Adhyaya 145: The Greatness of the Śālagrāma Sacred Region

Verse 1

अथ शालग्रामक्षेत्रमाहात्म्यम् ॥ धरण्युवाच ॥ भगवन्देवदेवेश सालङ्कायनको मुनिः ॥ किं चकार तपः कुर्वंस्तव क्षेत्रे विमुक्तिदे ॥

ଏବେ ଶାଳଗ୍ରାମକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବଦେବେଶ! ମୁକ୍ତିଦାତା ତୁମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତପ କରୁଥିବା ମୁନି ସାଳଙ୍କାୟନ କ’ଣ କଲେ, କ’ଣ ସାଧନା ସିદ્ધି କଲେ?

Verse 2

श्रीवराह उवाच ॥ अथ दीर्घेण कालेन स ऋषिः संहितव्रतः ॥ तप्यमानो यथान्यायं पश्यन् वै सालमुत्तमम् ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେ ଋଷି, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ, ଯଥାବିଧି ତପ କରୁଥିବାବେଳେ, ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ଶାଳବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 3

अभिन्नमतुलच्छायं विशालं पुष्पितं तथा ॥ मनोज्ञं च सुगन्धं च देवानामपि दुर्लभम् ॥

ସେ ଅଭିନ୍ନ ରୂପର, ଅତୁଲ ଛାୟାଯୁକ୍ତ, ବିଶାଳ ଏବଂ ପୁଷ୍ପିତ ଥିଲା; ମନୋହର ଓ ସୁଗନ୍ଧମୟ—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 4

ऋषिर्ज्ञानपरिश्रान्तः सालङ्कायनकोऽद्भुतम् ॥ ददर्श च पुनः सालं शुभानां शुभदर्शनम् ॥

ଜ୍ଞାନସାଧନାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଋଷି ସାଳଙ୍କାୟନ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଶାଳବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ; ଶୁଭମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଶୁଭଦର୍ଶନ।

Verse 5

ततो दृष्ट्वा महासालं परिश्रान्तो महामुनिः ॥ विश्रामं कुरुते तत्र द्रष्टुकामोऽथ मां मुनिः ॥

ତାପରେ ମହାଶାଳବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖି କ୍ଲାନ୍ତ ମହାମୁନି ସେଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ତା’ପରେ ସେ ମୁନି ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 6

सालस्य तस्य पूर्वेण स्थितः पश्चान्मुखो मुनिः ॥ मायया मम मूढात्मा शक्तो द्रष्टुं न मामभूत् ॥

ସେ ମୁନି ସେଇ ଶାଳବୃକ୍ଷର ପୂର୍ବଦିଗରେ ଦାଁଡ଼ି ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ ଥିଲେ; ମୋର ମାୟାରେ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ମୋହିତ ହୋଇ, ସେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 7

ततः पूर्वेण पार्श्वेन तस्य सालस्य सुन्दरी ॥ वैशाखमासद्वादश्यां मद्दर्शनमुपागतः ॥

ତତଃ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ବୈଶାଖ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ସେ ସେଇ ଶାଳବୃକ୍ଷର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆସି ମୋର ଦର୍ଶନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 8

दृष्ट्वा मां तत्र स मुनिस्तपस्वी संहितव्रतः ॥ तुष्टाव वैदिकैः सूक्तैः प्रणम्य च पुनःपुनः ॥

ସେଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି ସେ ତପସ୍ବୀ ମୁନି, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼, ବୈଦିକ ସୂକ୍ତଦ୍ୱାରା ମୋର ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 9

मत्तेजसा ताडिताक्षः शनैरुन्मील्य लोचने ॥ यावत्पश्यति मां तत्र स्तुवन्स तपसान्वितः ॥

ମୋ ତେଜରେ ପ୍ରହାରିତ ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ସେ ଧୀରେଧୀରେ ଖୋଲିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଯେତେଦିନ ମୋତେ ଦେଖୁଥିଲା, ସେତେଦିନ ତପସ୍ୟାସହିତ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲା।

Verse 10

स्थित्वा मत्प्रमुखे चैव स्तुवन्नेवं मम प्रियम् ॥ ततोऽहं स्तूयमानो वै ऋग्वेदस्यैव ऋग्गतैः ॥

ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସେ ମୋର ପ୍ରିୟ ହେଲା; ତାପରେ ମୁଁ ଋଗ୍ବେଦର ଋଚାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ (ପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲି/ଉତ୍ତର ଦେଲି)।

Verse 11

स्तोत्रैः सम्पूज्यमानो हि गतोऽहं पश्चिमां दिशम् ।। ततः पश्चिमपार्श्वे तु स्थितस्तत्रैव माधवि ।।

ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ସମ୍ପୂଜିତ ହୋଇ ମୁଁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲି; ତାପରେ, ହେ ମାଧବୀ, ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେଠାରେଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲି।

Verse 12

यजुर्वेदोक्तमन्त्रेण संस्तुतः पश्चिमां गतः ।। स्तुवतीत्थं मुनौ देवि गतोऽहं चोत्तरां दिशम् ।।

ଯଜୁର୍ବେଦୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତ ହୋଇ ମୁଁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲି। ଏଭଳି ମୁନି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି।

Verse 13

तत्रापि सामवेदोक्तैर्मन्त्रैस्तुष्टाव मां मुनिः ।। ततोऽहं स्तूयमानो वै ऋषिमुख्येन सुन्दरि ।।

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁନି ସାମବେଦୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ମୁଁ—

Verse 14

प्राप्तश्च परमां प्रीतिं तमवोचमृषिं तदा ।। साधु ब्रह्मन्महाभाग सालङ्कायन सत्तम ।।

ପରମ ପ୍ରୀତି ପାଇ ମୁଁ ସେତେବେଳେ ସେ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲି— “ସାଧୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ହେ ମହାଭାଗ ସାଲଙ୍କାୟନ, ସତ୍ତମ!”

