Adhyaya 146: The Greatness of Hṛṣīkeśa at Rurukṣetra: The Origin Narrative of Ruru and the Sacred Site

Verse 1

अथ रुरुक्षेत्रस्थहृषीकेशमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ शालग्रामस्य माहात्म्यं श्रुत्वा गुह्यं महौजसम् ॥ विस्मयं परमं गत्वा हृष्टा वचनमब्रवीत् ॥

ଏବେ ରୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସ୍ଥ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି। ସୂତ କହିଲେ—ଶାଳଗ୍ରାମର ଗୁହ୍ୟ ଓ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପହଞ୍ଚି, ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 2

धरण्युवाच ॥ अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं यत्त्वया भाषितं हरे ॥ एतच्छ्रुत्वा महाभाग जातास्मि विगतज्वरा ॥

ଧରା କହିଲେ—ଅହୋ! ହେ ହରେ, ତୁମେ ଯେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲ। ହେ ମହାଭାଗ, ଏହା ଶୁଣି ମୁଁ ଜ୍ୱରସଦୃଶ ସନ୍ତାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଗଲି।

Verse 3

रुरुषण्डमिति प्रोक्तं यत्त्वया परमार्चितम् ॥ रुरुर्नाम कथं को वा आसीत्पूर्वं जनार्दन ॥

ତୁମେ ଏହାକୁ ‘ରୁରୁଷଣ୍ଡ’ ବୋଲି କହି ପରମ ଭାବେ ପୂଜିତ କରିଛ। କିନ୍ତୁ ହେ ଜନାର୍ଦନ, ‘ରୁରୁ’ ନାମ କିପରି ହେଲା, ଏବଂ ପୂର୍ବେ ରୁରୁ କିଏ ଥିଲେ?

Verse 4

यन्नाम्ना परमं क्षेत्रं हृषीकेश त्वयाश्रितम् ॥ कथयस्व जगन्नाथ यद्यनुग्राह्यता मयि ॥

ହେ ହୃଷୀକେଶ, କେଉଁ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପରମ କ୍ଷେତ୍ର ତୁମ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ହୋଇଛି—ତାହା କହ। ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ आसीत्पुरा महाभागो देवदत्त इति द्विजः ॥ भृगुवंशे समुत्पन्नो वेदवेदाङ्गपारगः ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଦେବଦତ୍ତ ନାମକ ଏକ ମହାଭାଗ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ। ସେ ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 6

यज्ञविद्यासु कुशलो व्रतनिष्ठोऽतिथिप्रियः ॥ तत्राश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलतान्वितम् ॥

ସେ ଯଜ୍ଞବିଦ୍ୟାରେ କୁଶଳ, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅତିଥିସତ୍କାରପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ ଥିଲା, ପୁଣ୍ୟବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ।

Verse 7

शान्तैर्मृगगणैः कीर्णं कन्दमूलफलान्वितम् ॥ तत्र तीव्रं तपोऽतप्यद्देवदत्तो मुनीश्वरः ॥

ସେଇ ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତ ମୃଗଗଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏବଂ କନ୍ଦ, ମୂଳ, ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା। ସେଠାରେ ମୁନୀଶ୍ୱର ଦେବଦତ୍ତ ତୀବ୍ର ତପ କଲେ।

Verse 8

वर्षाणामयुतं साग्रं तत इन्द्रो व्यचिन्तयत् ॥ कामं वसन्तसहितं गन्धर्वान् स सखीन् पुनः ॥

ଦଶହଜାର ବର୍ଷରୁ କିଛି ଅଧିକ ସମୟ ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ପୁନଃ ବସନ୍ତାସହିତ କାମଦେବଙ୍କୁ ଏବଂ ସଖା ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।

Verse 9

उवाच मधुरं वाक्यं क्षुब्धेन्द्रियमनाः प्रभुः ॥ अहो सखायः किञ्चिन्मे महत्कार्यमुपस्थितम् ॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ—“ଅହୋ ସଖାମାନେ, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।”

Verse 10

तदिन्द्रस्य वचः श्रुत्वा ते काममलयानिलाः ॥ प्रत्य्यूचुर्देवराजानमाज्ञापय निजं प्रियम् ॥

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କାମ ଓ ମଲୟ ପବନ ଦେବରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହା ପ୍ରିୟ, ତାହା ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ।”

Verse 11

जितेन्द्रियस्यापि मनः कस्य संक्षोभयामहे ॥ कं वा सुतीव्रात्तपसो भ्रंशयामः सुपेशलम् ॥

“ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ କାହାର ଅଶାନ୍ତ କରିପାରିବୁ? କିମ୍ବା ଅତିତୀବ୍ର ଓ ସୁଶୋଭିତ ତପସ୍ୟାରୁ କାହାକୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିପାରିବୁ?”

