ਦੇਵੀ in the Linga Purana

ਬੱਤੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਈਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪਰਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਨਿਆ।

“ਆਓ, ਆਓ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ!”—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵਿਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ।”

ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਧਿਆਨ-ਯੁਕਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।

ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਹ; ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਹ। ਹੇ ਹਿਰਣ੍ਯਬਾਹੁ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਹੇਮਰੇਤਸ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਹ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ-ਅਰਚਨਾ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਲਿੰਗ-ਵੇਦੀ ਆਪ ਮਹਾਦੇਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਰੂਪ ਹੈ।

“ਹੇ ਵਿਭੋ ਰੁਦ੍ਰ, ਹੇ ਮਹਾਮਾਇਆ! ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ।” ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਮਹਾਦੇਵੀ ਤੋਂ ਵੀ। ਹਰੀ ਵੀ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ‘ਅੰਡਜ’ ਤੇ ‘ਪਦਮਜ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਰਥਾਤ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉੱਭਰੇ।

ਮੈਂ ਵਾਮਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਰੌਦ੍ਰੀ, ਮਹਾਮਾਇਆ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਵੈਸ਼ਣਵੀ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਣਾਂ ਵਿਖੇਰਨ ਵਾਲੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਵਾਸਿਨੀ ਕਾਲੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਅਭਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹਨ।

ਤਦੋਂ ਉਹ ਯਕਸ਼ ਨਜ਼ਰੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਪਲ ਸ਼ੁਭ-ਮੁਖੀ ਹੈਮਵਤੀ ਅੰਬਿਕਾ—ਉਮਾ—ਅਨੇਕ ਮੰਗਲ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਯਕਸ਼ ਉਮਾ-ਅੰਬਿਕਾ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ— ਸਿੰਹਣੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਅਜਨਮੀ ਉਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਮਕਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰਾਂਗਨਾ ਮਹਾਮਾਇਆ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਗਣ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਜਨਮੇ—ਉਹ ਉੱਤਮ ਦੇਵੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

ਉਹ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹਨ। ਉਹ ਮ੍ਰਿਗਾਲਯ—ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਲੰਬੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਉਹ ਮਹਾਮਾਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ-ਨਿਧੀ ਹਨ।

ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਿਤ ਉਹੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਇੱਥੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਤੀ ਬਣੀ। ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਉਹ ਖਿਆਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਹੈ; ਮਹਾਭਾਗਾ, ਜੋ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਗੌਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਗਣਾਂ ਦੀ ਅੰਬਿਕਾ, ਮਹਾਦੇਵੀ—ਨੰਦਿਨੀ ਅਤੇ ਜਾਤਵੇਦਸੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਸੰਧਿਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਨਾਮ ਹਨ—ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ, ਮਹਾਮਾਇਆ, ਰੇਵਤੀ ਅਤੇ ਭੂਤਨਾਇਕਾ; ਭੂਤਗਣਾਂ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਤੇ ਨੇਤ੍ਰੀ।

ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਲਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।

ਹੇ ਵਿਭੂ! ਤੇਰੀ ਕੇਵਲ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ।

ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮਹਾਦੇਵ—ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਹੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵੇਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤ੍ਰਿਗੁਣ-ਸਰੂਪਾ, ਤ੍ਰਿਮਈ ਅੰਬਿਕਾ ਹੈ।

ਅੱਗੇ ਤਮੋ-ਮੂਰਤੀ ਰੱਖੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਦੱਖਣ (ਸੱਜੇ) ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ ਅਤੇ ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜਕ ਦੀ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।

ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵੀ—ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹੀ ਇਹ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਵੀ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਕਰੇ।