Verse 10
Atma
अनात्मकम् असत् तुच्छं किं नु तस्यावभासकम् । वेदशास्त्रपुराणानि भूतानि सकलान्यपि ॥
येनार्थवन्ति तं किं नु विज्ञातारं प्रकाशयेत् । क्षुधां देहव्यथां त्यक्त्वा बालः क्रीडति वस्तुनि ॥
तथैव विद्वान् रमते निर्ममो निरहं सुखी । कामान् निष्कामरूपी सञ्चरत्येकचरो मुनिः ॥९–११॥
अनात्मकम् । असत् । तुच्छम् । किम् । नु । तस्य । अवभासकम् । वेद-शास्त्र-पुराणानि । भूतानि । सकलानि । अपि ॥
येन । अर्थ-वन्ति । तम् । किम् । नु । विज्ञातारम् । प्रकाशयेत् । क्षुधाम् । देह-व्यथाम् । त्यक्त्वा । बालः । क्रीडति । वस्तुनि ॥
तथा । एव । विद्वान् । रमते । निर्ममः । निरहम् । सुखी । कामान् । निष्काम-रूपी । सञ्चरति । एक-चरः । मुनिः ॥
anātmakam asat tucchaṃ kiṃ nu tasyāvabhāsakam | vedaśāstrapurāṇāni bhūtāni sakalāny api ||
yenārthavanti taṃ kiṃ nu vijñātāraṃ prakāśayet | kṣudhāṃ dehavyathāṃ tyaktvā bālaḥ krīḍati vastuni ||
tathaiva vidvān ramate nirmamo nirahaṃ sukhī | kāmān niṣkāmarūpī sañcaraty ekacaro muniḥ ||9–11||
ଯାହା ଅନାତ୍ମ, ଅସତ୍ ଓ ତୁଚ୍ଛ—ତାହାକୁ ଆଲୋକିତ କରିବାକୁ କ’ଣ ଅଛି? ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର-ପୁରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥବନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ଜ୍ଞାତାକୁ ଆଲୋକିତ କରିବାକୁ କ’ଣ ଥାଇପାରେ? ଭୁଖ ଓ ଦେହବ୍ୟଥା ଛାଡ଼ି ଶିଶୁ ଯେପରି ବସ୍ତୁରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀ ନିର୍ମମ, ନିରହଂ, ସୁଖୀ ହୋଇ ରମେ। କାମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱରୂପତଃ ନିଷ୍କାମ ରହି, ଏକଚର ମୁନି ଏକାକୀ ଭ୍ରମଣ କରେ।
That which is non-Self, unreal, and trifling—what indeed could illumine it? The Vedas, śāstras, and Purāṇas, and all beings as well, become meaningful by whom; what could illumine that knower? Having set aside hunger and bodily pain, a child plays with an object. So too the knower delights—without possessiveness, without ego, happy; moving among desires while being desireless in nature, the sage wanders alone.