Adhyaya 75: Description of Jambūdvīpa: its regions, mountains, measurements, and cosmic structure

Verse 1

रुद्र उवाच । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि जम्बूद्वीपं यथातथम् । संख्यां चापि समुद्राणां द्वीपानां चैव विस्तरम् ॥ ७५.१ ॥

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଏହାପରେ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ କହିବି।

Verse 2

यावन्ति चैव वर्षाणि तेषु नद्यश्च याः स्मृताः । महाभूतप्रमाणं च गतिं चन्द्रार्कयोः पृथक् ॥ ७५.२ ॥

ସେଠାରେ କେତେ ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ) ଅଛି ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମୃତ ନଦୀମାନେ କେଉଁମାନେ; ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରମାଣ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୃଥକ୍ ଗତି ମଧ୍ୟ (ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବ)।

Verse 3

द्वीपभेदसहस्राणि सप्तस्वन्तर्गतानि च । न शक्यन्ते क्रमेणेह वक्तुं यैर् विततं जगत् ॥ ७५.३ ॥

ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ଭେଦ ଏବଂ ସାତ (ମୁଖ୍ୟ) ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଯେଉଁମାନେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଗତ୍ ବିସ୍ତୃତ—ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ କ୍ରମେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 4

सप्तद्वीपान् प्रवक्ष्यामि चन्द्रादित्यग्रहैः सह । येषां मनुष्यास्तर्केण प्रमाणानि प्रचक्षते ॥ ७५.४ ॥

ମୁଁ ସାତ ଦ୍ୱୀପକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଗ୍ରହ ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରମାଣ (ମାପ-ମାନ) ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତର୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 5

अचिन्त्याः खलु ये भावाः न तांस्तर्केण साधयेत् । प्रकृतिभ्यः परं यच्च तदचिन्त्यं विभाव्यते ॥ ७५.५ ॥

ଯେ ଭାବମାନେ ସତ୍ୟରେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ତର୍କଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯାହା ପ୍ରକୃତିମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ତାହାକୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଏ।

Verse 6

नव वर्षं प्रवक्ष्यामि जम्बूद्वीपं यथातथम् । विस्तारान्मण्डलाच्चैव योजनैस्तन्निबोधत ॥ ७५.६ ॥

ଏବେ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ନବ ବର୍ଷ (ଅଞ୍ଚଳ) ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି—ତାହାର ବିସ୍ତାର, ମଣ୍ଡଳାକାର ରୂପ ଓ ଯୋଜନା-ପରିମାଣ; ତେଣୁ ସାବଧାନରେ ବୁଝ।

Verse 7

शतमेकें सहस्राणां योजनानां समन्ततः । नानाजनपदाकीर्णं योजनेर्विविधैः शुभैः ॥ ७५.७ ॥

ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ନାନା ଜନପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ଯୋଜନ-ପରିମାଣରେ ବିଭକ୍ତ।

Verse 8

सिद्धचारणसंकीर्णं पर्वतैरुपशोभितम् । सर्वधातुविवृद्धैश्च शिलाजालसमुद्भवैः । पर्वतप्रभवाभिश्च नदीभिः सर्वतश्चितम् ॥ ७५.८ ॥

ଏହା ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ସମସ୍ତ ଧାତୁ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସେଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଶିଳାଜାଲରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ପର୍ବତଜ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ସବୁଦିଗରୁ ପୂରିତ।

Verse 9

जम्बूद्वीपः पृथुः श्रीमान् सर्वतः परिमण्डलः । नवभिश्चावृतः श्रीमान् भुवनैर्भूतभावनः ॥ ७५.९ ॥

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ ବିଶାଳ ଓ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ, ସବୁଦିଗରୁ ପରିମଣ୍ଡଳାକାର; ଏହା ନବ ଭୁବନ/ବିଭାଗରେ ଆବୃତ, ଶ୍ରୀମାନ, ଏବଂ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ।

Verse 10

लवणेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः । जम्बूद्वीपस्य विस्तारात् समेन तु समन्ततः ॥ ७५.१० ॥

ଏହା ସବୁଦିଗରୁ ଲବଣ (ଲୁଣ) ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ; ଏବଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମଭାବେ ପ୍ରସାରିତ।

Verse 11

तस्य प्रागायताः दीर्घाः षडेते वर्षपर्वताः । उभयत्रावगाढाश्च समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ ॥ ७५.११ ॥

ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ଓ ଦୀର୍ଘ ଏହି ଛଅଟି ବର୍ଷ-ପର୍ବତ; ଏବଂ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ—ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ—ସମୁଦ୍ର ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 12

हिमप्रायश्च हिमवान् हेमकूटश्च हेमवान् । सर्वत्र सुसुखश्चापि निषधः पर्वतो महान् ॥ ७५.१२ ॥