Verse 12

आज्ञाप्रसादं ते लब्ध्वा वद शीघ्रं सुखी भव ॥ इत्युक्तः शतमन्युर्वै प्रत्युवाचाथ मानयन् ॥

“ତୁମ ଆଜ୍ଞାର ପ୍ରସାଦ ପାଇ ଶୀଘ୍ର କହ—ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରୁହ।” ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଶତମନ୍ୟୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମ୍ମାନ ସହ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 13

तदैव मे गता चिन्ता भवतां दर्शनं यदा ॥ जातमेवाखिलं कार्यं मम तच्छृणुताखिलाः ॥

“ତୁମମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେବା ସହିତ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଲା। ମୋର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ଉପସ୍ଥିତ—ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣ।”

Verse 14

हिमशैले महारम्ये हृषीकेशाश्रितो मुनिः ॥ देवदत्त इति ख्यातस्तपस्यति महत्तपः ॥

“ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମ୍ୟ ହିମଶୈଳରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ଦେବଦତ୍ତ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ମୁନି ମହାତପ କରୁଛନ୍ତି।”

Verse 15

जिघृक्षुर्मे पदं नूनं तत्तपो विनिवर्त्यताम् ॥ इत्युक्तास्ते तदाज्ञां वै गृहीत्वा शिरसा द्रुतम् ॥

“ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପଦ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ତେଣୁ ସେହି ତପସ୍ୟା ନିବାରଣ କରାଯାଉ।” ଏମିତି କୁହାଯାଉଥିବାରୁ ସେମାନେ ଶିର ନମାଇ ଶୀଘ୍ର ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 16

प्रस्थानाय मतिं चक्रुः कामदेवपुरःसराः ॥ प्रस्थाप्याग्रे वसन्तं च मलयानिलमेव च ॥

କାମଦେବ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ମନସ୍କଲେ; ଅଗ୍ରଦୂତ ଭାବେ ପ୍ରଥମେ ବସନ୍ତ ଓ ମଲୟ ପବନକୁ ଆଗେ ପଠାଇଲେ।

Verse 17

ततः सुरपतिः शक्रः प्रम्लोचां नाम नामतः ॥ प्रशस्य प्रणयात्पूर्वं मानयन्निदमब्रवीत् ॥

ତାପରେ ଦେବପତି ଶକ୍ର ‘ପ୍ରମ୍ଲୋଚା’ ବୋଲି ନାମ ଧରି ସମ୍ବୋଧନ କରି, ପ୍ରଥମେ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 18

गच्छ स्वस्तिमती देवि विजयाय मुनेर्भुवि ॥ यत्राश्रमपदं तस्य देवदत्तस्य वै मुनेः ॥

“ହେ ସ୍ୱସ୍ତିମତୀ ଦେବୀ, ପୃଥିବୀରେ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯାଅ—ଯେଉଁଠି ସେ ଦେବଦତ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ ଅଛି।”

Verse 19

तथा कुरुष्व भद्रं ते हृषीकेशसमीपतः ॥ इन्द्रस्याज्ञां समादाय ययौ तस्याश्रमं प्रति ॥

“ସେହିପରି କର; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ସମୀପରେ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତି ଗଲା।

Verse 20

समीपोपवने रम्ये नानाद्रुमलताकुले ॥ मधुरालापबहुले कोकिलानां कलाकुले ॥

ନିକଟସ୍ଥ ରମ୍ୟ ଉପବନରେ ନାନାପ୍ରକାର ଦ୍ରୁମ ଓ ଲତାରେ ଘନ, ମଧୁର ଆଲାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୋକିଳମାନଙ୍କ କଳାନାଦରେ ମୁଖରିତ ଥିଲା।

Verse 21

रसालमञ्जरीव्याप्तरसामोदालिसंकुले ॥ गुंजन्मत्तालिसन्नादश्रुतिश्रुतिधरान्विते ॥

ଆମ୍ରମଞ୍ଜରୀର ସୁଗନ୍ଧ-ରସରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେହି ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ମତ୍ତ ଭ୍ରମରଦଳରେ ସଙ୍କୁଳ, ଏବଂ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷିକାନାଦର ନିରନ୍ତର ଅନୁରଣନରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 22

