Adhyaya 32

Verse 1

नारद उवाच । श्रुत्वैतं संस्तवं दैत्यः संघुष्टं देवबंदिभिः । सस्मार ब्रह्मणो वाक्यं वधं बालादुपस्थितम्

ନାରଦ କହିଲେ—ଦେବବନ୍ଦୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ଘୋଷରେ ଗାଇଥିବା ଏହି ସ୍ତବ ଶୁଣି ସେ ଦୈତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସ୍ମରଣ କଲା—ଦିବ୍ୟ ବାଳକର ହାତରେ ତାହାର ବଧ ଏବେ ସନ୍ନିକଟ।

Verse 2

श्रुत्वा स क्लिन्नसर्वांगो द्वाःस्थं राजा वचोऽब्रवीत् । अमात्यान्द्रष्टुमिच्छामि शीघ्रमानय मा चिरम्

ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ବ୍ୟାକୁଳତାରେ ସର୍ବାଙ୍ଗ ଭିଜିଗଲା। ସେ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲା—“ମୁଁ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ବିଳମ୍ବ କରନି।”

Verse 3

ततस्ते राजवचनात्कालनेमि मुखागताः । प्राह तांस्तारको दैत्यः किमिदं वो विचेष्टितम्

ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ କାଳନେମିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ଦୈତ୍ୟ ତାରକ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ତୁମମାନଙ୍କର ଏହି ଆଚରଣ କ’ଣ?”

Verse 4

यैः शत्रुसंभवा वार्ता कापि न श्रीवितस्त्वहम् । मदिराकाममत्तानां मंत्रित्वं वो न युज्यते । हितं मन्त्रयते राज्ञस्तेन मंत्री निगद्यते

ତୁମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ କୌଣସି ସମ୍ବାଦ ମୋତେ କିଛିମାତ୍ରେ ଜଣାଇ ହୋଇନାହିଁ। ମଦିରା ଓ କାମରେ ମତ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରିତ୍ୱ ଶୋଭେ ନାହିଁ। ଯେ ରାଜାଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛି ସେଇ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁହାଯାଏ।

Verse 5

अमात्या ऊचुः । को जानाति सुरान्दीनान्दैत्यानामिति नो मतिः

ଅମାତ୍ୟମାନେ କହିଲେ—ଦେବମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବଳବାନ—ଏହା କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ଆମର ମତ ଏହିପରି।

Verse 6

मा विषीद महाराज वयं जेष्यामहे सुरान् । बालादपि भयं किं वा लज्जायै चिंतितं त्विदम्

ମହାରାଜ, ବିଷାଦ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆମେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତିବୁ। ଏକ ଶିଶୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କାହିଁକି? ଏହି ଚିନ୍ତା କେବଳ ଲଜ୍ଜା-ମାନ ପାଇଁ କି?

Verse 7

सर्वमेतत्सुसाध्यं च भेरी संताड्यतां दृढम् । ततो दैत्येन्द्रवचनात्संनाहजननी तदा

ଏସବୁ ସହଜରେ ସାଧ୍ୟ—ଯୁଦ୍ଧଭେରୀକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପିଟାଯାଉ। ତାପରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେହିକ୍ଷଣେ ଶସ୍ତ୍ର-ସନ୍ନାହର ସଜାଣି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 8

भृशं संताडिता भेरी कंपयामास सा जगत् । स्मरणाद्दैत्यराजस्य पर्वतेभ्यो महासुराः

ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପିଟାଯାଇଥିବା ସେଇ ଭେରୀ ଜଗତକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା। ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ସ୍ମରଣମାତ୍ର ଆହ୍ୱାନରେ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମହାସୁରମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 9

निम्नगाभ्यः समुद्रेभ्यः पातालेभ्योंऽबरादपि । सहसा समनुप्राप्ता युगांतानलसप्रभाः

ନଦୀମାନଙ୍କୁଠାରୁ, ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁଠାରୁ, ପାତାଳମାନଙ୍କୁଠାରୁ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସହସା ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ—ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 10

कोटिकोटिसहस्रैस्तु परार्धैर्दशभिः शतैः । सेनापतिः कालनेमिः शीघ्रं देवानुपाययौ

କୋଟିକୋଟି, ସହସ୍ରସହସ୍ର ଏବଂ ଅପାର ପରାର୍ଧ ସେନାସମୂହ ସହିତ ସେନାପତି କାଳନେମି ଶୀଘ୍ର ଦେବମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 11

चतुर्योजनविस्तीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते । रथे स्थितो मनाग्दीनस्तारकः समदृश्यत

ଚାରି ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ, ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ ରଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ତାରକ ଦେଖାଗଲା—କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ସାନା ବିଷାଦ ଥିଲା।

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे पार्थ क्रुद्धैः स्कन्दस्य पार्षदैः । प्राकारः पातितः सर्वो भग्नान्युपवनानि च

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ହେ ପାର୍ଥ! ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ କ୍ରୁଦ୍ଧ ପାର୍ଷଦମାନେ ସମଗ୍ର ପ୍ରାକାରକୁ ପତିତ କରିଦେଲେ, ଉପବନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।

Verse 13

ततश्चचाल वसुधा देवी सवनकानना । जज्वाल खं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम्

ତାପରେ ଦେବୀ ବସୁଧା ବନ-କାନନ ସହିତ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ନକ୍ଷତ୍ରସହ ଆକାଶ ଯେନ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଏବଂ ସମଗ୍ର ଭୁବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ଼ତାରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 14

तमोभूतं जगच्चसीद्गृध्रैर्व्याप्तं नभोऽभवत् । ततो नानाप्रहरणं प्रलयांबुदसन्निभम्

ଜଗତ୍ ତମସା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଲା, ଆକାଶ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଭରିଗଲେ। ତାପରେ ନାନା ଶସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ଉଠିଲା, ପ୍ରଳୟମେଘ ସଦୃଶ।

Verse 15

कालनेमिमुखं पार्थ अदृश्यत महद्बलम् । तद्धि घोरमसंख्येयं जगर्ज विविधा गिरः

ହେ ପାର୍ଥ! କାଳନେମି ଅଗ୍ରେ ଥିବା ମହାବଳ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲା। ସେହି ବଳ ଘୋର ଓ ଅସଂଖ୍ୟ; ନାନା ପ୍ରକାର ଗର୍ଜନ କଲା।

Verse 16

अभ्यद्रवद्रणे देवान्भगवंतं च शंकरम् । विनदद्भिस्ततो दैत्यैन्देवानीकं महायुधैः

ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ମହାୟୁଧ ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଦେବସେନାକୁ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 17

पर्वतैश्च शतघ्नीभिरायसैः परिधैरपि । क्षणेन द्रावितं सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत

ପର୍ବତ, ଶତଘ୍ନୀ ଓ ଲୋହ ଗଦାଦି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ତାଡ଼ିତ ହୋଇ ପଳାଇଲେ; ବିମୁଖ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରୁଥିବା ଦେଖାଗଲା।

Verse 18

असुरैर्वध्यमाने तु पावकैरिव काननम् । अपतद्दावभूमिष्ठ महाद्रुमवनं यथा

ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ବନ ପରି ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ; ଦାବାନଳରେ ମହାବୃକ୍ଷବନ ଭୂମିରେ ଢହିପଡ଼ିବା ପରି।

Verse 19

ते भिन्नास्थिशि रोदेहाः प्राद्रवंत दिवौकसः । न नाथमध्यगच्छंत वध्यमाना महासुरैः

ଅସ୍ଥି, ଶିର ଓ ଦେହ ଭଙ୍ଗି ଦିବୌକସ ଦେବମାନେ ପଳାଇଲେ। ମହାଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିବା ସେମାନେ କୌଣସି ନାଥ-ରକ୍ଷକକୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 20

अथ तद्विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वाः पुरंदरः । आश्वासयन्नुवाचेदं बलवद्दानवार्दितम्

ତାପରେ ପଳାଉଥିବା ସେହି ସେନାକୁ ଦେଖି ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ବଳବାନ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ସେହି ବଳକୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 22

एष कालानलप्रख्यो मयूरं समुपस्थितः । रक्षिता वो महासेनः कथं भीतिस्तथापि वः

ଦେଖ, କାଳାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୟୂରାରୂଢ ମହାସେନ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସେଇ ତୁମର ରକ୍ଷକ—ତଥାପି ତୁମମନେ ଭୟ କିପରି ରହିବ?

Verse 23

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवोकसः । दानवान्प्रत्ययुध्यंत शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम्

ଶକ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦିବୌକସ ଦେବମାନେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ। ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ-ଆଧାର କରି ସେମାନେ ପୁନଃ ଫେରି ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 24

कालनेमिर्महेन्द्रेण संयुगे समयुज्यत । सहस्राक्षौहिणीयुक्तो जंभकः शंकरेण च

ଯୁଦ୍ଧରେ କାଳନେମି ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହ ସମରେ ଲିପ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ସହସ୍ର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାସହିତ ଜମ୍ଭକ ଶଙ୍କର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲା।

Verse 25

कुजंभो विष्णुना चैव तावत्य क्षौहिणीवृतः । अन्ये च त्रिदशाः सव मरुतश्च महाबलाः

କୁଜମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାରେ ଘେରାଯାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ମହାବଳୀ ମରୁତମାନେ ଏକାସାଥି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 26

प्रत्ययुध्यंतं दैत्येंद्रेः साध्याश्च वसुभिः सह । ततो बहुविधं युद्धं कालनेमिर्विधायच

ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସାଧ୍ୟମାନେ ବସୁମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ କାଳନେମି ମଧ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧ ଓ ମାୟା-ଯୁକ୍ତି ଚାଲୁ କଲା।

Verse 27

उत्सृज्य सहसा पार्थ ऐरावणशिरःस्थितः । स तु पादप्रहारेण मुष्टिना चैव तं गजम्

ତେବେ ସେ ବୀର ହଠାତ୍ ଝାପ ଦେଇ ଐରାବତର ଶିର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ସେ ପାଦପ୍ରହାର ଓ ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରରେ ସେହି ଗଜକୁ ଆଘାତ କଲା।