ହିମପ୍ରାୟ ଓ ହିମବାନ, ହେମକୂଟ ଓ ହେମବାନ; ଏବଂ ନିଷଧ ନାମକ ମହାପର୍ବତ—ଯାହା ସର୍ବତ୍ର ସୁଖ ଓ କଲ୍ୟାଣ ଦାନକାରୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 13

चतुर्वर्णः स सुवर्णो मेरुश्चोल्बमयो गिरिः । वृत्ताकृतिप्रमाणश्च चतुरस्त्रः समुच्छितः ॥ ७५.१३ ॥

ମେରୁ ପର୍ବତ ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ; ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଦୀପ୍ତ ଧାତୁମୟ ଗିରି। ତାହାର ପ୍ରମାଣ ବୃତ୍ତାକୃତି ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଚତୁରସ୍ର ରୂପେ ଉଚ୍ଚ ଉଦ୍ଧତ।

Verse 14

नानावर्णस्तु पार्श्वेषु प्रजापतिगुणान्वितः । नाभिमण्डलसम्भूतो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ ७५.१४ ॥

ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକରେ ନାନାବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ସେ ପ୍ରଜାପତି-ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ; ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାଭିମଣ୍ଡଳରୁ ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି।

Verse 15

पूर्वतः श्वेतवर्णस्तु ब्राह्मण्यं तेन तस्य तत् । पीतश्च दक्षिणेनासौ तेन वैश्यत्वमिष्यते ॥ ७५.१५ ॥

ପୂର୍ବଦିଗରେ ସେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ; ତେଣୁ ତାହା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ସେ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ; ତେଣୁ ବୈଶ୍ୟତ୍ୱ ମନ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 16

भृङ्गपत्रनिभश्चासौ पश्चिमेन यतोऽथ सः । तेनास्य शूद्रता प्रोक्ता मेरोर् नामार्थकर्मणः ॥ ७५.१६ ॥

ସେ ଭୃଙ୍ଗ-ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ରସଦୃଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସେ ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ, ମେରୁର ନାମ–ଅର୍ଥ–କର୍ମ ଆଧାରରେ ତାହାର ‘ଶୂଦ୍ରତା’ ଉକ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 17

पार्श्वमुत्तरतस्तस्य रक्तवर्णं विभाव्यते। तेनास्य क्षत्रभावः स्यादिति वर्णाः प्रकीर्तिताः॥ ७५.१७॥

ତାହାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ; ତାହାଦ୍ୱାରା ତାହାର କ୍ଷତ୍ରିୟ-ଭାବ ଅନୁମିତ ହୁଏ—ଏଭଳି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 18

वृत्तः स्वभावतः प्रोक्तो वर्णतः परिमाणतः । नीलश्च वैडूर्यमयः श्वेतशुक्लो हिरण्मयः । मयूरबर्हिवर्णस्तु शातकुम्भश्च श्रृङ्गवान् ॥ ७५.१८ ॥

ସେ ସ୍ୱଭାବତଃ ବୃତ୍ତାକାର ବୋଲି, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପରିମାଣ ଦ୍ୱାରା ନିରୂପିତ—ନୀଳ ଓ ବୈଡୂର୍ୟମୟ; ଶ୍ୱେତ, ପରମ ଶୁକ୍ଳ, ହିରଣ୍ମୟ; ମୟୂରବର୍ହିବର୍ଣ୍ଣ, ଶାତକୁମ୍ଭ (ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ମୟ, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗବାନ।

Verse 19

एते पर्वतराजानः सिद्धचारणसेविताः । तेषामन्तरविष्कम्भो नवसाहस्र उच्यते ॥ ७५.१९ ॥

ଏମାନେ ପର୍ବତରାଜ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ; ଏମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର-ବିଷ୍କମ୍ଭ (ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପ୍ରସ୍ଥ/ମଧ୍ୟବ୍ୟବଧାନ) ନବସାହସ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 20

मध्ये त्विलावृतं नाम महामेरोः स सम्भवः । नवैव तु सहस्राणि विस्तीर्णः सर्वतश्च सः ॥ ७५.२० ॥

ମଧ୍ୟରେ ‘ଇଲାବୃତ’ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି; ଏହା ମହାମେରୁ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କେନ୍ଦ୍ରଭୂମି। ଏହା ସର୍ବଦିଗରେ ନବସାହସ୍ର (ଯୋଜନ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 21

मध्यं तस्य महामेरुर्विधूम इव पावकः । वेद्यर्धं दक्षिणं मेरोरुत्तरार्धं तथोत्तरम् ॥ ७५.२१ ॥

ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହାମେରୁ ଧୂମରହିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧ ‘ବେଦ୍ୟାର୍ଧ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଉତ୍ତରାର୍ଧ ‘ଉତ୍ତର’ (ଉତ୍ତର ବିଭାଗ) ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 22

वर्षाणि यानि षडत्र तेषां ते वर्षपर्वताः । योजनाग्रं तु वर्षाणां सर्वेषां तद्विधीयते ॥ ७५.२२ ॥

ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଛଅଟି ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ) ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ‘ବର୍ଷ-ପର୍ବତ’ ଅଛି। ସେହି ସମସ୍ତ ବର୍ଷର ପ୍ରସ୍ଥ ମାପ ଏକ ଯୋଜନ ବୋଲି ବିଧିତ।

Verse 23

द्वे द्वे वर्षे सहस्राणां योजनानां समुच्छ्रयः । जम्बूद्वीपस्य विस्तारस्तेषामायाम उच्यते ॥ ७५.२३ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ସେମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘତା (ଆୟାମ) ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 24

योजनानां सहस्राणि शतौ द्वौ चायतौ गिरौ । नीलश्च निषधश्चैव ताभ्यां हीनाश्च ये परे । श्वेतश्च हेमकूटश्च हिमवान् शृङ्गवांश्च यः ॥ ७५.२४ ॥

ନୀଳ ଓ ନିଷଧ—ଏହି ଦୁଇ ପର୍ବତ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ସେମାନଙ୍କ ପରେ ଥିବା ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଅଳ୍ପ ବିସ୍ତାର ଥିବା—ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗସମ୍ପନ୍ନ ହିମବାନ।

Verse 25

जम्बूद्वीपप्रमाणेन निषधः परिकीर्तितः । तस्माद् द्वादशभागेन हेमकूटः प्रहीयते । हिमवान् विंशभागेन हेमकूटात् प्रहीयते ॥ ७५.२५ ॥

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ନିଷଧର ପରିମାଣ କଥିତ। ସେହି ମାନରୁ ହେମକୂଟ ଦ୍ୱାଦଶଭାଗରେ କମ୍; ଏବଂ ହେମକୂଟ ତୁଳନାରେ ହିମବାନ ବିଂଶଭାଗରେ କମ୍।

Verse 26

अष्टाशीतिसहस्राणि हेमकूटो महागिरिः । अशीतिर्हिमवान्शैल आयतः पूर्वपश्चिमे ॥ ७५.२६ ॥

ମହାଗିରି ହେମକୂଟର ବିସ୍ତାର ଅଠାଅଶୀ ହଜାର ଯୋଜନ। ହିମବାନ୍ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ପୂର୍ବ–ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଶୀ ହଜାର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ।

Verse 27

द्वीपस्य मण्डलीभावाद् ह्रासवृद्धी प्रकीर्त्यते । वर्षाणां पर्वतानां च यथा चेमे तथोत्तरम् ॥ ७५.२७ ॥

ଦ୍ୱୀପର ମଣ୍ଡଳାକାର ଭାବ ହେତୁ ତାହାର ହ୍ରାସ ଓ ବୃଦ୍ଧି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ବର୍ଷ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ—ଏଠାରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି, ସେପରି ପରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେବ।

Verse 28

तेषां मध्ये जनपदास्तानि वर्षाणि चैव तत् । प्रपातविषमैस्तैस्तु पर्वतैरावृतानि तु ॥ ७५.२८ ॥

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନପଦମାନେ ଓ ସେହି ବର୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରପାତସହିତ ବିଷମ ଓ ଦୁର୍ଗମ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଆବୃତ।

Verse 29

संततानि नदीभेदैरगम्यानि परस्परम् । वसन्ति तेषु सत्त्वानि नानाजातीनि सर्वशः ॥ ७५.२९ ॥

ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଭୂଖଣ୍ଡମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ହୋଇ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ। ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଅଗମ୍ୟ; ସେଥିରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ନାନାଜାତିର ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ବସନ୍ତି।

Verse 30

एतद्धैमवतं वर्षं भारती यत्र सन्ततिः । हेमकूटं परं यत्र नाम्ना किम्पुरुषोत्तमः ॥ ७५.३० ॥

ଏହା ହୈମବତ ବର୍ଷ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତୀ ସନ୍ତତି—ଅର୍ଥାତ୍ ଭରତଙ୍କ ସନ୍ତାନ—ବସନ୍ତି। ସେଠାରେ ହିଁ ପରମ ହେମକୂଟ ‘କିମ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 31

हेमकूटात् तु निषधं हरिवर्षं तदुच्यते । हरिवर्षात् परं चैव मेरुपार्श्व इलावृतम् ॥ ७५.३१ ॥