Verse 15

तपसानेन सन्तुष्टः स्तुत्या चैवानया तव ।। वरं वरय भद्रं ते संसिद्धस्तपसा भवान् ।।

ତୁମର ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ଏବଂ ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ବର ଚାହ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛ।

Verse 16

एवमुक्तः स तु मया सालङ्कायनको मुनिः ।। सालवृक्षं समाश्रित्य निभृतेनान्तरात्मना ।।

ମୁଁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସାଲଙ୍କାୟନ ମୁନି ଶାଳବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ନିର୍ବିକାର ଓ ସଂୟତ ହେଲେ।

Verse 17

ततो मां भाषते देवि स ऋषिः संहितव्रतः ।। तवैवाराधनार्थाय तपस्तप्तं मया हरे ।।

ତେବେ ସଂହିତବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଋଷି, ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ କହିଲେ— “ହେ ହରି, କେବଳ ତୁମ ଆରାଧନା ପାଇଁ ମୁଁ ତପ କରିଛି।”

Verse 18

पर्यटामि महीं सर्वां सशैलवनकाननाम् ।। इदानीं खलु दृष्टोऽसि चक्रपाणे महाप्रभो ।।

ପର୍ବତ, ବନ ଓ କାନନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କରିଛି। ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଦର୍ଶନ ହେଲା, ହେ ଚକ୍ରପାଣି ମହାପ୍ରଭୋ।

Verse 19

तदा देहि जगन्नाथ ममेश्वर समं सुतम् ।। एष एव वरो मह्यं दीयतां मधुसूदन ।।

ତେବେ ମୋତେ ମୋ ସମାନ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଥିବା ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ। ଏହି ଏକମାତ୍ର ବର ମୋ ପାଇଁ—ଦିଅ, ହେ ମଧୁସୂଦନ।

Verse 20

एवं वरं याचितोऽस्मि मुनिना भीमकर्मणा ।। पुत्रकामेन विप्रेण दीर्घकालं तपस्यता ।।

ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ତପ କରିଥିବା ସେ ମୁନି—ପୁତ୍ରକାମୀ, ଦୀର୍ଘକାଳ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବିପ୍ର—ମୋ ପାଖରୁ ଏହିପରି ବର ଯାଚନା କଲେ।

Verse 21

एवं तस्य वचः श्रुत्वा ब्राह्मणस्य तपस्विनः ॥ मधुरां गिरमादाय प्रत्यवोचमृषिं प्रति ॥

ସେ ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ମୁଁ ମଧୁର ବାଣୀ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲି।

Verse 22

चिरकालं व्रतस्थेन यत्त्वया चिन्तितं मुने ॥ स कामस्तव सञ्जातः सिद्धोऽसि तपसा भवान् ॥

ହେ ମୁନେ! ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ରହି ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଯାହା ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲ, ସେଇ କାମନା ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ଉଦିତ ହୋଇଛି; ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛ।

Verse 23

ईश्वरस्य परा मूर्तिर्नाम्ना वै नन्दिकेश्वरः ॥ त्वद्दक्षिणाङ्गादुद्भूतः पुत्रस्तव मुनीश्वर ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି ‘ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର’ ନାମରେ, ତୁମ ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ତୁମ ପୁତ୍ର ହୋଇଛି।

Verse 24

संहरस्व तपो ब्रह्मञ्शान्तिं गच्छ महामुने ॥ अथ चैतस्य जातस्य कल्पा वै सप्त सप्त च ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମ ତପସ୍ୟା ସଂହର କର; ହେ ମହାମୁନେ! ଶାନ୍ତିକୁ ଗଚ୍ଛ। ଏହି ଜାତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କଳ୍ପ ସାତ ଓ ସାତ—ଅର୍ଥାତ୍ ଚୌଦ।

Verse 25

त्वं न जानासि विप्रर्षे स जातो नन्दिकेश्वरः ॥ मायायोगबलोपेतो गोव्रजं स मया स्थितः ॥

ହେ ବିପ୍ରର୍ଷେ! ତୁମେ ଜାଣ ନାହ—ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ମାୟା ଓ ଯୋଗବଳରେ ଯୁକ୍ତ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଗୋବ୍ରଜରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି।

Verse 26

मथुरायाः समानीय आमुष्यायणसंज्ञितम् ॥ तव शिष्यं पुरस्कृत्य शूलपाणिरवस्थितः ॥

ମଥୁରାରୁ ‘ଆମୁଷ୍ୟାୟଣ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଜନକୁ ଆଣି, ତୁମ ଶିଷ୍ୟକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଶୂଳପାଣି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 27

तत्राश्रमे महाभाग स्थित्वा त्वं तपसां निधे ॥ पुत्रेण परमप्रीतो मत्क्षेत्रेऽस्मत्समो भव ॥

ହେ ମହାଭାଗ! ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ହେ ତପୋନିଧି! ପୁତ୍ରଦ୍ୱାରା ପରମ ପ୍ରୀତ ହୋଇ, ମୋ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆମ ସମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କର।

Verse 28

शालग्राममिति ख्यातं तन्निबोध मुने शुभम् ॥ योऽयं वृक्षस्त्वया दृष्टः सोऽहमेव न संशयः ॥

ଏହା ‘ଶାଳିଗ୍ରାମ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ—ହେ ମୁନି, ସେଇ ଶୁଭ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ। ତୁମେ ଦେଖିଥିବା ଏହି ବୃକ୍ଷଟି ମୁଁ ନିଜେ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 29

