਰਾਧਰ।

Verse 14

अधश् च धर्मो देवेश ज्ञानं वैराग्यमेव च ऐश्वर्यमासनस्यास्य पादरूपेण सुव्रत

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇਠਾਂ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ—ਇਹੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ।

Verse 15

सप्तपातालपादस्त्वं धराजघनमेव च वासांसि सागराः सप्त दिशश्चैव महाभुजाः

ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਦਾ ਘਣ ਭਾਗ ਹੀ ਤੇਰਾ ਦੇਹ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇਰੇ ਵਸਤ੍ਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮਹਾਬਾਹਾਂ ਹਨ।

Verse 16

द्यौर्मूर्धा ते विभो नाभिः खं वायुर्नासिकां गतः नेत्रे सोमश् च सूर्यश् च केशा वै पुष्करादयः

ਹੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਵਿਭੋ! ਦ੍ਯੌਲੋਕ ਤੇਰਾ ਮਸਤਕ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇਰੀ ਨਾਭੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਤੇਰੀ ਨਾਸਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇਰੇ ਦੋ ਨੇਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਪਦਮਜ ਗਣ ਤੇਰੇ ਕੇਸ਼ ਹਨ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਹੈ।

Verse 17

नक्षत्रतारका द्यौश् च ग्रैवेयकविभूषणम् कथं स्तोष्यामि देवेशं पूज्यश् च पुरुषोत्तमः

ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਗਲ-ਹਾਰ ਵਰਗਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਦੇਵੇਸ਼, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

Verse 18

श्रद्धया च कृतं दिव्यं यच् छ्रुतं यच्च कीर्तितम् यदिष्टं तत्क्षमस्वेश नारायण नमो ऽस्तु ते

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮ, ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ—ਜੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਣਉਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਈਸ਼, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ। ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 19

शैलादिरुवाच इदं तु वैष्णवं स्तोत्रं सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षुपेण परिकीर्तितम्

ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸਤੋਤਰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੁਣੇ ਵੀ, ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या विष्णुलोकं स गच्छति

ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਾਵੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुत्वा स्तुतं देवमजेयमीशम् विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਤੁਤ ਅਤੇ ਅਜੇਯ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ, ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ।

Verse 22

राजोवाच भगवन्ब्राह्मणः कश्चिद् दधीच इति विश्रुतः धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਭਗਵਨ! ਦਧੀਚੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ; ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਵਿਨੀਤ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ।

Verse 23

अवध्यः सर्वदा सर्वैः शङ्करार्चनतत्परः सावज्ञं वामपादेन स मां मूर्ध्नि सदस्यथ

ਉਹ ਸਦਾ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਵਗਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਦਬਾਇਆ।

Verse 24

ताडयामास देवेश विष्णो विश्वजगत्पते उवाच च मदाविष्टो न बिभेमीति सर्वतः

ਤਦੋਂ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬੋਲਿਆ—“ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।”

Verse 25

जेतुमिच्छामि तं विप्रं दधीचं जगदीश्वर यथा हितं तथा कर्तुं त्वमर्हसि जनार्दन

ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਉਸ ਦਧੀਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।

Verse 26

शैलादिरुवाच ज्ञात्वा सो ऽपि दधीचस्य ह्य् अवध्यत्वं महात्मनः सस्मार च महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਬੋਲੇ—ਮਹਾਤਮਾ ਦਧੀਚੀ ਦੀ ਅਵੱਧਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਹਰੀ ਨੇ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਤੁੱਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 27

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह ब्रह्मणः क्षुतसंभवम् विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमेत्य महेश्वरम्

ਇਉਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਬੋਲੇ—“ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਖਤਰਾ ਉੱਠਿਆ ਹੈ। ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ।”

Verse 28

विशेषाद्रुद्रभक्तानाम् अभयं सर्वदा नृप नीचानामपि सर्वत्र दधीचस्यास्य किं पुनः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਰੁਦ੍ਰ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਅਭੈ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਰ ਥਾਂ ਨੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵੱਧ!

