Adhyaya 179: Enumeration of Ritual Offenses and Their Expiations; The Sacred Merit of Saukara and Mathurā Pilgrimage

Verse 1

धरण्युवाच ॥ तवापराधाद्देवेश वर्ज्योऽयं वैष्णवेन च ॥ विनापराधो मनुजः सापराधश्च जायते ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ତୁମ ପ୍ରତି ଅପରାଧ ହେତୁ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟ। ନିରପରାଧ ମନୁଷ୍ୟ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସପରାଧ ହୋଇଯାଏ।

Verse 2

कर्मणाचरणेनैव करणेन जुगुप्सितः ॥ तच्च पूजाफलं सर्वं ज्ञायते तद्वदस्व मे ॥

କର୍ମ ଦ୍ୱାରା—ତାହାର ଆଚରଣ ଓ ସାଧନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—ମନୁଷ୍ୟ ନିନ୍ଦନୀୟ ହୁଏ; ଏହାଦ୍ୱାରା ପୂଜାର ସମସ୍ତ ଫଳ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ। ସେଥି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ कर्मणा मनसा वाचा ये पापरुचयो जनाः ॥ भक्षणं दन्तकाष्ठस्य राजान्नस्य तु भोजनम् ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଯେମାନେ କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ପାପପ୍ରବୃତ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ (ଅନୁଚିତ ଭାବେ) ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଭକ୍ଷଣ ଓ ରାଜାନ୍ନ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

Verse 4

मैथुनं शवसंस्पर्शं पुरीषोत्सर्गमेव च ॥ सूतकीउदक्याप्रेक्षा च स्पर्शनं मेहनं तथा ॥

(ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ମୈଥୁନ, ଶବସ୍ପର୍ଶ, ମଳତ୍ୟାଗ, ସୂତକୀ/ଉଦକ୍ୟା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ନାରୀକୁ ଦେଖିବା, (ସେପରି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ) ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଏବଂ ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 5

अभाष्य भाषणं चैव पिण्याकस्य च भक्षणम् ॥ रक्तपारक्यमलिनवस्त्रधारित्वनीलिजम् ॥

ଯାହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ତାହା କହିବା, ଏବଂ ପିଣ୍ୟାକ (ତେଲଖଳି) ଭକ୍ଷଣ; ତଥା ରକ୍ତସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଶୌଚ, ପରକୀୟ-ସଂସର୍ଗ, ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରଧାରଣ ଓ ନୀଳୀ (ଇଣ୍ଡିଗୋ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଶୁଦ୍ଧି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ।

Verse 6

गुरोश्चालीकनिर्बन्धः पतितान्नस्य भक्षणम् ॥ अभक्ष्य भक्षणं चैव तण्डुलीयविभीतकम् ॥

ଗୁରୁଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ/ହଠ, ପତିତ (ଆଚାରଭ୍ରଷ୍ଟ) ବ୍ୟକ୍ତିର ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ, ଏବଂ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ; ତଥା ତଣ୍ଡୁଲୀୟ ଓ ବିଭୀତକ ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନିଷିଦ୍ଧ ତାଲିକାରେ ଧରାଯାଇଛି—ଏହା ଦୋଷ।

Verse 7

अदानं तुवरान्नस्य जालपादवराकयोः ॥ भक्षणं देवतागारे सोपानत्कोपसर्पणम् ॥

ତୁବରା-ଅନ୍ନ ଦାନ ନ କରିବା, ଏବଂ ଜାଲ-, ପାଦ-, ବରାକ ଆଦିର ଭକ୍ଷଣ; ତଥା ଦେବାଳୟରେ ସୋପାନ (ସିଢ଼ି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଆଗେଇଯିବା/ଚଳିବା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦୋଷ।

Verse 8

तथैव देवपूजायां निषिद्धकुसुमार्च्चनम् ॥ अनुत्तार्य च निर्माल्यं पूजा क्षीणान्धकारयोः ॥