एतत्कोऽपि न जानाति विना देवं महेश्वरम् ॥ माययाऽहं निगूढोऽस्मि त्वत्प्रसादात्प्रकाशितः ॥

ଏହି ରହସ୍ୟ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେହି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ମାୟାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଗୁପ୍ତ ଥିଲି; ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।

Verse 30

एवं तस्मै वरं दत्त्वा सालङ्कायनकाय वै ॥

ଏହିପରି ସେଇ ସାଳଙ୍କାୟନକଙ୍କୁ ବର ଦେଇ (କଥା ଆଗକୁ ବଢ଼େ)।

Verse 31

पश्यतस्तस्य वसुधे तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ वृक्षं दक्षिणतः कृत्वा जगाम स्वाश्रमं मुनिः ॥

ହେ ବସୁଧେ! ସେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହୋଇଗଲି। ପରେ ମୁନି ସେଇ ବୃକ୍ଷକୁ ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 32

मम तद्रोचते स्थानं गिरिकूटशिलोच्चये ॥ शालग्राम इति ख्यातं भक्तसंसारमोक्षणम् ॥

ମୋତେ ସେହି ସ୍ଥାନ ରୁଚେ—ପର୍ବତଶିଖର ଓ ଶିଳାର ଉଚ୍ଚ ଉତ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାହା ‘ଶାଳଗ୍ରାମ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସଂସାରରୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 33

तत्र गुह्यानि मे भूमे वक्ष्यमाणानि मे शृणु ॥ तरन्ति मनुजा येभ्यो घोरं संसारसागरम् ॥

ହେ ଭୂମି, ସେଠାରେ ମୁଁ କହିବାକୁ ଯାଉଥିବା ମୋର ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ସଂସାର-ସାଗରକୁ ତରିଯାଆନ୍ତି।

Verse 34

गुह्यानि तत्र वसुधे तीर्थानि दश पञ्च च ॥ नाद्यापि किञ्चिज्जानन्ति मुच्यन्ते यैरिह स्थिताः ॥

ହେ ବସୁଧେ, ସେଠାରେ ପନ୍ଦରଟି ଗୁହ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅତି କମ୍ ଜାଣନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଥିବାମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 35

तत्र बिल्वप्रभं नाम गुह्यं क्षेत्रं मम प्रियम् ॥ कुञ्जानि तत्र चत्वारि क्रोशमात्रे यशस्विनि ॥

ସେଠାରେ ‘ବିଲ୍ୱପ୍ରଭ’ ନାମକ ଗୁହ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ସେଠାରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ପରିମାଣ ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଟି କୁଞ୍ଜ (ଉପବନ) ଅଛି।

Verse 36

हृद्यं तत्परमं गुह्यं भक्तकर्मसुखावहम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥

ସେ ସ୍ଥାନ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ପରମ ଗୁହ୍ୟ, ଏବଂ ଭକ୍ତିମୟ ଧର୍ମକର୍ମର ସୁଖଦାୟକ। ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ରହି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

अश्वमेधफलं भुक्त्वा मम लोके स मोदते ॥ चक्रस्वामीति विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

ଅଶ୍ୱମେଧର ଫଳ ପାଇ ସେ ମୋର ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋର ପରମ ରୂପ ‘ଚକ୍ରସ୍ୱାମୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 38

चक्राङ्कितशिलास्तत्र दृश्यन्ते च इतस्ततः ॥ चक्राङ्कितशिला यत्र वरवर्णिनि तिष्ठति ॥

ସେଠାରେ ଚକ୍ରାଙ୍କିତ ଶିଳା ଏଠି-ସେଠି ଦେଖାଯାଏ। ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ଚକ୍ରାଙ୍କିତ ଶିଳା ଦଢ଼ିଆଛି।

Verse 39

तदेतद्विद्धि वसुधे समन्ताद्योजनत्रयम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥

ହେ ବସୁଧେ, ଏହା ଜାଣ—ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତିନି ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

त्रयाणामपि यज्ञानां फलं प्राप्नोति निश्चितम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्म परायणः ॥

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତିନୋଟି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ତାପରେ ଏଠାରେ, ମୋର କର୍ମବିଧିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 41

वाजपेयफलं भुक्त्वा मम लोकं च गच्छति॥ तत्र विष्णुपदं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम॥

ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ ‘ବିଷ୍ଣୁପଦ’ ନାମକ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି—ମୋର ପରମ ଓ ଗୁହ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର।

Verse 42

तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र हिमकूटं समाश्रिताः॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत त्रिरात्रोपोषितो नरः॥

ଏଠାରେ ହିମକୂଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତିନୋଟି ଧାରା ପଡ଼େ। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିଥିବା ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁ।

Verse 43

त्रयाणामपि रात्रीणां फलं प्राप्नोति निष्कलम्॥ तथैव मुञ्चते प्राणान्मुक्तसङ्गो गत क्लमः॥

ସେ ତିନି ରାତିର ଫଳକୁ ନିଃଶେଷରେ ପାଏ; ଏବଂ ସେହିପରି ଆସକ୍ତିମୁକ୍ତ, କ୍ଲାନ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 44

अतिरात्रफलं भुक्त्वा मम लोके महीयते॥ तत्र कालीह्रदं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम॥

ଅତିରାତ୍ର ଯାଗର ଫଳ ଭୋଗ କରି ସେ ମୋର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ‘କାଳୀହ୍ରଦ’ ନାମକ ମୋର ପରମ ଗୁହ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।

Verse 45

अत्र चैव ह्रदस्रोतो बदरीवृक्षनिःसृतः॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्टिकालोषितो नरः॥