Verse 28

शक्रं च चघ्ने विनदन्पेततुस्तावुभौ भुवि । ततः शक्रं समादाय कालनेमिर्विचेतसम्

ଗର୍ଜନ କରି ସେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହାର କଲା; ତାହାରେ ସେମାନେ ଉଭୟ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲେ। ପରେ କାଳନେମି ଅଚେତ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଧରିନେଲା।

Verse 29

रथमाश्रित्य भूयोपि तारकाभिमुखो ययौ । अथ क्रुद्धं तदा देवैः सहसा चांतकादिभिः

ସେ ପୁନର୍ବାର ରଥ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାରକଙ୍କ ଅଭିମୁଖେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା। ତେବେ ଦେବଗଣ ଅନ୍ତକ ଆଦିଙ୍କ ସହ ହଠାତ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ।

Verse 30

ह्रियते ह्रियते राजा त्राता कोऽपि न विद्यते । एतस्मिन्नंतरे शर्वं पिनाकधनुषश्च्युतैः

“ରାଜାକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି—ନେଇଯାଉଛନ୍ତି! କେହି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ!” ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶର୍ବ (ଶିବ) ପିନାକ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ା ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 31

भयं त्यजत भद्रं वः शुराः शस्त्राणि गृह्णत । कुरुध्वं विक्रमे बुद्धि मा च काचिद्व्यथास्तु वः

ଭୟ ତ୍ୟାଗ କର—ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ! ହେ ଶୂରମାନେ, ଶସ୍ତ୍ର ଧର। ପରାକ୍ରମରେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦୃଢ଼ କର; ତୁମମାନଙ୍କ ମନେ କୌଣସି ବ୍ୟଥା ନ ରହୁ।

Verse 32

किमेतेन महेन्द्रेण मया युध्यस्व दानव । वीरंमन्य सुदुर्बुद्धे ततो ज्ञास्यसि वीरताम्

ଏହି ମହେନ୍ଦ୍ର କାହିଁକି? ହେ ଦାନବ, ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର। ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ଯେ ନିଜକୁ ବୀର ଭାବୁଛୁ—ତେବେ ସତ୍ୟ ବୀରତା ଜାଣିବୁ।

Verse 33

कानेमिरुवाच । नग्नेन सह को युध्येद्धतेनापि च येन वा । शंसत्सु दैत्यवीराणामुपहासः प्रजायते

କାନେମିରୁ କହିଲା—ନଗ୍ନ ଲୋକ ସହ କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ? କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ସେ ହତ କରିଛି, ତାହା ସହ କିଏ ଲଢ଼ିବ? ଦୈତ୍ୟବୀରମାନେ ଦେଖି ଗର୍ବ କରୁଥିବାବେଳେ ଆମ ପ୍ରତି ଉପହାସ ଜନ୍ମିବ।

Verse 34

आत्मनस्तु समं किंचिद्विलोक्य सुदुर्मते । तदाकर्ण्य च सावज्ञं वचः शर्वो विसिष्मिये

କିନ୍ତୁ ଶର୍ବ (ଶିବ)—ହେ ଅତି ଦୁର୍ମତେ—ନିଜ ସମାନ କିଛି ଦେଖିଥିବା ପରି, ସେଇ ଅବଜ୍ଞାଭରା ବଚନ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 35

ततः कुमारः सहसा मयूरस्थोऽभ्यधावत । कुजंभं सानुगं हत्वा वासुदेवोप्यधावत

ତେବେ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ) ମୟୂରାରୂଢ଼ ହୋଇ ସହସା ଧାଇଲେ। କୁଜମ୍ଭକୁ ତାହାର ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ବଧ କରି ବାସୁଦେବ (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 36

ततो हरिः स्कंदमाह किमेतेन तव प्रभो । दैत्याधमेन पापेन मुहूर्तं पश्य मे बलम्

ତାପରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପ୍ରଭୋ, ଏହି ପାପୀ ଅଧମ ଦୈତ୍ୟ ସହ ତୁମର କି ପ୍ରୟୋଜନ? ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ମୋର ବଳ ଦେଖ।”

Verse 37

एवमुक्त्वा निवार्यैनं केशवो गरुडस्थितः । शार्ङ्गकोदंडनिर्मुक्तैर्बाणैर्दैत्यमवाकिरत्

ଏପରି କହି ଗରୁଡାରୂଢ କେଶବ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ନିବାରଣ କଲେ ଏବଂ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷରୁ ମୁକ୍ତ ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ସେହି ଦୈତ୍ୟକୁ ଆବୃତ କଲେ।

Verse 38

स तैर्बाणैस्ताड्यमानो वज्रैरिव महासुरः । विमुच्य वासवं क्रुद्धो बाणांस्तान्व्यधमच्छरैः

ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକରେ ବଜ୍ରାଘାତ ପରି ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମହାସୁର କ୍ରୋଧିତ ହେଲା। ବାସବାସ୍ତ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ର) ମୁକ୍ତ କରି ନିଜ ଶରଦ୍ୱାରା ସେହି ବାଣମାନଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।

Verse 39

यान्यान्बाणान्हरिर्दिव्यानस्त्राणि च मुमोच ह । निवारयति दैत्यस्तान्प्रहसंल्लीलयैव च

ହରି ଯେଯେ ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ, ଦୈତ୍ୟ ସେସବୁକୁ ରୋକିଦେଲା—ହସିହସି, ଯେନେ ଏହା କେବଳ ଲୀଳା ମାତ୍ର।

Verse 40

ततः कौमोदकीं गृह्य क्षिप्रकारी जनार्दनः । मुमोच सैन्यनाथाय सारथिं च व्यचूर्णयत्

ତେବେ ଶୀଘ୍ରକାରୀ ଜନାର୍ଦନ କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଧରି ସେନାନାୟକଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଏବଂ ସାରଥିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।

Verse 41

ततो रथादवप्लुत्य विवृत्य वदनं महत् । गरुडं चंचुनादाय स विष्णुं क्षिप्तवान्मुखे

ତାପରେ ସେ ରଥରୁ ଲାଫି ନମି, ବିଶାଳ ମୁଖ ଖୋଲି, ଗରୁଡଙ୍କ ଚଞ୍ଚୁ ଧରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଖରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 42

ततोऽभूत्सर्वदेवानां विमोहो जगतामपि । चचाल वसुधा चेलुः पर्वताः सप्त चार्णवाः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହ ଆବରିଲା। ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଲା, ପର୍ବତମାନେ ଡୋଲିଲେ, ଏବଂ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କଳିତ ହେଲେ।

Verse 43

कालनेमिर्नश्चैव प्रानृत्यत महारणे । असंमूढस्ततो विष्णुस्त्वराकाल उपस्थिते

ସେଇ ମହାରଣରେ କାଳନେମି ମଧ୍ୟ ନଶିଗଲା; ପଡୁଥିବାବେଳେ ସେ ତଡ଼ଫଡ଼ାଇ ଡଗମଗାଇଲା। ତାପରେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ କ୍ଷଣ ଆସିପହଞ୍ଚିବା ସହିତ ଅସମ୍ମୂଢ ବିଷ୍ଣୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କାର୍ଯ୍ୟରତ ହେଲେ।

Verse 44

कुक्षिं विदार्य चक्रेण भास्करोऽभादिवोदितः । बहिर्भूतो हरिश्चैनं महोयित्वा स्वनिन्दया

ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା (ଦୈତ୍ୟର) କୁକ୍ଷି ବିଦାରି ହରି ନବୋଦିତ ଭାସ୍କର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ବାହାରି ଆସି, ତାଙ୍କର ନିଜ ନିନ୍ଦା-ଲଜ୍ଜାରେ ତାକୁ ଆବର୍ଜିତ କରି ପରାଜିତ କଲେ।

Verse 45

पातालस्य तलं निन्ये तत्र शिश्ये स काष्ठवत् । ततश्चक्रेण दैत्यानां निहता दशकोट्यः

ତାକୁ ପାତାଳର ତଳଭାଗକୁ ନିକ୍ଷେପ କରାଗଲା; ସେଠାରେ ସେ କାଠ ପରି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇ ପଡ଼ିରହିଲା। ପରେ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦଶ କୋଟି ନିହତ ହେଲେ।

Verse 46

प्रमोदितास्तथा देवा विमोहास्तत्क्षणाद्बभुः । ततःशर्वस्तमालिंग्य साधुसाधु जनार्दन

ଦେବମାନେ ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଇ କ୍ଷଣେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବିମୋହିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଶର୍ବ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ—“ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ଜନାର୍ଦନ!”