ଦେବପୂଜାରେ ନିଷିଦ୍ଧ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନ ଦୋଷ; ଏବଂ ନିର୍ମାଲ୍ୟ (ବ୍ୟବହୃତ/ଶୁଷ୍କ ମାଳା-ଅବଶେଷ) ନ ହଟାଇ ପୂଜା କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୋଷ; ତଥା କ୍ଷୀଣ-ଅନ୍ଧକାର (ମନ୍ଦ ଆଲୋକ/ଅନ୍ଧାର) ଅବସ୍ଥାରେ ପୂଜାକୁ ମଧ୍ୟ ନିୟମବଦ୍ଧ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 9

पानं सुराया देवस्य अन्धकारे प्रबोधनम् ॥ तावत्कर्मार्च्चने विष्णोरनमस्करणं तथा

ସୁରାପାନ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରବୋଧନ (ଜଗାଇବା), ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନକର୍ମରେ ନମସ୍କାର ନ କରିବା—ଏମାନେ ପୂଜାଦୋଷ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 10

दूरस्थो न नमस्कारं कुर्यात्पूजा तु राक्षसी ॥ एकरात्रं द्विरात्रं वा त्रिरात्रं स्नानमेव च ॥ सवासाः पञ्चगव्याशी मलसंवस्त्रकं क्रमात् ॥ नीलिरक्षापनॊदार्थं गोमयेन प्रघर्षणम् ॥ प्राजापत्येन शुद्धिः स्यान्नीलिवस्त्रस्य धारणात्

ଦୂରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏପରି ପୂଜାକୁ ‘ରାକ୍ଷସୀ’ କୁହାଯାଏ। ଏକ, ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ରାତି ସ୍ନାନ କରିବ। ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥାଇ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରି ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରକୁ କ୍ରମେ ଶୋଧନ କରିବ। ‘ନୀଳୀ’ ଦୋଷ ହଟାଇବାକୁ ଗୋମୟରେ ଘର୍ଷଣ କରିବ। ନୀଳୀ-ଦାଗ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣରେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 11

चान्द्रायणद्वयं कुर्याद्गुरोः क्षयितमुत्तमम् ॥ चान्द्रायणं पराकं च पतितान्नस्य भक्षणात्

ଗୁରୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ଷୟିତ/ଉପଭୁକ୍ତ ଦୋଷ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ଦ୍ୱି-ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ପତିତଙ୍କ ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ପରାକ—ଦୁହେଁ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 12

चान्द्रायणं पराकं च प्राजापत्यं तथैव च ॥ गोप्रदानं च भोज्यं च अभक्ष्यस्य च भक्षणे

ଅଭକ୍ଷ୍ୟ (ନିଷିଦ୍ଧ) ବସ୍ତୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ, ପରାକ ଓ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍; ସହିତ ଗୋଦାନ କରି ଭୋଜନଦାନ/ଭୋଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 13

उपवासस्तु पञ्चाहं पञ्चगव्येन शुद्ध्यति ॥ सोपानत्कश्चरेत्पाद कॄच्छ्रस्य द्विरभोजनम्

ପାଞ୍ଚ ଦିନର ଉପବାସ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ/ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତର ‘ପାଦ’ (ଚତୁର୍ଥାଂଶ) ସୋପାନତ୍କ ଭାବେ, ବିଧିଅନୁସାରେ ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ଭୋଜନ କରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 14

पुष्पाभावेऽर्च्चनं स्नानं देवस्पर्शं च कारयन् ॥ अनिर्माल्यनमस्कारं स्नानं पञ्चामृतॆन तु

ପୁଷ୍ପ ନଥିଲେ ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ (ବିଧିପୂର୍ବକ) ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍। ନିର୍ମାଲ୍ୟ (ମାଳା-ପ୍ରସାଦ) ହଟାଇବା ବିନା ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ ବିଧିତ।

Verse 15

सुरापाने द्विजातीनां चान्द्रायणचतुष्टयम् ॥ तथैव द्वादशाब्दं तु प्राजापत्यत्रयं चरेत्

ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ସୁରାପାନ କଲେ ଚାରିଟି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ତଥାପି ବାରୋ ବର୍ଷର ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନ କରି ତିନିଟି ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

ब्रह्मकूर्च्चेन शुद्धिः स्याद्गोप्रदानत्रयेण च ॥ त्रयाणामेकरात्रेण पञ्चामृतनिषेवणात्

ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ତିନିଥର ଗୋପ୍ରଦାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ଏହି ତିନି ମାମଲାରେ ଏକରାତ୍ରି ବ୍ରତରେ ପଞ୍ଚାମୃତ ସେବନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ।

Verse 17

मुच्यते त्वपराधैस्तु तथा विष्णोः स्तवं पठन् ॥ एतत्ते कथितं गुह्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ଏପରି ଅପରାଧରୁ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ତବ ପାଠ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 18

मुहूर्तमात्रे सा देवी संज्ञां प्राप्येदमब्रवीत् ॥ अपराधे कृते देव सूतकी हि प्रजायते

ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ସେ ଦେବୀ ସଞ୍ଜ୍ଞା ପାଇ ଏହିପରି କହିଲେ— “ହେ ଦେବ! ଅପରାଧ ହେଲେ ସୂତକ (ଅଶୌଚ) ଅବସ୍ଥା ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।”

Verse 19

प्रायश्चित्तानि भूरीणि कृतानि तु नरैः सदा ॥ तेन मे मनसो मोहः दुःखदो यः समभ्ययात् ॥

“ଲୋକମାନେ ସଦା ଅନେକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରୁଥାନ୍ତି; ସେହି କାରଣରୁ ମୋ ମନରେ ଦୁଃଖଦାୟକ ମୋହ ଆସିପଡ଼ିଛି।”

Verse 20

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र येन त्वं नृषु तुष्यसि ॥ पूजितः सफलश्चासि अपराधविशोधनम् ॥

ଏଠାରେ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ପୂଜିତ ହେଲେ ଫଳଦାୟକ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅପରାଧ ଶୋଧନ ହୁଏ?

Verse 21

श्रीवराह उवाच ॥ संवत्सरस्य मध्ये तु तीर्थे सौकरवे मम ॥ कृतोपवासः स्नानेन गङ्गायां शुद्धिमाप्नुयात् ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ବର୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ମୋର ସୌକରବ ତୀର୍ଥରେ ଉପବାସ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 22

मथुरायां तथाप्येवं सापराधः शुचिर्भवेत् ॥ अनयोस्तीर्थयोरेवं यः सेवेत सकृन्नरः ॥

ସେହିପରି ମଥୁରାରେ ମଧ୍ୟ, ଅପରାଧବାନ୍ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୁଚି ହୋଇପାରେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ତୀର୍ଥକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ସେବନ କରେ…

Verse 23

सहस्रजन्मसु कृतानपराधाञ्जहाति सः ॥ स्नानात्पानात्तथा ध्यानात्कीर्तनाद्धारणात्तथा ॥

…ସେ ହଜାର ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ଅପରାଧଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ—ସ୍ନାନରେ, ତୀର୍ଥଜଳ ପାନରେ, ଧ୍ୟାନରେ, କୀର୍ତ୍ତନରେ ଏବଂ ଧାରଣାରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 24

श्रवणान्मननाच्चैव दर्शनाद्याति पातकम् ॥ पृथिव्युवाच ॥ मथुरा सूकरं चैव द्वावेतौ तव वल्लभौ ॥

ଶ୍ରବଣ, ମନନ ଏବଂ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ପୃଥିବୀ କହିଲେ: ମଥୁରା ଓ ସୂକର—ଏହି ଦୁଇଟି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 25

विशिष्टमनयोः किं च सत्यं ब्रूहि सुरेश्वर ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रसरांसि च ॥

“ଏହି ଦୁଇଟିର ବିଶେଷତା କ’ଣ? ହେ ଦେବେଶ୍ୱର, ସତ୍ୟ କୁହ।” ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—“ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ସରୋବର ଓ ଜଳାଶୟମାନେ ମଧ୍ୟ…”