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ହ୍ରଦର ସ୍ରୋତ ବଦରୀବୃକ୍ଷରୁ ନିଷ୍ସୃତ ହୁଏ। ଷଷ୍ଟିକାଳ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିବା ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁ।

Verse 46

नरमेधफलं भुक्त्वा मम लोके च मोदते॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि महाश्चर्यं वसुन्धरे॥

ନରମେଧ ଯାଗର ଫଳ ଭୋଗ କରି ସେ ମୋର ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଆଉ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କହିବି।

Verse 47

तत्र शङ्खप्रभं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम॥ श्रूयते शङ्खशब्दश्च द्वादश्यामर्द्धरात्रके॥

ସେଠାରେ ‘ଶଙ୍ଖପ୍ରଭ’ ନାମରେ ମୋର ପରମ ଓ ଗୁହ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ଦ୍ୱାଦଶୀର ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 48

गदाकुण्डमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम॥ यत्र वै कम्पते स्रोतः दक्षिणां दिशमाश्रितम्॥

ସେଇ ମୋର ପରମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଗଦାକୁଣ୍ଡ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ସ୍ରୋତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କମ୍ପିତ ହୁଏ।

Verse 49

तत्र स्नानं तु कुर्वीत त्रिरात्रोपोषितो नरः॥ वेदान्तगानां विप्राणां फलं प्राप्नोति मानवः॥

ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନର, ବେଦାନ୍ତ ପାଠ କରୁଥିବା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 50

अथ वै मुञ्चते प्राणान्कृतकृत्यो गुणान्वितः॥ गदापाणिर्महाकायो मम लोकं प्रपद्यते॥

ତାପରେ ସେ କୃତକୃତ୍ୟ ଓ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ; ଗଦାଧାରୀ ମହାକାୟ (ଭଗବାନ)ଙ୍କ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 51

पुनश्चाग्निप्रभं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥ धारा पतति तत्रैका पूर्वोत्तरसमा श्रिता ॥

ପୁନଶ୍ଚ ‘ଅଗ୍ନିପ୍ରଭ’ ନାମରେ ମୋର ପରମ ଓ ଗୁହ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଧାରା ପଡ଼େ, ଯାହା ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ।

Verse 52

यस्तत्र कुरुते स्नानं चतुरात्रोषितो नरः ॥ अग्निष्टोमात्पञ्चगुणं फलं प्राप्नोति मानवः ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ଚାରି ରାତି ରହି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞଫଳଠାରୁ ପାଞ୍ଚଗୁଣ ଫଳ ପାଏ।

Verse 53

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥ अग्निष्टोमफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥

ଏବଂ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ମୋର ବିଧିକୃତ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଳ ଭୋଗ କରି ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 54

तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥ हेमन्ते चोष्णकं तीर्थं ग्रीष्मे भवति शीतलम् ॥

ହେ ମହାଭାଗେ, ସେଠାର ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଶୁଣ: ହେମନ୍ତରେ ସେ ତୀର୍ଥ ଉଷ୍ଣ ଥାଏ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 55

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत सप्त रात्रोषितो नरः ॥ राजा भवति सुश्रोणि सवार्युधकलान्वितः ॥

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ସାତ ରାତି ରହି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱସେନା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଯୁଦ୍ଧକଳାସହିତ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 56

अथ वै मुञ्चते प्राणान्मम कर्माविनिश्चितः ॥ स भुक्त्वा राज्यभोज्यानि मम लोकं च गच्छति ॥

ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ, ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ମୋର ବିଧିକୃତ କର୍ମରେ ଦୃଢ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ରାଜ୍ୟଭୋଗ ଭୋଗ କରି ମୋର ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ।

Verse 57

तत्र देवप्रभं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥ धाराः पञ्चमुखास्तत्र पतन्ति गिरिसंश्रिताः ॥

ସେଠାରେ ‘ଦେବପ୍ରଭା’ ନାମରେ ମୋର ପରମ ଗୁହ୍ୟ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ସେଠାରେ ପର୍ବତାଶ୍ରିତ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଧାରାମାନେ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।

Verse 58

तत्र स्नानं तु कुर्वीत त्वष्टकालोषितो नरः ॥ चतुर्णामपि वेदानां याति पारं न संशयः ॥

ଯେ ନର ତ୍ୱଷ୍ଟକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଚାରି ବେଦର ମଧ୍ୟ ପାରତଟକୁ ପହଞ୍ଚେ—ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 59

अथात्र मुञ्चते प्राणाँल्लोभमोहविवर्जितः ॥ वेदकर्म समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥

ଏବଂ ଯେ ଲୋଭ ଓ ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରି ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼େ, ସେ ବେଦସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 60

गुह्यं विद्याधरं नाम तत्र क्षेत्रं परं मम ॥ पञ्च धाराः पतन्त्यत्र हिमकूटविनिःसृताः ॥

ସେଠାରେ ‘ବିଦ୍ୟାଧର’ ନାମରେ ମୋର ପରମ ଗୁହ୍ୟ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ଏଠାରେ ହିମକୂଟରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ପଞ୍ଚ ଧାରା ତଳକୁ ପଡ଼େ।

Verse 61

यस्तत्र कुरुते स्नानं मेकरात्रोषितो नरः ॥ याति वैद्याधरं लोकं कृतकृत्यो न संशयः ॥

ଯେ ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏକ ରାତି ରହେ, ସେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ ବିଦ୍ୟାଧର ଲୋକକୁ ଯାଏ—ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 62

अथात्र मुंचते प्राणान्वीतरागो गतक्लमः ॥ भुक्त्वा वैद्याधरान्भोगान्मम लोकं स गच्छति ॥

ତେବେ ଯେ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼େ—ଆସକ୍ତିହୀନ ଓ କ୍ଲେଶହୀନ—ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ଭୋଗ ଭୋଗି ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 63