Verse 47

त्वया यद्विहितं कर्म तत्कर्तान्यो न विद्यते । महिषाद्याः सुदुर्जेया देव्या ये विनिपतिताः

ତୁମେ ଯେ କର୍ମ ସାଧନ କରିଛ, ତାହା କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ମହିଷ ଆଦି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମହାବଳ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 48

तेषामतिबलो ह्येष त्वया विष्णो विनिर्जितः । तारकामयसंग्रामे वध्यस्तेसौ जनार्दन

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅତିବଳବାନ ମଧ୍ୟ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଜୟ କରିଛ। ତାରକାମୟ ସଂଗ୍ରାମରେ ସେ ତୁମ ହାତରେ ହିଁ ବଧ୍ୟ, ହେ ଜନାର୍ଦନ।

Verse 49

कंसरूपः पुनस्तेऽयं हंतव्योऽष्टमजन्मनि । एवं प्रशंसमानास्ते वासुदेवं जगद्गुरुम्

ସେ ପୁନର୍ବାର କଂସରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମ ଅଷ୍ଟମ ଜନ୍ମରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବଧ ହେବ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 50

शस्त्रजालैर्लब्धसंज्ञान्दैत्यसैन्याननाशयत् । तानि दैत्यशरीराणि जर्जराणि महायुधैः

ଶସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଲାଭ କରି ସେ ଦୈତ୍ୟସେନାକୁ ନାଶ କଲେ। ମହାୟୁଧର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେହି ଦୈତ୍ୟଦେହଗୁଡ଼ିକ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଜର୍ଜର ହେଲା।

Verse 51

अपतन्भूतले पार्थ च्छिन्नाभ्राणीव सर्वशः । ततस्तद्दानवं सैन्यं हतनाथमभूत्तदा

ହେ ପାର୍ଥ, ସେମାନେ ସର୍ବତ୍ର ଭୂମିରେ ଛିନ୍ନ ମେଘମାଳା ପରି ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ସେହି ଦାନବସେନାର ନାୟକ ହତ ହେବାରୁ ସେନା ନାଥହୀନ ହେଲା।

Verse 52

देवैः स्कंदानुगैश्चैव कृतं शस्त्रैः पराङ्मुखम् । अथो क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर्देवैर्मुदायुतैः

ଦେବମାନେ ଓ ସ୍କନ୍ଦାନୁଗମାନେ ଶସ୍ତ୍ରବଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ପରାଙ୍ମୁଖ କରି ପଛକୁ ହଟାଇଲେ। ତାପରେ ହର୍ଷ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ବିଜୟନାଦ କଲେ।

Verse 53

संहतानि च सर्वाणि तदा तूर्याण्यवादयन् । अथ भग्नं बलं प्रेक्ष्य हतवीरं महारणे

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦଳ ଏକତ୍ର ହୋଇ ତୂର୍ୟବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ମହାରଣରେ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଓ ବୀରମାନେ ହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି (ସେମାନଙ୍କ ମନ ଭୟାକୁଳ ହେଲା)।

Verse 54

देवानां च महामोदं तारकः प्राह सारथिम् । सारथे पश्य सैन्यानि द्राव्यमाणानि मे सुरैः

ଦେବମାନଙ୍କ ମହାମୋଦ ଦେଖି ତାରକ ନିଜ ସାରଥିକୁ କହିଲା—“ସାରଥେ, ଦେଖ! ଦେବମାନେ ମୋ ସେନାକୁ ତାଡ଼ି ହଟାଉଛନ୍ତି।”

Verse 55

येस्माभिस्तृणवद्दृष्टाः पश्य कालस्य चित्रताम् । तन्मे वाहय शीघ्रं त्वं रथमेनं सुरान्प्रति

ଯେମାନଙ୍କୁ ଆମେ କେବେ ତୃଣସମ ଭାବିଥିଲୁ, କାଳର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖ। ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ହାଙ୍କି, ସିଧା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯା।

Verse 56

पश्यंतु मे बलं बाह्वोर्द्रवंतु च सुराधमाः । ब्रुवन्नेवं सारथिं स विधुन्वन्सुमहद्धनुः

ସେମାନେ ମୋ ବାହୁବଳ ଦେଖୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ସେ ଅଧମ ଦେବମାନେ ପଳାଉନ୍ତୁ! ଏମିତି କହି ସେ ସାରଥିକୁ କହିଲା ଓ ଅତିବିଶାଳ ଧନୁଷକୁ ଝୁଲାଇଲା।

Verse 57

क्रोध रक्तेक्षणो राजा देवसैन्यं समाविशत् । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा हरिः स्कंदमथाब्रवीत्

କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଥିବା ରାଜା ଦେବସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତାକୁ ଆଗେଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ତେବେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 58

कुमार पश्य दैत्येंद्रं कालं यद्वद्युगात्यये । अयं स येन तपसा घोरेणाराधितः शिवः

ହେ କୁମାର, ଏହି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖ—ଯୁଗାନ୍ତର କାଳ ପରି। ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧିଥିବା ଏହି ସେଇ।

Verse 59

अयं स येन शक्राद्याः कृता मर्काः समार्बुदम् । अयं स सर्वशस्त्रैगैर्योऽस्माभिर्न जितो रणे

ଏହି ସେଇ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନେ ଅଗଣିତ ବର୍ଷ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସେଇ, ଯାହାକୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ରରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ରଣରେ ଜିତିପାରିଲୁ ନାହିଁ।

Verse 60

नावज्ञया प्रद्रष्टव्यस्तारकोऽयं महासुरः । सप्तमं हि दिनं तेऽद्य मध्याह्नोऽयं च वर्तते

ଏହି ମହାସୁର ତାରକକୁ ଅବଜ୍ଞାଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆଜି ତୁମର ସପ୍ତମ ଦିନ, ଏବଂ ଏବେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଛି।

Verse 61

अर्वागस्तमनादेनं जहि वध्योऽन्यथा नहि । एवमुक्त्वा स शक्रादींस्त्वरितः केशवोऽब्रवीत्

ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ବଧ କର; ସେତେବେଳେ ମାତ୍ର ସେ ବଧ୍ୟ, ନହେଲେ ନୁହେଁ। ଏମିତି କହି କେଶବ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 62

आयासयत दैत्येंद्रं सुखवध्यो यथा भवेत् । ततस्ते विष्णुवचनाद्विनदन्तो दिवौकसः

ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରକୁ କ୍ଲାନ୍ତ କର, ଯେପରି ସେ ସହଜରେ ବଧ୍ୟ ହେବ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନରେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 63

तमासाद्य शरव्रातैर्मुदिताः समवाकिरन् । प्रहसन्निव देवांस्तान्द्रावयामास तारकः

ତାଙ୍କୁ ଆସି ପହଞ୍ଚି ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଶରବର୍ଷା କଲେ। କିନ୍ତୁ ତାରକ ଯେନେ ହସୁଥିବା ପରି ସେହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ହଂକାଇ ଦେଲା।

Verse 64

यथा नास्तिकदुर्वृत्तो नानाशास्त्रोपदेशकान् । सोढुं शक्ता न ते वीरं महति स्यंदने स्थितम्

ଯେପରି ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ନାସ୍ତିକ ନାନା ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶକ ଆଚାର୍ୟମାନଙ୍କୁ ସହିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ସେମାନେ ମହାରଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେହି ବୀରଙ୍କୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 65

महापस्मारसंक्रांतं यथैवाप्रियवादिनम् । विधूय सकलान्देवान्क्षणमात्रेण तारकः

ଯେପରି ମହାପସ୍ମାରରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅପ୍ରିୟବାଦୀକୁ ଝାଡ଼ି ଦୂରେ କରେ, ସେପରି ତାରକ ମାତ୍ର କ୍ଷଣେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଝାଡ଼ି ଛିଟକାଇଦେଲା।

Verse 66

आजगाम कुमाराय विधुवन्स महाधनुः । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा स्कंदः प्रत्युद्ययौ ततः

ତାପରେ ମହାଧନୁଧାରୀ (ତାରକ) ସେନାକୁ ଛିଟକାଇ କୁମାରଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆସିଲା। ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ସ୍କନ୍ଦ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରତିମୁଖେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 67

तस्यारक्षद्भवः पार्श्वं दक्षिणं चैव तं हरिः । पृष्ठे च पार्षदास्तस्य कोटिशोऽर्बदशस्तथा

ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଭବ (ଶିବ) ରକ୍ଷା କଲେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ରକ୍ଷା କଲେ; ପଛେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନେ କୋଟି କୋଟି ଓ ଅର୍ବୁଦ ଅର୍ବୁଦ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 68

ततस्तौ सुमहायुद्धे संसक्तौ देवदैत्ययौः । धर्माधर्माविवोदग्रौ जगदाश्चर्यकारकौ

ତାପରେ ସେହି ସୁମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟ ପରସ୍ପର ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଲେ—ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥାଏ—ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ କଲେ।

Verse 69

ततः कुमारमासाद्य लीलया तारकोऽब्रवीत् । अहो बालातिबालस्त्वं यत्त्वं गीर्वाणवाक्यतः

ତାପରେ ତାରକ କୁମାରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଖେଳାଛଳେ କହିଲା—“ଅହୋ! ତୁମେ ତ ଅତିଶୟ ଶିଶୁ; ଦେବମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।”

Verse 70

आसादयसि मां युद्धे पतंग इव पावकम् । वधेन तव को लाभो मम मुक्तोऽसि बालक

ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଏମିତି ଆହ୍ୱାନ କରୁଛ, ଯେପରି ପତଙ୍ଗ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାଉଛି। ମୋ ବଧରେ ତୁମର କି ଲାଭ? ବାଳକ, ତୁମେ ମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 71

पिष क्षीरं गृहाणेमं कंदुकं क्रीड लीलया । एवमुक्तः प्रहस्याह तारकं योगिनां गुरुः

‘କ୍ଷୀରକୁ ପିଷ; ଏହି କନ୍ଦୁକ ନେଇ ଲୀଳାରେ ଖେଳ।’ ଏମିତି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁ (ସ୍କନ୍ଦ) ହସି ତାରକକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 72

शिशुत्वं मावमंस्था मे शिशुः कष्टो भुजंगमः । दुष्प्रेक्ष्यो भास्करो बालो दुःस्पर्शोऽल्पोऽपि पावकः

ମୋ ଶିଶୁତ୍ୱକୁ ଅବମାନ କରନି। ଛୋଟ ସାପ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର; ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା କଠିନ; ଅଳ୍ପ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶେ ଦାହକ।

Verse 73

अल्पाक्षरो न मंत्रः किं सस्फुरो दैत्य दृश्यते । एवमुक्त्वा दैत्यमुक्तं गृहीत्वा कंदुकं च तम्

‘ଏତେ ଅଳ୍ପ ଅକ୍ଷରର ଏହା କି ମନ୍ତ୍ର? ଦାନବ କାହିଁକି କମ୍ପୁଛି?’ ଏମିତି କହି ସେ ଦାନବ ଛାଡ଼ିଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ କନ୍ଦୁକ ପରି ଧରିନେଲେ।

Verse 74

तस्मिञ्छक्त्यस्त्रमादाय दैत्याय प्रमुमोच ह । तस्य तेन प्रहारेम रथश्चूर्णिकृतोऽभवत्

ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତି-ଅସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି ଦାନବ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ; ସେହି ପ୍ରହାରରେ ଦାନବର ରଥ ଧୂଳି ହୋଇ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 75

चतुर्योजनमात्रो यो नानाश्चर्यसमन्वितः । गरुडस्य सुता ये च शीर्यमाणे रथोत्तमे

ଚାରି ଯୋଜନ ପରିମାଣର, ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ଏବଂ ଗରୁଡଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ—ଯେତେବେଳେ ସେ ପରମ ରଥ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା…

Verse 76

मुक्ताः कथंचिदुत्पत्य सागरांतरमाविशन् । ततः क्रुद्धस्तारकश्च मुद्गरं क्षिप्तवान्गुहे

କଷ୍ଟରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଉଛଳି ଉଠି ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ତାରକ ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ) ଉପରେ ଗଦା ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 77

विंध्याद्रिमिव तं स्कंदो गृहीत्वा तं व्यताडयत् । स्थिरे तस्योरसि व्यूढे मुद्गरः शतधाऽगमत्

ସ୍କନ୍ଦ ତାହାକୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ପରି ଧରି ପ୍ରହାର କରି ନିମ୍ନେ ପତିତ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷରେ ଲାଗିବା ସହିତ ଗଦା ଶତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା।

Verse 78

मेने च दुर्जयं दैत्यस्तदा षड्वदनं रणे । चिंतयामास बुद्ध्या च प्राप्तं तद्ब्रह्मणो वचः

ତେବେ ଦାନବ ରଣରେ ଷଡ୍ବଦନ (ସ୍କନ୍ଦ) କୁ ଅଜେୟ ବୋଲି ମନେ କଲା; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିରେ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 79

तं भीतमिव चालक्ष्य दैत्यवीराश्च कोटिशः । नदंतोऽतिमहासेनं नानाशस्त्रैरवाकिरन्

ତାକୁ ଭୟଭୀତ ପରି ଦେଖି, କୋଟିକୋଟି ଦାନବ-ବୀର ଗର୍ଜନ କରି କରି ସେ ଅତିମହାସେନା ଉପରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ।

Verse 80

क्रुद्धस्तेषु ततः स्कंदः शक्तिं घोरामथाददे । अभ्यस्यमाने शक्त्यस्त्रे स्कंदनामिततेजसा

ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସ୍କନ୍ଦ ତେବେ ଘୋର ଶକ୍ତି (ଭାଲ) ଧାରଣ କଲେ। ଅପରିମିତ ତେଜସ୍ବୀ ସ୍କନ୍ଦ ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତ୍ୟସ୍ତ୍ର ଚାଳନ କରୁଥିଲେ…

Verse 81

उल्काजालं महाघोरं पपात वसुधातले । चाल्यमाना तथा शक्तिः सुघोरा भवसूनुना

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଉଲ୍କାବର୍ଷା ପୃଥିବୀତଳରେ ପତିତ ହେଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ଭବପୁତ୍ର (ସ୍କନ୍ଦ) ସେ ଅତିଘୋର ଶକ୍ତିକୁ ଚାଳିତ କଲେ।

Verse 82

ततः कोट्यो विनिष्पेतुः शक्तीनां भर्तर्षभ । स शक्त्यस्त्रेण बलवान्करस्थेनाहनत्प्रभुः

ତେବେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ (ଭାଲମାନଙ୍କ) କୋଟି କୋଟି ଉଦ୍ଗତ ହେଲା। ସେ ବଳବାନ ପ୍ରଭୁ ହସ୍ତସ୍ଥ ଶକ୍ତ୍ୟସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 83

अष्टौ पद्मानि दैत्वानां दशकोटिशतानि च । तथा नियुतसाहस्रं वाहनं कोटिरेव च

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଷ୍ଟ ପଦ୍ମ ଥିଲା; ଏବଂ ଦଶ-କୋଟି-ଶତ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ବାହନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ—କୋଟି ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ।

Verse 84

ह्रंदोदरं च दैत्येंद्रं निखर्वैर्दशभिर्वृतम् । तत्राकुर्वन्सुतुमुलं नादं वध्येषु शत्रुषु

ଏବଂ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ହ୍ରଂଦୋଦର, ଦଶ ନିଖର୍ବରେ ଘେରାଯାଇ, ସେଠାରେ ବଧଯୋଗ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ନାଦ କଲା।

Verse 85

कुमारानुचराः पार्थ पूरयंतो दिशो दश । शक्त्यस्त्रस्यार्चिः संभूतशक्तिभिः केऽपि सूदिताः

ହେ ପାର୍ଥ! କୁମାରଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ଦଶଦିଗକୁ ପୂରିଦେଲେ; ଶକ୍ତ୍ୟସ୍ତ୍ରର ଜ୍ୱାଳାରୁ ଜନ୍ମିତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ କେତେକ ଦାନବ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 86

पताकयावधूताश्च हताः केचित्सहस्रशः । केचिद्धंटारवत्रस्ताश्छिन्नभिन्नहृदोऽपतन्

କେତେକେ ପତାକା ପରି ଝାଡ଼ି ଛିଟିଯାଇ ସହସ୍ରଶଃ ନିହତ ହେଲେ; ଆଉ କେତେକେ ଘଣ୍ଟାରବରେ ଭୀତ ହୋଇ, ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୃଦୟ ନେଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 87

केचिन्मयूरपक्षाभ्यां चरणाभ्यां च सूदिताः । कोटिशस्ताम्रचूडेन विदार्यैव च भक्षिताः

କେତେକେ ମୟୂରର ପକ୍ଷ ଓ ଚରଣରେ ଚାପି ନିହତ ହେଲେ; ଆଉ କୋଟିଶଃ ଲୋକ ତାମ୍ରଚୂଡ ଦ୍ୱାରା ଚିରି ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 88

पार्षदैर्मातृभिः सार्धं पद्मशो निहताः परे । एवं निहन्यमानेषु दानवेषु गुहादिभिः

ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହ ମାତୃଗଣ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମସମୂହ ପରି ଗୁଚ୍ଛଗୁଚ୍ଛ ନିହତ ହେଲେ; ଏଭଳି ଗୁହାଦିମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦାନବମାନେ ନିହନ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲେ…

Verse 89

अभाग्यैरिव लोकेषु तारकः स्कंदमाययौ । जग्राह च गदां दिव्यां लक्षघंटादुरासदाम्

ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଭାଗ୍ୟ ଅବତରିଲା ପରି ତାରକ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା; ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଘଣ୍ଟାର ନାଦରେ ଦୁରାସଦ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଗଦା ସେ ଧରିଲା।

Verse 90

तया मयूरमाजघ्ने मयूरो विमुखोऽभवत् । दृष्ट्वा पराङ्मुखं लोकेषु वासुदेवोऽब्रवीत्त्वरन्

ସେହି ଗଦାଦ୍ୱାରା ସେ ମୟୂରକୁ ଆଘାତ କଲା, ମୟୂର ଵିମୁଖ ହେଲା। ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁହଁ ଫେରାଇଥିବା ଦେଖି ବାସୁଦେବ ଶୀଘ୍ର କହିଲେ।

Verse 91

देवसेनापते शीघ्रं शक्तिं मुंच महासुरे । प्रतिज्ञामात्मनः पाहि लंबते रविमंडलम्

ହେ ଦେବସେନାପତି! ଶୀଘ୍ର ମହାସୁର ଉପରେ ଶକ୍ତି ନିକ୍ଷେପ କର। ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷା କର—ରବିମଣ୍ଡଳ ଅସ୍ତମାନକୁ ଢଳୁଛି।

Verse 92

स्कंद उवाच । त्वयैव रुद्रभक्तोऽयं जनार्दन ममेरितम् । वधार्थं रुद्रभक्तस्य बाहुः शक्तिं मुंचति

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ଜନାର୍ଦନ! ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହି ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ମୋର ପ୍ରେରଣା ପାଇଛି। ଏହି ରୁଦ୍ରଭକ୍ତଙ୍କ ବଧାର୍ଥେ ମୋ ବାହୁ ଶକ୍ତି ନିକ୍ଷେପ କରୁଛି।

Verse 93

नारुद्रः पूजयेद्रुद्रं भक्तरूपस्य यो हरः । रुद्ररूपममुं हत्वा कीदृशं जन्मनो भवेत्

ଯେ ରୁଦ୍ର ନୁହେଁ ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବ—ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱୟଂ ହର ଭକ୍ତରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି? ଏହି ରୁଦ୍ରରୂପଧାରୀକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଜନ୍ମାନ୍ତରେ କି ଗତି ହେବ?

Verse 94

तिरस्कृता विप्रलब्धाः शप्ताः क्षिप्ताः प्रपीडिताः । रुद्रभक्ताः कुलं सर्वं निर्दहंति हताः किमु

ତିରସ୍କୃତ, ପ୍ରତାରିତ, ଶପ୍ତ, ଆଘାତିତ କିମ୍ବା ପୀଡିତ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତମାନେ ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ଦହନ କରିପାରନ୍ତି—ତେବେ ସେମାନେ ହତ ହେଲେ ଆଉ କଣ କହିବା!