गन्धर्वगीतसम्मिश्रे मलयानिलशीतले ॥ सम्प्फुल्लपङ्कजवने सुनिर्मलजलाशये ॥

ଗନ୍ଧର୍ବଗୀତରେ ମିଶ୍ରିତ, ମଲୟ ପର୍ବତର ଶୀତଳ ପବନରେ ଶୀତଳ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମବନରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ଜଳାଶୟ ଥିଲା।

Verse 23

मुनिप्रभावसन्त्यक्तक्रौर्यस्थलजलाशये ॥ मधुरामोद मधुरे चित्तक्षोभविधायिनि ॥

ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଭୂମି ଓ ଜଳ—ଦୁହିଁଠି କ୍ରୂରତା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଥିଲା; ମୃଦୁ ସୁଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ତଥାପି ଚିତ୍ତକୁ କ୍ଷୋଭିତ କରୁଥିଲା।

Verse 24

प्रविश्य सा वरारोहा गीतं सुमधुरं जगौ ॥ यदा ध्यानादुपरतः समाधेर्विरताश्चिरात् ॥

ପ୍ରବେଶ କରି ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲା। ସେ ଯେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନରୁ ଉପରତ ହେଲେ—ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂର୍ବରୁ ସମାଧିରୁ ମଧ୍ୟ ବିରତ ହୋଇ—

Verse 25

गान्धर्वं प्रारभंस्ते तु गन्धर्वाः सुरसम्मताः ॥ तस्मिन्नेव क्षणे लब्ध्वा अवसरं पञ्च सायकः ॥

ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ୍ଧର୍ବ-ଗୀତ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଇ କ୍ଷଣରେ ସୁଯୋଗ ପାଇ ପଞ୍ଚସାୟକ କାମଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 26

विचकर्ष धनुः पुष्पं सायकान् समयूयुजत् ॥ संलक्ष्य तं मुनिं शान्तं भाविदैवबलात्कृतम् ॥

ସେ ପୁଷ୍ପଧନୁ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିଲେ। ଭାବୀ ଦୈବବଳରେ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଶାନ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି,

Verse 27

श्रुत्वा तन्मधुरं गीतं पञ्चमालापसुन्दरम् ॥ क्षुब्धचित्तः समभवत्स मुनिः संशितव्रतः ॥

ପଞ୍ଚମ ଆଲାପରେ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଥିବା ସେହି ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି, ସଂଶିତବ୍ରତ ସେ ମୁନିଙ୍କ ଚିତ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା।

Verse 28

विचचाराश्रमपदं पश्यन्सन्तुष्टमानसः ॥ दूराद्ददर्श तन्वङ्गीं क्रीडन्तीं कन्दुकेन ताम् ॥

ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନେ ସେ ଆଶ୍ରମ-ପରିସରରେ ବିଚରଣ କଲେ। ଦୂରରୁ ସେ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀକୁ କନ୍ଦୁକ ସହ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 29

दृष्ट्वैव तां तु चार्वङ्गीं विद्धः कामेन पत्रिणा ॥ तस्याः समीपमगमत्स्मयमानो महामुनिः ॥

ସେହି ଚାର୍ୱଙ୍ଗୀକୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ମହାମୁନି କାମଦେବଙ୍କ ପତ୍ରିଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ; ହସିହସି ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ।

Verse 30

सापि दृष्ट्वा देवदत्तं सज्जन्ती हरिणेक्षणा ॥ कटाक्षयन्ती सहसा लज्जमाना विगूहति ॥

ସେ ମଧ୍ୟ ଦେବଦତ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା; ହରିଣନୟନୀ ସେ କଟାକ୍ଷ ଦେଇ, ହଠାତ୍ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 31

करेण कन्दुकं घ्नन्ती चञ्चलाक्षी सुपेशला ॥ स्रंसता केशपासेन गलत्पुष्पेण राजता ॥

ସେ ହାତରେ କନ୍ଦୁକକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲା; ଚଞ୍ଚଳନୟନୀ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ଢିଲା କେଶପାଶ ଏବଂ ଖସୁଥିବା ଫୁଲରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 32

मनो हरन्ती तस्यर्षेः ललितैर्विभ्रमोद्भवैः ॥ एतस्मिन्नन्तरे तस्या दक्षिणः पवनोऽहरत् ॥