ହେମକୂଟରୁ ନିଷଧ ଭୂଭାଗକୁ ହରିବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହରିବର୍ଷର ପରେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱେ ଇଲାବୃତ ଅଛି।

Verse 32

इलावृतात् परं नीलं रम्यकं नाम विश्रुतम् । रम्यकाच्च परं श्वेतं विश्रुतं तद्धिरण्मयम् । हिरण्मयात् परं चैव शृङ्गवन्तं कुरु स्मृतम् ॥ ७५.३२ ॥

ଇଲାବୃତର ପରେ ନୀଳ ପର୍ବତ ସମୀପରେ ‘ରମ୍ୟକ’ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭୂଭାଗ ଅଛି। ରମ୍ୟକର ପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଶ୍ୱେତ’ (ପର୍ବତ), ଏବଂ ତାହାର ପରେ ‘ହିରଣ୍ମୟ’ (ଭୂଭାଗ)। ହିରଣ୍ମୟର ପରେ ‘କୁରୁ’କୁ ‘ଶୃଙ୍ଗବନ୍ତ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 33

धनुःसंस्थे तु द्वे वर्षे विज्ञेये दक्षिणोत्तरे । द्वीपानि खलु चत्वारि चतुरस्त्रमिलावृतम् ॥ ७५.३३ ॥

ଧନୁଷାକାର ବିନ୍ୟାସରେ ଦୁଇଟି ବର୍ଷ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ—ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର। ନିଶ୍ଚୟ ଚାରିଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଏବଂ ଇଲାବୃତ ଚତୁରସ୍ରାକାର।

Verse 34

अर्वाक् च निषधस्याथ वेद्यर्धं दक्षिणं स्मृतम् । परं शृङ्गवतो यच्च वेद्यर्धं हि तदुत्तरम् ॥ ७५.३४ ॥

ନିଷଧର ଦକ୍ଷିଣେ ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଶୃଙ୍ଗବତର ପରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହିଟି ବେଦୀର ଉତ୍ତରାର୍ଧ।

Verse 35

वेद्यर्धे दक्षिणे त्रीणि वर्षाणि त्रीणि चोत्तरे । तयोर्मध्ये तु विज्ञेयो यत्र मेरुस्त्विलावृतः ॥ ७५.३५ ॥

ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧରେ ତିନିଟି ବର୍ଷ ଅଛି, ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି। ଏହି ଦୁଇର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେଉଁଠାରେ ମେରୁ ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ଭୂଭାଗ—ଇଲାବୃତ—ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 36

दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण च । उदगायतो महाशैलो माल्यवान्नाम पर्वतः ॥ ७५.३६ ॥

ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣେ ଏବଂ ନିଷଧ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ, ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ‘ମାଲ୍ୟବାନ୍’ ନାମକ ମହାପର୍ବତ ଅଛି।

Verse 37

योजनानां सहस्रे द्वे विष्कम्भोच्छ्रय एव च । आयामतश्चतुस्त्रिंशत् सहस्राणि प्रकीर्तितः ॥ ७५.३७ ॥

ତାହାର ବ୍ୟାସ ଓ ଉଚ୍ଚତା—ଦୁହେଁ—ଦୁଇହଜାର ଯୋଜନ କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ତାହାର ଦୀର୍ଘତା ଚଉତ୍ରିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 38

तस्य प्रतीच्यां विज्ञेयः पर्वतो गन्धमादनः । आयामोच्छ्रयविस्तारात् तुल्यो माल्यवता तु सः ॥ ७५.३८ ॥

ତାହାର ପଶ୍ଚିମେ ‘ଗନ୍ଧମାଦନ’ ନାମକ ପର୍ବତ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଦୀର୍ଘତା, ଉଚ୍ଚତା ଓ ବିସ୍ତାରରେ ସେ ମାଲ୍ୟବାନ୍‌ ସମାନ।

Verse 39

परिमण्डलस्तयोर्मध्ये मेरुः कनकपर्वतः । चतुर्वर्णः ससौवर्णश्चतुरस्त्रः समुच्छ्रितः ॥ ७५.३९ ॥

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିମଣ୍ଡଳାକାର ‘କନକପର୍ବତ’ ମେରୁ ଅଛି—ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ, ଚତୁରସ୍ର ଏବଂ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ।

Verse 40

अव्यक्ता धातवः सर्वे समुत्पन्ना जलादयः । अव्यक्तात् पृथिवीपद्मं मेरुस्तस्य च कर्णिका ॥ ७५.४० ॥

ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଜଳ ଆଦି ସହିତ ସମସ୍ତ ଧାତୁ-ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେହି ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ପୃଥିବୀ ପଦ୍ମରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଏବଂ ମେରୁ ତାହାର କର୍ଣିକା (ମଧ୍ୟଭାଗ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 41

