Prashna 6
Verses
Verse 6.1
अथ हैनं सुकेशा भारद्वाजः पप्रच्छ । भगवन् हिरण्यनाभः कौसल्यो राजपुत्रो मामुपेत्यैतं प्रश्नमपृच्छत । षोडशकलं भारद्वाज पुरुषं वेत्थ । तमहं कुमारम्ब्रुवं नाहमिमं वेद । यध्यहमिममवेदिषं कथं ते नावक्ष्यमिति ...
ତତ୍ପରେ ସୁକେଶ ଭାରଦ୍ବାଜ ପଚାରିଲେ। ହେ ଭଗବନ୍! ହିରଣ୍ୟନାଭ କୌସଲ୍ୟ ରାଜକୁମାର ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ପଚାରିଲେ: ଭାରଦ୍ବାଜ, ତୁମ୍ଭେ ଷୋଡଶକଳା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣ? ମୁଁ ବାଳକକୁ କହିଲି: ମୁଁ ଏହା ଜାଣୁ ନାହିଁ। ଜାଣିଥିଲେ କିପରି କହିବି ନାହିଁ? ଯିଏ ଅସତ କହେ ସେ ମୂଳରୁ ଶୁଖିଯାଏ, ସେଥିରୁ ମୁଁ ଅସତ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେ ମୌନରେ ରଥରେ ବସି ଚାଲିଗଲା। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି: ସେହି ପୁରୁଷ କେଉଁଠାରେ?
Verse 6.2
तस्मै स होवाच । इहैवान्तःशरीरे सोम्य स पुरुषो यस्मिन्नताः षोडशकलाः प्रभवन्तीति ॥२॥
ତାହାଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ: ଏହି ଶରୀର ଭିତରେ ହିଁ, ହେ ପ୍ରିୟ! ସେହି ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି ଯାହାଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଷୋଡଶକଳା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
Verse 6.3
स ईक्षाचक्रे । कस्मिन्नहमुत्क्रान्त उत्क्रान्तो भविष्यामि कस्मिन्वा प्रतिष्टिते प्रतिष्टस्यामीति ॥३॥
ସେ (ପୁରୁଷ) ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୁଁ କେଉଁଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି? ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ମୁଁ କେଉଁଠି ଥିବି? କିମ୍ବା, କେଉଁଠି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ମୁଁ ସ୍ଥିତ ହେବି?'
Verse 6.4
स प्राणमसृजत प्राणाच्छ्रद्धां खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवीन्द्रियं मनः । अन्नमन्नाद्वीर्यं तपो मन्त्राः कर्म लोका लोकेषु च नाम च ॥४॥
ସେ ପ୍ରାଣକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପ୍ରାଣରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା; ଆକାଶ; ବାୟୁ; ଜ୍ୟୋତି; ଜଳ; ପୃଥିବୀ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ; ମନ; ଅନ୍ନ; ଅନ୍ନରୁ ବୀର୍ଯ୍ୟ; ତପ; ମନ୍ତ୍ର; କର୍ମ; ଲୋକ; ଲୋକରେ ନାମ।
Verse 6.5
स यथेमा नध्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं प्राप्यास्तं गच्छन्ति भिध्येते तासां नामरुपे समुद्र इत्येवं प्रोच्यते । एवमेवास्य परिद्रष्टुरिमाः षोडशकलाः पुरुषायणाः पुरुषं प्राप्यास्तं गच्छन्ति भिध्येत...
ଯେପରି ପ୍ରବାହିତ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ସମୁଦ୍ର ଆଡକୁ ଗତି କରନ୍ତି, ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ନାମ ଓ ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି — 'ସମୁଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ — ସେହିପରି ଏହି ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କର ଷୋହଟି କଳା ପୁରୁଷ ଆଡକୁ ଗତି କରନ୍ତି, ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ନାମ ଓ ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି — 'ପୁରୁଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ କଳାରହିତ ଓ ଅମର ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ହେଉଛି ସେହି ଶ୍ଲୋକ।
Verse 6.6
अरा इव रथनाभौ कला यस्मिन्प्रतिष्टिताः । तं वेध्यं पुरुषं वेद यथा मा वो मृत्युः परिव्यथा इति ॥६॥
ରଥର ଚକ୍ରର ନାଭିରେ ଯେମିତି ଅରାଗୁଡିକ ସ୍ଥିତ, ସେମିତି ସମସ୍ତ କଳା ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କଠାରେ ସ୍ଥାପିତ। ଯେଣ୍ଡି ମୃତ୍ୟୁ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ନ ଦିଅନ୍ତି ସେଥିପାଇଁ ସେହି ଜ୍ଞେୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତୁ - ଏମିତି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 6.7
तान् होवाचैतावदेवाहमेतत् परं ब्रह्म वेद । नातः परमस्तीति ॥७॥
ସେମାନଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ: 'ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କେବଳ ଏତିକି ଜାଣିଛି। ଏହାର ଆଗରୁ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।'
Verse 6.8
ते तमर्चयन्तस्त्वं हि नः पिता योऽस्माकमविद्यायाः परं परं तारयसीति । नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥८॥
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି କହିଲେ: 'ଆପଣ ବାସ୍ତବରେ ଆମର ପିତା, ଯେ ଆମର ଅବିଦ୍ୟାର ପର ପର ପାରକୁ ଆମକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା।' ପରମଋଷିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପରମଋଷିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Inside Prashna 6
Key teachings
- • The Purusha (Supreme Person) is the source from which all sixteen kalas (aspects/manifestations) arise and into which they dissolve. • The sixteen kalas include prana, shraddha, ether, air, light, water, earth, senses, mind, food, vitality, tapas, mantras, karma, worlds, and names. • Just as rivers flowing into the ocean lose their individual names and forms and become one with the ocean, all sixteen aspects merge into the Purusha, losing distinct identity. • The Purusha is the eternal, undivided ground of all multiplicity — both the origin and the dissolution of all creation. • Self-knowledge (atma-jnana) is the supreme path to liberation, far exceeding any ritual, austerity, or Vedic study. • The knower of this Purusha attains immortality — there is no other way to cross over mortality. • The Rishi Pippalada concludes the instruction by affirming that no one can transcend death without knowing this Supreme Person. • The section echoes the Chandogya Upanishad's sixteen-part analysis, reinforcing the non-dual Vedantic vision that the many emerge from the One and return to the One.
Ask anything about Prashna 6 of the Prashna Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