ସେ ଲଲିତ ଓ କ୍ରୀଡାମୟ ଭଙ୍ଗୀରେ ସେଇ ଋଷିଙ୍କ ମନ ହରୁଥିଲା; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦକ୍ଷିଣର ମନ୍ଦ ପବନ ତାହାର ବସ୍ତ୍ରକୁ ଉଡ଼ାଇ ନେଲା।

Verse 33

वासः सूक्ष्मं गलन्नीवि काञ्चीदामगुणान्वितम् ॥ पुष्पबाणोऽप्यविध्यत्तं दृष्ट्वा अवसरमन्तिके ॥

ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର, ଖସୁଥିବା ନୀବି (କଟିବନ୍ଧ) ଓ କାଞ୍ଚୀଦାମର ଡୋରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଥିଲା; ନିକଟରେ ଅବସର ଦେଖି ପୁଷ୍ପବାଣଧାରୀ କାମଦେବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 34

सम्मोहितः स तु मुनिर्गत्वान्तिकमथाब्रवीत् ॥ का त्वं कस्यासि सुभगे वनेऽस्मिन्किञ्चिकीर्षसि ॥

ସମ୍ମୋହିତ ସେ ମୁନି ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ— “ସୁଭଗେ, ତୁମେ କିଏ? କାହାର? ଏହି ବନରେ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?”

Verse 35

मादृशान्किं मृगयसे बाहुपाशेन वा मृगान् ॥ बद्ध्वा गृहीत्वा वामोरु किं वाऽस्मान्कर्तुमिच्छसि ॥

ତୁମେ କି ମୋ ପରି ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ—କିମ୍ବା ମୃଗମାନଙ୍କୁ—ନିଜ ବାହୁପାଶରେ ଶିକାର କରୁଛ? ହେ ସୁଜଂଘେ! ବାନ୍ଧି ଧରି ଆମକୁ କ’ଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 36

सर्वथाऽस्मांस्तवाधीनान् यद्यद्वा कारयिष्यति ॥ तत्तत्कुर्मो वयं नित्यं तदधीनाः स्म सर्वथा ॥

ଆମେ ସର୍ବଥା ତୁମ ଅଧୀନ; ତୁମେ ଯାହା ଯାହା କରାଇବ, ସେହି ସେହି ଆମେ ସଦା କରିବୁ। ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ତୁମପରେ ନିର୍ଭର।

Verse 37

रममाणस्तया सार्द्धं भुञ्जन्भोगान्मनोरमान् ॥ तपःप्रभावोपनतान्दिवारात्रमतन्द्रितः ॥

ତାଙ୍କ ସହିତ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ସେ ମନୋହର ଭୋଗମାନ ଭୋଗ କଲା—ଯାହା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରୁ ଲଭ୍ୟ—ଦିନରାତି ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଭାବେ।

Verse 38

बहूनहर्गणानेवं रममाणो यदृच्छया ॥ सुप्तोत्थित इवाकस्माद्विवकेन समन्वितः ॥

ଏଭଳି ଅନେକ ଦିନ ସେ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ରମଣ କରୁଥିଲା; ପରେ ହଠାତ୍—ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଥିବା ପରି—ବିବେକସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 39

निर्वेदं प्राप्तवान् सद्यस् ततो वाच भृशातुरः ॥ अहो भागवती माया ययाहं भृशमोहितः ॥

ସେ ସଦ୍ୟଃ ନିର୍ବେଦ (ବୈରାଗ୍ୟ) ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ହୋଇ କହିଲା—“ଅହୋ! ଏହି ଭାଗବତୀ ମାୟା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଗଭୀର ଭାବେ ମୋହିତ ହୋଇଛି।”

Verse 40

जानन्नपि तपोभ्रंशं प्राप्तो दैवबलात्कृतः ॥ अग्निकुण्डसमा नारी घृतकुम्भसमः पुमान् ॥

ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୈବବଳରେ ତପୋଭ୍ରଂଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। “ନାରୀ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡସମା, ପୁମାନ୍ ଘୃତକୁମ୍ଭସମ।”

Verse 41

इति प्रवादो मूर्खाणां विचारान्महदन्तरम् ॥ घृतकुम्भोऽग्नियोगेन द्रवते न तु दर्शनात् ॥

ଏହା ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ପ୍ରବାଦ; ବିଚାରରୁ ମହାନ୍ତର। ଘୃତକୁମ୍ଭ ଅଗ୍ନିସଂଯୋଗେ ଦ୍ରବେ, କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ନୁହେଁ।

Verse 42

पुमांस्त्रीदर्शनादेव द्रवते यद्विमोहितः ॥ नापराधस्त्वतो नार्याः स्वयं यदजितेन्द्रियः ॥

