Nirvana Upanishad 12: Verse 12

Sanskrit (Devanagari)

ऊर्ध्वाम्नायः । निरालम्बपीठः । संयोगदीक्षा । वियोगोपदेशः । दीक्षासन्तोषपानं च । द्वादशादित्यावलोकनम् । विवेकरक्षा । करुणैव केलिः । आनन्दमाला । एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी । अकल्पितभिक्षाशी । हंसाचारः । सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम् ॥१२-२४॥

Padapatha (Word Split)

ऊर्ध्व-आम्नायः । निरालम्ब-पीठः । संयोग-दीक्षा । वियोग-उपदेशः । दीक्षा-सन्तोष-पानम् । च । द्वादश-आदित्य-अवलोकनम् । विवेक-रक्षा । करुणा-एव । केलिः । आनन्द-माला । एकान्त-गुहायाम् । मुक्त-आसन-सुख-गोष्ठी । अकल्पित-भिक्षा-अशी । हंस-आचारः । सर्व-भूत-अन्तः-वर्ती । हंसः । इति । प्रतिपादनम् ॥

Sanskrit recitationNirvana Upanishad 12

IAST Transliteration

ūrdhvāmnāyaḥ | nirālamba-pīṭhaḥ | saṃyoga-dīkṣā | viyogopadeśaḥ | dīkṣā-santoṣa-pānaṃ ca | dvādaśādityāvalokanam | viveka-rakṣā | karuṇaiva kelīḥ | ānanda-mālā | ekānta-guhāyāṃ muktāsana-sukha-goṣṭhī | akalpitabhikṣāśī | haṃsācāraḥ | sarvabhūtāntarvartī haṃsa iti pratipādanam ||12–24||

Translation

ଊର୍ଧ୍ୱାମ୍ନାୟ—ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖ ପରମ୍ପରା। ନିରାଲମ୍ବ ପୀଠ। ସଂଯୋଗ-ଦୀକ୍ଷା। ବିୟୋଗର ଉପଦେଶ। ଦୀକ୍ଷାରୂପେ ସନ୍ତୋଷ-ପାନ। ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଅବଲୋକନ। ବିବେକଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା। କରୁଣା ଏକାଇ ଲୀଳା। ଆନନ୍ଦମାଳା। ଏକାନ୍ତ ଗୁହାରେ ମୁକ୍ତାସନ-ସୁଖର ସତ୍ସଙ୍ଗ-ଗୋଷ୍ଠୀ। ଅକଳ୍ପିତ ଭିକ୍ଷାଭୋଜନ। ହଂସାଚାର। ସର୍ବଭୂତାନ୍ତର୍ବର୍ତ୍ତୀ ହଂସ—ଏହି ପ୍ରତିପାଦନ।

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

The ‘upward’ transmission (ūrdhvāmnāya). The seat (pīṭha) that is without support. Initiation into union (saṃyoga-dīkṣā). Instruction in disjunction (viyoga-upadeśa). And the drinking of contentment as the initiation. The contemplation of the twelve Ādityas (suns). Protection by discrimination (viveka). Compassion alone is play. A garland of bliss. In the solitary cave, an assembly of ease in the posture of liberation. Eating unpremeditated alms. The conduct of the Haṃsa. The establishment (of the doctrine) that the Haṃsa dwells within all beings.

Verse Context

• Sādhana for Moksha: viveka-vairāgya, inner renunciation, and recognition of the indwelling Self (antarātman)
• Mahavakya: Supports ‘Tat tvam asi’ and ‘Ayam ātmā brahma’ by asserting the indwelling Self in all beings; complements ‘So’ham’ as lived realization
• Atharva
• Chandas: Prose