चतुष्पत्रं समुत्पन्नं व्यक्तं पञ्चगुणं महत् । ततः सर्वाः समुद्भूता वितता हि प्रवृत्तयः ॥ ७५.४१ ॥

ଚାରି ପତ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ମହତ୍ ଓ ପଞ୍ଚଗୁଣଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବିଲା। ତାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଜନ୍ମି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।

Verse 42

अनेककल्पजीवद्भिः पुरुषैः पुण्यकारिभिः । कृतात्मभिर्महात्मभिः प्राप्यते पुरुषोत्तमः ॥ ७५.४२ ॥

ଅନେକ କଳ୍ପ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିବା, ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରୁଥିବା, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 43

महायोगी महादेवो जगद्ध्येयो जनार्दनः । सर्वलोकगतोऽनन्तो व्यापको मूर्तिरव्ययः ॥ ७५.४३ ॥

ସେ ମହାଯୋଗୀ, ମହାଦେବ, ଜଗତ୍‌ର ଧ୍ୟେୟ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ସେ ଅନନ୍ତ, ସର୍ବଲୋକଗତ, ସର୍ବବ୍ୟାପକ, ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଓ ଅବ୍ୟୟ।

Verse 44

न तस्य प्राकृताः मूर्तिर्मांसमेदोऽस्थिसंभवा । योगित्वाच्चेश्वरत्वाच्च सत्त्वरूपधरो विभुः ॥ ७५.४४ ॥

ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରାକୃତ ନୁହେଁ, ନ ମାଂସ-ମେଦ-ଅସ୍ଥିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଯୋଗିତ୍ୱ ଓ ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ ହେତୁ ସେ ବିଭୁ ସତ୍ତ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 45

तन्निमित्तं समुत्पन्नं लोके पद्मं सनातनम् । कल्पशेषस्य तस्यादौ कालस्य गतिरीदृशी ॥ ७५.४५ ॥

ସେହି ନିମିତ୍ତରୁ ଲୋକେ ସନାତନ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବିଲା। ସେହି କଳ୍ପଶେଷର ଆରମ୍ଭରେ କାଳର ଗତି ଏପରି ଥିଲା।

Verse 46

तस्मिन् पद्मे समुत्पन्नो देवदेवश्चतुर्मुखः । प्रजापतिपतिर्देव ईशानो जगतः प्रभुः ॥ ७५.४६ ॥

ସେହି ପଦ୍ମରୁ ଦେବଦେବ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ସେ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଦିବ୍ୟ ଈଶାନ, ଜଗତର ଶାସକ ଓ ପ୍ରଭୁ।

Verse 47

तस्य बीजनिसर्गं हि पुष्करस्य यथार्थवत् । कृत्स्नं प्रजानिसर्गेण विस्तरेणैव वर्ण्यते ॥ ७५.४७ ॥

ତାହାର ବୀଜ-ନିସର୍ଗ—ଅର୍ଥାତ୍ ପୁଷ୍କରର—ବିବରଣୀ ଯଥାର୍ଥ ତାତ୍ପର୍ୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଜା-ସର୍ଗର କଥା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବ।

Verse 48

तदम्बु वैष्णवः कायो यतो रत्नविभूषितः । पद्माकाराऽ समुत्पन्ना पृथिवी सवनद्रुमा ॥ ७५.४८ ॥

ସେହି ଜଳ ବୈଷ୍ଣବ କାୟ ହେଲା, ଯାହା ରତ୍ନଦ୍ୱାରା ବିଭୂଷିତ ହେଲା; ଏବଂ ପୃଥିବୀ ପଦ୍ମାକାର ରୂପେ, ବନ ଓ ବୃକ୍ଷ ସହିତ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 49

तत् तस्य लोकपद्मस्य विस्तारं सिद्धभाषितम् । वर्ण्यमानं विभागेन क्रमशः शृणुत द्विजाः ॥ ७५.४९ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ବାଣୀରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସେହି ‘ଲୋକ-ପଦ୍ମ’ର ବିସ୍ତାରକୁ ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ଏବଂ କ୍ରମଶଃ ଏବେ ଶୁଣ।

Verse 50

महावर्षाणि ख्यातानि चत्वार्यत्र च संस्थिताः । तत्र पर्वतसंस्थानो मेरुर्नाम महाबलः ॥ ७५.५० ॥

ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚାରିଟି ମହାବର୍ଷ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଠାରେ ପର୍ବତାକାର ସଂସ୍ଥାନରେ ‘ମେରୁ’ ନାମକ ମହାବଳୀ ପର୍ବତ ଅଛି।

Verse 51

नानावर्णः स पार्श्वेषु पूर्वतः श्वेत उच्यते । पीतं च दक्षिणं तस्य भृङ्गवर्णं तु पश्चिमम् ॥ ७५.५१ ॥

ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ନାନାବର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହାଯାଏ—ପୂର୍ବେ ଶ୍ୱେତ, ଦକ୍ଷିଣେ ପୀତ, ପଶ୍ଚିମେ ଭୃଙ୍ଗବର୍ଣ୍ଣ (ଶ୍ୟାମ) ।

Verse 52

उत्तरं रक्तवर्णं तु तस्य पार्श्वं महात्मनः । मेरुस्तु शोभते शुक्लो राजवंशे तु धिष्टितः ॥ ७५.५२ ॥

ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ; କିନ୍ତୁ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶ୍ୱେତ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ରାଜବଂଶରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 53

तरुणादित्यसंकाशो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्राणि चतुराशीतिरुच्छ्रितः ॥ ७५.५३ ॥

ସେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଧୂମରହିତ ଅଗ୍ନି ପରି; ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଚୌରାଶି ହଜାର ଯୋଜନ।

Verse 54

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तृतः षोडशैव तु । शरावसंस्थितत्वाच्च द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः ॥ ७५.५४ ॥

ଏହା ଷୋଳ (ମାପ) ତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ଏବଂ ଷୋଳେ (ମାପ) ପ୍ରସ୍ତ; ଶରାବ ପରି ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ଶୀର୍ଷରେ ବତ୍ତିଶ (ମାପ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 55

विस्तारस्त्रिगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः । मण्डलेन प्रमाणेन व्यस्यमानं तदिष्यते ॥ ७५.५५ ॥

ଏହାର ବିସ୍ତାର ତ୍ରିଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ପରିଣାହ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ; ମଣ୍ଡଳ (ବୃତ୍ତ) ପ୍ରମାଣରେ ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ମାପି/ବିନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଏ, ସେହି ପ୍ରମାଣକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

Verse 56

नवतिश्च सहस्राणि योजनानां समन्ततः । ततः षट्काधिकानां च व्यस्यमानं प्रकीर्तितम् । चतुरस्त्रेण मानेन परिणामः समन्ततः ॥ ७५.५६ ॥

ତାହାର ବିସ୍ତାର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନବ୍ବେ ହଜାର ଯୋଜନ। ତାପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଛଅ ହଜାର ଯୋଜନକୁ ତାହାର ବ୍ୟାସ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ଚତୁରସ୍ର ମାନ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତାହାର ପରିଧି ଉକ୍ତ।

Verse 57

स पर्वतो महादिव्यो दिव्यौषधिसमन्वितः । सवैनैरावृतः सर्वो जातरूपमयैः शुभैः ॥ ७५.५७ ॥

ସେ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଓ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିରେ ସମନ୍ୱିତ। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଭ ଜାତରୂପ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ)ମୟ ଲକ୍ଷଣରେ ଆବୃତ।

Verse 58

तत्र देवगणाः सर्वे गन्धर्वोरगराक्षसाः । शैलराजे प्रमोदन्ते तथैवाप्सरसां गणाः ॥ ७५.५८ ॥

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ—ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ସହିତ—ଶୈଳରାଜ ଉପରେ ପ୍ରମୋଦ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଆନନ୍ଦିତ।

Verse 59

स तु मेरुः परिवृतो भवनैर्भूतभावनैः । चत्वारो यस्य देशास्तु नानापार्श्वेषु धिष्ठिताः ॥ ७५.५९ ॥

ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ନିବାସସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ। ତାହାର ଚାରିଟି ଦେଶ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 60

भद्राश्वो भारतश्चैव केतुमालश्च पश्चिमे । उत्तरे कुरवश्चैव कृतपुण्यप्रतिश्रयाः ॥ ७५.६० ॥

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭାରତ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ; ତଥା ଉତ୍ତରରେ କୁରୁ—ଏସବୁ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ।

Verse 61

कर्णिका तस्य पद्मस्य समन्तात् परिमण्डला । योजनानां सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः ॥ ७५.६१ ॥

ସେହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୃତ୍ତାକାର; ଯୋଜନ-ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ତାହାର ବିସ୍ତାର ସହସ୍ର ଯୋଜନ।

Verse 62

तस्य केसरजालानि नवषट् च प्रकीर्तिताः । चतुरशीतिरुत्सेधो विवरान्तरगोचराः ॥ ७५.६२ ॥

ତାହାର କେସରଜାଳ ଉଣଷଠ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ତାହାର ଉତ୍ସେଧ ଚଉରାଶି, ଯାହା ଛିଦ୍ରମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତରାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 63

त्रिंशच्चापि सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः । तस्य केसरजालानि विकीर्णानि समन्ततः ॥ ७५.६३ ॥