ଯଦି କୌଣସି ପୁମାନ୍ ମୋହିତ ହୋଇ ସ୍ତ୍ରୀଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଦ୍ରବେ, ତେବେ ନାରୀର ଅପରାଧ ନାହିଁ; ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ତାହାର ନିଜର ଦୋଷ।

Verse 43

इत्युक्त्वाऽसौ निवृत्तात्मा विससर्ज सुराङ्गनाम् ॥ प्रम्लोचा दैववशगो मनस्येतदचिन्तयत् ॥

ଏହିପରି କହି ସେ—ନିବୃତ୍ତାତ୍ମା ହୋଇ—ସୁରାଙ୍ଗନାକୁ ବିଦାୟ କଲା। ଦୈବବଶଗା ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ମନେ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 44

उपसर्गो महानत्र तपसो भ्रंशकारकः ॥ त्यक्त्वाश्रममिमं चान्यत्स्थानं गत्वा समाहितः ॥

ଏଠାରେ ମହାନ୍ ଉପସର୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ତପୋଭ୍ରଂଶକାରକ। ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ମୁଁ ସମାହିତ ହେବି।

Verse 45

तपस्तीव्रं समास्थाय शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ इति निश्चित्य मनसा गत्वा भृग्वाश्रमं प्रति ॥

ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି—“ତୀବ୍ର ତପ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ଶରୀରକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଦେବି”—ବୋଲି ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତି ଗଲା।

Verse 46

पश्यन्भृग्वाश्रमं रम्यमुत्तरं गतवान् शनैः ॥ गण्डक्याः पूर्वभागे तु विविक्तं विजनं शुभम् ॥

ରମ୍ୟ ଭୃଗୁଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ଗଲା। ଗଣ୍ଡକୀର ପୂର୍ବଭାଗରେ ଏକ ନିର୍ଜନ, ଏକାନ୍ତ ଓ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ଥିଲା।

Verse 47

दृष्ट्वा तीरेषु विश्रान्तस्तपोभूमिमचिन्तयत् ॥ भृगुतुङ्गं समासाद्य शङ्कराराधने रतः ॥

ତଟମାନଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଦେଖି ସେ ବିଶ୍ରାମ କଲା ଓ ତପ ପାଇଁ ଭୂମି ଚିନ୍ତା କଲା। ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ରତ ହେଲା।

Verse 48

अतप्यत तपो घोरं शिवदर्शनलालसः ॥ अथ दीर्घेण कालेन सन्तुष्टः स महेश्वरः ॥

ଶିବଦର୍ଶନର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ଘୋର ତପ କଲା। ପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ମହେଶ୍ୱର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 49

रुरुरित्येव विख्याता पितुरेवाश्रमे स्थिता ॥ युवभिः प्रार्थ्यमानापि चित्ते कञ्चन नाध्यगात ॥

ସେ ‘ରୁରୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ହିଁ ରହିଲା। ଯୁବକମାନେ ବିବାହ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମନରେ କାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା ନାହିଁ।

Verse 50

लिङ्गरूपधरः साक्षादुपर्यपि तथा ह्यधः ॥ तिर्यक् च जलधाराभिर्युक्तस्तत्तापशान्तिकृत् ॥

ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଲିଙ୍ଗରୂପ ଧାରଣ କରି ଉପରେ, ତଳେ ଓ ତିର୍ୟକ୍ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଜଳଧାରାସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ତପତାପକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।

Verse 51

उवाच च प्रसन्नात्मा मुने पश्य च मां शिवम् ॥ मामेवावेहि विष्णुं त्वं मा पश्यस्वान्तरं मम ॥

ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ କହିଲେ—“ମୁନେ, ମୋତେ ଶିବ ଭାବେ ଦେଖ। ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଜାଣ; ମୋ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ଦେଖନି।”

Verse 52

पूर्वमन्तरभावेन दृष्टवानसि यन्मम ॥ तेन विघ्नोऽभवद्येन गलितं त्वत्तपो महत् ॥

ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମୋତେ ଭେଦଭାବରେ ଦେଖିଥିଲ; ସେହି କାରଣରୁ ବିଘ୍ନ ହେଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମର ମହାତପ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 53

आवामेकेन भावेन पश्यंस्त्वं सिद्धिमाप्स्यसि ॥ तपःप्रभावाल्लिङ्गानि प्रादुर्भूतानि यत्र वै ॥