तत्र पुण्यनदी नाम गुह्यक्षेत्रे परे मम ॥ शिलाकुञ्जलताकीर्णा गन्धर्वाप्सरसेविता ॥

ସେଠାରେ ମୋର ପରମ ଗୁହ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ପୁଣ୍ୟନଦୀ’ ନାମକ ଏକ ନଦୀ ଅଛି; ଶିଳାକୁଞ୍ଜ ଓ ଲତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବିତ କରନ୍ତି।

Verse 64

अथात्र मुंचते प्राणान्मम कर्मानुसारकः ॥ सप्तद्वीपान् समुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति ॥

ତେବେ ଯେ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼େ—ମୋର ବିଧାନ ଅନୁସରଣକାରୀ—ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 65

गन्धर्वेति च विख्यातं तस्मिन् क्षेत्रं परं मम ॥ एकधारा पतत्यत्र पश्चिमां दिशमाश्रिता ॥

ସେହି ସ୍ଥାନରେ ମୋର ପରମ କ୍ଷେତ୍ର ‘ଗନ୍ଧର୍ବ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ; ସେଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଧାରା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପଡ଼େ।

Verse 66

तत्र स्नानं तु कुर्वीत चतुरात्रोषितो नरः ॥ मोदते लोकपालेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥

ଯେ ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଚାରି ରାତି ରହେ, ସେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଗମ୍ୟ ଧାମରେ ବାସ କରେ।

Verse 67

अथात्र मुंचते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ लोकपालान्परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥

ତେବେ ସେଠାରେ ଯେ ମୋର ବିହିତ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟଜି ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 68

तत्र देवह्रदं नाम मम क्षेत्रं वसुन्धरे ॥ यत्र कान्तासि मे भूमे बलिर्यज्ञविनाशनात् ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ସେଠାରେ ‘ଦେବହ୍ରଦ’ ନାମକ ମୋର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ହେ ଭୂମେ, ବଲିର ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ହେତୁ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟା ହେଲା।

Verse 69

स ह्रदो वरदः श्रेष्ठो मनोज्ञः सुखशीतलः ॥ अगाधः सौख्यदश्चापि देवानामपि दुर्लभः ॥

ସେ ହ୍ରଦ ବରଦାୟକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୋଜ୍ଞ, ସୁଖଦ ଶୀତଳ; ଅଗାଧ, ସୌଖ୍ୟଦାୟକ ମଧ୍ୟ—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 70

तस्मिन् ह्रदे महाभागे मम वै नियमोदके ॥ मत्स्याश्चक्रांकिताश्चैव पर्यटन्ते इतस्ततः ॥

ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହ୍ରଦରେ—ମୋର ନିୟମୋଦକରେ—ଚକ୍ରାଙ୍କିତ ମାଛମାନେ ଏଠି-ସେଠି ଘୁରିବୁଲନ୍ତି।

Verse 71

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुंधरे ॥ महाश्चर्यं विशालाक्षि यत्र तत्परिवर्तते ॥

ଆଉ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ସେଠାରେ ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ (ଅଦ୍ଭୁତ) ଘଟେ/ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 72

पश्येति श्रद्धधानस्तु न पश्यत्पापपूरुषः ॥ तस्मिन्देवह्रदे पुण्यं चतुर्विंशतिर्द्वादश ॥

‘ଦେଖ!’—ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଦେଖେ; ପାପୀ ପୁରୁଷ ଦେଖେ ନାହିଁ। ସେଇ ଦେବହ୍ରଦରେ ପୁଣ୍ୟ ‘ଚବିଶ ଓ ବାର’ (ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ) ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

Verse 73

यत्र स्नाता दिवं यान्ति शुद्धा वाक्कायजैर्मलैः ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत दशरात्रोषितो नरः ॥

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଲୋକେ ବାକ୍ ଓ ଶରୀରଜ ମଳରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦଶରାତ୍ରି ନିୟମରେ ରହିଥିବା ନର ସ୍ନାନ କରୁ।

Verse 74

दशानामश्वमेधानां प्राप्नोत्यविकलं फलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम चिन्ताव्यवस्थितः ॥

ସେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅବିକଳ ଫଳ ପାଏ। ତାପରେ ଏଠାରେ, ମୋର ଧ୍ୟାନରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 75

अश्वमेधफलं भुक्त्वा भूमे मत्समतां व्रजेत् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि क्षेत्रं गुह्यं परं मम ॥

ହେ ଭୂମି! ଅଶ୍ୱମେଧର ଫଳ ଭୋଗ କରି ସେ ମୋ ସମତାକୁ ପାଏ। ଆଉ ମୁଁ ତୋତେ ମୋର ଗୁହ୍ୟ ଓ ପରମ କ୍ଷେତ୍ର କହିବି।

Verse 76

सम्भेदो देवनद्योस्तु समस्तसुखवल्लभः ॥ दिवोऽवतीर्य तिष्ठन्ति देवा यत्र सहप्रियाः ॥

ସେଠାରେ ଦେବନଦୀମାନଙ୍କର ସଙ୍ଗମ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ସୁଖର ପ୍ରିୟ ଆଧାର। ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବତରି ଦେବତାମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତି।

Verse 77

गन्धर्वाप्सरसश्चैव नागकन्याः सहोरगैः ॥ देवर्षयश्च मुनयः समस्तसुरनायकाः ॥

ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରା, ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସହ; ଦେବର୍ଷି, ମୁନି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବନାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 78

सिद्धाश्च किन्नराश्चैव स्वर्गादवतरण्ति हि ॥ नेपाले यच्छिवस्थानं समस्तसुखवल्लभम् ॥