Verse 29

तस्मात्तव महाभाग विजयो नास्ति भूपते दुःखं करोमि विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਭੂਪਤੇ, ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਫਲਵੰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 30

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरैः समम् विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਪੁਨਰੁੱਥਾਨ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 31

तस्मात्समेत्य विप्रेन्द्रं सर्वयत्नेन भूपते करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭੂਪਤੇ! ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਦਧੀਚੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 32

शैलादिरुवाच श्रुत्वा वाक्यं क्षुपः प्राह तथास्त्विति जनार्दनम् भगवानपि विप्रस्य दधीचस्याश्रमं ययौ

ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਖ਼ਸ਼ੁਪ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ “ਤਥਾਸਤੁ” ਆਖਿਆ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 33

आस्थाय रूपं विप्रस्य भगवान् भक्तवत्सलः दधीचमाह ब्रह्मर्षिम् अभिवन्द्य जगद्गुरुः

ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ ਹਨ, ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਜਗਦਗੁਰੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 34

श्रीभगवानुवाच भोभो दधीच ब्रह्मर्षे भवार्चनरताव्यय वरमेकं वृणे त्वत्तस् तं भवान्दातुमर्हति

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦਧੀਚ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੇ! ਹੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਜੋ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈਂ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦੇ।

Verse 35

याचितो देवदेवेन दधीचः प्राह विष्णुना ज्ञातं तवेप्सितं सर्वं न बिभेमि तवाप्यहम्

ਦੇਵਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਗਣ ਤੇ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।”

Verse 36

भवान् विप्रस्य रूपेण आगतो ऽसि जनार्दन भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन

ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਜਨਾਰਦਨ, ਭੂਤ‑ਭਵਿੱਖ‑ਵਰਤਮਾਨ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।

Verse 37

ज्ञातं प्रसादाद्रुद्रस्य द्विजत्वं त्यज सुव्रत आराधितो ऽसि देवेश क्षुपेण मधुसूदन

ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ‘ਦਵਿਜ’ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਇਸ ਛੋਟੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 38

जाने तवैनां भगवन् भक्तवत्सलतां हरे स्थाने तवैषा भगवन् भक्तवात्सल्यता हरे

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਹਰ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਭਕਤਾਂ ਲਈ ਵਤਸਲਤਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਭਾਉ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਭਕਤ‑ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਤ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 39

अस्ति चेद्भगवन् भीतिर् भवार्चनरतस्य मे वक्तुमर्हसि यत्नेन वरदांबुजलोचन

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਵਰਦ ਕਮਲ‑ਨੇਤਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 40

वदामि न मृषा तस्मान् न बिभेमि जनार्दन न बिभेमि जगत्यस्मिन् देवदैत्यद्विजादपि

ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ, ਦੈਤਾਂ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਭੈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 41

नन्द्युवाच श्रुत्वा वाक्यं दधीचस्य तदास्थाय जनार्दनः स्वरूपं सस्मितं प्राह संत्यज्य द्विजतां क्षणात्

ਨੰਦੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦਵਿਜ ਦਾ ਵੇਸ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਮੰਦ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 42

श्रीभगवानुवाच भयं दधीच सर्वत्र नास्त्येव तव सुव्रत भवार्चनरतो यस्माद् भवान् सर्वज्ञ एव च

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦਧੀਚੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈਂ।

Verse 43

बिभेमीति सकृद्वक्तुं त्वमर्हसि नमस्तव नियोगान्मम विप्रेन्द्र क्षुपं प्रति सदस्यथ

ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ‘ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ’ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇਸ ਬੂਟੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠ।

Verse 44

एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं सान्त्वं विष्णोर्महामुनिः न बिभेमीति तं प्राह दधीचो देवसत्तमम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।”

Verse 45

प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोः साक्षात्पिनाकिनः शर्वस्य शङ्करस्यास्य सर्वज्ञस्य महामुनिः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਰਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੋਇਆ।

Verse 46

ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः चक्रमुद्यम्य भगवान् दिधक्षुर्मुनिसत्तमम्

ਤਦ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੱਕਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 47