Verse 26

कुब्जाम्रकं प्रशंसन्ति सदा मद्भावभाविताः ॥ तस्मात्कोटिगुणं गुह्यं सौकरतीर्थमुत्तमम् ॥

ମୋ ଭାବଭକ୍ତିରେ ଭାବିତ ଲୋକମାନେ ସଦା କୁବ୍ଜାମ୍ରକକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଉତ୍ତମ ସୌକର-ତୀର୍ଥ ଗୁହ୍ୟ ଏବଂ କୋଟିଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳଦାୟକ।

Verse 27

गुह्याद्गुह्यतरं पुण्यं माथुरं मम मण्डलम् ॥ फलं परार्द्धगुणितं सिततीर्थान्न संशयः ॥

ଗୁହ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟମୟ ମାଥୁର-ମଣ୍ଡଳ ମୋର ନିଜ ମଣ୍ଡଳ। ତାହାର ଫଳ ପରାର୍ଧ-ଗୁଣିତ; ସୀତା-ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 28

अटित्वा सर्वतीर्थानि कुब्जाम्रादीनि नित्यशः ॥ अघं विनश्यते क्षिप्रं मथुरामागतस्य च ॥

କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ଆଦି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ନିତ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ମଥୁରାକୁ ଆସେ—ତାହାର ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ।

Verse 29

विश्रमणाच्च विश्रान्तिस्तेन संज्ञा वरा मम ॥ सारात्सारतरं स्नानं गुह्यानां गुह्यमुत्तमम्

ବିଶ୍ରମଣରୁ ହିଁ ବିଶ୍ରାନ୍ତି ହୁଏ; ତେଣୁ ସେହି ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଜ୍ଞା। ଏହି ସ୍ନାନ ସାରମାନଙ୍କର ସାରତର—ଗୁହ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ।

Verse 30

गतिरन्वेषणीयानां मथुरा परमा गतिः ॥ कुब्जाम्रके सौकरे च मथुरायां विशेषतः

ସାଧକମାନେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ପରମ ଗତି ମଥୁରା। ବିଶେଷତଃ କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ଓ ସୌକରେ, ଏବଂ ମଥୁରାରେ ନିଜେ।

Verse 31

विना सांख्येन योगेन मुच्यते नात्र संशयः ॥ या गतिर्योगयुक्तस्य ब्राह्मणस्य मनीषिणः

ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ବିନା ମୋକ୍ଷ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯୋଗଯୁକ୍ତ ମନୀଷୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଯେ ପରମ ଗତି—

Verse 32

सा गतिस्त्यजतः प्राणान्मथुरायां न संशयः ॥ एतत्ते कथितं सारं मया सत्येन सुव्रते ॥ न तीर्थं मथुराया हि न देवः केशवात्परः

ମଥୁରାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଇ ପରମ ଗତିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ। ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଏହି ସାରକଥା ମୁଁ ସତ୍ୟରେ କହିଲି: ମଥୁରା ସମ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେବ ନାହିଁ।

Verse 33

अपराधास्त्रयस्त्रिंशत्समाख्याता मया धरे ॥ एभिर्युक्तस्तु पुरुषो विष्णुं नैव प्रपश्यति

ହେ ଧରେ, ମୁଁ ତେତ୍ରିଶଟି ଅପରାଧ କହିଛି। ଏହି ଦୋଷରେ ଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 34

पुनः पुनरुवाचेदं देवदेवो जनार्दनः ॥ मोहङ्गता तु शृणुते नष्टसंज्ञेव लक्ष्यते

ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନ ଏହି କଥାକୁ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯେନେ ସଂଜ୍ଞାହୀନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।

Verse 35

एकाहं मार्गशीर्ष्यां च द्वादश्यां सितवैष्णवम् ॥ गङ्गासागरिकं नाम पुराणेषु च पठ्यते

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଏକାଦଶୀ ଓ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ‘ଗଙ୍ଗା-ସାଗରିକ’ ନାମ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣରେ ପଢ଼ାଯାଏ।