ସିଦ୍ଧ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବତରଣ କରନ୍ତି—ନେପାଳର ସେଇ ଶିବସ୍ଥାନକୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସୁଖର ପ୍ରିୟ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 79

तेभ्यस्तेभ्यश्च स्थानेभ्यस्तीर्थेभ्यश्च विशेषतः ॥ महादेवजटाजूटान्नीलकण्ठाच्छिवालयः ॥

ସେ ସେ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ, ବିଶେଷତଃ ସେଇ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ—ମହାଦେବଙ୍କ ଜଟାଜୂଟରୁ ଏବଂ ନୀଳକଣ୍ଠ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଶିବାଳୟ (ପ୍ରକଟ/ସ୍ଥିତ) ଅଛି।

Verse 80

श्वेतगङ्गेति या प्रोक्ता तया सम्भूय सादरम् ॥ नाना नद्यः समायाता दृश्यादृश्यतया स्थिताः ॥

ଯାହାକୁ ‘ଶ୍ୱେତ-ଗଙ୍ଗା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହା ସହ ଆଦରପୂର୍ବକ ସଙ୍ଗମ କରି ନାନା ନଦୀ ଏକତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି—ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 81

गण्डक्याः कृष्णया चैव या कृष्णस्य तनूद्भवा ॥ तया सम्भेदमापन्ना या सा शिवतनूद्भवा

ଗଣ୍ଡକୀ ସହ ସେଇ ‘କୃଷ୍ଣା’ ମଧ୍ୟ—ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏବଂ ଯେ ଧାରା ଶିବତନୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ; ଏମାନେ ସବୁ ତାହା ସହ/ତାହାରେ ସଙ୍ଗମ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 82

मम क्षेत्रे समाख्यातं पुण्यं परमपावनम् ॥ वसुधे त्वं विजानीहि देवानामपि दुर्लभम्

ମୋ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ପରମ ପାବନ। ହେ ବସୁଧେ, ଜାଣ—ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 83

यच्च सिद्धाश्रम इति विख्यातः पुण्यवर्द्धनः ॥ शम्भोस्तपोवनं तत्र सर्वाश्रमवरं प्रति

ଏବଂ ସେଠାରେ ‘ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ। ସେଠାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ତପୋବନ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 84

नानापुष्पफलोपेतं कदलीषण्डमण्डितम् ॥ निचुलैश्चैव पुन्नागैः केसरैश्च विराजितम्

ସେ ସ୍ଥାନ ନାନା ପୁଷ୍ପ-ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ, କଦଳୀ ଝୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ; ନିଚୁଳ, ପୁନ୍ନାଗ ଓ କେସର ବୃକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ବିରାଜିତ।

Verse 85

खर्जूराशोकबकुलैश्चूतैश्चैव प्रियालकैः ॥ नारिकेलैश्च पूगैश्च चम्पकैर्जम्बुभिर्धवैः

ଖର୍ଜୁର, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, ଚୂତ (ଆମ୍ବ) ଓ ପ୍ରିୟାଳକ ବୃକ୍ଷରେ; ନାରିକେଳ, ପୂଗ, ଚମ୍ପକ, ଜମ୍ବୁ ଓ ଧବ ବୃକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅରଣ୍ୟ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 86

नारङ्गैर्बदरिभिश्च जम्बीरैर्मातुलुङ्गकैः ॥ केतकीमल्लिकाजातीयूथिकाराजिराजितम्

ନାରଙ୍ଗ, ବଦରି, ଜମ୍ବୀର ଓ ମାତୁଲୁଙ୍ଗ ବୃକ୍ଷରେ; ଏବଂ କେତକୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଜାତୀ, ଯୂଥିକା ପୁଷ୍ପର ଶାରୀ-ଶାରୀରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଶୋଭିତ।

Verse 87

कुन्दैः कुरवकैर्नागैः कुटजैर्दाडिमैरपि ॥ आगत्य यत्र क्रीडन्ति देवानां मिथुनानि च

କୁନ୍ଦ, କୁରବକ, ନାଗ, କୁଟଜ ଓ ଦାଡିମ (ଡାଳିମ୍ବ) ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ସେଠାକୁ ଆସି ଦେବ-ଦମ୍ପତିମାନେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।

Verse 88

तस्मिन्ह्रदे महापुण्ये पुण्यनद्यॊस्तु संगमे ॥ स्नानाच्छताश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः

ସେଇ ମହାପୁଣ୍ୟ ହ୍ରଦରେ, ପୁଣ୍ୟନଦୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳରେ, ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 89

स्नात्वा तत्र तु वैशाखे गोसहस्रफलं भवेत् ॥ माघमासे पुनः स्नात्वा प्रयागस्नानजं फलम्

ସେଠାରେ ବୈଶାଖ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସହସ୍ର ଗୋଦାନର ଫଳ ମିଳେ; ମାଘ ମାସରେ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କଲେ ପ୍ରୟାଗ-ସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 90

कार्त्तिके मासि यः स्नाति तुलासंस्थे दिवाकरे ॥ विधिना नियतः सोऽपि मुक्तिभागी न संशयः

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳା ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଯେ ଜଣେ ବିଧିମତେ ନିୟମିତ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଭାଗୀ—ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 91

यज्ञस्तपोऽथवा दानं श्राद्धमिष्टस्य पूजनम् ॥ यत्किञ्चित्क्रियते कर्म तदनन्तफलं भवेत् ॥

ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଇଷ୍ଟଦେବ ପୂଜା—ଏଠାରେ ଯେ କୌଣସି କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେହି କର୍ମ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 92

भूमे तस्यापराधांश्च सर्वानेव क्षमाम्यहम् ॥ गङ्गायमुनयोऱ्यद्वत्सङ्गमो मर्त्यदुर्लभः ॥