ଏକ ଭାବରେ ଆମକୁ ଦେଖିଲେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ; କାରଣ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତପଃପ୍ରଭାବରୁ ଲିଙ୍ଗମାନେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 54

समङ्गमिति विख्यातमेतत्स्थानं भविष्यति ॥ स्नात्वाऽत्र गण्डकीतीर्थे मम लिङ्गानि योऽर्च्चयेत् ॥

ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ସମଙ୍ଗମ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ। ଏଠାରେ ଗଣ୍ଡକୀ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ କେହି ମୋର ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ—

Verse 55

तस्य योगफलं सम्यग्भविष्यति न संशयः ॥ इति दत्त्वा वरं शम्भुस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

ତାହାର ଯୋଗାଭ୍ୟାସର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏପରି ବର ଦେଇ ଶମ୍ଭୁ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 56

प्रम्लोचापि मुनेर्गर्भं सम्प्राप्याश्रममन्तिकात् ॥ प्रसूतां कन्यकां त्यक्त्वा स्वर्गमेव जगाम ह ॥

ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ମଧ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କରି ଆଶ୍ରମର ସମୀପକୁ ଆସି, ପ୍ରସୂତ କନ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏକାକି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା।

Verse 57

पुनर्जातमिवात्मानं मन्यमाना शुचिस्मिता ॥ सापि कन्या मृगैस्तत्र रुरुभिर्वर्द्धिता सती ॥

ଶୁଚି ସ୍ମିତ ସହିତ ସେ ନିଜକୁ ଯେନ ପୁନର୍ଜାତ ଭାବିଲା; ଏବଂ ସେହି ସତୀ କନ୍ୟାଟି ସେଠାରେ ରୁରୁ ମୃଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ-ପୋଷିତ ହେଲା।

Verse 58

ततः सुनिश्चयं कृत्वा तपसे धृतमानसा ॥ चिन्तयन्ती जगन्नाथं भगवन्तं रमापतिम् ॥

ତାପରେ ସେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ମନକୁ ଧୃଢ଼ କଲା ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥ—ଭଗବାନ ରମାପତିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲା।

Verse 59

मासे सा प्रथमे बाला फलाहारपरायणा ॥ एकान्तरे दिनं प्राप्य द्वितीये त्रिदिनान्तरे ॥

ପ୍ରଥମ ମାସରେ ସେ ବାଳିକା ଫଳାହାରରେ ନିଷ୍ଠ ରହିଲା; ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ ସେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଅନ୍ତରେ ଆହାର ନେଲା, ପରେ ତିନି ଦିନ ଅନ୍ତରେ।

Verse 60

तृतीये पञ्चमे दिने चतुर्थे सप्तमान्तरे ॥ पञ्चमे नवरात्रेण षष्ठे पञ्चदशाहके ॥

ତୃତୀୟ ମାସରେ ସେ ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ଭୋଜନ କଲା; ଚତୁର୍ଥରେ ସାତ ଦିନ ଅନ୍ତର ପରେ; ପଞ୍ଚମରେ ନଅ ରାତ୍ରି ପରେ; ଷଷ୍ଠରେ ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ ଭୋଜନ କଲା।

Verse 61

मासेन सप्तमे चैव शीर्णपर्णाशनाष्टमे ॥ त्यक्त्वा तान्यपि सा बाला वाय्वाहारा बभूव ह ॥

ସପ୍ତମ ମାସରେ ସେ ମାସକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରୁଥିଲା; ଅଷ୍ଟମରେ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲା। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ବାଳିକା କେବଳ ବାୟୁ-ଆହାରୀ ହେଲା।

Verse 62

सैवं वर्षशतं स्थित्वा हरावेकार्गमानसा ॥ समाधिना समा भूत्वा स्थाणुवन्निश्चला अभवत् ॥

ଏଭଳି ଶତବର୍ଷ ଧରି ହରିଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଧ୍ୟାନ କରି ସ୍ଥିତ ରହି, ସମାଧିଦ୍ୱାରା ସମତ୍ୱ ପାଇ ସେ ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ହେଲା।

Verse 63

द्वन्द्वानि नाविदच्छापि आत्मभूतान्तरं विना ॥ परां काष्ठां समापन्ना प्रकाशमयकान्तिधृक् ॥

ତାହା ପରେ ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଭବ କଲା ନାହିଁ, ଆତ୍ମରୂପ ହୋଇଯାଇଥିବା ସତ୍ତା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲା ନାହିଁ; ସେ ପରମ ସୀମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଆଲୋକମୟ କାନ୍ତି ଧାରଣ କଲା।