Verse 95

एष चेद्धंति तद्भद्रं हन्यतामेष मां रणे । रुद्रभक्ते पुनर्विष्णो नाहं शस्त्रमुपाददे

ଯଦି ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଆଘାତ କରେ—ତାହା ଭଦ୍ର; ସେ ମୋତେ ଆଘାତ କରୁ। କିନ୍ତୁ ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ରଭକ୍ତଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧେ ମୁଁ ପୁନଃ ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇବି ନାହିଁ।

Verse 96

श्रीभगवानुवाच । नैतत्तवोचितं स्कंद रुद्रभक्तो यथा श्रृणु । द्वे तनू गिरिजाभर्तुर्वेदज्ञा मुनयो विदुः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ଏହା ତୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ‘ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ’ ସତ୍ୟରେ କିପରି, ଶୁଣ। ବେଦଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଗିରିଜାଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦୁଇ ତନୁ ଅଛି।

Verse 97

एका जीवात्मिका तत्र प्रत्यक्षा च तथापरा । द्रोग्धा भूतेषु भक्तश्च रुद्रभक्तो न स स्मृतः

ସେଇ ଦୁଇ ରୂପରେ ଗୋଟିଏ ଜୀବମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଜୀବାତ୍ମରୂପ, ଅନ୍ୟଟି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ (ଦୃଶ୍ୟ) ରୂପ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଭୂତଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହୀ—ଭକ୍ତ ବୋଲି କହିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ନୁହେଁ।

Verse 98

भक्तो रुद्रो कृपावांश्च जंतुष्वेव हरव्रतः । तदेनं भूतमर्त्येषु द्रोग्धारं त्वं पिनाकिनः

ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ କୃପାବାନ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହରଙ୍କ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଥାଏ। ତେଣୁ, ହେ ପିନାକଧାରୀ, ଭୂତ-ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଦ୍ରୋହୀ, ତାକୁ ତୁମେ ବଧ କର।

Verse 99

जहि नैवात्र पश्यामि दोषं कंचन ते प्रभो । श्रुत्वेति वाचं गोविंदात्सत्यार्थामपि भारत

“ଏହାକୁ ବଧ କର; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।” ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ସତ୍ୟାର୍ଥ ବାଣୀ ଶୁଣି, ହେ ଭାରତ…

Verse 100

हंतुं न कुरुते बुद्धिं रुद्रभक्त इति स्मरन् । तारकस्तु ततः क्रुद्धो ययौ वेगेन केशवम्

'ଏ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ଅଟନ୍ତି' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରି ସେ ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ତାରକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବେଗରେ କେଶବଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଗଲା।

Verse 101

प्राह चैवं सुदुर्बुद्धे हन्मि त्वां पश्य मे बलम् । देवानां चापि धर्माणां मूलं मतिमतां तथा । हत्वा त्वामद्य सर्वांस्तांश्छेत्स्ये पश्याद्य मे बलम्

ଏବଂ ସେ କହିଲା - 'ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି! ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କରିବି, ମୋର ବଳ ଦେଖ। ତୁମେ ଦେବତା, ଧର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ମୂଳ ଅଟ। ଆଜି ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରି ମୁଁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବି, ଆଜି ମୋର ପରାକ୍ରମ ଦେଖ।'

Verse 102

विष्णुरुवाच । दैत्येंद्र तव चास्माभिः किमहो श्रृणु सत्यताम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ - 'ହେ ଦୈତ୍ୟରାଜ! ତୁମର ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ସହିତ କଣ ଅଛି? ଆହେ, ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ।'

Verse 103

रथे य एष शर्वोऽयं हतेऽस्मिन्सकलं हतम् । श्रुत्वेति तारकः क्रुद्धस्तूर्णं रुद्ररथं ययौ

'ରଥ ଉପରେ ଏହି ଯେଉଁ ଶର୍ବ (ଶିବ) ଅଛନ୍ତି, ଏହାଙ୍କର ନିଧନ ହେଲେ ସମସ୍ତଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ।' ଏହା ଶୁଣି ତାରକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଆଡ଼କୁ ଗଲା।

Verse 104

अभिसृत्य स जग्राह रुद्रस्य रथकूबरम् । यदा स कूबरं क्रुद्धस्तारकः सहसाऽग्रहीत्

ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ରଥର କୁବର (ଅଖ)କୁ ଧରିପକାଇଲା। ଯେତେବେଳେ ସେହି କ୍ରୋଧିତ ତାରକ ହଠାତ୍ କୁବରକୁ ଧରିଲା...

Verse 105

रेसतू रोदसी तूर्णं मुमुहुश्च महर्षयः । व्यनदंश्च महाकाया दैत्या जलधरोपमाः

ତତ୍କ୍ଷଣେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ; ମହର୍ଷିମାନେ ବିମୂଢ ହେଲେ। ମେଘପୁଞ୍ଜ ସଦୃଶ ମହାକାୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 106

आसीच्च निश्चितं तेषां जितमस्माभिरित्युत । तार कस्याप्यभिप्रायं भगवान्वीक्ष्य शंकरः

ସେମାନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା—“ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ଜିତିଲୁ।” କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ତାରକର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଭିପ୍ରାୟକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ।

Verse 107

उमया सह संत्यक्त्वा रथं वृषभमावहत् । ओमित्यथ जपन्ब्रह्मा आकाशं सहसाश्रितः

ଉମାଙ୍କ ସହ ରଥକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ବୃଷଭ ଉପରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ଓଁ’ ଜପ କରି କରି ସହସା ଆକାଶକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 108

ततस्तं शतसिंहं च रथं रुद्रेण निर्मितम् । उत्क्षिप्य पृथ्व्यामास्फोट्य चूर्णयामास तारकः

ତାପରେ ତାରକ ରୁଦ୍ରନିର୍ମିତ ‘ଶତସିଂହ’ ଖ୍ୟାତ ସେଇ ରଥକୁ ଉଠାଇ କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀରେ ଆଘାତ କରି ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା।

Verse 109

शूलपाशुपतादीनि सहसोपस्थितानि च । वारयामास गिरिशो भवः साध्य इति ब्रुवन्

ତ୍ରିଶୂଳ, ପାଶୁପତ ଆଦି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହସା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ଗିରୀଶ ଭବ କହିଲେ—“ଏହିଜଣେ ନିୟତ ବିଧିରେ ସାଧ୍ୟ”—ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିବାରଣ କଲେ।

Verse 110

ततः स्ववंचितं ज्ञात्वा रुद्रेणात्मानमीर्ष्यया । विनदन्सहसाऽधावद्वृषभस्थं महेश्वरम्

ତେବେ ରୁଦ୍ର ନିଜକୁ ଠକାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଈର୍ଷ୍ୟାକ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ତାରକ ଗର୍ଜନ କରି ସହସା ବୃଷଭାରୂଢ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲା।

Verse 111

ततो जनार्दनोऽधावच्चक्रमुद्यम्य वेगतः । वज्रमिंद्रस्तथोद्यम्य दंडं चापि यमो नदन्

ତାପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବେଗରେ ଧାଇ ଚକ୍ର ଉଠାଇଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ଯମ ଗର୍ଜନ କରି ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ।

Verse 112

गदां धनेश्वरः क्रुद्धः पाशं च वरुणो नदन् । वायुर्महांकुशं घोरं शक्तिं वह्निर्महाप्रभाम्

କ୍ରୋଧିତ ଧନେଶ୍ୱର ଗଦା ଉଠାଇଲେ; ବରୁଣ ଗର୍ଜନ କରି ପାଶ ଧରିଲେ। ବାୟୁ ଭୟଙ୍କର ମହାଙ୍କୁଶ ଉଠାଇଲେ, ଓ ବହ୍ନି ମହାପ୍ରଭାମୟ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କଲେ।

Verse 113

निरृतिर्निशितं खड्गं रुद्राः शूलानि कोपिताः । धनूंषि साध्या देवाश्च परिघान्वसवस्तथा

ନିରୃତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗ ଉଠାଇଲେ; କ୍ରୋଧିତ ରୁଦ୍ରମାନେ ଶୂଳ ଧରିଲେ। ସାଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଧନୁଷ ନେଲେ, ଏବଂ ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପରିଘ ଉଠାଇଲେ।

Verse 114

विश्वेदेवाश्च मुसलं चंद्रार्कौ स्वप्रभामपि । ओषधीश्चाश्विनौ देवौ नागाश्च ज्वलितं विषम्

ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ମୁସଳ ଉଠାଇଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଔଷଧିମାନେ ସମବେତ ହେଲେ, ଅଶ୍ୱିନୀଦେବଦ୍ୱୟ ଯୋଗ ଦେଲେ, ଏବଂ ନାଗମାନେ ଜ୍ୱଲନ୍ତ ବିଷ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 115

हिमाद्रि प्रमुखाश्चापि समुद्यम्य महीधरान् । भृशमुन्नदतो देवान्धावतो वीक्ष्य तारकः

ହିମାଦ୍ରି ଆଦି ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରୂପେ ଉଠାଇ, ଦେବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ତାରକ ସେମାନଙ୍କ ଆଘାତକୁ ପ୍ରତିମୁଖୀ ହେବାକୁ ଦୃଢ଼ ହେଲା।

Verse 116

निवृत्तः सहसा पार्थ महागज इवोन्नदन् । स वज्रमुष्टि नाहत्य भुजे शक्रमपातयत्

ତାପରେ ସେ ହଠାତ୍ ପଛକୁ ଫେରି ମହାଗଜ ପରି ଗର୍ଜିଲା। ବଜ୍ରସମ ମୁଷ୍ଟିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୁଜକୁ ଆଘାତ କରି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲା।

Verse 117

दंडं यमादुपादाय मूर्ध्न्याहत्य न्यपातयत् । उरसाहत्य सगदं धनदं भुव्यपातयत्

ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡକୁ ଛିନି ନେଇ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଆଘାତ କରି ସେକୁ ପତିତ କଲା। ପରେ ଗଦାଧାରୀ ଧନଦ (କୁବେର)ଙ୍କ ଉରସ୍ଥଳରେ ପ୍ରହାର କରି ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା।

Verse 118

वरुणात्पाशमादाय तेन बद्धा न्यपातयत् । महांकुशेन वायुं च चिरं मूर्ध्नि जघान सः

ବରୁଣଙ୍କ ପାଶ ନେଇ ତାହାରେ ବାନ୍ଧି ସେକୁ ପତିତ କଲା। ଏବଂ ମହାଅଙ୍କୁଶରେ ବାୟୁଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 119