ହେ ଭୂମି, ସେ ବ୍ୟକ୍ତିର ସମସ୍ତ ଅପରାଧକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରୁଛି। ଯେପରି ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ, ସେପରି ଏହି ସାକ୍ଷାତ୍କାର ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 93

तथैवायं देवनद्यो सङ्गमः समुदाहृतः ॥ एतद्गुह्यं परं देवि मम क्षेत्रे वसुन्धरे ॥

ସେହିପରି ଏହାକୁ ଦେବନଦୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି। ହେ ଦେବୀ ବସୁନ୍ଧରେ, ମୋ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ପରମ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ।

Verse 94

अहमस्मिन्महाक्षेत्रे धरे पूर्वमुखः स्थितः ॥ शालग्रामे महाक्षेत्रे भूमे भागवतप्रियः ॥

ହେ ଧରେ, ଏହି ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ଭୂମି, ଶାଳଗ୍ରାମ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ଭାଗବତ-ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 95

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ अन्तर्गुह्यं परं श्रेष्ठं यन्न जानन्ति मोहिताः ॥

ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ: ଅନ୍ତର୍ଗୁହ୍ୟ, ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରହସ୍ୟ, ଯାହା ମୋହିତମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 96

शिवो मे दक्षिणस्थाने तिष्ठन्वै विगतज्वरः ॥ लोकानां प्रवरः श्रेष्ठः सर्वलोकवरो हरः ॥

ମୋ ଦକ୍ଷିଣ ସ୍ଥାନରେ ଶିବ ଅବସ୍ଥିତ, ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖଜ୍ୱରରହିତ। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବର ଦେଇଥିବା ହର।

Verse 97

तं ये विन्दन्ति ते देवि नूनं मामेव विन्दति ॥ ये मां विदन्ति देवेशि ते विदन्ति शिवं परम् ॥

ହେ ଦେବୀ! ଯେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ହେ ଦେବେଶୀ! ଯେମାନେ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 98

अहं यत्र शिवस्तत्र शिवो यत्र वसुन्धरे ॥ तत्राहमपि तिष्ठामि आवयोर्नान्तरं क्वचित् ॥ शिवं यो वन्दते भूमे स हि मामेव वन्दते ॥ लभते पुष्कलां सिद्धिमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଛି ସେଉଁଠି ଶିବ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଶିବ ଅଛନ୍ତି ସେଉଁଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବସେ—ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭେଦ ନାହିଁ। ହେ ଭୂମେ! ଯେ ଶିବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ହିଁ ବନ୍ଦନା କରେ। ଯେ ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରଚୁର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ।

Verse 99

मुक्तिक्षेत्रं प्रथमतॊ रुरुखण्डं ततः परम् ॥ सम्भेदो देवनद्यॊश्च त्रिवेणी च ततः परम् ॥

ପ୍ରଥମେ ‘ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ର’; ତାପରେ ‘ରୁରୁଖଣ୍ଡ’; ତାପରେ ଦେବନଦୀଦ୍ୱୟର ସଙ୍ଗମ; ଏବଂ ତାପରେ ତ୍ରିବେଣୀ।

Verse 100

क्षेत्रं प्रमाणं विज्ञेयं गण्डकी सङ्गतं परम् ॥ एवं सा गण्डकी देवि नदीनामुत्तमा नदी ॥

କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରମାଣ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଗଣ୍ଡକୀର ପରମ ସଙ୍ଗମକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ନଦୀ।

Verse 101

गङ्गया मिलिता यत्र भागीरथ्या महाफला ॥ अपरं तन्महत्क्षेत्रं हरिक्षेत्रमिति स्मृतम् ॥

ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଭାଗୀରଥୀ ସହିତ ମିଳି ମହାଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେଇ ଅନ୍ୟ ମହତ୍ କ୍ଷେତ୍ର ‘ହରିକ୍ଷେତ୍ର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 102

आदौ सा गण्डकी पुण्या भागीरथ्या च सङ्गता ॥ तस्य तीर्थस्य महिमा ज्ञायते न सुरैरपि ॥

ଆଦିରେ ସେ ପୁଣ୍ୟ ଗଣ୍ଡକୀ ଭାଗୀରଥୀ ସହିତ ସଙ୍ଗମ କରେ; ସେଇ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।

Verse 103

एतत्ते कथितं भद्रे शालग्रामस्य सुन्दरी ॥ गण्डक्याश्चैव माहात्म्यं सर्वकल्मषनाशनम् ॥

ହେ ଭଦ୍ରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାଳଗ୍ରାମର ଆଖ୍ୟାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଲ୍ମଷ ନାଶକ ଗଣ୍ଡକୀର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲି।

Verse 104

पूर्वपृष्टं तया यच्च पुण्यं भागवतप्रियम् ॥ आख्यानानां महाख्यानं द्युतीनां परमा द्युतिः ॥

ସେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ—ଭାଗବତଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ସେ ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ—ଆଖ୍ୟାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଆଖ୍ୟାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଦ୍ୟୁତି।

Verse 105

पुण्यानां परमं पुण्यं तपसां च महत्तपः ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं गतीनां परमा गतिः ॥

ଏହା ପୁଣ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପୁଣ୍ୟ, ତପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତପ; ଗୁହ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଗୁହ୍ୟ, ଗତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଗତି।

Verse 106

महालाभस्तु लाभानां नास्त्यस्मादपरं महत् ॥ पिशुनाय न दातव्यं न शठाय गुरुद्रुहे ॥

ଏହା ଲାଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଲାଭ; ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ଏହାକୁ ନିନ୍ଦକକୁ, ଶଠକୁ, ଏବଂ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 107