Verse 64

सन्निरुद्धेन्द्रियग्रामाः नाचक्षत बहिःस्थितम् ॥ तदा हृषीकाण्याविश्य संहृत्य स्वं हृदो बहिः ॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର ସମୂହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରୋଧ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ବାହାରେ ଥିବା କିଛି ଦେଖିଲା ନାହିଁ। ତେବେ (ସେ) ହୃଷୀକମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାହାର ହୃଦୟରୁ ବାହାର ଦିଗକୁ ଟାଣି ଆଣି ସଂହୃତ କଲା।

Verse 65

स्थितोऽहं वसुधे देवि अक्ष्णोः प्रत्यक्षतां गतः ॥ हृषीकाणि नियम्याहं यतः प्रत्यक्षतां गतः ॥

ହେ ବସୁଧା ଦେବୀ! ମୁଁ ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମ କରିଥିବାରୁ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷତା ପାଇଛି।

Verse 66

हृषीकेश इति ख्यातो नाम्ना तत्रैव संस्थितः ॥ सा मां यदैव नापश्यदुन्मील्य नयने ततः ॥

ସେଠାରେ ସେ “ହୃଷୀକେଶ” ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହୋଇ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ସେ ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲା।

Verse 67

बहिः स्थितं च मां दृष्ट्वा प्रणनाम कृताञ्जलिः ॥ गद्गदस्वरसंयुक्ता अश्रुक्लिन्नविलोचना ॥

ବାହାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମୋତେ ଦେଖି ସେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲା। ଭାବାବେଗରେ ତାହାର ସ୍ୱର ଗଦ୍ଗଦ ଥିଲା ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଥିଲା।

Verse 68

अयि बाले विशालाक्षि तुष्टोऽहं तपसस्तव ॥ वरं याचय मत्तस्त्वं यत्ते मनसि वर्तते ॥

ହେ ବାଲେ, ବିଶାଳାକ୍ଷି! ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ବର ମୋତେ ନିକଟରୁ ଯାଚନା କର।

Verse 69

अदेयमपि ते दद्मि यदन्येषां सुदुर्ल्लभम् ॥ इति श्रुत्वा प्रभोर्वाक्यं प्रणम्य च पुनः पुनः ॥

ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଯାହା, ସେହିଟି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି—ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 70

स्तुत्वा तं देवदेवेशं प्रबद्धकरसंपुटा ॥ ददासि चेद्वरं मह्यं देवदेव जगत्पते ॥

ସେ ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲା— “ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତେ, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବର ଦେବେ—”

Verse 71

रोमाञ्चिततनुश्चासीत्कदम्बमुकुलाकृतिः ॥ तथा भूतां तु तां दृष्ट्वा प्रावोचमहमाṅ्गनाम् ॥

ତାହାର ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ କଦମ୍ବ କଳି ପରି ଆକୃତି ଧାରଣ କଲା। ତାକୁ ଏଭଳି ଦେଖି ମୁଁ ସେ ନାରୀଙ୍କୁ କହିଲି।

Verse 72

अनेनैव स्वरूपेण भगवन्स्थातुमर्हसि ॥ स्थितोऽस्म्यत्रैव भद्रं ते अपरं वरयाशु मे ॥

“ହେ ଭଗବନ, ଏହି ଏକେ ସ୍ୱରୂପରେ ଆପଣ ରହିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଏଠିଏ ଅଛି; ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ— ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 73

यदि प्रसन्नो देवेश तदा मां कुरु पावनीम् ॥ मन्नाम्ना क्षेत्रमेतच्च ख्यातं भवतु नान्यथा ॥

“ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ପାବନୀ କରନ୍ତୁ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମୋ ନାମରେ ହିଁ ଖ୍ୟାତ ହେଉ— ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।”

Verse 74

तामहं देवि सुभगे प्रावोचं पुनरेव हि ॥ तीर्थानां परमं तीर्थं तव देहो भवत्वयम् ॥

ମୁଁ ତାକୁ ପୁଣି କହିଲି— “ହେ ସୁଭଗେ ଦେବୀ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ତୁମ ଏହି ଦେହ ହେଉ।”

Verse 75

तव नाम्नां च विख्यातमेतत्क्षेत्रं भविष्यति ॥ तव तीर्थे कृतस्नानस्त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥

ତୁମ ନାମରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ତୁମ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିଥିବା ନର—