फूल्कारैरुद्धतं वह्निं शमयामास तारकः । निरृतिंखड्गमादाय हत्वा तेन न्यपातयत्

ନିଜ ଫୁଙ୍କାରରେ ତାରକ ଉଦ୍ଧତ ଭାବେ ଜ୍ୱଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଶମିତ କଲା। ପରେ ନିରୃତିଙ୍କ ଖଡ୍ଗ ନେଇ ସେହିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ଭୂମିରେ ପତିତ କଲା।

Verse 120

शूलैरेव तथा रुद्राः साध्याश्च धनुषार्दिताः । परिघैरेव वसवो मुशलैरेव विश्वकाः

ସେହି ଶୂଳଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଗଣ ଆହତ ହେଲେ; ସାଧ୍ୟମାନେ ନିଜ ଧନୁଷରେ ପୀଡିତ ହେଲେ; ବସୁମାନେ ନିଜ ପରିଘରେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ନିଜ ମୁଶଳରେ ପ୍ରତିହତ ହେଲେ।

Verse 121

रेणुनाच्छाद्य चंद्रार्कौ वल्मीकस्थाविवेक्षितौ । महोग्राश्चौषधीस्तालैरश्विभ्यां सोऽभ्यवर्तयत्

ରେଣୁଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଯେନ ଭଳି ବଲ୍ମୀକଭିତରେ ଥିବା ପରି ଦେଖାଇଲା। ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ତାଳଦଣ୍ଡରେ ପ୍ରତିହତ କରି ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେ ହଟାଇଦେଲା।

Verse 122

सविषाश्च कृता नागा निर्विषाः पादकुट्टनैः । पर्वताः पर्वतैरेव निरुच्छ्वासा भृशं कृताः

ପାଦକୁଟ୍ଟନ ପ୍ରହାରରେ ନାଗମାନେ କେବେ ସବିଷ, କେବେ ନିର୍ବିଷ ହୋଇଗଲେ। ଏବଂ ପର୍ବତମାନେ ପର୍ବତଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯେନ ନିଶ୍ୱାସହୀନ ଓ ସ୍ତବ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 123

एवं तद्देवसैन्यं च हाहाभूतमचेतनम् । कृत्वा मुहूर्तादाधावच्चक्रपाणिं तमुन्नदन्

ଏଭଳି ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ସେ ଦେବସେନାକୁ ‘ହା ହା’ କରାଇ ଅଚେତନପ୍ରାୟ କରି, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ଚକ୍ରପାଣି (ବିଷ୍ଣୁ) ଉପରେ ଧାଇଲା।

Verse 124

ततश्चांतर्दधे सद्यः प्रहसन्निव केशवः । कुयोगिन इव स्वामी सदा बुद्धिमतां वरः

ତତ୍ପରେ କେଶବ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯେନ ହସୁଥିବା ପରି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ—ଯେପରି ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱାମୀ କୁଯୋଗୀଠାରୁ ନିଜକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିଦିଅନ୍ତି।

Verse 125

अपश्यंस्तारको विष्णुं पुनर्वृषभवा हनम् । आधावत्कुपितो दैत्यो मुष्टिमुद्यम्य वेगतः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ନ ଦେଖି ତାରକ ଦାନବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା; ମୁଷ୍ଟି ଉଠାଇ ବେଗରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପରେ ପୁନଃ ଧାଇଲା।

Verse 126

अचिरांशुरिवालक्ष्यो लक्ष्योथ भगवान्हरिः । आबभाषे ततो देवान्बाहुमुद्यम्यचोच्चकैः

କ୍ଷଣମାତ୍ର ଦ୍ରୁତ ଆଲୋକକିରଣ ପରି ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇ ପୁନଃ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଭଗବାନ୍ ହରି ବାହୁ ଉଠାଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 127

पलायध्वमहो देवाः शक्तिश्चेद्वः पलायितुम् । विमूढा हि वयं सर्वे ये बालवचसागताः

ହେ ଦେବମାନେ, ପଳାଅ—ଯଦି ପଳାଇବାକୁ ତୁମର ଶକ୍ତି ଥାଏ! ସତ୍ୟକୁ କହିଲେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମୋହିତ; ଏକ ଶିଶୁର କଥା ଶୁଣି ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 128

किं न श्रुतः पुरा गीतः श्लोकः स्वायंभुवेन यः । यथा बालेषु निक्षिप्ताः स्त्रीषु षंडितकेषु च । अपस्मारीषु चैवापि सर्वे ते संशयं गताः

ସ୍ୱାୟଂଭୁବ (ମନୁ) ପୂର୍ବେ ଗାଇଥିବା ସେଇ ଶ୍ଲୋକ ତୁମେ ଶୁଣିନାହ କି—‘କାର୍ଯ୍ୟ ବାଳକ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଷଣ୍ଡ ଓ ଅପସ୍ମାରଗ୍ରସ୍ତଙ୍କ ହାତେ ଦିଆଗଲେ, ସମସ୍ତେ ସନ୍ଦେହ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି’ ବୋଲି।

Verse 129

प्रत्यक्षं तदिदं सर्वमाधुना चात्र दृस्यते

ଏବେ ଏଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଆମ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।

Verse 130

अज्ञासिष्म पुरैवैतद्रुद्रभक्तं न हंत्यसौ । यत्प्रतिज्ञां नाकरिष्यन्न स्यान्नः कदनं महत्

ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଥିଲୁ—ସେ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରେନାହିଁ। ସେ ଯଦି ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନ କରିଥାନ୍ତା, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ମହାବିନାଶ ହେଇନଥାନ୍ତା।

Verse 131

अथैष यदि दैत्येंद्रं न निहंति कुबुद्धिमान् । मा भयं वो महाभागा निहनिष्यामि वो रिपून्

ଏବେ ଯଦି ଏହି କୁବୁଦ୍ଧି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରକୁ ବଧ କରେନାହିଁ, ହେ ମହାଭାଗ ଦେବଗଣ, ଭୟ କରନି—ମୁଁ ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବି।

Verse 132

अद्य मे विपुलं बाह्वोर्बलं पश्यत दैत्याधमं नाशयामि मुष्टिनैकेन पश्यत

ଆଜି ମୋ ଭୁଜଦ୍ୱୟର ବିପୁଳ ବଳ ଦେଖ। ଦେଖ—ଏକମାତ୍ର ମୁଷ୍ଟିରେ ସେଇ ଅଧମ ଦୈତ୍ୟକୁ ମୁଁ ନାଶ କରିଦେବି; ଦେଖ!

Verse 133

मया हि दक्षिणो बाहुर्दत्तश्च भवतां सदा । रिपून्वा निहनिष्यामि सत्यं तत्परिपालये

ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ସଦା ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ଦକ୍ଷିଣ ଭୁଜକୁ ପଣ ଭାବେ ଦେଇଛି। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ସଂହାର କରିବି—ଏହା ସତ୍ୟ; ମୁଁ ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି।

Verse 134

येंऽबरे ये च पाताले भुवि ये च महासुराः । क्षणात्तान्नासयिष्यामि महावातो घनानिव

ଆକାଶରେ ଥାଉ, ପାତାଳରେ ଥାଉ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ଥାଉ—ସେହି ମହାସୁରମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନାଶ କରିଦେବି; ଯେପରି ମହାବାତ ଘନମେଘକୁ ଛିଟାଇ ଦିଏ।

Verse 135

एवमुक्ता जगन्नाथो मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् । निरायुधस्तार्क्ष्यपृष्ठादवप्लुत्याभ्यधावत

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦକ୍ଷିଣ ମୁଷ୍ଟି ଉଠାଇଲେ; ନିରାୟୁଧ ହୋଇ ଗରୁଡଙ୍କ ପିଠିରୁ ଲାଫି ନମି ଦ୍ରୁତେ ଆଗେ ଧାଇଲେ।

Verse 136

तस्मिन्धावति गोविंदे चचाल भुवनत्रयम् । विमूर्छितमभूद्विश्वं देवा भीतिं परां ययुः

ଗୋବିନ୍ଦ ଧାଇଯାଉଥିବାବେଳେ ତ୍ରିଭୁବନ କମ୍ପିଲା; ବିଶ୍ୱ ମୂର୍ଛିତ ହେଲା ପରି ଲାଗିଲା, ଦେବମାନେ ପରମ ଭୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 137

धावतश्चापि कल्पांतं रुद्रकल्पस्य तस्य याः । मुखात्समुद्यजुर्ज्वालास्ताबिः खर्वशतं हतम्

କଳ୍ପାନ୍ତ ସମ ଉଗ୍ର—ରୁଦ୍ରକଳ୍ପତୁଲ୍ୟ—ରୋଷରେ ଧାଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାହାର ମୁଖରୁ ଜ୍ୱାଳା ଉଦ୍ଗତ ହେଲା; ସେଇ ଜ୍ୱାଳାରେ ଖର୍ବର ଶତଶଃ ନଶ୍ଟ ହେଲା।

Verse 138

ततोंऽतरिक्षे वाचश्च प्रोचुः सिद्धाः स्वयं तदा । जहि कोपं वासुदेव त्वयि क्रुद्धे क्व वै जगत्

ତାପରେ ଆକାଶରେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣାଗଲା—“ବାସୁଦେବ, କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କର; ତୁମେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଜଗତ କେଉଁଠି ରହିବ?”