लोभमोहमदाद्यैर्ये वर्जिताः पुण्यबुद्धयः ॥ य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥

ଯେମାନେ ପୁଣ୍ୟବୁଦ୍ଧି ଓ ଲୋଭ, ମୋହ, ମଦ ଆଦିରୁ ବିମୁକ୍ତ—ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଏହା ପଢ଼େ, ସେ କଥିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 108

कुलानि तारितान्येवं सप्त सप्त च सप्त च ॥ एवं मरणकाले तु न कदाचिद्विमुह्यते ॥

ଏଭଳି କୁଳଗୁଡ଼ିକ ତାରିତ ହୁଏ—ସାତ, ସାତ ଓ ସାତ; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକାଳରେ ସେ କେବେ ବି ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 109

यदीच्छेत्परामां सिद्धिं मम लोकं स गच्छति ॥ क्षेत्रस्य शालग्रामस्य माहात्म्यं परमं मया ॥

ଯେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଶାଳଗ୍ରାମ କ୍ଷେତ୍ରର ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ କହିଛି।

Verse 110

कथितं ते महादेवि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

ହେ ମହାଦେବୀ, ତୋତେ କହିଦିଆଗଲା; ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ?

Verse 111

वृक्षस्य दक्षिणे पार्श्वे गतस्तावदहं धरे ॥ पूर्वस्थानं परित्यज्य स ऋषिः संशितव्रतः

“ହେ ଧରା, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବୃକ୍ଷର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲି। ପୂର୍ବସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଋଷି—ଦୃଢବ୍ରତୀ—(ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ)।”

Verse 112

यस्त्रिरात्रमुषित्वा तु नियते नियता शनः ॥ राजसूयफलं प्राप्य मोदते देववद्दिवि

ଯେ ନିୟମିତ ଆଚରଣ ସହିତ ଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ତିନି ରାତି ରହେ, ସେ କ୍ରମେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତା ପରି ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 113

एवमेतन्महाभागे क्षेत्रं हरिहरात्मकम् ॥ मृताः येऽत्र गतिं यान्ति मम कर्मानुसारिणः

ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହିପରି ହିଁ—ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ହରି-ହର ଆତ୍ମକ। ଯେମାନେ ଏଠାରେ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମାନୁସାରେ ନିଜ ଗତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 114

ये च पापाः कृतघ्नाश्च द्विजदेवापराधिनः ॥ कुशिष्याय न दातव्यं न दद्याच्छास्त्रदूषके ॥१ १९॥ नीचाय न च दातव्यं ये न जानन्ति सेवितुम् ॥ सुशिष्याय च दातव्यं धीराय शुभबुद्धये

ଯେମାନେ ପାପୀ, କୃତଘ୍ନ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧୀ—ସେମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କୁଶିଷ୍ୟକୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନୀଚଙ୍କୁ ଓ ଯେମାନେ ଯଥାର୍ଥ ସେବା କରିବା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସୁଶିଷ୍ୟକୁ—ଧୀର ଓ ଶୁଭବୁଦ୍ଧିମାନକୁ—ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 115

यदि तुष्टोऽसि मे देव सर्वशान्तिकरः परः ॥ यदि देयो वरो मह्यं तपसाराधितेन च

ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ—ଆପଣ ପରମ ଏବଂ ସର୍ବଶାନ୍ତିକର—ତେବେ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେହି ବର ମୋତେ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 116

अन्यच्च गुह्यं वक्ष्यामि सालङ्कायन तच्छृणु ॥ तव प्रीत्या प्रवक्ष्यामि येनैतत्क्षेत्रमुत्तमम्

ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗୁହ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହିବି; ହେ ସାଲଙ୍କାୟନ, ତାହା ଶୁଣ। ତୋର ପ୍ରୀତି ପାଇଁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ସେହି କଥା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

Verse 117

चतुर्णामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः

ମନୁଷ୍ୟ ଚାରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ପରେ ଏଠାରେ ମୋ କର୍ମ/ବିଧିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 118

नरमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मुक्तरागो गतक्लमः

ମନୁଷ୍ୟ ନରମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ପରେ ଏଠାରେ ଆସକ୍ତିମୁକ୍ତ, କ୍ଲମ-କ୍ଲେଶ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 119

गुह्यं सर्वायुधं नाम तत्र क्षेत्रे परं मम ॥ पतन्ति सप्त स्रोतांसि हिमवन्निःसृतानि वै

ସେଠାରେ ମୋର ପରମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ସର୍ବାୟୁଧ’ ନାମକ ଗୁହ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ହିମବାନରୁ ନିଷ୍ସୃତ ସାତ ଧାରା ସେଠାକୁ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 120

तत्र स्नानं तु कुर्वीत अष्ट रात्रोषितो नरः ॥ सप्तद्वीपेषु भ्रमति स्वच्छन्दगमनालयः

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେ ନର ଆଠ ରାତି ସେଠାରେ ବସେ, ସେ ନିର୍ବାଧ ଗମନ-ସ୍ଥିତି ପାଇ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ ଭ୍ରମଣ କରେ।

Verse 121

सौवर्णानि च पद्मानि दृश्यन्ते भास्करोदये ॥ तावत्पश्यन्ति भूतानि यावन्मध्यन्दिनं भवेत् ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଦିଶେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ହେବା ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ଜୀବମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 122

त्रिशूलगङ्गेति आख्याता सापि तत्र महानदी ॥ एवं नदीसमुद्भेदः सर्वतीर्थकदम्बकम् ॥

ସେଠାରେ ‘ତ୍ରିଶୂଳ-ଗଙ୍ଗା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ମହାନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଭଳି ନଦୀର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବବର୍ଣ୍ଣନା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସମୁଚ୍ଚୟ ସଦୃଶ।