अभवत्कुण्ठिताग्रं हि विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् प्रभावाद्धि दधीचस्य क्षुपस्यैव हि संनिधौ

ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਮਹਾਤੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਧਾਰੋਂ ਭੁੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਟੇਦਾਰ ਝਾੜੀ ਕੋਲ ਤਲਵਾਰ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਵੇ।

Verse 48

दृष्ट्वा तत्कुण्ठिताग्रं हि चक्रं चक्रिणमाह सः दधीचः सस्मितं साक्षात् सदसद्व्यक्तिकारणम्

ਚੱਕਰ ਦੀ ਭੁੰਦੀ ਧਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਧੀਚੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ—ਤੂੰ ਸਤ-ਅਸਤ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ-ਵ੍ਯਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਾਰਣ ਹੈਂ।

Verse 49

भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णो प्रयत्नतः

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੂੰ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ‘ਸੁਦਰਸ਼ਨ’ ਨਾਮਕ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 50

भवस्यैतच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह ब्रह्मास्त्राद्यैस्तथान्यैर्हि प्रयत्नं कर्तुमर्हसि

ਹੇ ਹਰਿ! ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਚੱਕਰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 51

शैलादिरुवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा निर्वीर्यमायुधम् ससर्ज च पुनस्तस्मै सर्वास्त्राणि समन्ततः

ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਬੋਲੇ—ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡੇ।

Verse 52

चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोः साहाय्यमव्ययाः द्विजेनैकेन योद्धुं हि प्रवृत्तस्य महाबलाः

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ—ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਲੱਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕ ਹੀ ਅਤਿ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦ੍ਵਿਜ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਸੀ।

Verse 53

कुशमुष्टिं तदादाय दधीचः संस्मरन्भवम् ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थिः सर्वतो वशी

ਤਦੋਂ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ; ਸਭ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਸਮਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 54

दिव्यं त्रिशूलम् अभवत् कालाग्निसदृशप्रभम् दग्धुं देवान्मतिं चक्रे युगान्ताग्निरिवापरः

ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ।

Verse 55

इन्द्रनारायणाद्यैश् च देवैस्त्यक्तानि यानि तु आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस् त्रिशिखं मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇੰਦਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ) ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 56

देवाश् च दुद्रुवुः सर्वे ध्वस्तवीर्या द्विजोत्तम ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 57

आत्मनः सदृशान् दिव्यांल् लक्षलक्षायुतान् गणान् तानि सर्वाणि सहसा ददाह मुनिसत्तमः

ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣ—ਲੱਖਾਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 58

ततो विस्मयनार्थाय विश्वमूर्तिरभूद्धरिः तस्य देहे हरेः साक्षाद् अपश्यद्द्विजसत्तमः

ਫਿਰ ਵਿਸਮਾਦ ਤੇ ਬੋਧ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਹਰਿ ਨੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਹਰਿ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।

Verse 59

दधीचो भगवान्विप्रः देवतानां गणान् पृथक् रुद्राणां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तदा

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਪ੍ਰ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਗਿਣੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਰੋੜਾਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ।

Verse 60

अण्डानां कोटयश्चैव विश्वमूर्तेस्तनौ तदा दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिर् विस्मितं तदा

ਤਦ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰਤੀ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਅੰਡ-ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਨਿਹਾਰ ਕੇ—ਚ੍ਯਾਵਨ ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 61

विष्णुमाह जगन्नाथं जगन्मयमजं विभुम् अंभसाभ्युक्ष्य तं विष्णुं विश्वरूपं महामुनिः

ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਉਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਰਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਅਜ ਤੇ ਵਿਭੂ, ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ!

Verse 62

मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासा विचारतः विज्ञानानां सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾਧਵ, ਮਾਇਆ ਤਿਆਗ। ਪ੍ਰਤੀਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਿਆਨ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 63

मयि पश्य जगत् सर्वं त्वया सार्धम् अनिन्दित ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते

ਹੇ ਅਨਿੰਦਿਤ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਤੇਰੇ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 64

इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः तं प्राह च हरिं देवं सर्वदेवभवोद्भवम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਤੱਤਵ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

मायया ह्यनया किं वा मन्त्रशक्त्याथ वा प्रभो वस्तुशक्त्याथ वा विष्णो ध्यानशक्त्याथ वा पुनः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇਹ ਕੀ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਵਭਾਵਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ?