ଯୋଜନ-ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ତାହାର ବିସ୍ତାର ତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଏବଂ ତାହାର କେସରଜାଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ।

Verse 64

शतसाहस्रमायाममशीतिḥ पृथुलानि च । चत्वारि तत्र पर्णानि योजनानां चतुर्दश ॥ ७५.६४ ॥

ତାହାର ଆୟାମ ଶତସହସ୍ର, ପୃଥୁଳତା ଅଶୀତି; ସେଠାରେ ଚାରିଟି ପର୍ଣ୍ଣ ଅଛି—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଯୋଜନ ପ୍ରମାଣ।

Verse 65

तत्र या सा मया तुभ्यं कर्णिकीत्यभिविश्रुता । तां वर्ण्यमानामेकाग्र्यात् समासेन निबोधत । मणिपर्णशतैश्चित्रां नानावर्णप्रभासिताम् ॥ ७५.६५ ॥

ସେଠାରେ ଯାହା ‘କର୍ଣ୍ଣିକୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି—ତାହାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ: ସେ ଶତଶତ ମଣିମୟ ପର୍ଣ୍ଣରେ ଚିତ୍ରାଙ୍କିତ ଓ ନାନାବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାରେ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 66

अनेकपर्णनिचयं सौवर्णमरुणप्रभम् । कान्तं सहस्रपर्वाणं सहस्रोदरकन्दरम् । सहस्रशतपत्रं च वृत्तमेकं नगोत्कतमम् ॥ ७५.६६ ॥

ଗୋଟିଏ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତ ବୃତ୍ତାକାର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା—ଅନେକ ପତ୍ରର ସମୂହଯୁକ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଅରୁଣ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଓ ମନୋହର; ସହସ୍ର ଶିଖରବିଶିଷ୍ଟ, ଭିତରେ ସହସ୍ର ଗୁହାଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ସହସ୍ର ଓ ଶତ-ପତ୍ରୀ ପଦ୍ମସଦୃଶ ଗଠନରେ ଶୋଭିତ।

Verse 67

मणिरत्नार्पितश्वभ्रैर्मणिभिश्चित्रवेदिकाम् । सुवर्णमणिचित्राङ्गैर्मणिचर्चिततोरणैः ॥ ७५.६७ ॥

ମଣି-ରତ୍ନ ଜଡିତ ଗହ୍ୱର/ଖାଞ୍ଚା ସହିତ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ଅଲଙ୍କୃତ ବେଦିକା ସହ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିରେ ବିଚିତ୍ର ଅଙ୍ଗରଚନା ସହ, ମଣି-ଶୋଭିତ ତୋରଣଦ୍ୱାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ।

Verse 68

तत्र ब्रह्मसभा रम्या ब्रह्मर्षिजनसंकुला । नाम्ना मनोव्रती नाम सर्वलोकेषु विश्रुता ॥ ७५.६८ ॥

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରମ୍ୟ ସଭା ଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ‘ମନୋବ୍ରତୀ’ ନାମରେ ସେ ସଭା ସର୍ବଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 69

तत्रेशानस्य देवस्य सहस्रादित्यवर्चसः । महाविमानसंस्थस्य महिमा वर्त्तते सदा ॥ ७५.६९ ॥

ସେଠାରେ ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାବିମାନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ସେଇ ଦେବ ଈଶାନଙ୍କ ମହିମା ସଦା ବିରାଜିତ।

Verse 70

तत्र सर्वे देवगणाश्चतुर्वक्त्रं स्वयं प्रभुम् । इष्ट्वा पूज्यनमस्कारैरर्चनीयमुपस्थिताः ॥ ७५.७० ॥

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ—ଚତୁର୍ମୁଖ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି—ପୂଜା, ବନ୍ଦନ ଓ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅର୍ଚ୍ଚନୀୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 71

यैस्तदा दिहसंकल्पैर्ब्रह्मचर्यं महात्मभिः । चीर्‍णं चारुमनोभिश्च सदाचारपथि स्थितैः ॥ ७५.७१ ॥

ସେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ, ଶୁଦ୍ଧ ମନୋଭାବୀ ଏବଂ ସଦାଚାର ପଥରେ ସ୍ଥିତ ମହାତ୍ମାମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟବ୍ରତକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କଲେ।

Verse 72

सम्यगिष्ट्वा च भुक्त्वा च पितृदेवार्चने रताः । गृहाश्रमपरास्तत्र विनीताः अतिथिप्रियाः ॥ ७५.७२ ॥

ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞକର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରି ଭୋଜନ କରି, ସେମାନେ ପିତୃ ଓ ଦେବ ପୂଜାରେ ରତ ରହୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ସେମାନେ ଗୃହାଶ୍ରମପରାୟଣ, ବିନୀତ ଓ ଅତିଥି-ସତ୍କାରପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 73