Verse 139

अनादृत्येव तद्वाक्यं ब्रुवन्नान्यत्करोम्यहम् । आह्वयंश्च महादैत्यं क्रुद्धो हरिरधावत

ସେଇ କଥାକୁ ଅନାଦର କରି, “ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବି ନାହିଁ” ବୋଲି କହି, ମହାଦୈତ୍ୟକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହରି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ।

Verse 140

उवाच वाचं साधूंश्च यत्नात्पालयतां फलम् । दुष्टान्विनिघ्नतां चैव तत्फलं मम जायताम्

ସେ କହିଲେ—ଯେମାନେ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଫଳ ସେମାନଙ୍କୁ ମିଳୁ; ଏବଂ ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରନ୍ତି, ସେହି ଫଳ ମୋତେ ମିଳୁ।

Verse 141

अथापश्यन्महासेनो रुद्रं यांतं च तारकम् । तारकं चान्वधावन्तं पुरामपुरुषं हरिम्

ତାପରେ ମହାସେନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ଓ ତାରକକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ଆଦିପୁରୁଷ ହରି ତାରକଙ୍କୁ ପଛୁଆଇ ଧାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 142

जगच्च क्षुब्धमत्यर्थं स्वां प्रतिज्ञां पुरा कृताम् । पश्चिमां प्रतिलंबंतं भास्करं चापि लोहितम्

ଏବଂ ଜଗତ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କମ୍ପିତ ହେଲା; ସେ ପୂର୍ବେ କରିଥିବା ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ତଳକୁ ଝୁଲୁଥିବା ପରି ରକ୍ତିମ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 143

आकाशवाणीं श्रृण्वंश्च किं स्कन्द त्वं विषीदसी । पश्चात्तापो यदि भवेत्कृत्वा ब्रह्मवधं त्वयि

ଆକାଶବାଣୀ ଶୁଣିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ—ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ତୁମେ କାହିଁକି ବିଷାଦ କରୁଛ? ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣବଧ ପାପ କରିବା ପରେ ତୁମ ମନରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ଜାଗିଛି, (ତେବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର)।

Verse 144

स्थापयेर्लिगमीशस्य मोक्षो हत्याशतैरपि । आविवेश महाक्रोधं दिधक्षुरिव मेदिनीम्

ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କର—ତେବେ ଶତଶତ ହତ୍ୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ। (ତଥାପି) ତାଙ୍କ ମନରେ ମହାକ୍ରୋଧ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯେନେ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

Verse 145

अथोत्प्लुत्य मयूरात्स प्रहसन्निव केशवम् । बाहुभ्यामप्युपादाय प्रोवाच भवनंदनः

ତେବେ ସେ ମୟୂରରୁ ଲମ୍ଫ ଦେଇ ଅବତରି, ହସୁଥିବା ପରି କେଶବଙ୍କୁ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଉଠାଇ, ହେ ଭବନନ୍ଦନ (ଶିବପୁତ୍ର), କହିଲେ।

Verse 146

जानामि त्वामहं विष्णो महाबुद्धिपराक्रमम् । भूतभव्यविष्यांश्च दैत्यान्हंस्यपि हूंकृतैः

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ—ତୁମେ ମହାବୁଦ୍ଧି ଓ ମହାପରାକ୍ରମଶାଳୀ। ଭୂତ-ଭବ୍ୟ-ଭବିଷ୍ୟତର ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କେବଳ ହୁଂକାରରେ ସଂହାର କରିପାର।

Verse 147

त्वमेव हंता दैत्यानां देवानां परिपालकः । धर्मसंस्थापकश्च त्वमेव ते रचितोंऽजलिः

ତୁମେ ହିଁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସଂହାରକ, ଦେବମାନଙ୍କ ପରିପାଳକ। ତୁମେ ହିଁ ଧର୍ମସ୍ଥାପକ—ଏହି ଅଞ୍ଜଳି ତୁମ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ।

Verse 148

क्षणार्धं पश्य मे वीर्यं भास्करो लोहितायते । एवं प्रणम्य स्कन्देन वासुदेवः प्रसादितः

‘ଅର୍ଧକ୍ଷଣ ମୋର ବୀର୍ୟ ଦେଖ—ଭାସ୍କର ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଏ।’ ଏଭଳି ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍କନ୍ଦ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 149

विरोषोऽभूत्तमालिंग्य वचनं केशवोऽब्रवीत् । सनाथस्त्वद्य धर्मोऽयं सुराश्चैव त्वया गुह

ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କେଶବ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—‘ହେ ଗୁହ! ଆଜି ଏହି ଧର୍ମ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସନାଥ ହେଲା, ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ।’

Verse 150

स्मरात्मानं यदर्थं त्वमुत्पन्नोऽसि महेश्वरात् । साधूनां पालनार्थाय दुष्टसंहरणाय च । सुरविप्रकृते जन्म जीवितं च महात्मनाम्

ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ମରଣ କର—ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ତୁମେ କାହିଁକି ଜନ୍ମିଛ: ସାଧୁମାନଙ୍କ ପାଳନ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ସଂହାର ପାଇଁ। ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ହୁଏ।

Verse 151

रुद्रस्य देव्या गंगायाः कृत्तिकानां च तेजसा । स्वाहावह्नेश्च जातस्त्वं तत्तेजः सफलीकुरु । साधूनां च कृते यस्य धनं वीर्यं च संपदः

ରୁଦ୍ର, ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ଓ ସ୍ୱାହା-ଅଗ୍ନିଙ୍କ ତେଜରୁ ତୁମ ଜନ୍ମ—ସେଇ ତେଜକୁ ଫଳବତୀ କର। ସାଧୁମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଯାହାର ଧନ, ବୀର୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ବ୍ୟୟ ହୁଏ, ସେହି ହିଁ ସାର୍ଥକ।

Verse 152

सफलं तस्य तत्सर्वं नान्यथा रुद्रनंदन

ହେ ରୁଦ୍ରନନ୍ଦନ! ତାହାର ପାଇଁ ସେ ସବୁ ସତ୍ୟରେ ଫଳବତୀ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 153

अद्य धर्मश्च देवाश्च गावः साध्याश्च ब्राह्मणाः । नंदंतु तव वीर्येण प्रदर्शय निजं बलम्

ଆଜି ଧର୍ମ, ଦେବମାନେ, ଗାଈମାନେ, ସାଧ୍ୟମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ତୁମ ବୀର୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ। ନିଜ ବଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର।

Verse 154

स्कन्द उवाच । या गतिः शिवत्यागेन त्वत्त्यागेन च केशव । तां गतिं प्राप्नुयां क्षिप्रं हन्मि चेन्न हि तारकम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ କେଶବ! ଶିବଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଓ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ ଯେ ଗତି ହୁଏ, ଯଦି ମୁଁ ତାରକକୁ ବଧ ନ କରେ, ଶୀଘ୍ର ସେଇ ଗତି ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।

Verse 155

या गतिः श्रुतित्यागेन साध्वी भार्यातिपीडनात् । साधूनां च परित्यागाद्वृथा जीवितसाधनात् । निष्ठुरस्य गतिर्या च तां गतिं यामि केशव

ହେ କେଶବ! ଶ୍ରୁତି ତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ, ସାଧ୍ବୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ା ଦେବାରୁ, ସାଧୁଜନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ, ଓ ବ୍ୟର୍ଥ ଜୀବନୋପାୟରେ ଲଗି ରହିବାରୁ ଯେ ଦୁର୍ଗତି ହୁଏ—ଏବଂ ନିଷ୍ଠୁରଙ୍କ ଯେ ଗତି—ମୁଁ ଯଦି ମୋ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭୁଲ କରେ, ସେଇ ଗତି ମୋତେ ମିଳୁ।

Verse 156

इत्युक्ते सुमहान्नादः संप्रजज्ञे दिवौकसाम् । प्रशशंसुर्गुहं केचित्केचिन्नारायणं प्रभुम्

ଏହା କୁହାଯିବା ସହିତ ଦେବଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତିମହାନ ନାଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। କେହି ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଆଉ କେହି ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 157

ततस्तार्क्षअयं समारुद्य हरिस्तस्मिन्महारणे । ताम्रचूडं महासेन स्तारकं चाप्यधावताम्

ତାପରେ ସେଇ ମହାରଣରେ ହରି ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ଼) ଉପରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ମହାସେନ ତାମ୍ରଚୂଡ଼ ଓ ତାରକ—ଦୁହିଁଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଗଲେ।

Verse 158

लोहितांबरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः । लोहिताक्षो महाबाहुर्हिरण्यकवचः प्रभुः

ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଯୋଦ୍ଧା ଲୋହିତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ, ଲୋହିତ ମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ଲୋହିତ ନୟନ, ମହାବାହୁ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚଧାରୀ ଥିଲେ।

Verse 159

भुजेन तोलयञ्छक्तिं सर्वभूतानि कम्पयन् । प्राप्य तं तारकं प्राह महासेनो हसन्निव

ଭୁଜାରେ ଶକ୍ତିକୁ ସମତୁଳିତ କରି, ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା ମହାସେନ ତାରକଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେନେ ହସୁଥିବା ପରି କହିଲେ।

Verse 160

तिष्ठतिष्ठ सुदुर्बुद्धे जीवितं ते मयि स्थितम् । सुहृष्टः क्रियतां लोको दुर्लभः सर्वसिद्धिदः

ଠିଆ ହେ, ଠିଆ ହେ, ହେ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି! ତୋର ଜୀବନ ମୋର ଅଧୀନରେ ଅଛି। ହର୍ଷିତ ହେ; ଏହି ଲୋକକୁ ସୁସଂଗଠିତ କର—ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 161

यत्ते सुनिष्ठुरत्वं च धर्मे देवेषु गोषु च । तस्य ते प्रहराम्यद्य स्मर शस्त्रं सुशिक्षितम्

ଧର୍ମ, ଦେବତା ଓ ଗୋମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ତୋର ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁରତା—ତାହା ପାଇଁ ଆଜି ମୁଁ ତୋତେ ପ୍ରହାର କରିବି। ଭଲଭାବେ ଶିକ୍ଷିତ ତୋର ଶସ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 162

एवमुक्ते गुहेनाथ निवृत्तस्यास्य भारत । तारकस्य शिरोदेशात्कापि नारी विनिर्ययौ

ହେ ଭାରତ! ଗୁହନାଥ ଏପରି କହିବା ପରେ ଏବଂ ସେ (ତାରକ) ପଛକୁ ହଟିଲାବେଳେ, ତାରକର ଶିରୋଦେଶରୁ ଗୋଟିଏ ନାରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 163

तेजसा भासयंती तमध ऊर्ध्वं दिशो दश । दृष्ट्वा नारीं गुहः प्राह कासि कस्माच्च निर्गता

ନିଜ ତେଜରେ ଉପର-ତଳ ଦଶଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ସେ ନାରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ତାକୁ ଦେଖି ଗୁହ କହିଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଏବଂ କେଉଁଠୁ ବାହାରିଲ?”

Verse 164

नार्युवाच । अहं शक्तिर्गुहाख्याता भूतलेषु सदा स्थिता । अनेन दैत्यराजेन महता तपसार्ज्जिता

ନାରୀ କହିଲା—“ମୁଁ ଶକ୍ତି; ଭୂତଳରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ ‘ଗୁହଶକ୍ତି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଦୈତ୍ୟରାଜ ମହାତପସ୍ୟାରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।”

Verse 165

सुरेषु सर्वेषु वसामि चाहं विप्रेषु शास्त्रार्थरतेषु चाहम् । साध्वीषु नारीषु तथा वसामि विना गुणान्नास्मि वसामि कुत्रचित्

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସେ; ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥରେ ରତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ନିବାସ। ସେପରି ସାଧ୍ବୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ରହେ; କିନ୍ତୁ ଗୁଣ ବିନା ମୁଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବସେନି।

Verse 166

तदस्य पुण्यसंघस्य संप्राप्तोद्यावधिर्गुह । तदेनं त्यज्य यास्यामि जह्येनं विश्वहेतवे

ହେ ଗୁହ! ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟର ସୀମା ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ତେଣୁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି; ବିଶ୍ୱହିତ ପାଇଁ ଏହାକୁ ବଧ କର।

Verse 167

तस्यां ततो निर्गतायां दैत्यशीर्षं व्यकम्पयत् । कंपितं चास्य तद्देहं गतवीर्योऽभवत्क्षणात्

ସେ ତାହାଠାରୁ ବାହାରି ଯାଇବା ସହିତ ଦୈତ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ କମ୍ପିଲା। ତାହାର ଦେହ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାହାର ବୀର୍ୟ ଓ ବଳ ଶୋଷିଗଲା।

Verse 168

एतस्मिन्नंतरे शक्तिं सोऽक्षिपद्गिरिजात्मजः । उल्काज्वाला विमुञ्चंतीमतिसूर्याग्निसप्रभाम्

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗିରିଜାତ୍ମଜ କୁମାର ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ତାହା ଉଲ୍କାଜ୍ୱାଳା ଛାଡ଼ୁଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ଵଳିଲା।

Verse 169

कल्पांभोधिसमुन्नादां दिधक्षंतीं जगद्यथा । तारकस्यांतकालाय अभाग्यस्य दशामिव

ସେ କଳ୍ପାନ୍ତର ସମୁଦ୍ରଗର୍ଜନ ପରି ନିନାଦ କରୁଥିଲା, ଯେନେ ଜଗତକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ। ତାରକର ଅନ୍ତକାଳ ପାଇଁ ନିୟତ ବିନାଶରୂପେ, ଅଭାଗ୍ୟର ଶେଷ ଦଶା ପରି ସେ ଆସିଲା।

Verse 170

दारणीं पर्वतानां च सर्वसत्त्वबलाधिकाम् । उत्क्षिप्य तां विनद्योच्चैरमुञ्चत्कुपितो गुहः

ସେ ଶକ୍ତି ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିବାରେ ସମର୍ଥ, ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱର ବଳଠାରୁ ଅଧିକ। ତାହାକୁ ଉଠାଇ କ୍ରୋଧିତ ଗୁହ ଉଚ୍ଚ ନାଦ କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 171

धर्मश्चेद्बलवांल्लोके धर्मो जयति चेत्सदा । तेन सत्येन दैत्योयं प्रलयं यात्वितीरयन्

ଯଦି ଲୋକେ ଧର୍ମ ହିଁ ବଳବାନ, ଯଦି ଧର୍ମ ସଦା ଜୟୀ—ତେବେ ସେହି ସତ୍ୟବଳରେ ଏହି ଦୈତ୍ୟ ପ୍ରଳୟକୁ ପାଉ, ଏମିତି ସେ ଘୋଷଣା କଲା।

Verse 172

सा कुमारभुजोत्सृष्टा दुर्निवार्या दुरासदा । विभेद हृदयं चास्य भित्त्वा च धरणिं गता

କୁମାରଙ୍କ ଭୁଜରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେ ଅନିବାର୍ୟ, ଦୁରାସଦ ଶକ୍ତି ତାହାର ହୃଦୟକୁ ଭେଦିଦେଲା; ଭେଦି ସେଷେ ଧରଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 173

निःसृत्य जलकल्लोलपूर्विका स्कंदमाययौ । स च संताडितः शक्त्या विभिन्नहृदयोसुरः । नादयन्वसुधां सर्वां पपातायोमुखो मृतः

ଜଳକଲ୍ଲୋଳ ପରି ଉଛ୍ଛ୍ୱାସିତ ହୋଇ ଅୟୋମୁଖ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଇଲା। କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିର ପ୍ରହାରେ ଅସୁରର ହୃଦୟ ଭିନ୍ନ ହେଲା; ସମଗ୍ର ବସୁଧାକୁ ନାଦିତ କରି ଅୟୋମୁଖ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।

Verse 174

एवं प्रताप्य त्रैलोक्यं निर्जित्य बहुशः सुरान् । महारणे कुमारेण निहतः पार्थ तारकः

ଏଭଳି ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦହାଇ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବହୁବାର ଜୟ କରି, ହେ ପାର୍ଥ, ମହାରଣରେ ତାରକ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ) ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲା।

Verse 175

एतस्मिन्निहते दैत्ये प्रहर्षं विश्वमाययौ

ସେଇ ଦୈତ୍ୟ ନିହତ ହେବା ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 176

ववुर्वातास्तथा पुण्याः सुप्रभोभूद्दिवाकरः । जज्वलुश्चाग्नयः शांताः शांता दिग्जनितस्वनाः

ପୁଣ୍ୟ ପବନ ବହିଲା, ଦିବାକର ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଅଗ୍ନିମାନେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ସ୍ଥିର ଜ୍ୱଳିଲେ, ଦିଗମାନଙ୍କର କୋଳାହଳ ଶମି ଶାନ୍ତି ହେଲା।

Verse 177

ततः पुनः स्कंदमाह प्रहृष्टः केशवोऽरिहा । स्कंदस्कंद महाबाहो बाणोनाम बलात्मजः

ତେବେ ଶତ୍ରୁନାଶକ କେଶବ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସ୍କନ୍ଦ, ସ୍କନ୍ଦ, ହେ ମହାବାହୋ! ‘ବାଣ’ ନାମକ (ଦୈତ୍ୟ) ଅଛି; ସେ ବଳର ପୁତ୍ର।”

Verse 178

क्रौंचपर्वतमादाय देवसंघान्प्रबाधते । सोऽधुना ते भयाद्वीर पलायित्वा नगं गतः । जहि तं पापसंकल्पं क्रौंचस्थं शक्तिवेगतः

କ୍ରୌଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ଦେବସଂଘମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ଏବେ, ହେ ବୀର, ତୁମ ଭୟରେ ପଳାଇ ସେ ସେଇ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଛି। କ୍ରୌଞ୍ଚରେ ଥିବା ସେ ପାପସଙ୍କଳ୍ପୀକୁ ତୁମ ଶକ୍ତିର ବେଗରେ ଶୀଘ୍ର ବଧ କର।

Verse 179

ततः क्रौंचं महातेजा नानाव्यालविनादितम् । शक्त्या बिभेद बहुभिर्वृक्षैर्जीवैश्च संकुलम्

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ସ୍କନ୍ଦ ନାନାପ୍ରକାର ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ନାଦରେ ନିନାଦିତ, ଅନେକ ବୃକ୍ଷ ଓ ଜୀବରେ ସଂକୁଳ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଭେଦିଦେଲେ।

Verse 180

तत्र व्यालसहस्राणि दैत्यकोट्ययुतं तथा । ददाह बाणां च गिरं भित्त्वा शक्तिर्महारवा

ସେଠାରେ ମହାରବ କରୁଥିବା ମହାଶକ୍ତି ପର୍ବତକୁ ଭେଦି ହଜାର ହଜାର ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟାଳ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ କୋଟି-ଅୟୁତ ସମୂହକୁ ଦଗ୍ଧ କଲା; ଗିରିଦୁର୍ଗସ୍ଥ ବାଣ ଓ ତାହାର ଦୁର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା।

Verse 181

अद्यापि छिद्रं तत्पार्थ क्रौंचस्य परिवर्तते

ହେ ପାର୍ଥ! କ୍ରୌଞ୍ଚ ପର୍ବତରେ ଶକ୍ତି କରିଥିବା ସେଇ ଛିଦ୍ରଟି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି।

Verse 182

येन हंसाश्च क्रौंचाश्च मानसाय प्रयांति च । हत्वा बाणं महाशक्तिः पुनः स्कंदं समागता । प्रत्यायाति मनः साधोराहृतं प्रहितं तथा

ସେଇ ପଥ ଦ୍ୱାରା ହଂସ ଓ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀମାନେ ମାନସା (ମାନସରୋବର)କୁ ଯାଆନ୍ତି। ବାଣକୁ ବଧ କରି ମହାଶକ୍ତି ପୁନଃ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଆସିଲା—ଯେପରି ସାଧୁଙ୍କ ମନ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧି ପୁନର୍ବାର ଫେରେ।

Verse 183

ततो हरींद्रप्रमुखाः प्रतुष्टुवुर्ननृतुश्च रंभाप्रमुखा वरांगनाः । वाद्यानि सर्वाणि च वादयंतस्तं साधुसाध्वित्यमरा जगुर्भुशम्

ତାପରେ ହରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଅମରମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ରମ୍ଭା ଆଦି ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟ ବାଜୁଥିବାବେଳେ ଅମରମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗାଇଲେ—“ସାଧୁ! ସାଧୁ!”