Verse 66

त्यक्त्वा मायामिमां तस्माद् योद्धुमर्हसि यत्नतः एवं तस्य वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा माहात्म्यमद्भुतम्

ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 67

देवाश् च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् वारयामास निश्चेष्टं पद्मयोनिर्जगद्गुरुः

ਦੇਵਤੇ ਫਿਰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਏ; ਅਤੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਪਦਮਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ-ਮਰਯਾਦਾ ਵਿਗੜੇ ਨਾ।

Verse 68

निशम्य वचनं तस्य ब्रह्मणस्तेन निर्जितः जगाम भगवान् विष्णुः प्रणिपत्य महामुनिम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਦਬ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਤੀ-ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 69

क्षुपो दुःखातुरो भूत्वा सम्पूज्य च मुनीश्वरम् दधीचमभिवन्द्याशु प्रार्थयामास विक्लवः

ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਸ਼ੁਪ ਨੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਦਧੀਚੀ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤੁਰੰਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 70

दधीच क्षम्यतां देव मयाज्ञानात्कृतं सखे विष्णुना हि सुरैर्वापि रुद्रभक्तस्य किं तव

ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜੋ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਾਫ਼ ਕਰ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤੇ—ਰੁਦ੍ਰ-ਭਗਤ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਵੱਸ?

Verse 71

प्रसीद परमेशान दुर्लभा दुर्जनैर्द्विज भक्तिर्भक्तिमतां श्रेष्ठ मद्विधैः क्षत्रियाधमैः

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਹੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੀਵੇਂ ਖੱਤਰੀ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਹੈ।

Verse 72

श्रुत्वानुगृह्य तं विप्रो दधीचस्तपतां वरः राजानं मुनिशार्दूलः शशाप च सुरोत्तमान्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਤਪੱਸਵੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 73

रुद्रकोपाग्निना देवाः सदेवेन्द्रा मुनीश्वरैः ध्वस्ता भवन्तु देवेन विष्णुना च समन्विताः

ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 74

प्रजापतेर् मखे पुण्ये दक्षस्य सुमहात्मनः एवं शप्त्वा क्षुपं प्रेक्ष्य पुनराह द्विजोत्तमः

ਮਹਾਤਮਾ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਖੁਪ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।

Verse 75

देवैश् च पूज्या राजेन्द्र नृपैश् च विविधैर्गणैः ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ! ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ! ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 76

इत्युक्त्वा स्वोटजं विप्रः प्रविवेश महाद्युतिः दधीचमभिवन्द्यैव जगाम स्वं नृपः क्षयम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਹ-ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਤ ਖ਼ਤਮੇ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 77

तदेव तीर्थमभवत् स्थानेश्वरमिति स्मृतम् स्थानेश्वरम् अनुप्राप्य शिवसायुज्यम् आप्नुयात्

ਉਹੀ ਤੀਰਥ ‘ਸਥਾਨੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸਥਾਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਬੰਧਨ-ਗ੍ਰਸਤ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਵੀ ਪਾਸਹਰ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਸਾਯੁਜ੍ਯ—ਪੂਰਨ ਏਕਤਾ—ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 78

कथितस्तव संक्षेपाद् विवादः क्षुब्दधीचयोः प्रभावश् च दधीचस्य भवस्य च महामुने

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਬਧ ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦਾ, ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਤੇ ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 79

य इदं कीर्तयेद्दिव्यं विवादं क्षुब्दधीचयोः जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

ਜੋ ਕੋਈ ਖ਼ੁਬਧ ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਹਾਂਤ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

य इदं कीर्त्य संग्रामं प्रविशेत्तस्य सर्वदा नास्ति मृत्युभयं चैव विजयी च भविष्यति

ਜੋ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਾਮ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜੇਤੂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਾਸਹਰ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਦੇਹਧਾਰੀ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕਵਚ ਹੈ।