गृहिणः शुक्लकर्मस्थाः विरक्ताः कारणात्मकाः । यमैर्नियमदानैश्च दृढनिर्दग्धकिल्बिषाः ॥ ७५.७३ ॥

ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମରେ ସ୍ଥିତ, ବିରକ୍ତ ଏବଂ କାରଣତତ୍ତ୍ୱର ବିବେକରେ ନିଷ୍ଠ; ଯମ, ନିୟମ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ପାପ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 74

तेषां निवसनं शुक्लब्रह्मलोकमनिन्दितम् । उपर्युपरि सर्वासां गतिनां परमा गतिः । चतुर्दशसहस्राणि योजनानां तु कीर्तितम् ॥ ७५.७४ ॥

ସେମାନଙ୍କ ନିବାସ ନିର୍ଦୋଷ ଶୁକ୍ଲ-ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ସମସ୍ତ ଗତିଠାରୁ ଉପରେ ଉପରେ ଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପରମଗତି। ଏହାର ବିସ୍ତାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 75

ततोऽर्द्धरुचिरे कृष्णे तरुणादित्यवर्चसि । महागिरौ ततो रम्ये रत्नधातुविचित्रिते ॥ ७५.७५ ॥

ତାପରେ ଅର୍ଧଦୀପ୍ତିମାନ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ମହାଗିରିରେ; ତଦନନ୍ତରେ ରତ୍ନଧାତୁଦ୍ୱାରା ବିଚିତ୍ରିତ ରମ୍ୟ ପ୍ରଦେଶକୁ ସେମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 76

नैकरत्नसमावासे मणितोरणमन्दिरे । मेरोः सर्वेषु पार्श्वेषु समन्तात् परिमण्डले ॥ ७५.७६ ॥

ନାନାରତ୍ନସମୃଦ୍ଧ ନିବାସସ୍ଥାନରେ, ମଣିତୋରଣଶୋଭିତ ମନ୍ଦିରମଧ୍ୟରେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମନ୍ତାତ୍ ବୃତ୍ତାକାର ପରିମଣ୍ଡଳରେ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 77

त्रिंशद्योजनसाहस्रं चक्रपाटो नगोत्तमः । जारुधिश्चैव शैलेन्द्र इत्येते उत्तराः स्मृताः ॥ ७५.७७ ॥

ତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ରପାଟ ନାମକ ନଗୋତ୍ତମ; ଏବଂ ଜାରୁଧି ନାମକ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର—ଏମାନେ ଉତ୍ତର ଭାଗର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 78

एतेषां शैलमुख्यानामुत्तरेषु यथाक्रमः । स्थलीरन्तरद्रोण्यश्च सरांसि च निबोधत ॥ ७५.७८ ॥

ଏହି ପ୍ରଧାନ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ଉତ୍ତରେ ଯଥାକ୍ରମେ ଥିବା ସ୍ଥଳୀ (ମୈଦାନ), ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ରୋଣୀ (ଉପତ୍ୟକା) ଓ ସରୋବରମାନଙ୍କୁ ଜାଣ।

Verse 79

दशयोजनविस्तीर्णा चक्रपाटोपनिर्गता । सा तूर्द्ध्ववाहिनी चापि नदी भूमौ प्रतिष्ठिता ॥ ७५.७९ ॥

ଦଶ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ସେ ନଦୀ ଚକ୍ରପାଟର ନିର୍ଗମରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ସେ—ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହିନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଭୂମିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 80

सा पुर्याममरावत्यां क्रममाणेन्दुरा प्रभौ । तया तिरस्कृता वा अपि सूर्येन्दुज्योतिषां गणाः ॥ ७५.८० ॥

ଅମରାବତୀ ପୁରୀରେ ସେ ପ୍ରଭାମୟୀ ଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ଦୀପ୍ତି ସହ ମିତଗତିରେ ଚାଲିଲା; ତାହାଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ୍କଗଣ ମଧ୍ୟ ଯେନ ତିରସ୍କୃତ ହେଲେ।

Verse 81

उदयास्तमिते सन्ध्ये ये सेवन्ते द्विजोत्तमाः । तान् तुष्यन्ते द्विजाः सर्वानष्टावप्यचलोत्तमान् ॥ ७५.८१ ॥

ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟର ସନ୍ଧିକାଳରେ ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଆଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 82

परिभ्रमज्ज्योतिषां या सा रुद्रेन्द्रमता शुभा ॥ ७५.८२ ॥

ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କର ଯେ ଶୁଭ ସ୍ୱରୂପ, ସେହିଟି ରୁଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମତମାନେ ସମ୍ମତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।