Verse 76

विलोक्य मां भवेत्पूतो मम वाक्यान्न संशयः ॥ ब्रह्महत्यादि पापानि ज्ञात्वाऽज्ञात्वा कृतान्यपि ॥

ମୋତେ ଦେଖିଲେ ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ—ମୋ ବାକ୍ୟରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଆଦି ପାପ, ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—

Verse 77

सापि कालेन सञ्जाता तीर्थभूता तथाऽभवत् ॥ एतत्ते कथितं देवि रुरुमाहात्म्यमुत्तमम् ॥

ସେ ମଧ୍ୟ କାଳକ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେହିପରି ତୀର୍ଥରୂପା ହେଲା। ହେ ଦେବୀ, ରୁରୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।

Verse 78

रुरुक्षेत्रस्य प्रभवमेतद्गुह्यं परं मम ॥

ଏହାହିଁ ରୁରୁ-କ୍ଷେତ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି—ଏହା ମୋର ପରମ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ।

Verse 79

यास्यन्ति विलयं क्षिप्रमेवमेतन्न संशयः ॥ इति दत्त्वा वरांस्तस्यै तत्रैवान्तरहितः स्थितः

ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏମିତି କହି ତାହାକୁ ବର ଦେଇ ସେ ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହୋଇ ରହିଲେ।

Verse 80

तस्य मे चिन्तयानस्य यूयमेव परा गतिः ॥ भवत्प्रसादात्स्वस्थोऽहं निर्भयस्तद्विचिन्त्यताम्

ଏହି ବିଷୟକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଆପଣମାନେ ହିଁ ପରମ ଶରଣ। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସୁସ୍ଥ ଓ ନିର୍ଭୟ—ଏହା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବିଚାର ହେଉ।

Verse 81

ललितैः स्वैर्विलासैस्तं मोहयित्वा वशं कुरु ॥ यथा मत्प्रीतिरतुला त्वं मे कार्यकरी सदा

ନିଜର କୋମଳ ଓ ମନୋହର ଲୀଳା-ବିଲାସରେ ତାକୁ ମୋହିତ କରି ବଶ କର। ଯେପରି ମୋର ପ୍ରୀତି ଅତୁଳ ରହେ ଏବଂ ତୁମେ ସଦା ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର।

Verse 82

चकर्ष च धनुः कामः पुनःपुनरतन्द्रितः ॥ देवव्रतोऽपि स मुनिः क्षुब्धात्मा नियतोऽपि सन्

ତାପରେ କାମଦେବ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ ଧନୁ ଟାଣିଲେ; ଏବଂ ନିୟମନିଷ୍ଠ ଦେବବ୍ରତ ମୁନି ମଧ୍ୟ—ସଂଯମୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଅନ୍ତରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 83

अथ तां हसमानां च गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥ समालिङ्ग्य विषज्जन्तीं रमयामास मोहितः

ତାପରେ ହସୁଥିବା ତାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ଧରି, ସେ ଲଗି ରହିଥିବାବେଳେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନିଜେ ମୋହିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ରମଣ କଲେ।

Verse 84

गण्डकीसङ्गमे स्नात्वा सन्तर्प्य पितृर्देवताः ॥ विष्णुं शिवं च सम्पूज्य तपःस्थानं विचिन्तयन्

ଗଣ୍ଡକୀ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ସେ ତପସ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନ ବିଚାର କଲେ।

Verse 85

देवदत्तोऽपि स मुनिः सम्प्राप्य ज्ञानमुत्तमम् ॥ शिवोपदिष्टमार्गेण सायुज्यं परमं गतः

ସେ ମୁନି ଦେବଦତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶିବ ଉପଦିଷ୍ଟ ମାର୍ଗରେ ପରମ ସାୟୁଜ୍ୟ (ଏକତ୍ୱ) ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 86

तत्तेजसा वृतं सर्वं तदा दृष्ट्वा वसुन्धरे ॥ अहं विस्मयमापन्नस्तस्याः प्रत्यक्षतां गतः

ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ତେଜରେ ସବୁକିଛି ଆବୃତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ମୁଁ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲି ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 87

दुर्लभं ते वरं दद्मि तपसाहं प्रतोषितः ॥ इत्युक्त्वा मां प्रणम्याह रुरुः सा संशितव्रता

“ତୋର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୋତେ ଦୁର୍ଲଭ ଏକ ବର ଦେଉଛି।” ଏହିପରି କହି, ଦୃଢବ୍ରତା ସେଇ ରୁରୁ ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା।